fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Zofia Kossak i ÔÇ×Konrad ┼╗egotaÔÇŁ: 80. rocznica powo┼éania Rady Pomocy ┼╗ydom

Tegoroczna, 80. rocznica powo┼éania Rady Pomocy ┼╗ydom, to dla Muzeum POLIN szczeg├│lna okazja, by zwr├│ci─ç uwag─Ö na rzadko podejmowany dot─ůd w─ůtek jej historii ÔÇô udzia┼é ┼╗yd├│w w ÔÇ×┼╗egocieÔÇŁ.
Zofia Kossak i ÔÇ×Konrad ┼╗egotaÔÇŁ: 80. rocznica powo┼éania Rady Pomocy ┼╗ydom
Pomnik Rady Pomocy ┼╗ydom ÔÇ×┼╗egotaÔÇŁ przed Muzeum POLIN, Warszawa 4.12.2019. Fot. Magdalena Starowieyska, Muzeum POLIN

4 grudnia 1942 roku w okupowanej Warszawie powsta┼éa Rada Pomocy ┼╗ydom ÔÇô jedyna w okupowanej Europie, wspierana przez pa┼ästwo, organizacja powo┼éana w celu ratowania ┼╗yd├│w podczas Zag┼éady. By┼éa organizacj─ů polsko-┼╝ydowsk─ů ÔÇô w jej sk┼éad wchodzili przedstawiciele polskiego i ┼╝ydowskiego ruchu oporu, dzia┼éaj─ůcy w konspiracji pod kryptonimem ÔÇ×┼╗egotaÔÇŁ. Rada powsta┼éa w miejscu spo┼éecznego Komitetu Pomocy ┼╗ydom, za┼éo┼╝onego kilka miesi─Öcy wcze┼Ťniej przez Zofi─Ö Kossak, dzia┼éaczk─Ö katolickiej organizacji Front Odrodzenia Polski. Z okazji 80. rocznicy powo┼éania ÔÇ×┼╗egotyÔÇŁ, przybli┼╝amy okoliczno┼Ťci jej powstania i historie ludzi z ni─ů zwi─ůzanych ÔÇô zobacz, co z tej szczeg├│lnej okazji przygotowa┼éo Muzeum POLIN.

Zofia Kossak, Dania 1946. Fot. Archiwum rodzinne / Kolekcja Muzeum POLIN

Protest! Katolicka działaczka zakłada Komitet Pomocy Żydom

ÔÇ×Zofia Kossak by┼éa nies┼éychanie nieostro┼╝na. Wierzy┼éa ludziomÔÇŁ, wspomina Janusz Jab┼éo┼äski, kt├│ry jako szesnastolatek w czasie okupacji niemieckiej wsp├│┼épracowa┼é w konspiracji z Kossak.

To ona, pisarka i katolicka dzia┼éaczka spo┼éeczna, za┼éo┼╝y┼éa spo┼éeczny Komitet Pomocy ┼╗ydom ÔÇô pierwsz─ů og├│lnopolsk─ů organizacj─Ö, nios─ůc─ů pomoc ┼╗ydom podczas Zag┼éady w okupowanej Polsce, kt├│ra zapocz─ůtkowa┼éa histori─Ö p├│┼║niejszej Rady Pomocy ┼╗ydom. Niewielkie grono dzia┼éaczy katolickich i demokratycznych dzia┼éa┼éo od 27 wrze┼Ťnia 1942 roku pod kryptonimem ÔÇ×Konrad ┼╗egotaÔÇŁ ÔÇô by┼éa to fikcyjna posta─ç, stworzona przez Zofi─Ö Kossak, prawdopodobnie od imienia jednego z konspirator├│w z III cz─Ö┼Ťci Dziad├│w Adama Mickiewicza.

Kluczowym wydarzeniem dla powstania Komitetu by┼éo wydanie przez Kossak odezwy zatytu┼éowanej Protest!, w kt├│rej wezwa┼éa Polak├│w do niezgody na trwaj─ůc─ů eksterminacj─Ö ┼╗yd├│w:

ÔÇ×┼Üwiat patrzy na t─Ö zbrodni─Ö straszliwsz─ů ni┼╝ wszystko, co widzia┼éy dzieje ÔÇô i milczy. Rze┼║ milion├│w bezbronnych ludzi dokonywa si─Ö w┼Ťr├│d powszechnego, z┼éowrogiego milczenia [ÔÇŽ] Kto milczy w obliczu mordu ÔÇô staje si─Ö wsp├│lnikiem mordercy. Kto nie pot─Öpia ÔÇô ten przyzwalaÔÇŁ ÔÇô┬ábrzmia┼éy s┼éowa Kossak.

Odezwa Protest! Zofii Kossak, Warszawa 11.08.1942. Fot. Kolekcja Muzeum POLIN, dar Biblioteki Narodowej.

Protest!┬ázosta┼é rozkolportowany na ulicach okupowanej Warszawy 11 sierpnia 1942 roku. By┼é odpowiedzi─ů na prowadzone przez Niemc├│w masowe wyw├│zki ┼╗yd├│w z getta warszawskiego do o┼Ťrodka zag┼éady w Treblince, kt├│re trwa┼éy ju┼╝ dwudziesty dzie┼ä.

ÔÇ×Odezwa Zofii Kossak to tekst za┼éo┼╝ycielski dla polskiego my┼Ťlenia o ratowaniu ┼╗yd├│wÔÇŁ, zauwa┼╝a Tomasz ┼╗ukowski, badacz problem├│w dyskursu publicznego w Polsce. ÔÇ×Trwa wok├│┼é niego sp├│r. Jan B┼éo┼äski dziwi┼é si─Ö, ┼╝e by┼é to dokument ┬╗bardzo pro┼╝ydowski […] i zarazemÔÇŽ jaskrawie antysemicki┬źÔÇŁ.

Na temat konspiracyjnej dzia┼éalno┼Ťci Zofii Kossak m├│wi┼é w wywiadzie dla Muzeum POLIN Janusz Jab┼éo┼äski. Opisuje mi─Ödzy innymi tajn─ů skrytk─Ö w mieszkaniu ÔÇ×CiotkiÔÇŁ, jak nazywa┼é Kossak w podziemiu, przybli┼╝a okoliczno┼Ťci rozpocz─Öcia wsp├│┼épracy konspiracyjnej z jego matk─ů, Mari─ů Jab┼éo┼äsk─ů, uhonorowan─ů ÔÇô podobnie jak Kossak ÔÇô tytu┼éem Sprawiedliwej w┼Ťr├│d Narod├│w ┼Üwiata.

Szacuje si─Ö, ┼╝e dzia┼éalno┼Ť─ç Komitetu Pomocy ┼╗ydom (zwanego p├│┼║niej Tymczasowym), prowadzona mi─Ödzy wrze┼Ťniem a grudniem 1942 r., obj─Ö┼éa bezpo┼Ťrednio ponad 180 os├│b. Nale┼╝y jednak pami─Öta─ç, ┼╝e organizacja ta powsta┼éa w okresie, gdy wysiedlanie ┼╗yd├│w z gett w okupowanej Polsce, czyli organizowane przez Niemc├│w masowe wyw├│zki do o┼Ťrodk├│w zag┼éady, dobiega┼éo ju┼╝ ko┼äca.

Janusz Jab┼éo┼äski w Muzeum POLIN, Warszawa 21.09.2016. Fot. Mateusz Szczepaniak, Muzeum POLIN

ÔÇ×┼╗egotaÔÇŁ. Polacy i ┼╗ydzi powo┼éuj─ů Rad─Ö Pomocy ┼╗ydom

Jesieni─ů 1942 roku, w zwi─ůzku z problemami finansowymi oraz organizacyjnymi, dzia┼éacze Komitetu Pomocy ┼╗ydom podj─Öli starania o utworzenie nowej organizacji ÔÇô sta┼éej, silnej, wyposa┼╝onej w odpowiednie ┼Ťrodki i opartej na szerokiej reprezentacji spo┼éecznej. Sta┼éo si─Ö to 4 grudnia, kiedy utworzono Rad─Ö Pomocy ┼╗ydom, podleg┼é─ů Delegatowi Rz─ůdu RP na Kraj. W jej sk┼éad nie wesz┼éa jednak Zofia Kossak, kt├│ra wola┼éa kontynuowa─ç prac─Ö poza strukturami.

ÔÇ×[…] by┼éa to pierwsza organizacja, w kt├│rej w konspiracji przeciw Niemcom siedzieli razem przy jednym stole i dzia┼éali syjoni┼Ťci, bundowcy, katolicy, polscy demokraci, polscy socjali┼Ťci, ludowcy ÔÇô i ┼╗ydzi, i PolacyÔÇŁ, wspomina┼é W┼éadys┼éaw Bartoszewski, cz┼éonek Rady Pomocy ┼╗ydom i bliski wsp├│┼épracownik Zofii Kossak we Froncie Odrodzenia Polski.

Dzia┼éalno┼Ť─ç ÔÇ×┼╗egotyÔÇŁ, prowadzona do stycznia 1945 roku, polega┼éa g┼é├│wnie na wsparciu finansowym ukrywaj─ůcych si─Ö ┼╗yd├│w, organizowaniu dla nich kryj├│wek, pracy, fa┼észywych dokument├│w. ┼Üwiadcz─ů o tym zachowane pami─ůtki, spo┼Ťr├│d kt├│rych kilka, np. kenkart─Ö Leona Feinera, ostatniego przewodnicz─ůcego Rady Pomocy ┼╗ydom, prezentujemy w wystawie sta┼éej Muzeum POLIN.

W┼Ťr├│d podopiecznych ÔÇ×┼╗egotyÔÇŁ znajdowali si─Ö doro┼Ťli i dzieci. Nie da si─Ö precyzyjnie okre┼Ťli─ç, jaka by┼éa skala udzielonej im pomocy, niemo┼╝liwe do ustalenia jest to, w ilu przypadkach akcja ratunkowa okaza┼éa si─Ö skuteczna. Pocz─ůtkowo zapomogi finansowe ÔÇ×┼╗egotyÔÇŁ obj─Ö┼éy trzysta os├│b, pod koniec 1943 roku ÔÇô dwa tysi─ůce, a latem roku 1944 ÔÇô oko┼éo czterech tysi─Öcy.

ÔÇ×Mo┼╝na ca┼é─ů zinstytucjonalizowan─ů akcj─Ö ┬╗┼╗egoty┬ź, przynajmniej w Warszawie, opisa─ç jako akcj─Ö przede wszystkim organizacji ┼╝ydowskich (oko┼éo 70 procent) i w mniejszych stopniu polskich (oko┼éo 30 procent)ÔÇŁ, podkre┼Ťla┼é dr Marcin Urynowicz.

Tegoroczna, 80. rocznica powo┼éania Rady Pomocy ┼╗ydom, to dla Muzeum POLIN szczeg├│lna okazja, by zwr├│ci─ç uwag─Ö na rzadko podejmowany dot─ůd w─ůtek jej historii ÔÇô udzia┼é ┼╗yd├│w w ÔÇ×┼╗egocieÔÇŁ. Wierzymy, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie Muzeum Historii ┼╗yd├│w Polskich powinno przypomina─ç to szczeg├│lne ┼╝ydowskie do┼Ťwiadczenie. Nowe opracowanie tematyczne po┼Ťwi─Öcili┼Ťmy tak┼╝e odezwie┬áProtest! Zofii Kossak. Jego autorem jest dr hab. Tomasz ┼╗ukowski z Instytutu Bada┼ä Literackich PAN.

Pomnik Rady Pomocy ┼╗ydom ÔÇ×┼╗egotaÔÇŁ przed Muzeum POLIN, Warszawa 4.12.2019. Fot. Magdalena Starowieyska, Muzeum POLIN

Kim s─ů wsp├│┼écze┼Ťni Sprawiedliwi? Dyskusja w Muzeum POLIN

Z okazji 80. rocznicy powstania ÔÇ×┼╗egotyÔÇŁ zapraszamy tak┼╝e na trzecie spotkanie z cyklu dyskusji o polskich Sprawiedliwych, organizowanego w 2022 r. przez Muzeum POLIN. 14 grudnia (┼Ťroda) o godz. 19:30, zastanowimy si─Ö, kim s─ů wsp├│┼écze┼Ťni Sprawiedliwi.

Obecnie istniej─ů mi─Ödzynarodowe organizacje nios─ůce pomoc potrzebuj─ůcym. Nie brakuje os├│b prywatnych, kt├│re z potrzeby serca, kieruj─ůc si─Ö empati─ů, chc─ů wspiera─ç innych. Niekiedy jednak osoby pomagaj─ůce spotykaj─ů si─Ö z ostracyzmem spo┼éecznym i wieloma trudno┼Ťciami.

Rosyjska agresja na Ukrain─Ö zjednoczy┼éa Polak├│w z r├│┼╝nych ┼Ťrodowisk. W tym samym czasie niesienie pomocy ofiarom kryzysu na granicy polsko-bia┼éoruskiej by┼éo utrudnione i w wielu ┼Ťrodowiskach spotyka┼éo si─Ö z niezrozumieniem. Od pocz─ůtku kryzysu uchod┼║czego w 2015 roku osoby pomagaj─ůce uchod┼║com spoza Europy mierz─ů si─Ö z r├│┼╝nymi problemami i sprzeciwem cz─Ö┼Ťci spo┼éecze┼ästwa.

Do udzia┼éu w dyskusji zaprosili┼Ťmy Katarzyn─Ö Winiarsk─ů, aktywistk─Ö dzia┼éaj─ůc─ů na granicy polsko-bia┼éoruskiej; Mari─Ö Z┼éonkiewicz ze Stowarzyszenia ÔÇ×Chlebem i Sol─ůÔÇŁ i Igora H├│rkowa, kt├│ry koordynuje pomoc osobom uchod┼║czym z Ukrainy w Przemy┼Ťlu. Spotkanie poprowadzi Micha┼é Oko┼äski ÔÇô dziennikarz ÔÇ×Tygodnika PowszechnegoÔÇŁ.

Obraz zawieraj─ůcy tekst Opis wygenerowany automatycznie

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy ┼Ťrodowisko zaanga┼╝owane w walk─Ö z podzia┼éami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi─Öki Waszemu wsparciu!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś