fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

呕yczliwie i protekcjonalnie

Wypychanie bezdomnych z centrum miast, wyrzucanie z pojazd贸w komunikacji miejskiej i budowanie 艂awek na wiatach przystankowych, kt贸re uniemo偶liwiaj膮 po艂o偶enie si臋, sk艂ada si臋 na ca艂o艣ciowy obraz wykluczenia spo艂ecznego tej grupy. Obawiam si臋, 偶e 艁ukasz Surowiec swoim projektem do tego uprzedmiotowienia nie艣wiadomie si臋 przyczyni艂.

ilustr.: Natalia 艁ukasiak

ilustr.: Natalia 艁ukasiak


W Poznaniu na czas festiwalu 鈥濸erformanse Wsp贸lne鈥 otwarto przychodni臋. Kiedy s艂ysz臋 鈥瀙rzychodnia鈥, my艣l臋: chorzy, lekarze, leczenie i kolejki. Najgorsze chyba s膮 te kolejki, mam wra偶enie, 偶e przez nie stan chorego pogarsza si臋 tak bardzo, 偶e mo偶e nie warto w og贸le wychodzi膰 z domu (przyznaj臋, nigdy w 偶yciu nie korzysta艂em z prywatnej s艂u偶by zdrowia, tam podobno jest inaczej). Pozna艅ska przychodnia mia艂a wszystko powy偶sze, ale jednak wszystko by艂o w niej zupe艂nie inne.
Projekt 鈥瀙rzychodni鈥 wymy艣li艂 艁ukasz Surowiec, doktorant Akademii Sztuk Pi臋knych w Krakowie. Artysta znany jest z silnego zaanga偶owania spo艂ecznego, ju偶 wcze艣niej anga偶owa艂 si臋 w projekty dotycz膮ce bezdomno艣ci i alkoholizmu. W jego 鈥瀙rzychodni鈥 rol臋 pacjent贸w spe艂niali w艂a艣nie alkoholicy (najcz臋艣ciej bezdomni), a lekarzami byli antropolodzy, przeprowadzaj膮cy wywiady z 鈥瀙acjentami鈥. Funkcj臋 terapeutyczn膮 mia艂a spe艂nia膰 rozmowa (psychologicznie za艂o偶enie jak najbardziej uzasadnione). Kolejki tak偶e by艂y d艂ugie 鈥 zupe艂nie jak w wielu typowych przychodniach 鈥 akurat w tej konkretnej poczekalnia by艂a szans膮 na ogrzanie si臋 dla zmarzni臋tego bezdomnego, d艂ugi czas oczekiwania by艂 wi臋c raczej zalet膮. Od innych przychodni ta autorstwa Surowca r贸偶ni艂a si臋 strukturalnie w dw贸ch kwestiach. Mianowicie: rozmowy nie by艂y prywatne, pods艂ucha膰, co si臋 dzieje za 鈥瀕ekarsk膮鈥 kotark膮, m贸g艂 ka偶dy przechodzie艅, gdy偶 po jej drugiej stronie znajdowa艂y si臋 s艂uchawki; a po drugie: to pacjent dostawa艂 za wizyt臋 pieni膮dze. Dok艂adnie 21 z艂otych. Ostatni raz, kiedy sprawdza艂em, tyle mniej wi臋cej kosztowa艂o p贸艂 litra w贸dki w sklepie.
Autor zreszt膮 nie ukrywa, 偶e jego pierwotn膮 ambicj膮 by艂o wynagradzanie 鈥瀙acjent贸w鈥 alkoholem, co okaza艂o si臋 w ko艅cu zbyt trudne ze wzgl臋d贸w prawnych. Ekshibicjonizm za flaszk臋? Surowiec powiedzia艂 reporterowi pozna艅skiej 鈥濿yborczej鈥, 偶e chce pozyska膰 informacje na temat 偶ycia na ulicy, aby wykorzysta膰 je do stworzenia publikacji na ten temat. Doda艂 jednak tak偶e, 偶e drugim celem projektu jest 鈥瀢艂a艣ciwie brak celu, bo to widzowie musz膮 sobie odpowiedzie膰 na pytanie, jaki jest sens tego projektu鈥.
I w艂a艣nie ten brak celu najbardziej tutaj gryzie. Nie potrafi臋 znale藕膰 powodu, dla kt贸rego zmuszanie (bo brak lub nie 21 z艂otych to dla osoby bezdomnej spora r贸偶nica) cz艂owieka ubogiego do niezwykle intymnych wyzna艅 ma si臋 odbywa膰 w formie reality show, dziecka kultury nieustannego podgl膮dactwa. Ten zarzut pozostanie w mocy niezale偶nie od sposobu obrony artysty, nawet je艣li jego dotychczasowa tw贸rczo艣膰 i wypowiedzi medialne wskazuj膮, 偶e wra偶liwo艣膰 spo艂eczna nie jest mu obca: 鈥濿yszli艣my z has艂em 芦Kontenery tak, ale w centrum miasta禄 鈥 zupe艂nie inaczej ni偶 zazwyczaj, bez chowania bezdomnych ze wstydu za jakimi艣 torami. Zaproponowali艣my wi臋c alternatywne osiedle kontenerowe pod katowickim Spodkiem鈥 鈥 opisywa艂 Surowiec projekt budowy osiedla kontenerowego dla bezdomnych w Katowicach.
Dzi艣 broni go na przyk艂ad Jakub Gawkowski na 艂amach 鈥濪ziennika Opinii鈥: 鈥濲e艣li za艂o偶ymy, 偶e dobra spo艂ecznie zaanga偶owana sztuka ma rezonowa膰 i wywo艂a膰 publiczn膮 dyskusj臋, to b臋dziemy musieli przyzna膰, 偶e projekt spe艂ni艂 swoj膮 rol臋. Szkoda tylko, 偶e [鈥 na drugi, ca艂kiem niewidoczny plan zesz艂a najciekawsza poruszana przez Przychodni臋 kwestia 鈥 w膮tek pomocy pij膮cym alkoholikom, kt贸rzy z r贸偶nych przyczyn nie chc膮 lub nie mog膮 zerwa膰 z na艂ogiem鈥.
Projekt Surowca ma oczywi艣cie potencja艂 krytyczny i m贸g艂by by膰 punktem wyj艣cia w istotnej dyskusji na temat opieki nad bezdomnymi-alkoholikami. Po pierwsze jednak, 鈥濸rzychodnia鈥 w spo艂ecznym odbiorze mo偶e niebezpiecznie uto偶samia膰 bezdomno艣膰 z alkoholizmem. A to gro藕ne zjawisko 鈥 nie tylko dlatego, 偶e by艂oby zbytni膮 generalizacj膮 i cz臋sto zwyczajnie nieprawd膮 wobec wielu os贸b dotkni臋tych bezdomno艣ci膮, ale r贸wnie偶 z tego powodu, 偶e choroba alkoholowa cz臋sto jest tragicznym skutkiem, a nie przyczyn膮 bezdomno艣ci. Po drugie, podgl膮dactwo w naszej kulturze generalnie niesie negatywne skutki, a w tym konkretnym przypadku z bezdomnych robi grup臋 zwierz膮tek z zoo.
O uprzedmiotowieniu os贸b dotkni臋tych bezdomno艣ci膮 w przestrzeni publicznej i w j臋zyku napisano ju偶 wiele. Wypychanie bezdomnych z centrum miast, wyrzucanie z pojazd贸w komunikacji miejskiej i budowanie 艂awek na wiatach przystankowych, kt贸re uniemo偶liwiaj膮 po艂o偶enie si臋, sk艂ada si臋 na ca艂o艣ciowy obraz wykluczenia spo艂ecznego tej grupy. Obawiam si臋, 偶e doktorant krakowskiej ASP swoim projektem do tego uprzedmiotowienia nie艣wiadomie si臋 przyczyni艂. Nie wiem, jacy ludzi przychodzili s艂ucha膰 wywiad贸w z 鈥瀙acjentami przychodni鈥. By膰 mo偶e nikt nie przychodzi艂 tam 鈥瀌la beki鈥, 偶eby si臋 po艣mia膰 z 鈥炁紆la鈥, ale tak膮 ewentualno艣膰 pewnie trzeba by艂oby bra膰 pod uwag臋 przy realizacji projektu. Tym, co ratuje nieco metodologi臋 Surowca, s膮 鈥 paradoksalnie 鈥 pieni膮dze. To, 偶e 鈥 zamiast alkoholu 鈥 p艂aci艂 ubogim 21 z艂otych, da艂o uczestnikom szans臋 wyboru. Nawet je艣li wielu 鈥瀢ybra艂o鈥 alkohol (cudzys艂贸w dla podkre艣lenia, 偶e osobie chorej ci臋偶ko o podj臋cie 艣wiadomego wyboru), dla innych oznacza艂o to gor膮cy posi艂ek albo kilka par skarpet.
Ca艂y eksperyment przypomnia艂 mi si臋, kiedy go艣ci艂em niedawno w programie telewizyjnym jednej ze stacji informacyjnych. Prowadz膮ca, nawi膮zuj膮c do mojej aktywno艣ci we Wsp贸lnocie Sant鈥橢gidio, spyta艂a mnie o to, na czym polega 鈥瀦ajmowanie si臋鈥 bezdomnymi. Jestem przekonany, 偶e u偶y艂a tych s艂贸w w naprawd臋 dobrej wierze. Ale problem w艂a艣nie w tym, 偶e my bardzo si臋 chcemy kim艣 鈥瀦ajmowa膰鈥 鈥 bezdomnymi, chorymi, starszymi… A przecie偶 chodzi przede wszystkim o to, by przywraca膰 cierpi膮cej wykluczenie osobie poczucie jej w艂asnej godno艣ci. Ze szczerej empatii potrafimy by膰 bardzo protekcjonalni. Podobnie jak psychologia zna poj臋cie 鈥炁紋czliwego seksizmu鈥, podobnie 鈥濸rzychodnia鈥 Surowca i pytanie prezenterki telewizyjnej pokazuj膮 ich 偶yczliwo艣膰, ale i swego rodzaju uprzedmiotowienie os贸b z bezdomno艣ci膮. To dobrze, 偶e coraz wi臋cej w nas 偶yczliwo艣ci, ale poczucia wy偶szo艣ci wci膮偶 musimy si臋 pozbywa膰. W艂膮cznie z autorem powy偶szego tekstu.
***
Projekt 鈥濸rzychodnia鈥 trwa艂 od 26. do 30. pa藕dziernika 2016.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij