Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Kobiety, Solidarno艣膰, historia

Kiedy艣 obok zdj臋cia Wa艂臋sy w Stoczni zawisn膮 zdj臋cia kobiet, kt贸re sprawi艂y, 偶e strajk osi膮gn膮艂 sukces.

materia艂y prasowe


Kiedy艣 obok zdj臋cia Wa艂臋sy w Stoczni zawisn膮 zdj臋cia kobiet, kt贸re sprawi艂y, 偶e strajk osi膮gn膮艂 sukces.
 
Je偶eli spojrzymy na zdj臋cia z obrad Okr膮g艂ego Sto艂u, kt贸ry w roku 1989 doprowadzi艂 w Polsce do przemiany ustrojowej, w艣r贸d czarnych, m臋skich garnitur贸w zauwa偶ymy czerwon膮 plamk臋. Kiedy przyjrzymy si臋 bli偶ej, rozpoznamy Gra偶yn臋 Staniszewsk膮, jedyn膮 kobiet臋 dopuszczon膮 do udzia艂u w obradach tzw. 鈥瀌u偶ego鈥 sto艂u. Pojawia si臋 wi臋c wa偶ne pytanie: skoro Okr膮g艂y St贸艂 zako艅czy艂 komunizm i stworzy艂 podwaliny nowej Polski, to czy kobiety by艂y tych przemian jedynie biernymi obserwatorkami? Czy to ich brak zaanga偶owania w dzia艂alno艣膰 opozycyjn膮 usprawiedliwia艂 wy艂膮czenie ich z procesu podejmowania najwa偶niejszych decyzji? Uwa偶nie przygl膮daj膮c si臋 historii opozycji antykomunistycznej i 鈥濻olidarno艣ci鈥, dochodzimy do innego wniosku.
 
Tr贸jg艂os o kobietach 鈥濻olidarno艣ci鈥
W grudniu, w ramach festiwalu WATCH DOCS, mo偶na by艂o obejrze膰 film dokumentalny 鈥濻olidarno艣膰 wed艂ug kobiet鈥 w re偶yserii Marty Dzido i Piotra 艢liwowskiego. To kolejny g艂os w trwaj膮cej z przerwami od lat 90. dyskusji na temat obecno艣ci kobiet w historii opozycji w PRL. Temat ten podj臋艂a wtedy ameryka艅ska badaczka, Shana Penn, kt贸ra w swojej ksi膮偶ce 鈥濸odziemie kobiet鈥(ameryka艅ska wersja ksi膮偶ki pod tytu艂em 鈥濻ekret 芦Solidarno艣ci禄鈥 niedawno ukaza艂a si臋 nak艂adem wydawnictwa W.A.B.) opublikowa艂a wywiady z dzia艂aczkami, a tak偶e postawi艂a tez臋 o szczeg贸lnej, w艂a艣ciwie przyw贸dczej roli niekt贸rych z nich, szczeg贸lnie grupy zajmuj膮cej si臋 wydawaniem konspiracyjnego 鈥濼ygodnika Mazowsze鈥. Twierdzenie to wywo艂a艂o burz臋 w艣r贸d bohaterek ksi膮偶ki, kt贸re protestowa艂y przeciwko przypisywaniu im roli liderek, a tak偶e przeciwko wpisywaniu ich w zachodni膮 wizj臋 feminizmu i dzia艂alno艣ci kobiecej. W nawi膮zaniu do ksi膮偶ki Penn powstawa艂y kolejne artyku艂y i publikacje, z kt贸rych najbardziej znany jest chyba zbi贸r wywiad贸w przeprowadzonych z mniej wi臋cej tymi samymi rozm贸wczyniami przez Ew臋 Kondratowicz. Nosi on tytu艂 鈥濻zminka na sztandarze鈥 (nota bene zupe艂nie nieoddaj膮cy tre艣ci ksi膮偶ki). Do dwug艂osu Penn i Kondratowicz do艂膮czy艂 w tym roku film 鈥濻olidarno艣膰 wed艂ug kobiet鈥, pokazuj膮c, jak du偶e wci膮偶 jest zainteresowanie tematem i jak wiele luk badawczych pozosta艂o.

Krytycznie o historii kobiet
Warto jednak na te wszystkie prace spojrze膰 krytycznie. Po pierwsze, 偶adna z nich nie jest prac膮 stricte historyczn膮, czyli nie wykorzystuje metodologii badawczej w艂a艣ciwej historykom. Po drugie, wszystkie one bardzo mocno osadzone s膮 w kontek艣cie feministycznym i zwi膮zanym z nim postulatem 鈥瀘dzyskiwania historii鈥 dla kobiet, a tak偶e pr贸buj膮 (w szczeg贸lno艣ci Penn) t艂umaczy膰 zjawiska przez zastosowanie odniesie艅 feministycznych. Ani jedno, ani drugie nie jest z艂e samo w sobie. Potrzebujemy prac niehistorycznych po艣wi臋conych historii, bo pobudza to interdyscyplinarny dialog i wymusza na historykach nowe spojrzenie na pewne kwestie. Potrzebujemy te偶 feministycznej wra偶liwo艣ci obecnej w badaniach nad przesz艂o艣ci膮, a w szczeg贸lno艣ci wi臋kszej wra偶liwo艣ci na problematyk臋 rodzaju (gender). Niebezpieczne jednak jest 艂膮czenie tych dw贸ch cech z trzeci膮 鈥 prawie zupe艂nym brakiem stricte historycznych monografii na ten temat (w Polsce ca艂y czas nie doczekali艣my si臋 ca艂o艣ciowego opracowania historii kobiet w PRL 鈥 badania na ten temat s膮 dopiero prowadzone w ramach grantu realizowanego przez IBL PAN).
Zjawisko to mo偶na ju偶 obserwowa膰 na innych obszarach bada艅 zwi膮zanych z histori膮 kobiet. Zosta艂a ona przej臋ta przez 艣rodowiska feministyczne, kt贸re聽鈥 w ramach oporu wobec tradycyjnej, 鈥瀖臋skiej鈥 wizji historiografii聽鈥 postanawiaj膮 pisa膰 w艂asn膮, genderow膮 opowie艣膰. Zajmuj膮 si臋 tym socjolo偶ki, filozofki czy literaturoznawczynie (autork膮 g艂o艣nej ksi膮偶ki 鈥濸艂e膰 powstania warszawskiego鈥 jest Weronika Grzebalska, absolwentka socjologii), a co najgorsze, ignoruj膮 przy tym dorobek bada艅 historycznych, w najlepszym wypadku traktuj膮c historyk贸w jako dostarczycieli faktografii, a nie r贸wnorz臋dnych partner贸w w naukowym dyskursie o historycznej narracji. Dyskurs wok贸艂 historii kobiet kszta艂towany jest wi臋c przez nie-historyczki/k贸w, co nie tylko obni偶a jego warto艣膰 naukow膮, ale zniech臋ca r贸wnie偶 profesjonalist贸w do podj臋cia tych w膮tk贸w, gdy偶 znajduj膮 si臋 one na obrze偶ach historiografii i nie s膮 traktowane jako pe艂nowarto艣ciowy temat badawczy.
 
Fascynuj膮ce opowie艣ci
A temat jest przecie偶 niesamowicie interesuj膮cy, zar贸wno je偶eli chodzi o indywidualne biografie aktywistek, jak i o organizacyjn膮 sfer臋 ich dzia艂alno艣ci i postulaty polityczne. W bardzo dobry spos贸b pokazuje to film Marty Dzido i Piotra 艢liwowskiego, wydobywaj膮c z cienia postacie kobiece i odtwarzaj膮c ich rol臋 w tworzeniu si臋 opozycji. Znane nam dot膮d archiwalne zdj臋cia t艂um贸w robotnik贸w z w膮satym Wa艂臋s膮 na czele nabieraj膮 nowych znacze艅, kiedy autorzy filmu odnajduj膮 na nich postaci kobiece i staraj膮 si臋 wy艣ledzi膰 ich losy. Przypominaj膮 o zapomnianych ju偶 nieraz faktach 鈥 o tym, 偶e strajk w Stoczni Gda艅skiej rozpocz膮艂 si臋 w obronie kobiety; o tym, 偶e to trzy kobiety zatrzyma艂y wychodz膮cych ze Stoczni m臋偶czyzn i tym samym doprowadzi艂y do historycznego sukcesu, jakim by艂o podpisanie porozumie艅 sierpniowych. To kobiety prowadzi艂y konspiracyjne gazety, siedzia艂y w wi臋zieniach i obozach internowania (s艂ynny kobiecy o艣rodek w Go艂dapi). Wreszcie fakty niemal zupe艂nie zapomniane 鈥 historie Ewy Kubasiewicz, kt贸ra otrzyma艂a najwy偶szy, dziesi臋cioletni wyrok wi臋zienia w stanie wojennym, i Jadwigi Chmielewskiej, najd艂u偶ej spo艣r贸d opozycjonist贸w poszukiwanej listem go艅czym. Anna Walentynowicz, Joanna Duda-Gwiazda, Helena 艁uczywo, Joanna Szcz臋sna, Barbara Labuda, Anna Bikont, Alina Pienkowska, Ewa Ossowska, Jadwiga Staniszkis, Henryka Krzywonos, Janina Jankowska, Gra偶yna Staniszewska i wiele wiele innych. Po do艂o偶eniu tych brakuj膮cych puzzli historia 鈥濻olidarno艣ci鈥 staje si臋 nagle du偶o bardziej wielowymiarowa.
 
Nie tylko kobiety
Nie chodzi jednak tylko o oddanie historycznej sprawiedliwo艣ci wybitnym dzia艂aczkom, kt贸rych rola w obaleniu komunizmu nie zosta艂a w pe艂ni doceniona. Cel filmu jest jeszcze inny i w艂a艣nie to czyni go bardzo wa偶nym, miejmy nadziej臋, 偶e wreszcie us艂yszanym g艂osem. Stawia pytania o to, co sta艂o si臋 po transformacji i w jaki spos贸b pi臋kne idee solidarno艣ci spo艂ecznej zmieni艂y si臋 w realia reform Balcerowicza, dzik膮 prywatyzacj臋 i rzesz臋 ludzi wykluczonych spo艂ecznie. W艣r贸d wykluczonych s膮 r贸wnie偶 kobiety, szczeg贸lnie nara偶one na niebezpiecze艅stwa zwi膮zane z kapitalistyczn膮 gospodark膮. 鈥濻olidarno艣膰 wed艂ug kobiet鈥 jest wi臋c filmem nie tylko o kobietach, ale by膰 mo偶e przede wszystkim o tym, jak rewolucja solidarno艣ciowa zdradzi艂a tych, kt贸rzy sprawili, 偶e mog艂o w og贸le do niej doj艣膰.
Jak m贸wi Ewa Ossowska w ostatnich minutach filmu 鈥 kiedy艣 obok zdj臋cia Wa艂臋sy w Stoczni zawisn膮 zdj臋cia kobiet, kt贸re sprawi艂y, 偶e strajk osi膮gn膮艂 sukces. Pozostaje mie膰 nadziej臋, 偶e film聽鈥濻olidarno艣膰 wed艂ug kobiet鈥 nie b臋dzie ostatnim krokiem w procesie odkrywania kobiecej historii 鈥濻olidarno艣ci鈥 i zostanie uzupe艂niony przez rzetelne, naukowe badania historyczne. Bez wiedzy na temat przesz艂o艣ci nie jeste艣my w stanie tworzy膰 naszej to偶samo艣ci i dlatego badania, kt贸re sprawiaj膮, 偶e polska historia staje si臋 bardziej wielowymiarowa, s膮 szczeg贸lnie wa偶ne przy refleksji nad tym, w jakim kraju 偶yjemy obecnie.
 
Najbli偶sza okazja do obejrzenia filmu 鈥濻olidarno艣c wed艂ug kobiet鈥 ju偶 w najbli偶sz膮 艣rod臋 o 19 w kinie Antropos. Wst臋p wolny. Po projekcji spotkanie z tw贸rcami filmu.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij