Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

┼╗yczliwie i protekcjonalnie

Wypychanie bezdomnych z centrum miast, wyrzucanie z pojazd├│w komunikacji miejskiej i budowanie ┼éawek na wiatach przystankowych, kt├│re uniemo┼╝liwiaj─ů po┼éo┼╝enie si─Ö, sk┼éada si─Ö na ca┼éo┼Ťciowy obraz wykluczenia spo┼éecznego tej grupy. Obawiam si─Ö, ┼╝e ┼üukasz Surowiec swoim projektem do tego uprzedmiotowienia nie┼Ťwiadomie si─Ö przyczyni┼é.

ilustr.: Natalia Łukasiak

ilustr.: Natalia Łukasiak


W Poznaniu na czas festiwalu ÔÇ×Performanse Wsp├│lneÔÇŁ otwarto przychodni─Ö. Kiedy s┼éysz─Ö ÔÇ×przychodniaÔÇŁ, my┼Ťl─Ö: chorzy, lekarze, leczenie i kolejki. Najgorsze chyba s─ů te kolejki, mam wra┼╝enie, ┼╝e przez nie stan chorego pogarsza si─Ö tak bardzo, ┼╝e mo┼╝e nie warto w og├│le wychodzi─ç z domu (przyznaj─Ö, nigdy w ┼╝yciu nie korzysta┼éem z prywatnej s┼éu┼╝by zdrowia, tam podobno jest inaczej). Pozna┼äska przychodnia mia┼éa wszystko powy┼╝sze, ale jednak wszystko by┼éo w niej zupe┼énie inne.
Projekt ÔÇ×przychodniÔÇŁ wymy┼Ťli┼é ┼üukasz Surowiec, doktorant Akademii Sztuk Pi─Öknych w Krakowie. Artysta znany jest z silnego zaanga┼╝owania spo┼éecznego, ju┼╝ wcze┼Ťniej anga┼╝owa┼é si─Ö w projekty dotycz─ůce bezdomno┼Ťci i alkoholizmu. W jego ÔÇ×przychodniÔÇŁ rol─Ö pacjent├│w spe┼éniali w┼éa┼Ťnie alkoholicy (najcz─Ö┼Ťciej bezdomni), a lekarzami byli antropolodzy, przeprowadzaj─ůcy wywiady z ÔÇ×pacjentamiÔÇŁ. Funkcj─Ö terapeutyczn─ů mia┼éa spe┼énia─ç rozmowa (psychologicznie za┼éo┼╝enie jak najbardziej uzasadnione). Kolejki tak┼╝e by┼éy d┼éugie ÔÇô zupe┼énie jak w wielu typowych przychodniach ÔÇô akurat w tej konkretnej poczekalnia by┼éa szans─ů na ogrzanie si─Ö dla zmarzni─Ötego bezdomnego, d┼éugi czas oczekiwania by┼é wi─Öc raczej zalet─ů. Od innych przychodni ta autorstwa Surowca r├│┼╝ni┼éa si─Ö strukturalnie w dw├│ch kwestiach. Mianowicie: rozmowy nie by┼éy prywatne, pods┼éucha─ç, co si─Ö dzieje za ÔÇ×lekarsk─ůÔÇŁ kotark─ů, m├│g┼é ka┼╝dy przechodzie┼ä, gdy┼╝ po jej drugiej stronie znajdowa┼éy si─Ö s┼éuchawki; a po drugie: to pacjent dostawa┼é za wizyt─Ö pieni─ůdze. Dok┼éadnie 21 z┼éotych. Ostatni raz, kiedy sprawdza┼éem, tyle mniej wi─Öcej kosztowa┼éo p├│┼é litra w├│dki w sklepie.
Autor zreszt─ů nie ukrywa, ┼╝e jego pierwotn─ů ambicj─ů by┼éo wynagradzanie ÔÇ×pacjent├│wÔÇŁ alkoholem, co okaza┼éo si─Ö w ko┼äcu zbyt trudne ze wzgl─Öd├│w prawnych. Ekshibicjonizm za flaszk─Ö? Surowiec powiedzia┼é reporterowi pozna┼äskiej ÔÇ×WyborczejÔÇŁ, ┼╝e chce pozyska─ç informacje na temat ┼╝ycia na ulicy, aby wykorzysta─ç je do stworzenia publikacji na ten temat. Doda┼é jednak tak┼╝e, ┼╝e drugim celem projektu jest ÔÇ×w┼éa┼Ťciwie brak celu, bo to widzowie musz─ů sobie odpowiedzie─ç na pytanie, jaki jest sens tego projektuÔÇŁ.
I w┼éa┼Ťnie ten brak celu najbardziej tutaj gryzie. Nie potrafi─Ö znale┼║─ç powodu, dla kt├│rego zmuszanie (bo brak lub nie 21 z┼éotych to dla osoby bezdomnej spora r├│┼╝nica) cz┼éowieka ubogiego do niezwykle intymnych wyzna┼ä ma si─Ö odbywa─ç w formie reality show, dziecka kultury nieustannego podgl─ůdactwa. Ten zarzut pozostanie w mocy niezale┼╝nie od sposobu obrony artysty, nawet je┼Ťli jego dotychczasowa tw├│rczo┼Ť─ç i wypowiedzi medialne wskazuj─ů, ┼╝e wra┼╝liwo┼Ť─ç spo┼éeczna nie jest mu obca: ÔÇ×Wyszli┼Ťmy z has┼éem ┬źKontenery tak, ale w centrum miasta┬╗ ÔÇô zupe┼énie inaczej ni┼╝ zazwyczaj, bez chowania bezdomnych ze wstydu za jakimi┼Ť torami. Zaproponowali┼Ťmy wi─Öc alternatywne osiedle kontenerowe pod katowickim SpodkiemÔÇŁ ÔÇô opisywa┼é Surowiec projekt budowy osiedla kontenerowego dla bezdomnych w Katowicach.
Dzi┼Ť broni go na przyk┼éad Jakub Gawkowski na ┼éamach ÔÇ×Dziennika OpiniiÔÇŁ: ÔÇ×Je┼Ťli za┼éo┼╝ymy, ┼╝e dobra spo┼éecznie zaanga┼╝owana sztuka ma rezonowa─ç i wywo┼éa─ç publiczn─ů dyskusj─Ö, to b─Ödziemy musieli przyzna─ç, ┼╝e projekt spe┼éni┼é swoj─ů rol─Ö. Szkoda tylko, ┼╝e [ÔÇŽ] na drugi, ca┼ékiem niewidoczny plan zesz┼éa najciekawsza poruszana przez Przychodni─Ö kwestia ÔÇô w─ůtek pomocy pij─ůcym alkoholikom, kt├│rzy z r├│┼╝nych przyczyn nie chc─ů lub nie mog─ů zerwa─ç z na┼éogiemÔÇŁ.
Projekt Surowca ma oczywi┼Ťcie potencja┼é krytyczny i m├│g┼éby by─ç punktem wyj┼Ťcia w istotnej dyskusji na temat opieki nad bezdomnymi-alkoholikami. Po pierwsze jednak, ÔÇ×PrzychodniaÔÇŁ w spo┼éecznym odbiorze mo┼╝e niebezpiecznie uto┼╝samia─ç bezdomno┼Ť─ç z alkoholizmem. A to gro┼║ne zjawisko ÔÇô nie tylko dlatego, ┼╝e by┼éoby zbytni─ů generalizacj─ů i cz─Östo zwyczajnie nieprawd─ů wobec wielu os├│b dotkni─Ötych bezdomno┼Ťci─ů, ale r├│wnie┼╝ z tego powodu, ┼╝e choroba alkoholowa cz─Östo jest tragicznym skutkiem, a nie przyczyn─ů bezdomno┼Ťci. Po drugie, podgl─ůdactwo w naszej kulturze generalnie niesie negatywne skutki, a w tym konkretnym przypadku z bezdomnych robi grup─Ö zwierz─ůtek z zoo.
O uprzedmiotowieniu os├│b dotkni─Ötych bezdomno┼Ťci─ů w przestrzeni publicznej i w j─Özyku napisano ju┼╝ wiele. Wypychanie bezdomnych z centrum miast, wyrzucanie z pojazd├│w komunikacji miejskiej i budowanie ┼éawek na wiatach przystankowych, kt├│re uniemo┼╝liwiaj─ů po┼éo┼╝enie si─Ö, sk┼éada si─Ö na ca┼éo┼Ťciowy obraz wykluczenia spo┼éecznego tej grupy. Obawiam si─Ö, ┼╝e doktorant krakowskiej ASP swoim projektem do tego uprzedmiotowienia nie┼Ťwiadomie si─Ö przyczyni┼é. Nie wiem, jacy ludzi przychodzili s┼éucha─ç wywiad├│w z ÔÇ×pacjentami przychodniÔÇŁ. By─ç mo┼╝e nikt nie przychodzi┼é tam ÔÇ×dla bekiÔÇŁ, ┼╝eby si─Ö po┼Ťmia─ç z ÔÇ×┼╝ulaÔÇŁ, ale tak─ů ewentualno┼Ť─ç pewnie trzeba by┼éoby bra─ç pod uwag─Ö przy realizacji projektu. Tym, co ratuje nieco metodologi─Ö Surowca, s─ů ÔÇô paradoksalnie ÔÇô pieni─ůdze. To, ┼╝e ÔÇô zamiast alkoholu ÔÇô p┼éaci┼é ubogim 21 z┼éotych, da┼éo uczestnikom szans─Ö wyboru. Nawet je┼Ťli wielu ÔÇ×wybra┼éoÔÇŁ alkohol (cudzys┼é├│w dla podkre┼Ťlenia, ┼╝e osobie chorej ci─Ö┼╝ko o podj─Öcie ┼Ťwiadomego wyboru), dla innych oznacza┼éo to gor─ůcy posi┼éek albo kilka par skarpet.
Ca┼éy eksperyment przypomnia┼é mi si─Ö, kiedy go┼Ťci┼éem niedawno w programie telewizyjnym jednej ze stacji informacyjnych. Prowadz─ůca, nawi─ůzuj─ůc do mojej aktywno┼Ťci we Wsp├│lnocie SantÔÇÖEgidio, spyta┼éa mnie o to, na czym polega ÔÇ×zajmowanie si─ÖÔÇŁ bezdomnymi. Jestem przekonany, ┼╝e u┼╝y┼éa tych s┼é├│w w naprawd─Ö dobrej wierze. Ale problem w┼éa┼Ťnie w tym, ┼╝e my bardzo si─Ö chcemy kim┼Ť ÔÇ×zajmowa─çÔÇŁ ÔÇô bezdomnymi, chorymi, starszymi… A przecie┼╝ chodzi przede wszystkim o to, by przywraca─ç cierpi─ůcej wykluczenie osobie poczucie jej w┼éasnej godno┼Ťci. Ze szczerej empatii potrafimy by─ç bardzo protekcjonalni. Podobnie jak psychologia zna poj─Öcie ÔÇ×┼╝yczliwego seksizmuÔÇŁ, podobnie ÔÇ×PrzychodniaÔÇŁ Surowca i pytanie prezenterki telewizyjnej pokazuj─ů ich ┼╝yczliwo┼Ť─ç, ale i swego rodzaju uprzedmiotowienie os├│b z bezdomno┼Ťci─ů. To dobrze, ┼╝e coraz wi─Öcej w nas ┼╝yczliwo┼Ťci, ale poczucia wy┼╝szo┼Ťci wci─ů┼╝ musimy si─Ö pozbywa─ç. W┼é─ůcznie z autorem powy┼╝szego tekstu.
***
Projekt ÔÇ×PrzychodniaÔÇŁ trwa┼é od 26. do 30. pa┼║dziernika 2016.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś