Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Rosyjska wojna w Ukrainie. Czego najwa┼╝niejszego si─Ö dowiedzieli┼Ťmy?

Czego dowiedzieli┼Ťmy si─Ö po ponad 5 tygodniach od rosyjskiej inwazji na Ukrain─Ö? Jakie najwa┼╝niejsze wnioski powinni┼Ťmy wyci─ůgn─ů─ç? Na te pytania odpowiadaj─ů przedstawiciele nowego pokolenia polskiej lewicy, konserwatyst├│w i libera┼é├│w. Zapraszamy do lektury ÔÇ×kr├│tkiego Spi─ÖciaÔÇŁ.
Rosyjska wojna w Ukrainie. Czego najwa┼╝niejszego si─Ö dowiedzieli┼Ťmy?
ilustr.: Stanisław Gajewski

ÔÇ×Spi─ÖcieÔÇŁ to┬áprojekt wsp├│┼épracy mi─Ödzyredakcyjnej pi─Öciu ┼Ťrodowisk, kt├│re dzieli bardzo wiele, ale┬á┼é─ůczy gotowo┼Ť─ç do┬ápodj─Öcia niecodziennej rozmowy. Klub Jagiello┼äski, Magazyn Kontakt, Krytyka Polityczna, Kultura Liberalna i┬áNowa Konfederacja co kilka tygodni wybieraj─ů nowy temat do┬ádyskusji, a┬ápi─Ö─ç powsta┼éych w┬ájej ramach tekst├│w publikujemy naraz na┬áwszystkich pi─Öciu portalach.

***

O lewicowej bezradno┼Ťci [Magazyn Kontakt]

Dominuj─ůcym uczuciem towarzysz─ůcym wybuchowi wojny w Ukrainie by┼éa dla mnie bezradno┼Ť─ç. Bezradno┼Ť─ç dwojaka ÔÇô po pierwsze, zwi─ůzana ze skal─ů przemocy za nasz─ů wschodni─ů granic─ů, na kt├│r─ů nie jestem w stanie w ┼╝aden spos├│b odpowiedzie─ç. Po drugie ÔÇô bezradno┼Ť─ç intelektualna i poczucie, ┼╝e g┼é├│wny nurt lewicowej analizy nie daje narz─Ödzi do zrozumienia tej wojny.

Tradycyjna lewicowa teoria sugeruje, ┼╝e imperializm jest po prostu bardzo brutalnym narz─Ödziem akumulacji kapita┼éu. Kiedy ko┼äcz─ů si─Ö mo┼╝liwo┼Ťci wyzysku lokalnej si┼éy roboczej, zasoby naturalne na terenie w┼éasnego kraju przestaj─ů wystarcza─ç, a lokalne rynki si─Ö wysycaj─ů, konieczne jest znalezienie nowych ┼║r├│de┼é ┼Ťrodk├│w produkcji.

Z grubsza tak wygl─ůda┼éy sprawy od narodzin kapitalizmu przemys┼éowego. Na tym polega┼é proces osiemnastowiecznego grodzenia i prywatyzowania p├│l, ┼é─ůk i las├│w. W tym samym duchu nale┼╝y rozumie─ç kolonializm, kt├│ry pozwoli┼é utowarowi─ç prac─Ö w najbardziej dos┼éownym znaczeniu ÔÇô poprzez zamienienie ludzi w towary. Wreszcie na tym polega┼éy dwudziestowieczne imperialne wojny i ÔÇ×interwencjeÔÇŁ w krajach ubogich ÔÇô po pierwsze, chodzi┼éo w nich o ochron─Ö interes├│w mi─Ödzynarodowych korporacji (jak w Gwatemali, na Kubie czy w Chile) czy o przej─Öcie kontroli nad z┼éo┼╝ami surowc├│w niezb─Ödnych do rozwoju krajom najbogatszym. Po drugie, o rywalizacj─Ö pomi─Ödzy kapitalizmem a radzieckim modelem komunizmu ÔÇô taki by┼é kontekst zimnej wojny, wyeksportowanej do kraj├│w trzeciego ┼Ťwiata.

Problem polega na tym, ┼╝e wojna w Ukrainie nijak do tego schematu nie przystaje. Nie chodzi w niej przecie┼╝ o zasoby rud manganowych, uranu czy ┼╝elaza, nie chodzi te┼╝ o obron─Ö interes├│w rosyjskich korporacji ÔÇô kt├│re w wyniku zachodnich sankcji z pewno┼Ťci─ů na niej nie zarobi─ů. I cho─ç niekt├│rzy publicy┼Ťci i komentatorzy por├│wnuj─ů Putina do Stalina i twierdz─ů, ┼╝e jego celem jest odbudowa Zwi─ůzku Radzieckiego, to przecie┼╝ ani Federacja Rosyjska, ani sam Putin nie ma do zaproponowania ┼╝adnej alternatywy dla zachodniego kapitalizmu, buduj─ůc pa┼ästwo oparte na oligarchicznych fortunach i n─Ödzy ┼╝ycia fundamentalnej wi─Ökszo┼Ťci obywateli.

By─ç mo┼╝e wi─Öc nie nale┼╝y tej wojny analizowa─ç w kategoriach materialnych, a symbolicznych ÔÇô to nie wojna o pieni─ůdze, kapita┼é czy ziemi─Ö, a o miejsce w globalnym uk┼éadzie si┼é, utrzymanie imperialnej pozycji czy o Wielk─ů Rosj─Ö z wizji Dugina. Rzecz tylko w tym, ┼╝e wszystkie te kategorie zosta┼éy przez lewic─Ö w znacznym stopniu porzucone, wi─Öc brakuje nam narz─Ödzi do rzetelnego opisu polityki mi─Ödzynarodowej.

Poj─Öcie narodu nigdy nie by┼éo z perspektywy lewicowej szczeg├│lnie interesuj─ůce. Kluczowe by┼éo zawsze poj─Öcie klasy ÔÇô wychodz─ůc z za┼éo┼╝enia, ┼╝e wi─Öcej ┼é─ůczy kasjerk─Ö z Tomaszowa Lubelskiego z kasjerk─ů z Lizbony ni┼╝ pierwsz─ů z nich z analityczk─ů finansow─ů z Warszawy. Jest to oczywi┼Ťcie prawda, kt├│ra jednak nie zmienia faktu, ┼╝e dla wi─Ökszo┼Ťci spo┼éecze┼ästwa przynale┼╝no┼Ť─ç narodowa jest jednym z fundamentalnych element├│w to┼╝samo┼Ťci, a pa┼ästwa narodowe pozostaj─ů podstawowym aktorem w stosunkach mi─Ödzynarodowych. I cho─ç jest to bana┼é, kt├│rego przecie┼╝ nikt nie kwestionuje, to jednocze┼Ťnie ma┼éo kto na lewicy traktuje go jako punkt wyj┼Ťcia do analizy. Wystarczy spojrze─ç na ofert─Ö kilku lewicowych wydawnictw, kt├│re mamy w Polsce, ┼╝eby zobaczy─ç, ┼╝e na pr├│┼╝no w nich szuka─ç ksi─ů┼╝ek o stosunkach mi─Ödzynarodowych czy globalnym balansie si┼é. O ile mamy w debacie publicznej kilkunastu lewicowych ekonomist├│w i dziesi─ůtki lewicowych socjolo┼╝ek, to ze ┼Ťwiec─ů szuka─ç cho─ç kilku politolog├│w, kt├│rych lewica by czyta┼éa i o ksi─ů┼╝kach kt├│rych by┼Ťmy dyskutowali.

Lewicowa teoria z pocz─ůtku XXI wieku jest teori─ů na czas pokoju. W pewnym przewrotnym sensie uwierzyli┼Ťmy w koniec historii, cho─ç w znaczeniu dok┼éadnie przeciwnym ni┼╝ to, kt├│re mia┼é na my┼Ťli Fukuyama. Uznali┼Ťmy, ┼╝e granice pa┼ästw ÔÇô przynajmniej w naszym regionie ┼Ťwiata ÔÇôpozostan─ů stabilne, a dywagacje o wojnach narodowych mo┼╝emy zostawi─ç prawicy, podczas gdy my w spokoju zajmiemy si─Ö analiz─ů nadwi┼Ťla┼äskiego modelu kapitalizmu. Pozostaje mie─ç nadziej─Ö, ┼╝e historycy nie nazw─ů kiedy┼Ť tego epizodu dekadami naiwno┼Ťci.

***

Hubert Walczy┼äski ÔÇô absolwent ekonomii w Szkole G┼é├│wnej Handlowej oraz filozofii nauk spo┼éecznych w London School of Economics. Interesuje si─Ö socjologi─ů wiedzy ekonomicznej. Szef dzia┼éu ÔÇ×ObywatelÔÇŁ w Magazynie Kontakt.

***

Ryzyko złego pokoju [Nowa Konfederacja]

Ostatnie 50 dni by┼éo a┼╝ g─Öste od wydarze┼ä, a wiele z nich ma istotne znaczenie d┼éugoterminowe. Proponuj─Ö, ┼╝eby skoncentrowa─ç si─Ö punktowo na ÔÇ×nieoczywistych oczywisto┼ŤciachÔÇŁ, kt├│re b─Öd─ů determinowa┼éy polityk─Ö regionaln─ů i globaln─ů, a korzenie maj─ů w trwaj─ůcej wojnie.

Nie mog─Ö zacz─ů─ç inaczej, ni┼╝ podkre┼Ťlaj─ůc, ┼╝e wszelkie nasze rozwa┼╝ania mog─ů mie─ç miejsce dlatego, ┼╝e w ka┼╝dej minucie Ukrai┼äcy walcz─ůcy o swoj─ů wolno┼Ť─ç i nasz pok├│j ponosz─ů przy tym ogromne ludzkie i materialne ofiary. Nieustaj─ůco musimy o tym pami─Öta─ç, staraj─ůc si─Ö na ch┼éodno analizowa─ç ostatnie wydarzenia, co oczywi┼Ťcie te┼╝ jest naszym obowi─ůzkiem.

Na naszych oczach ko┼äczy si─Ö proces powstawania nowoczesnego narodu ukrai┼äskiego. Wojna z Rosj─ů zdecydowanie oznacza, ┼╝e wsp├│lnotowe do┼Ťwiadczenie oporu i wzajemnej wsp├│┼épracy powoduje, ┼╝e ugruntowa┼éa si─Ö nowoczesna to┼╝samo┼Ť─ç ukrai┼äska i to niezale┼╝nie od j─Özyka, kt├│rym Ukrai┼äcy si─Ö pos┼éuguj─ů. Nie ma ju┼╝ ┼╝adnych w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e Ukraina to jeden kraj od Lwowa do Charkowa i od Kijowa do Odessy. Dla nas jest wa┼╝ne, ┼╝e ten proces dokonuje si─Ö bez widocznej obecno┼Ťci dziedzictwa Stepana Bandery i UPA. Ukraina w tej wojnie b─Ödzie mia┼éa wystarczaj─ůco du┼╝o wsp├│┼éczesnych bohater├│w, wok├│┼é kt├│rych ju┼╝ teraz powstaj─ů legendy narodowe. Je┼╝eli po┼é─ůczymy to z ogromnym pospolitym ruszeniem Polak├│w, kt├│rzy pomagaj─ů Ukrai┼äcom ratowa─ç si─Ö przed horrorem wojny, to mamy solidn─ů i dobr─ů mieszank─Ö, kt├│ra przyczyni si─Ö do zbudowania pozytywnych relacji mi─Ödzy naszymi narodami.

Niezale┼╝nie od licznych objaw├│w malkontenctwa, trzeba wyra┼║nie stwierdzi─ç, ┼╝e informacje o ┼Ťmierci Zachodu, liberalnego Zachodu, by┼éy przedwczesne. Administracja Bidena pozbiera┼éa gruzy po unilateralnym podej┼Ťciu i awanturnictwie Trumpa i potrafi┼éa zjednoczy─ç kraje Zachodu we wsp├│lnej akcji przeciw Rosji. Trzeba to wyra┼║nie podkre┼Ťli─ç, ┼╝e bez wsparcia Amerykan├│w i ca┼éego Zachodu Ukraina ju┼╝ by przegra┼éa t─Ö wojn─Ö. Nie chodzi tutaj bynajmniej o poparcie ÔÇ×moralneÔÇŁ i sankcje, ale zorganizowan─ů akcj─Ö wsparcia Ukrainy w walce. Przede wszystkim w wymiarze militarnym, ale r├│wnie┼╝ finansowym. Ma┼éo kto zauwa┼╝a, ┼╝e pa┼ästwo ukrai┼äskie dzia┼éa. Zak┼éady wyp┼éacaj─ů pensje, a bankomaty pieni─ůdze. Bez wsparcia instytucji finansowych Zachodu pa┼ästwo ukrai┼äskie ju┼╝ by si─Ö za┼éama┼éo. Bez dostaw broni nawet najwi─Öksze bohaterstwo w obliczu bezwzgl─Ödno┼Ťci Rosjan nie mia┼éoby sensu.

Dzieje si─Ö tak mi─Ödzy innymi dlatego, ┼╝e USA dostrzeg┼éy okienko strategiczne, w kt├│rym mog─ů Rosj─Ö bardzo wyra┼║nie os┼éabi─ç w kontek┼Ťcie budowy nowego ┼éadu ┼Ťwiatowego. Waszyngton wbrew pozorom nie jest reaktywny wobec Moskwy i sp├│┼║niony z sankcjami. Prowadzi zorganizowan─ů kampani─Ö poni┼╝ej progu wojny na rzecz os┼éabienia Rosji. Ju┼╝ od jakiego┼Ť czasu powtarzam, ┼╝e globalna polityka przesz┼éa z fazy statycznej do dynamicznej, czyli struktury polityczne zmieniaj─ů zasady funkcjonowania i powstaje nowy ┼Ťwiat. Dotyczy to r├│wnie┼╝ ca┼éej Europy, w tym Unii Europejskiej. Ameryka prezentuje wojn─Ö z Rosj─ů jako starcie ┼Ťwiata wolno┼Ťci i demokracji z autorytaryzmem ÔÇô i odbiorc─ů tego przes┼éania jest w r├│wnym stopniu Rosja, jak i Chiny.

Kolejn─ů fundamentalnie wa┼╝n─ů kwesti─ů w kontek┼Ťcie wojny Rosji z Ukrain─ů jest wzrost znaczenia broni j─ůdrowej. Jest oczywiste, ┼╝e tylko szanta┼╝ atomowy ustrzeg┼é Rosj─Ö przed wkroczeniem wojsk Zachodu do wojny. Z drugiej strony, bez posiadania takiego argumentu Rosja najprawdopodobniej nie zaatakowa┼éaby Ukrainy, zdaj─ůc sobie spraw─Ö z r├│┼╝nicy potencja┼é├│w mi─Ödzy armi─ů rosyjsk─ů i wojskami NATO. Do tej pory bro┼ä atomowa i gro┼║ba jej u┼╝ycia by┼éa czynnikiem bezpiecze┼ästwa stabilizuj─ůcym sytuacj─Ö. Po raz pierwszy u┼╝ycie straszaka nuklearnego pozwoli┼éo na efektywne rozpocz─Öcie wojny. To kolejny objaw nowego ┼Ťwiata. W kr├│tkim terminie zwi─Ökszy to na pewno nuklearny wy┼Ťcig zbroje┼ä. Chiny jako r├│wnorz─Ödne mocarstwo ┼Ťwiatowe musz─ů radykalnie zwi─Ökszy─ç sw├│j potencja┼é nuklearny, bo s─ů bardzo daleko od realizacji doktryny mutual destruction jako jedynej gwarancji bezpiecze┼ästwa. Zwi─Ökszy si─Ö presja w kilku krajach na ┼Ťwiecie na posiadanie broni j─ůdrowej r├│wnie┼╝ jako jedynej gwarancji bezpiecze┼ästwa.

Wracaj─ůc do samej Ukrainy. Na horyzoncie wy┼éania si─Ö ryzyko ÔÇ×z┼éego pokojuÔÇŁ, czyli zako┼äczenia walk jako takich bez jednoznacznego rozstrzygni─Öcia. Strategicznie Rosja ju┼╝ ponios┼éa kl─Ösk─Ö w tej wojnie i wyjdzie z niej w ka┼╝dym wariancie os┼éabiona. Wydaje si─Ö, ┼╝e na dzisiaj minimalnym celem Putina jest zdobycie terytorium ca┼éego Donbasu i zbudowanie szerokiego pasa ziemi ┼é─ůcz─ůcego Donbas z Krymem. Niezb─Ödnym warunkiem tego planu jest zdobycie Mariupola. Po osi─ůgni─Öciu tych cel├│w Putin mo┼╝e og┼éosi─ç jednostronne ÔÇ×zawieszenieÔÇŁ broni i przedstawi─ç si─Ö jako przyw├│dca, kt├│ry zawsze mi┼éowa┼é pok├│j, a na wykrwawionych okrutn─ů wojn─ů Ukrai┼äc├│w mo┼╝e pojawi─ç si─Ö presja kilku kraj├│w europejskich na rzecz przerwania dzia┼éa┼ä zbrojnych. Wtedy ogromne ofiary p├│jd─ů na marne, bo w efekcie wojny nie powstanie stabilne pa┼ästwo ukrai┼äskie zdolne do integracji z Zachodem.

***

Robert Kuraszkiewicz ÔÇô wsp├│┼épracownik Nowej Konfederacji. W latach 80. dzia┼éacz opozycji antykomunistycznej w Ruchu M┼éodzie┼╝y Niezale┼╝nej i Ruchu M┼éodej Polski, jeden z za┼éo┼╝ycieli Zjednoczenia Chrze┼Ťcija┼äsko-Narodowego, publicysta, przedsi─Öbiorca i menad┼╝er. W latach 2011ÔÇô2016 wiceprezes i prezes Stowarzyszenia Energii Odnawialnej, w latach 2016ÔÇô2020 wiceprezes i prezes Banku Pocztowego. Autor ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Polska w nowym ┼ŤwiecieÔÇŁ.

***

Wojna w Ukrainie i kryzys klimatyczny s─ů ze sob─ů splecione [Krytyka Polityczna]

Odchodzenie ┼Ťwiata od paliw kopalnych sprawia, ┼╝e na realizacj─Ö imperialnych ambicji Rosja ma coraz mniej czasu.

Wojna ÔÇô a wi─Öc wszystkie sprawy i zagadnienia schodz─ů na plan dalszy. Nieprawda┼╝? Kiedy Mariupol bestialsko r├│wnany jest z ziemi─ů, a Kij├│w si─Ö heroicznie broni; kiedy uchod┼║cy we Lwowie nie wiedz─ů, czy nie do┼é─ůcz─ů zaraz do tych w Warszawie, a wolontariusze w Polsce marz─ů o chwili wytchnienia ÔÇô nie┼éatwo uciec przed tak─ů my┼Ťl─ů. ┼╗e te wszystkie sprawy, kt├│re nas zajmowa┼éy dotychczas, trac─ů nie tyle na wa┼╝no┼Ťci nawet, ile na pilno┼Ťci. ┼╗e cho─ç rosyjska r─Öka rachunk├│w krzywd u nas nie przekre┼Ťla, to jednak… znajmy proporcje. A ju┼╝ na pewno hierarchie i kolejno┼Ť─ç: walka z ocieplaniem si─Ö Ziemi musi poczeka─ç, gdy za rogiem, czy za murami Kremla, czyha by─ç mo┼╝e i nuklearna zima. A w tr├│jk─ůcie klimatÔÇôgospodarkaÔÇôbezpiecze┼ästwo oczywisty priorytet zyskuje to ostatnie.

Tyle ┼╝e to wszystko nieporozumienie.

Wojna, co zrozumia┼ée, odwraca nasz─ů uwag─Ö od kryzysu klimatycznego, ale sam proces i jego skutki nie znikn─ů od tego, ┼╝e wojska Putina morduj─ů naszych s─ůsiad├│w i dewastuj─ů ich kraj. A i polityka klimatyczna ma z ni─ů du┼╝o wsp├│lnego. Oczywi┼Ťcie, za t─Ö agresj─Ö odpowiada konkretny cz┼éowiek ze swymi obsesjami oraz jego s┼éu┼╝by. W tym szale┼ästwie jest jednak metoda: odchodzenie ┼Ťwiata od paliw kopalnych sprawia, ┼╝e na realizacj─Ö imperialnych ambicji Rosja ma coraz mniej czasu.

Wa┼╝niejsze praktycznie jest jednak co innego. Raz, ┼╝e skutki tej wojny to wersja demo kryzysu klimatycznego w ┼Ťwiecie opartym na paliwach w─Öglowodorowych. A dwa, ┼╝e konieczne wobec niej ┼Ťrodki zaradcze zbiegaj─ů si─Ö z tymi, kt├│re pos┼éu┼╝─ů i mitygacji zmiany klimatu, i adaptacji do niej.

W tym koszmarnym trailerze przysz┼éo┼Ťci w Europie (bo gdzie indziej to ju┼╝ dawno dzie┼ä powszedni!) spotkamy liczonych w milionach ludzi, kt├│rzy z dnia na dzie┼ä nie maj─ů si─Ö gdzie podzia─ç. Zobaczymy rosn─ůce ceny ┼╝ywno┼Ťci w sklepach, a mniej szcz─Ö┼Ťliwe narody ogl─ůda─ç b─Öd─ů wr─Öcz puste p├│┼éki. Rachunki za pr─ůd, benzyn─Ö i ogrzewanie obni┼╝aj─ů nasz standard ┼╝ycia o ca┼ée lata, dla niekt├│rych o ca┼ée pokolenia ÔÇô i to wszystko wydarzy─ç si─Ö mo┼╝e z miesi─ůca na miesi─ůc. Tak wygl─ůda ┼Ťwiat, w kt├│rym rosn─ů temperatury i st─Ö┼╝enie CO2 w atmosferze, nie licz─ůc rzecz jasna cz─Östszych ulew i powodzi, upa┼é├│w i susz, tr─ůb powietrznych i gin─ůcych gatunk├│w ro┼Ťlin i zwierz─ůt.

Oczywi┼Ťcie, Ukrai┼äcy walcz─ů, gin─ů i cierpi─ů dzi┼Ť za sw├│j kraj i z powodu Rosji, a nie po to, ┼╝eby nas ubogaca─ç poznawczo i edukowa─ç klimatycznie. Ale w┼éa┼Ťciwa reakcja na t─Ö wojn─Ö ÔÇô poza dozbrajaniem s─ůsiad├│w najlepiej, jak potrafimy ÔÇô jest w wielu punktach dok┼éadnie tym, czego domaga si─Ö od nas gorej─ůca planeta.

Niezale┼╝ne od paliw kopalnych ┼║r├│d┼éa energii, a przede wszystkim zmniejszanie jej zu┼╝ycia, s─ů tak samo niezb─Ödne dla ratowania warunk├│w ┼╝ycia na Ziemi, jak i dewastacji bud┼╝etu rosyjskiego MON. Cho─ç jednak szybka ÔÇ×derusyfikacjaÔÇŁ dostaw to oczywisty priorytet na dzi┼Ť, na jutro i pojutrze ÔÇô nie wystarczy. Zast─ůpienie gazu z rosyjskich ruroci─ůg├│w tym z Norwegii albo surowcem skroplonym z Kataru, USA czy Australii, podobnie jak zamiana ropy z Rosnieftu na t─Ö od Saudi Aramco nie tylko generuje te same lub nawet zwi─Öksza koszty ┼Ťrodowiskowe, ale te┼╝ prowadzi do wzrostu cen na rynkach ┼Ťwiatowych. Je┼Ťli nie spadnie globalny popyt na w─Ögiel, rop─Ö i gaz ÔÇô co wymaga oszcz─Ödzania energii i przechodzenia na czyste jej ┼║r├│d┼éa ÔÇô Rosja sprzedawa─ç ich b─Ödzie mo┼╝e i mniej, ale za to po wy┼╝szej cenie.

Dalej, rozw├│j lokalnych, najlepiej sp├│┼édzielczych i samorz─ůdowych producent├│w energii nie tylko buduje poparcie spo┼éeczne dla transformacji energetycznej, ale ogranicza podatno┼Ť─ç na ataki wymierzone w zasilanie ÔÇô uderzenie w scentralizowany system produkcji i przesy┼éu pr─ůdu du┼╝o bardziej grozi blackoutem ni┼╝ w├│wczas, gdy spo┼éeczno┼Ťci posiadaj─ů lokalny backup z wiatru i s┼éo┼äca.

Wzrost zalesienia, a tak┼╝e odtwarzanie mokrade┼é i renaturalizacja rzek adaptuj─ů nas do zmiany klimatu i ograniczaj─ů ocieplenie ÔÇô ale jeszcze bardziej redukuj─ů pr─Ödko┼Ť─ç i mo┼╝liwo┼Ťci poruszania si─Ö wrogich oddzia┼é├│w wojska naszym terytorium.

Redukcja spo┼╝ycia mi─Ösa i skr├│cenie ┼éa┼äcuch├│w produkcji ┼╝ywno┼Ťci zmniejszaj─ů emisje gaz├│w cieplarnianych i zu┼╝ycie gleb, ale te┼╝ redukuj─ů lokaln─ů zale┼╝no┼Ť─ç od ┼Ťwiatowych rynk├│w i dostaw nawoz├│w, kt├│ra w czasie wojny wzmacnia rosyjsk─ů d┼║wigni─Ö nacisku na Zach├│d i jego peryferie.

Wreszcie, przysz┼éo┼Ťciowe ┼║r├│d┼éa energii ÔÇô s┼éo┼äce, wiatr, wod├│r, zapewne te┼╝ atom ÔÇô to wielka szansa Ukrainy nie tylko na powojenn─ů odbudow─Ö gospodarcz─ů, ale i status nieodzownej cz─Ö┼Ťci Europy. Bo ┼éaska pa┼äska, tak samo jak wdzi─Öczno┼Ť─ç i uznanie Zachodu dla po┼Ťwi─Öce┼ä Ukrai┼äc├│w, na bardzo pstrym koniu je┼╝d┼╝─ů: aby bezpiecze┼ästwo naszych s─ůsiad├│w i ich rozw├│j na trwa┼ée by┼éy zagwarantowane, Ukrain─Ö trzeba b─Ödzie wpisa─ç w wielkie europejskie projekty cywilizacyjne. Tylko je┼Ťli zielona transformacja Europy bez tego kraju b─Ödzie nie do pomy┼Ťlenia, niewyobra┼╝alne b─Ödzie zostawienie Kijowa na lodzie wobec kryzysu gospodarczego i rosyjskich ambicji imperialnych.

Dobrze poj─Öty realizm zak┼éada dzi┼Ť tyle, ┼╝e wojna w Ukrainie i kryzys klimatyczny s─ů ze sob─ů splecione, podobnie jak niezb─Ödne ┼Ťrodki zaradcze. Przeciwstawianie jednego drugiemu by┼éoby nie tylko zbrodni─ů wobec naszej cywilizacji, ale i b┼é─Ödem strategicznym.

***

Micha┼é Sutowski ÔÇô politolog, absolwent Kolegium MISH UW, t┼éumacz, publicysta. Cz┼éonek zespo┼éu ÔÇ×Krytyki PolitycznejÔÇŁ.

***

Pa┼ästwo frontowe nie mo┼╝e sobie pozwoli─ç na antyeuropejski populizm [Kultura Liberalna]

Awersja polskiej prawicy do Zachodu odbiera naszej polityce zagranicznej racjonalno┼Ť─ç. Zamiast dokona─ç powa┼╝niejszej refleksji w sprawie w┼éasnych sojuszy, polski rz─ůd zdaje si─Ö wyznawa─ç zasad─Ö ÔÇ×na z┼éo┼Ť─ç libera┼éom odmro┼╝─Ö sobie uszyÔÇŁ.

Od 24 lutego rola Polski na scenie mi─Ödzynarodowej znacz─ůco wzros┼éa. Sk┼éada si─Ö na to zar├│wno nasze po┼éo┼╝enie geograficzne, polityka w┼éadz, jak i bezprecedensowa solidarno┼Ť─ç spo┼éeczna okazana ukrai┼äskim uchod┼║com. W efekcie zyskali┼Ťmy ogromny kapita┼é polityczny, kt├│ry mo┼╝na zmarnowa─ç albo pomno┼╝y─ç. Aby uda┼éo si─Ö to ostatnie, trzeba dokona─ç korekty w polskiej polityce zagranicznej.

Rosyjska agresja na Ukrain─Ö zweryfikowa┼éa wiele istniej─ůcych dotychczas mit├│w. Kluczowym by┼éa rzekoma s┼éabo┼Ť─ç Zachodu, zar├│wno Stan├│w Zjednoczonych, jak i Unii Europejskiej. By┼éa to sta┼éa narracja rz─ůdz─ůcej prawicy, kt├│ra przedstawia┼éa Zach├│d jako rozlaz┼éy i kunktatorski.

Jeszcze przed 24 lutego teza ta nie wytrzymywa┼éa starcia z rzeczywisto┼Ťci─ů, zw┼éaszcza w przypadku Joe Bidena. W PiS-owskim przekazie, kt├│ry do niedawna stawia┼é wszystko na Donalda Trumpa, obecny ameryka┼äski prezydent by┼é przedstawiany jako leciwy, nie do ko┼äca ┼Ťwiadomy rzeczywisto┼Ťci staruszek. Okaza┼éo si─Ö jednak, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie Biden przewodzi dzia┼éaniom Zachodu przeciwko Rosji i na rzecz Ukrainy. Podobnie jest w przypadku Unii Europejskiej, kt├│ra nak┼éada bezprecedensowe sankcje na Moskw─Ö, wspiera Kij├│w dostawami uzbrojenia oraz pomocy humanitarnej. Mo┼╝na i trzeba oczekiwa─ç bardziej zdecydowanych dzia┼éa┼ä, ale obranego obecnie kierunku Bruksela nie b─Ödzie w stanie szybko zmieni─ç.

Fa┼észywa moralna wy┼╝szo┼Ť─ç

Dzia┼éania Rosji udowodni┼éy r├│wnie┼╝, ┼╝e Polska nie jest rusofobiczna, jak uwa┼╝a┼éa spora cz─Ö┼Ť─ç zachodnich elit, ale rusorealistyczna. Faktem jest r├│wnie┼╝ bankructwo trzech dekad niemieckiej polityki zagranicznej wzgl─Ödem Rosji. Jednak to, ┼╝e PiS (i ogromna wi─Ökszo┼Ť─ç polskich polityk├│w) mia┼éo w tej sprawie racj─Ö, nie mo┼╝e by─ç argumentem do budowy autorytaryzmu nad Wis┼é─ů. Szczeg├│lnie ┼╝e rz─ůd, kt├│ry ch─Ötnie wytyka rosyjskie powi─ůzania zachodnim elitom, os┼éabi┼é sw├│j g┼éos w UE, buduj─ůc sojusze z skrajn─ů, antyeuropejsk─ů i prorosyjsk─ů prawic─ů. To poczucie moralnej wy┼╝szo┼Ťci jest wi─Öc okraszone spor─ů doz─ů hipokryzji.

Ju┼╝ po rosyjskiej agresji pojawi┼éy kpi─ůce komentarze zar├│wno przedstawicieli obozu w┼éadzy, jak i sprzyjaj─ůcych im medi├│w, wy┼Ťmiewaj─ůce protesty przeciwko ┼éamaniu praworz─ůdno┼Ťci. W podobnym tonie wypowiadali si─Ö politycy, kt├│rzy nies┼éusznie domagali si─Ö od Brukseli odblokowania ┼Ťrodk├│w na tak zwany Krajowy Plan Odbudowy, argumentuj─ůc, ┼╝e Polska przyj─Ö┼éa niemal dwa miliony ukrai┼äskich uchod┼║c├│w. Chwalebna postawa polskiego spo┼éecze┼ästwa i du┼╝ej cz─Ö┼Ťci klasy politycznej nie mo┼╝e by─ç podstaw─ů do odrzucenia rz─ůd├│w prawa. To w┼éa┼Ťnie silne zakorzenienie Polski w zachodnich strukturach ÔÇô UE i NATO ÔÇô jest gwarantem naszego bezpiecze┼ästwa. Alternatyw─ů jest europejska izolacja, kt├│ra os┼éabia nasze zwi─ůzki z UE na korzy┼Ť─ç Rosji.

Na z┼éo┼Ť─ç libera┼éom

Tymczasem jeszcze w grudniu, kiedy ameryka┼äskie s┼éu┼╝by mia┼éy poinformowa─ç sojusznik├│w o tym, ┼╝e agresja Rosji na Ukrain─Ö jest pewna, polski premier wita┼é z honorami w Warszawie Marine Le Pen, jawn─ů przedstawicielk─Ö interes├│w Kremla w Europie. Na finiszu francuskiej kampanii prezydenckiej Morawiecki otwarcie atakowa┼é Emmanuela Macrona, por├│wnuj─ůc jego telefony do W┼éadimira Putina do rozm├│w z Hitlerem. Abstrahuj─ůc od skuteczno┼Ťci polityki francuskiego prezydenta wobec Rosji, alternatywa w postaci rz─ůd├│w skrajnej prawicy jest dla Polski gorsza. Coraz bardziej k┼éopotliwy staje si─Ö r├│wnie┼╝ dla Polski sojusz z Viktorem Orb├ínem, kt├│ry wprost stwierdzi┼é, ┼╝e jednym z jego przeciwnik├│w w kampanii by┼é Wo┼éodymyr Ze┼éenski. Jednak zamiast dokona─ç odpowiedniej refleksji, polski rz─ůd zdaje si─Ö wyznawa─ç zasad─Ö ÔÇ×na z┼éo┼Ť─ç libera┼éom odmro┼╝─Ö sobie uszyÔÇŁ. Dlatego od szeroko rozumianych partii liberalno-demokratycznych cz─Östo woli prorosyjskich populist├│w. Awersja do Zachodu odbiera polskiej polityce zagranicznej racjonalno┼Ť─ç.

Na tym tle wyr├│┼╝nia si─Ö zachowanie prezydenta Andrzeja Dudy, kt├│ry zmieni┼é retoryk─Ö ju┼╝ na kilka miesi─Öcy przed rosyjsk─ů inwazj─ů. Nie tak dawno prezydent m├│wi┼é o ÔÇ×wyimaginowanej wsp├│lnocie, z kt├│rej dla nas niewiele wynikaÔÇŁ i gratulowa┼é Joe Bidenowi ÔÇ×udanej kampaniiÔÇŁ, a nie wyboru na prezydenta USA. Teraz jawi si─Ö jako najbardziej prozachodni polityk obozu rz─ůdz─ůcego. Pytanie o motywacje jest w tej kwestii drugorz─Ödne. Wa┼╝niejsze jest to, czy ten zwrot oka┼╝e si─Ö trwa┼éy. Duda pokazuje jednak, ┼╝e taka korekta jest mo┼╝liwa, a co wi─Öcej ÔÇô cieszy si─Ö poparciem wyborc├│w.

Pragmatyczna walka o polski interes w ramach Unii Europejskiej nie powinna oznacza─ç naiwnego euroentuzjazmu. Nie mo┼╝e te┼╝ jednak by─ç r├│wnoznaczna ze wsparciem si┼é d─ů┼╝─ůcych do rozsadzania wsp├│lnoty od ┼Ťrodka. R├│wnie┼╝ w przypadku Stan├│w Zjednoczonych nasza polityka miota si─Ö od nadmiernej uleg┼éo┼Ťci po pseudomocarstwowe gesty, w rodzaju wymuszania na kandydacie na ambasadora USA w Polsce, aby zrzek┼é si─Ö polskiego obywatelstwa (kt├│rego ten nigdy nie mia┼é). Polityka budowana na antyzachodnim resentymencie s┼éu┼╝y przede wszystkim Rosji. Trudno o lepszy moment na zwrot ku liberalnej demokracji i zbudowanie relacji z Zachodem na lepszych podstawach. W przeciwnym wypadku Polska szybko roztrwoni nadzwyczajny polityczny kapita┼é, kt├│ry zyska┼éa w tym szczeg├│lnym momencie historii.

***

Jakub Bodziony ÔÇô zast─Öpca szefa dzia┼éu politycznego i szef publicystki w ÔÇ×Kulturze LiberalnejÔÇŁ. Autor cotygodniowego podkastu o sprawach mi─Ödzynarodowych┬áÔÇ×Bodziony w pi─ůtekÔÇŁ.┬áAbsolwent Uniwersytetu Warszawskiego i Szko┼éy G┼é├│wnej Handlowej w Warszawie. Twitter:┬á@bodzionykuba

***

Wojna wolontariusza z pa┼ästwem? Nie zmarnujmy potencja┼éu nowej ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ [Klub Jagiello┼äski]

Wojna jest najbardziej radykalnym momentem ÔÇ×sprawdzamÔÇŁ, jakiego mo┼╝emy do┼Ťwiadczy─ç jako spo┼éecze┼ästwo. Tak jak pandemia uruchomi┼éa nadzieje na systemowe zmiany, a w praktyce wzmocni┼éa jedynie negatywne procesy sprzed 2020 roku, tak wojna zamiast odmienia─ç sumienia narod├│w, przede wszystkim dokonuje ich wiwisekcji. Pozwala nam odpowiedzie─ç na pytanie, kim jeste┼Ťmy i kim s─ů inni.

Przez trzydzie┼Ťci lat Polacy nie mierzyli si─Ö z wyzwaniem tej skali co trwaj─ůcy w┼éa┼Ťnie kryzys uchod┼║czy. Nic wi─Öc dziwnego, ┼╝e w tych wyj─ůtkowych okoliczno┼Ťciach si─Ögn─Öli┼Ťmy po j─Özyk i metaforyk─Ö, kt├│ra dla niekt├│rych os├│b wyda─ç si─Ö mo┼╝e wr─Öcz przesadzona w swojej pompatyczno┼Ťci i moralnej temperaturze. W ten spos├│b do debaty publicznej wesz┼éo has┼éo nowej ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ.

W ci─ůgu kilku tygodni si┼é─ů spo┼éecznej mobilizacji uda┼éo nam si─Ö przyj─ů─ç ponad 2 miliony uchod┼║c├│w ÔÇô wi─Öcej ni┼╝ w pami─Ötnym roku 2015 przyj─Ö┼éa ca┼éa Europa. Po raz kolejny w polskiej historii okaza┼éo si─Ö, ┼╝e w sytuacji podbramkowej, kt├│ra wymaga nas od zdolno┼Ťci do organizacyjnej improwizacji, stan─Öli┼Ťmy na wysoko┼Ťci zadania.

W tym samym czasie, kiedy w┼éadze w Berlinie ÔÇô ┼Ťwiadome w┼éasnych instytucjonalnych ogranicze┼ä ÔÇô informowa┼éy o utracie dro┼╝no┼Ťci systemu przyjmowania uchod┼║c├│w, w naszym kraju Ukrai┼äcy trafiali pod dachy prywatnych mieszka┼ä Polak├│w, a rz─ůd chwali┼é si─Ö brakiem potrzeby budowy specjalnych o┼Ťrodk├│w dla uciekaj─ůcych przed wojn─ů.

Niestety, to tylko jedna strona medalu. Tak jak karnawa┼é starej ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ si─Ö sko┼äczy┼é, tak i obecna fala spo┼éecznej mobilizacji nied┼éugo opadnie. Dlatego kluczowe wyzwanie, przed jakim dzi┼Ť stoimy, polega na porzuceniu szkodliwego mitu o dychotomii mi─Ödzy dobrym spo┼éecze┼ästwem i z┼éym pa┼ästwem.

Historyczny ruch ÔÇ×Solidarno┼ŤciÔÇŁ si┼é─ů rzeczy mia┼é wyraziste oblicze antypa┼ästwowe. Nie mo┼╝emy jednak pozwoli─ç, aby ta nowa ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ r├│wnie┼╝ traktowa┼éa pa┼ästwo jako przeciwnika lub zawalidrog─Ö w spo┼éecznej samoorganizacji. Sama mobilizacja wolontariuszy nie wystarczy ÔÇô niezb─Ödne jest zbudowanie efektywnej synergii pomi─Ödzy instytucjami publicznymi a spo┼éecze┼ästwem obywatelskim.

Jednocze┼Ťnie nowa ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ pozwala gromadzi─ç nam jako pa┼ästwo kapita┼é moralny na skal─Ö niespotykan─ů od czas├│w pierwszej ÔÇ×SÔÇŁ. Wizerunek Polski w oczach mi─Ödzynarodowej opinii publicznej od dekad nie by┼é bardziej pozytywny ni┼╝ obecnie. Najlepiej aktualn─ů sytuacj─Ö oddaje has┼éo o polskim imperium humanitarnym. Jednocze┼Ťnie os┼éabi┼éo to polskie kompleksy wobec Zachodu, niweluj─ůc poczucie ni┼╝szo┼Ťci wobec takich pa┼ästw jak Niemcy czy Francja, kt├│rych reakcja na rosyjsk─ů inwazj─Ö budzi powszechne w─ůtpliwo┼Ťci, w przeciwie┼ästwie do aktywno┼Ťci Polski.

Nowa ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ to tak┼╝e okazja, kt├│rej nie powinni┼Ťmy zmarnowa─ç, staraj─ůc si─Ö uzyskany kapita┼é moralny wykorzysta─ç dla wzmocnienia potencja┼éu naszego pa┼ästwa w innych obszarach, na przyk┼éad militarnym (transfer sprz─Ötu wojskowego, korzystniejsze kontrakty) czy gospodarczym (intensyfikacja inwestycji zagranicznych korporacji).

Nie zmienia to podstawowego politycznego faktu: marzenie o narodowej zgodzie nie ma wi─Ökszego sensu. Wojna wyznacza nowe podzia┼éy socjopolityczne, a najwa┼╝niejszym z nich staje si─Ö dzi┼Ť zarzut o prorosyjsko┼Ť─ç i dzia┼éanie na korzy┼Ť─ç Putina. Z jednej strony, jest to dobre ÔÇô bowiem uniemo┼╝liwia realne istnienie si┼é prorosyjskich. Z drugiej, istnieje ryzyko, ┼╝e epitet ÔÇ×ruska onucaÔÇŁ zamieni si─Ö w wygodn─ů pa┼ék─Ö w bie┼╝─ůcej walce politycznej. W konsekwencji ka┼╝da pr├│ba dyskusji nad realnymi wyzwaniami w zwi─ůzku z obecno┼Ťci─ů w Polsce ponad 2 milion├│w uchod┼║c├│w mo┼╝e by─ç redukowana do zarzutu o agenturalno┼Ť─ç i ÔÇ×putinizacj─ÖÔÇŁ.

Reasumuj─ůc, stoj─ů dzi┼Ť przed nami trzy fundamentalne wyzwania: wypracowanie modelu efektywnej wsp├│┼épracy mi─Ödzy spo┼éecze┼ästwem obywatelskim oraz instytucjami pa┼ästwa, przekucie polskiego kapita┼éu moralnego w kapita┼é polityczny, militarny czy gospodarczy oraz odrzucenie walki w ÔÇ×ruskiego agentaÔÇŁ i skupienie si─Ö na rozwi─ůzywaniu realnych wyzwa┼ä.

***

Bartosz Brzyski ÔÇô rzecznik Klubu Jagiello┼äskiego i szef dzia┼éu ÔÇ×Architektura spo┼éecznaÔÇŁ na portalu opinii Klubu Jagiello┼äskiego. Cz┼éonek redakcji czasopisma idei ÔÇ×PressjeÔÇŁ. Wsp├│┼éprowadzi podcast ÔÇ×Kultura po┼Ťwi─ÖconaÔÇŁ. Publikowa┼é mi─Ödzy innymi na ┼éamach tygodnika ÔÇ×Plus MinusÔÇŁ, ÔÇ×Tygodnika PolsatNews.plÔÇŁ i ÔÇ×Wszystko co Najwa┼╝niejszeÔÇŁ. Z wykszta┼écenia politolog.

Hubert Walczyński

Absolwent ekonomii w Szkole G┼é├│wnej Handlowej oraz filozofii nauk spo┼éecznych w London School of Economics. Interesuje si─Ö socjologi─ů wiedzy ekonomicznej. Szef dzia┼éu ÔÇ×ObywatelÔÇŁ w Magazynie Kontakt.

Robert Kuraszkiewicz

Wsp├│┼épracownik Nowej Konfederacji. W latach 80. dzia┼éacz opozycji antykomunistycznej w Ruchu M┼éodzie┼╝y Niezale┼╝nej i Ruchu M┼éodej Polski, jeden z za┼éo┼╝ycieli Zjednoczenia Chrze┼Ťcija┼äsko Narodowego, publicysta, przedsi─Öbiorca i menad┼╝er, w latach 2011ÔÇô2016 wiceprezes i prezes Stowarzyszenia Energii Odnawialnej, w latach 2016ÔÇô2020 wiceprezes i prezes Banku Pocztowego, w latach 1997ÔÇô1998 w ramach...

Michał Sutowski

Politolog, t┼éumacz, publicysta, absolwent Kolegium MISH UW. Cz┼éonek zespo┼éu Krytyki Politycznej oraz Instytutu Studi├│w Zaawansowanych. Wsp├│┼éautor wywiad├│w-rzek z Agat─ů Bielik-Robson, Ludwik─ů Wujec i Agnieszk─ů Graff. Pisze o ekonomii politycznej, nadchodz─ůcej apokalipsie UE i nie tylko. Autor ksi─ů┼╝ek ÔÇ×Rok dobrej zmianyÔÇŁ (2017), ÔÇ×Fajny kraj do ┼╝yciaÔÇŁ (2020).

Jakub Bodziony

Zast─Öpca szefa dzia┼éu politycznego i szef publicystki w ÔÇ×Kulturze LiberalnejÔÇŁ. Autor cotygodniowego podcastu o sprawach mi─Ödzynarodowych ÔÇ×Bodziony w pi─ůtekÔÇŁ. Twitter: @bodzionykuba

Bartosz Brzyski

Rzecznik prasowy Klubu Jagiellońskiego; redaktor portalu klubjagiellonski.pl. Politolog.
Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś