Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Somalijczycy wo┼éaj─ů mnie po imieniu

Du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç pomocy humanitarnej dla Somalii zarz─ůdzana jest z Nairobi. Przedstawiciele organizacji przyje┼╝d┼╝aj─ů do Somalii jedynie na kr├│tkie misje. Wa┼╝ne osobisto┼Ťci odwiedzaj─ů Somali─Ö tylko na jeden dzie┼ä.

fot. Marcin Suder


 
Dosta┼éam od rz─ůdu list─Ö miejscowo┼Ťci, w kt├│rych trzeba wierci─ç. Gdy si─Ö jej przyjrza┼éam, zobaczy┼éam, ┼╝e wioski na li┼Ťcie zwi─ůzane s─ů z wysoko postawionymi urz─Ödnikami.
 
O warunkach pracy w Somalii opowiada Aleksandra Godziejewska w rozmowie z Mateuszem Luftem.
 
Wywiad pochodzi z numeru ÔÇ×Kaganiec o┼ŤwiatyÔÇŁ (ÔÇ×KontaktÔÇŁ 20/2012).
 
W jaki spos├│b Somalijczycy byli w stanie od lat ┼╝y─ç bez pomocy z zewn─ůtrz w zdobywaniu wody?
Studnie s─ů rzadko┼Ťci─ů. Ludzie zbieraj─ů wod─Ö do berkad, czyli tradycyjnych, wykopanych w ziemi zbiornik├│w na deszcz├│wk─Ö. Wod─Ö pije si─Ö bezpo┼Ťrednio, bez gotowania. Woda stoj─ůca w berkadzie ┼éatwo staje si─Ö niestety siedliskiem komar├│w. Zdarza si─Ö, ┼╝e by si─Ö ich pozby─ç, u┼╝ytkownicy berkad wlewaj─ů do nich benzyn─Ö. Nast─Öpnie po kilku dniach zbieraj─ů j─ů z wierzchu, a wod─Ö zn├│w pij─ů. Gdy pora deszczowa si─Ö op├│┼║nia lub opady s─ů niewielkie, woda z berkad szybko si─Ö ko┼äczy. Wtedy zam├│wi─ç mo┼╝na cystern─Ö dowo┼╝─ůc─ů wod─Ö z miasta, jej koszt to oko┼éo 500 dolar├│w. Zamawiaj─ůcy przelewa zawarto┼Ť─ç takiej cysterny do swojej berkady i u┼╝ywa do potrzeb domowych i gospodarczych. Mo┼╝e j─ů tak┼╝e sprzedawa─ç innym mieszka┼äcom wioski.
 
A co ty tam robisz?
Susza z 2011 roku spowodowa┼éa ogromne straty w krajach tak zwanego ÔÇ×Rogu AfrykiÔÇŁ, tzn. Somalii, Etiopii i Kenii. Bardzo ma┼ée opady mocno odbi┼éy si─Ö na zdrowiu i kondycji ludzi i zwierz─ůt. Wiele k├│z i owiec, kt├│re s─ů tu g┼é├│wnym ┼║r├│d┼éem po┼╝ywienia, ale i dochodu, umar┼éo, a te, kt├│re prze┼╝y┼éy, nie daj─ů wystarczaj─ůcej ilo┼Ťci mleka. Z powodu braku czystej wody umieraj─ů te┼╝ ludzie. Polska Akcja Humanitarna rozpocz─Ö┼éa swoj─ů misj─Ö w Somalii w pa┼║dzierniku 2011 roku.
Jako pierwszy obszar dzia┼éania misji wybrali┼Ťmy Puntland, w p├│┼énocnowschodniej cz─Ö┼Ťci kraju. Potrzeby wodno-sanitarne s─ů tam rzeczywi┼Ťcie ogromne. Nasze dzia┼éania sk┼éadaj─ů si─Ö przede wszystkim z budowy studni i system├│w dystrybucyjnych wody ze ┼║r├│de┼é. Pod koniec sierpnia 2012 w jednej z wiosek, w kt├│rej budujemy w┼éa┼Ťnie taki system, powinna pop┼éyn─ů─ç woda. Obecnie mieszka┼äcy musz─ů codziennie wiele razy pokonywa─ç strom─ů drog─Ö w d├│┼é kanionu, gdzie znajduje si─Ö ┼║r├│d┼éo. Miejsce jest natomiast praktycznie niedost─Öpne dla zwierz─ůt.
 
Na czym polega twoja rola? Przyje┼╝d┼╝asz do wsi i oznajmiasz, ┼╝e tu zbudujesz studni─Ö?
To nie takie proste. Bardzo du┼╝o czasu zajmuje poszukiwanie miejsca, w kt├│rym mo┼╝na zbudowa─ç studni─Ö. Miejsce musi by─ç dobre pod wzgl─Ödem strategicznym, a jednocze┼Ťnie relatywnie stabilne. Trzeba zgromadzi─ç informacje o obecnie istniej─ůcych i dzia┼éaj─ůcych punktach czerpania wody, o tym, gdzie znajduj─ů si─Ö najwi─Öksze skupiska ludno┼Ťci i zwierz─ůt, zorientowa─ç si─Ö w obecnie tocz─ůcych si─Ö, przesz┼éych lub tl─ůcych si─Ö konfliktach, przeprowadzi─ç badanie hydrogeologiczne. Wszystko nale┼╝y tak┼╝e skoordynowa─ç z dzia┼éaniami innych organizacji humanitarnych. Oczywi┼Ťcie, do tego dochodzi sta┼éa wsp├│┼épraca i komunikacja z lokalnymi w┼éadzami.
Zaczynamy zatem od ogl─ůdania map. Niestety mapy s─ů tu bardzo niedok┼éadne. Cz─Östo wioski znajduj─ů si─Ö w rzeczywisto┼Ťci w zupe┼énie innych dystryktach, ni┼╝ pokazuje to mapa. Im wi─Öcej ┼║r├│de┼é informacji, dzi─Öki kt├│rym mo┼╝na zweryfikowa─ç uzyskane dane, tym lepiej. Dlatego telefon towarzyszy mi w Somalii bez przerwy. Kontaktuj─Ö si─Ö z innymi organizacjami, w┼éadzami, zwyk┼éymi mieszka┼äcami regionu. O jednym miejscu wys┼éuchuj─Ö kilkudziesi─Öciu historii i staram si─Ö zrozumie─ç, co jest prawd─ů, a co nie. Du┼╝ym wyzwaniem jest wsp├│┼épraca z lokaln─ů w┼éadz─ů, cz─Östo chc─ůc─ů realizowa─ç swoje partykularne klanowe interesy.
 
Czy zdarzy┼éo ci si─Ö powiedzie─ç, ┼╝e z powodu nacisk├│w politycznych w og├│le nie wybudujesz studni?
Raz sytuacja zasz┼éa tak daleko, ┼╝e zagrozi┼éam, ┼╝e je┼Ťli ca┼éy czas nasze prace b─Öd─ů blokowane i nie udowodnimy wsp├│lnie, ┼╝e da si─Ö w miar─Ö sprawnie realizowa─ç projekty, to przeniesiemy misj─Ö w inny region Somalii. Przecie┼╝ to by┼éaby wielka kontrowersja, je┼Ťli pierwsz─ů studni─Ö w Somalii PAH wywierci┼éby w wiosce prezydenta, gdzie nota bene ju┼╝ kilkukrotnie nie znaleziono wody.
 
Czy twoja praca ma sens, gdy ludzie walcz─ů mi─Ödzy sob─ů o miejsce budowy studni?
Jestem przekonana, ┼╝e ostatecznie wywiercimy j─ů tam, gdzie rzeczywi┼Ťcie jest potrzebna. Takich wiosek s─ů tysi─ůce, ale nie maj─ů swoich protegowanych w rz─ůdzie. Nie wszystkie organizacje daj─ů sobie czas, ┼╝eby znale┼║─ç odpowiednie miejsce. Zaraz po przyje┼║dzie dosta┼éam od rz─ůdu list─Ö miejscowo┼Ťci, w kt├│rych trzeba wierci─ç. Gdy si─Ö jej przyjrza┼éam, zobaczy┼éam, ┼╝e wioski na li┼Ťcie albo s─ů zwi─ůzane z wysoko postawionymi urz─Ödnikami, albo s─ů ju┼╝ w nich inne studnie, a kolejna by─ç mo┼╝e ma wesprze─ç czyj┼Ť prywatny interes. Je┼Ťli lokalna spo┼éeczno┼Ť─ç wykryje, ┼╝e projekt, kt├│ry mia┼é wspiera─ç ca┼é─ů spo┼éeczno┼Ť─ç, zosta┼é u┼╝yty do realizacji prywatnych interes├│w, reakcja mo┼╝e by─ç bardzo gwa┼étowna ÔÇô w odwecie mo┼╝e doj┼Ť─ç do zniszczenia studni lub ataku na konkretne osoby.
 
Jaki status, jako przyjezdna z ÔÇ×bogatej p├│┼énocyÔÇŁ, masz w Somalii?
W jakim┼Ť sensie jestem dla miejscowej ludno┼Ťci uciele┼Ťnieniem dobrobytu. Kiedy przyjecha┼éam, niekt├│rzy ze znajomych Somalijczyk├│w jasno mnie ostrzegali: ÔÇ×widz─ůc ciebie, ludzie widz─ů dolaryÔÇŁ. Oczywi┼Ťcie na co dzie┼ä przestrzegam wszystkich obowi─ůzuj─ůcych regu┼é zwi─ůzanych z ubiorem: chodz─Ö w d┼éugich lu┼║nych sukienkach z d┼éugimi r─Ökawami, w┼éosy przykrywam chust─ů. Jasne jednak, ┼╝e pewne oznaki dobrobytu s─ů widoczne. Organizacje pomocowe je┼╝d┼╝─ů chocia┼╝by lepszymi samochodami, ni┼╝ przeci─Ötny mieszkaniec Somalii. Ale w Somalii technologia nie jest nieznana. W powszechnym u┼╝yciu s─ů telefony kom├│rkowe, komputery, widzia┼éam tabletyÔÇŽ
Wszyscy mnie rozpoznaj─ů, wo┼éaj─ů po imieniu. Lokalna spo┼éeczno┼Ť─ç szanuje fakt mojej pracy w Somalii, poniewa┼╝ niewiele os├│b z Zachodu przebywa tam na sta┼ée. Du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç pomocy humanitarnej dla Somalii zarz─ůdzana jest z Nairobi. Przedstawiciele organizacji, g┼é├│wnie z powod├│w bezpiecze┼ästwa, przyje┼╝d┼╝aj─ů do Somalii jedynie na kr├│tkie misje. Wa┼╝ne osobisto┼Ťci odwiedzaj─ů Somali─Ö tylko na jeden dzie┼ä. Wiosn─ů by┼é w Garowe (mie┼Ťcie, w kt├│rym mieszkam) szef brytyjskiej agencji rozwoju. Przylecia┼é rano, wylecia┼é oko┼éo 14, tak, by jeszcze za dnia dolecie─ç do Nairobi. Samolot przez te kilka godzin pobytu na miejscu ca┼éy czas mia┼é w┼é─ůczone silniki, by w razie czego m├│g┼é szybko odlecie─ç. My┼Ťl─Ö, ┼╝e to jest przesadne zabezpieczanie si─Ö, kt├│re nie buduje zaufania miejscowej ludno┼Ťci, a tak┼╝e nie daje szans na trafne rozpoznanie potrzeb, ani monitorowanie dzia┼éa┼ä.

fot. Tomek Kaczor


 
Umiesz odgadn─ů─ç, co my┼Ťl─ů Somalijczycy?
Somalijczycy s─ů bardzo emocjonalni. Na pocz─ůtku traktowali mnie z dystansem: ÔÇ×taka m┼éoda i b─Ödzie zarz─ůdza─ç misj─ů humanitarn─ůÔÇŁ. Ale polubili┼Ťmy si─Ö. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e to, ┼╝e jestem m┼éod─ů kobiet─ů, by─ç mo┼╝e pozwala szybciej prze┼éama─ç lody. Szybko potrafi┼éam si─Ö z nimi dogada─ç, r├│wnocze┼Ťnie zachowuj─ůc pewien dystans.
Jednocze┼Ťnie, by─ç mo┼╝e w┼éa┼Ťnie dlatego, ┼╝e jestem m┼éod─ů dziewczyn─ů, bardziej poddaj─ů mnie pr├│bie ni┼╝ innych. Ale chyba uda┼éo mi si─Ö udowodni─ç, ┼╝e wcale tak ┼éatwo ze mn─ů nie b─Ödzie. Nie przeszkodzi┼éo to jednak temu, by┼Ťmy si─Ö zakolegowali.
 
Czy nie boisz si─Ö chodzi─ç swobodnie po ulicy?
Na pocz─ůtku, gdy przyjecha┼éam, zawsze porusza┼éam si─Ö z ochron─ů. Poniewa┼╝ jeste┼Ťmy na miejscu ju┼╝ od jakiego┼Ť czasu i wiemy, jak si─Ö porusza─ç po mie┼Ťcie, postanowili┼Ťmy zrezygnowa─ç z ochrony w obr─Öbie miasta. W terenie wci─ů┼╝ zatrudniamy o┼Ťmiu ochroniarzy, a ostatnio lokalne w┼éadze zarz─ůdzi┼éy branie dziesi─Öciu, z powodu lipcowego porwania pracownik├│w innej organizacji. Pos┼éugiwanie si─Ö uzbrojonymi eskortami nie zapewnia jednak automatycznie bezpiecze┼ästwa. Widok broni mo┼╝e wzbudzi─ç poczucie ataku i wywo┼éa─ç reakcj─Ö obronn─ů. Poza tym lokalni ochroniarze nie s─ů dobrze wyszkoleni, potrafi─ů przyj┼Ť─ç do pracy w klapkach, niekt├│rzy ┼╝uj─ů kat, lokalny narkotyk, kt├│ry znacznie os┼éabia zdolno┼Ť─ç koncentracji i trze┼║wej oceny sytuacji.
Pewnego razu byli┼Ťmy nad samym nabrze┼╝em we wsi, w kt├│rej jeszcze niedawno mieszkali r├│wnie┼╝ piraci. Jeden z moich ochroniarzy w pewnym momencie odm├│wi┼é dalszej wsp├│┼épracy i zacz─ů┼é buntowa─ç innych. My┼Ťl─Ö, ┼╝e chodzi┼éo g┼é├│wnie o zbyt nisk─ů zap┼éat─Ö. W rezultacie ju┼╝ po powrocie do bazy wynik┼éa z tego wi─Öksza k┼é├│tnia pomi─Ödzy samymi ochroniarzami. Jak si─Ö p├│┼║niej dowiedzia┼éam od przypadkiem spotkanego wiceministra ds. bezpiecze┼ästwa, zbuntowanego ochroniarza i osoby, kt├│re stan─Ö┼éy po jego stronie, zamkni─Öto na trzy tygodnie w wi─Özieniu. Przerazi┼éam si─Ö, poniewa┼╝ wiem, jakie panuj─ů tam warunki – ponad siedemdziesi─ůt os├│b trzymanych jest w trzech celach wielko┼Ťci najwy┼╝ej dwudziestu metr├│w, wi─Ö┼║niowie wychodz─ů na podw├│rko raz w tygodniu na godzin─Ö.
Ka┼╝da organizacja humanitarna ma swoje wewn─Ötrzne procedury bezpiecze┼ästwa, a tak┼╝e procedury, kt├│re narzuca lokalny koordynator bezpiecze┼ästwa ONZ. Staramy si─Ö nikogo nie informowa─ç o planach zwi─ůzanych z wyjazdami w teren. Tylko to akurat do┼Ť─ç ci─Ö┼╝ka do zastosowania procedura, bo zanim gdziekolwiek pojedziesz, musisz uprzedzi─ç komandora departamentu ochrony, starszyzn─Ö wioski, do kt├│rej jedziesz, klany, przez kt├│rych teren b─Ödziesz przeje┼╝d┼╝a─ç. A wie┼Ťci rozchodz─ů si─Ö w takich miejscach zaskakuj─ůco szybko.
 
Czy porwano kogo┼Ť podczas twojej obecno┼Ťci w Somalii?
W Puntlandzie aktywne s─ů grupy pirat├│w. Zaraz po moim przyje┼║dzie w s─ůsiedniej prowincji porwano dw├│ch pracownik├│w du┼äskiej organizacji humanitarnej. Zak┼éadnik├│w przetrzymywano kilka miesi─Öcy. W lutym, z powodu pogarszaj─ůcego si─Ö zdrowia jednego z zak┼éadnik├│w, Amerykanie zdecydowali si─Ö na bardzo ryzykown─ů akcj─Ö ich odbicia. Marines zeskoczyli z helikoptera i noc─ů przeprowadzili akcj─Ö wyzwolenia. Zabito kilku pirat├│w, kilku wzi─Öto do niewoli. W tym samym tygodniu porwano dziennikarza. Nie czu┼éam si─Ö z tym dobrze. Nigdy nie wiesz, co na ciebie czyha.
 
Nie masz poczucia, ┼╝e jeste┼Ť odgrodzona od lokalnej spo┼éeczno┼Ťci ochroniarzami, samochodami, drutami kolczastymi…
Mieszkam w bazie ONZ-u, wje┼╝d┼╝aj─ůc do kt├│rej przechodzi si─Ö kontrol─Ö bezpiecze┼ästwa. Somalijscy koledzy ┼Ťmiej─ů si─Ö, ┼╝e ┼Ťpi─Ö w wi─Özieniu. Wyje┼╝d┼╝aj─ůc za miasto z tymi o┼Ťmioma ochroniarzami jedziemy ca┼é─ů kolumn─ů samochod├│wÔÇŽ
Ale gdy przyje┼╝d┼╝am do wioski, zawsze spotykam si─Ö z lud┼║mi, ze starszyzn─ů i razem sp─Ödzamy d┼éugie godziny, obraduj─ůc i ustalaj─ůc elementy projektu. Podczas tych spotka┼ä staram si─Ö jak najbardziej nawi─ůza─ç kontakt z mieszka┼äcami wioski, w┼é─ůcza─ç ich w projekt i w ten spos├│b budowa─ç poczucie ÔÇ×w┼éasno┼ŤciÔÇŁ. Oni musz─ů wiedzie─ç i czu─ç, ┼╝e ich zdanie zosta┼éo uwzgl─Ödnione. Czasem spory ÔÇ×o ┼║d┼║b┼éo trawyÔÇŁ mog─ů trwa─ç godzinami. Jeden z mieszka┼äc├│w ba┼é si─Ö na przyk┼éad, ┼╝e wielb┼é─ůdy stratuj─ů mu kana┼éek, fragment zbiornika na deszcz├│wk─Ö, przechodz─ůcy obok miejsca odwiertu. Nie wiedzia┼é, ┼╝e rury mo┼╝na przed┼éu┼╝y─ç i poid┼éa dla zwierz─ůt zbudowa─ç kawa┼éek dalej. Takie proste, wydawa┼éoby si─Ö, sprawy trzeba bardzo starannie t┼éumaczy─ç, inne – uwa┼╝nie negocjowa─ç. My po budowie studni odjedziemy, a oni musz─ů sobie sami poradzi─ç.
 
Podobne dzia┼éania, maj─ůce poprawi─ç jako┼Ť─ç ┼╝ycia kilku tysi─Öcy ludzi, to tylko kropla w morzu afryka┼äskich potrzeb?
Pomoc humanitarna ma przede wszystkim ul┼╝y─ç, ale mo┼╝e te┼╝ co┼Ť zmieni─ç. Niedo┼╝ywienie powoduje nie tylko apati─Ö i spadek si┼é, ale znacz─ůco wp┼éywa r├│wnie┼╝ na niedorozw├│j m├│zgu. Umiej─Ötno┼Ťci umys┼éowe dziecka niedo┼╝ywionego we wczesnym dzieci┼ästwie s─ů znacznie ni┼╝sze ni┼╝ dziecka od┼╝ywionego prawid┼éowo. Ale gdy dasz ludziom tylko w─Ödk─Ö, nie zawsze b─Öd─ů mieli tyle si┼é, ┼╝eby j─ů zarzuci─ç. Udzielanie pomocy humanitarnej bez wspierania umiej─Ötno┼Ťci samodzielnego poradzenia sobie w przysz┼éo┼Ťci dzia┼éa uzale┼╝niaj─ůco wobec odbiorc├│w pomocy. Obecnie programy odchodz─ů od prostego rozdawania jedzenia na rzecz wymiany, na przyk┼éad pracy za jedzenie. Taki system b─Ödziemy stosowa─ç przy budowie przyszkolnej berkady. Op┼éata jest w formie jedzenia, a nie pieni─Ödzy, zg┼éosz─ů si─Ö naprawd─Ö ci najbiedniejsi. Woda z wybudowanego zbiornika b─Ödzie s┼éu┼╝y─ç do irygacji przyszkolnego ogr├│dka, przez kt├│ry chcemy promowa─ç w┼éa┼Ťciwie nieznane umiej─Ötno┼Ťci rolnicze.
 
To ju┼╝ nie pierwsza twoja praca w krajach rozwijaj─ůcych si─Ö. Dlaczego to robisz?
Niesamowit─ů satysfakcj─Ö daje mi poczucie, ┼╝e na przyk┼éad dzi─Öki mojemu wysi┼ékowi, mimo wielu przeciwno┼Ťci, osiem tysi─Öcy ludzi w wiosce b─Ödzie mia┼éo wod─Ö. Czuj─Ö, ┼╝e ta praca jest u┼╝yteczna. Z wykszta┼écenia jestem antropologiem, dlatego mam te┼╝ potrzeb─Ö poznawania nowych miejsc. Mam poczucie, ┼╝e wiedz─Ö o kulturze nale┼╝y wykorzystywa─ç w praktyce.
 
Aleksandra Godziejewska pracuje w Polskiej Akcji Humanitarnej. Obecnie jest koordynatork─ů programu WASH w Izraelu/Autonomii Palesty┼äskiej.
 
Wszystkie oczy na po┼éudnie! Zapraszam do czytania pozosta┼éych tekst├│w z ods┼éony po┼Ťwi─Öconych pomocy charytatywnej i rozwojowej┬á– eseju┬áChleba naszego powszedniego Paw┼éa Cywi┼äskiego oraz wywiadu o po┼╝─ůdanych odpowiedziach na problem pomocy Cohen: Dobroczynno┼Ť─ç nie zast─ůpi polityki.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś