Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

1%? Byle roztropnie

W zesz艂ym roku skorzysta艂o z tego mechanizmu ponad 10 milion贸w os贸b, kt贸re na rzecz organizacji po偶ytku publicznego przekaza艂y 艂膮cznie ponad 400 milion贸w z艂otych. Warto przyjrze膰 si臋, jak te pieni膮dze rozk艂adaj膮 si臋 pomi臋dzy konkretne podmioty. Daje do my艣lenia fakt, 偶e jedna organizacja zbiera ponad 20% wszystkich 艣rodk贸w, a pierwszych dziesi臋膰 (spo艣r贸d oko艂o 8 tysi臋cy uprawnionych) a偶 30% ca艂ej kwoty.

ilustr. Hanna Owsi艅ska


 
Ju偶 kilkana艣cie lat temu popularny sta艂 si臋 w naszej cz臋艣ci Europy (bo prawie nigdzie poza ni膮) pomys艂 skorzystania z, jak si臋 wydawa艂o, innowacyjnej metody pozyskiwania 艣rodk贸w na najr贸偶niejsze i zarazem po偶yteczne dzia艂ania. Powod贸w ku temu by艂o sporo. Filantropia w naszym regionie jest p艂ytka, organizacje nie chc膮 (a czasem nie mog膮) ot, tak po prostu zarabia膰, ich cz艂onk贸w ubywa (ci, kt贸rzy zostaj膮, i tak cz臋sto nie chc膮 p艂aci膰 sk艂adek), a pa艅stwo albo nie chce dawa膰 pieni臋dzy, albo dost臋p do nich obwarowuje takimi procedurami i warunkami, 偶e ich uzyskiwanie okazuje si臋 nierzadko w wi臋kszym stopniu dodatkowym problemem, a nie jego rozwi膮zaniem.
 
Pomys艂 alokacji PIT wydawa艂 si臋 cudownie prosty i bezbolesny – dla ka偶dego, poza bud偶etem pa艅stwa. Idea w tej formie po raz pierwszy pojawi艂a si臋 przy do艣膰 szczeg贸lnych okoliczno艣ciach w, a jak偶e, Budapeszcie. Jednak to bynajmniej nie organizacje pozarz膮dowe wpad艂y na 贸w pomys艂, a inicjatorem takiego rozwi膮zanie by艂 w臋gierski Ko艣ci贸艂. Pomys艂, 偶eby wspiera膰 dzia艂ania Ko艣cio艂a (a w艂a艣ciwie Ko艣cio艂贸w) jako instytucji dobra publicznego i czyni膰 to niejako w drodze indywidualnych wybor贸w podatnik贸w-wyznawc贸w, dzia艂a w kilku krajach 鈥 mi臋dzy innymi we W艂oszech i w Niemczech (gdzie wierni mog膮 cz臋艣膰 podatku przekazywa膰 na Ko艣ci贸艂). Szczeg贸lnie w Niemczech formalnemu przyst膮pieniu i wyst膮pieniu z Ko艣cio艂a towarzyszy korespondencja 鈥瀙odatkowa鈥, zbli偶ona do tej, jaka u nas towarzyszy艂aby zmianie urz臋du skarbowego. Ten stan rzeczy poci膮ga za sob膮 liczne, zar贸wno pozytywne, jak i negatywne konsekwencje. Jedn膮 z nich (nie jest jasne, jak j膮 oceni膰) jest powstanie sytuacji, w kt贸rej osoba duchowna traktowana jest jako 鈥瀘p艂acana z podatk贸w鈥, a nie, jak ma to miejsce w Polsce, 鈥瀦 datk贸w鈥. Tak膮 reform臋 systemu finansowania Ko艣cio艂a na W臋grzech skutecznie przeprowadzono mniej wi臋cej w po艂owie lat 90-tych. Czy by艂oby to dobre rozwi膮zania (i pod jakimi warunkami) w Polsce 鈥 to temat na oddzielny numer 鈥濳ontaktu鈥.
Ca艂kiem 艣wieckie w臋gierskie organizacje pozarz膮dowe uzna艂y, 偶e nie ma jednak powodu, dla kt贸rego takimi przywilejami nad Dunajem cieszy膰 mia艂by si臋 tylko Ko艣ci贸艂. Zaproponowa艂y wi臋c, aby odr臋bny 1% podatku m贸g艂 by膰 przekazywany w艂a艣nie na ich rzecz. W Polsce sekwencja jest odwrotna: pomys艂 wprowadzenia 1% dla Ko艣cio艂贸w czy partii politycznych pojawia si臋 ju偶 po tym, jak rozwi膮zanie to od jakiego艣 czasu dotyczy organizacji po偶ytku publicznego.
 
W臋grom si臋 uda艂o, a w 艣lad za nimi poszli mi臋dzy innymi S艂owacy, Polacy i Litwini. Wprowadzenie tego mechanizmu w Polsce wymaga艂o uchwalenie odr臋bnej regulacji: Ustawy o Dzia艂alno艣ci Po偶ytku Publicznego i Wolontariacie. Dyskusje nad jej kszta艂tem trwa艂y siedem lat, a ostatecznie uchwalono j膮 w 2003 roku. Od tej chwili mo偶liwe jest przekazywanie 1% PIT na rzecz Organizacji Po偶ytku Publicznego. Mechanizm dzia艂a艂 z pocz膮tku w ograniczonym stopniu, g艂贸wnie dlatego, 偶e podatnik sam musia艂 dokona膰 wp艂aty na rzecz OPP. Obecnie – od kiedy wp艂at na rzecz OPP dokonuje za nas Urz膮d Skarbowy – u偶ywany jest znaczenie powszechniej. W zesz艂ym roku skorzysta艂o z tego mechanizmu ponad 10 milion贸w os贸b, kt贸re na rzecz organizacji po偶ytku publicznego przekaza艂y 艂膮cznie ponad 400 milion贸w z艂otych. Warto przyjrze膰 si臋, jak te pieni膮dze rozk艂adaj膮 si臋 pomi臋dzy konkretne podmioty. Daje do my艣lenia fakt, 偶e jedna organizacja zbiera ponad 20% wszystkich 艣rodk贸w, a pierwszych dziesi臋膰 (spo艣r贸d oko艂o 8 tysi臋cy uprawnionych) a偶 30% ca艂ej kwoty.
Szczeg贸lnie ciekawy wydaje si臋 utrzymuj膮cy od kilku lat swoj膮 pozycj臋 rekordzista stawki: Fundacja Zd膮偶y膰 z Pomoc膮, kt贸ra prowadzi kilka tysi臋cy indywidualnych kont, na kt贸re zbierane s膮 艣rodki. Fundacja nie czyni tego bezinteresownie, pobieraj膮c cz臋艣膰 艣rodk贸w przekazywanych na rzecz konkretnych os贸b. Podobnie dzia艂a Fundacja Przyjazna Szko艂a, kt贸ra pozwala wp艂aca膰 1% na rzecz konkretnych plac贸wek o艣wiatowych (kt贸re same nie posiadaj膮 statusu organizacji po偶ytku publicznego). Tym sposobem, za pomoc膮 mechanizmu 1%, mo偶liwe jest po艣rednie dop艂acanie do edukacji w艂asnych dzieci. Obydwa przyk艂ady wskazuj膮 na niepokoj膮cy proces 鈥瀙rywatyzacji鈥 艣rodk贸w, kt贸re w intencji ustawodawcy mia艂y by膰 przeznaczone na rzecz po偶ytku publicznego. Z tego w艂a艣nie powodu mechanizm ten zosta艂 zarezerwowany dla OPP. Czym jednak podmioty legitymuj膮ce si臋 tym skr贸tem powinny si臋 wyr贸偶nia膰?
 
Ustawa nak艂ada na organizacje po偶ytku publicznego szereg zobowi膮za艅, takich jak jawno艣膰, posiadanie kolegialnego organu kontroli wewn臋trznej etc. Najwa偶niejszy jednak jest wym贸g, kt贸ry zak艂ada, 偶e dzia艂ania OPP powinny by膰 prowadzone na rzecz po偶ytku publicznego: a zatem grupy szerszej ni偶 grono cz艂onk贸w organizacji (czasem dobra publiczne odr贸偶nia si臋 po prostu od d贸br, nomen omen, klubowych).
Inn膮 niepokoj膮c膮 konsekwencj膮 wprowadzenia 1% w Polsce jest te偶 istotny spadek poziomu autentycznej filantropii w Polsce. Mo偶na wr臋cz powiedzie膰, 偶e znaczna cz臋艣膰 obywateli zast膮pi艂a w艂asne pieni膮dze 艣rodkami publicznymi 鈥 bo za takie niew膮tpliwie uzna膰 nale偶y 艣rodki PIT. Podkre艣li膰 trzeba w tym miejscu, 偶e mechanizm 1% ma niewiele wsp贸lnego z filantropi膮 鈥 jest raczej mechanizmem pokrewnym do bud偶etu partycypacyjnego i demokracji bezpo艣redniej. W zamy艣le pomys艂odawc贸w uruchamia膰 mia艂 namys艂 nad wyborem konkurencyjnych d贸br publicznych (szczeg贸lnie tych, kt贸re nie s膮 adekwatnie finansowane przez Pa艅stwo), a nie 鈥瀏ie艂d臋鈥 potrzeb indywidualnych. Temu, 偶eby taki wyb贸r by艂 mo偶liwy, s艂u偶y mi臋dzy innymi wym贸g transparentno艣ci organizacji po偶ytku publicznego. Ka偶dy podatnik mo偶e i powinien zapoznawa膰 si臋 z ich dzia艂aniami i por贸wnywa膰 je pod r贸偶nym k膮tem (w tym, co wa偶ne, pod wzgl臋dem sposobu korzystaniu z powierzonych im 艣rodk贸w). Pe艂n膮 list臋 OPP mo偶na zobaczy膰 pod adresem www.pozytek.ngo.pl
 
W tym roku ponownie b臋dziemy mieli okazj臋 skorzysta膰 z uprawnienia do przekazania cz臋艣ci naszego podatku na rzecz organizacji po偶ytku publicznego. W tym roku uczy艅my to roztropnie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij