fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Z艂onkiewicz: Uchod藕cy 偶yj膮 w ci膮g艂ym poczuciu tymczasowo艣ci

Dzieci uchod藕c贸w na r贸偶nych etapach edukacji bywaj膮 bardzo zagubione 鈥 musz膮 si臋 uczy膰 hymnu, god艂a, symboli narodowych. Ale co w艂a艣ciwie jest ich symbolem narodowym?
Z艂onkiewicz: Uchod藕cy 偶yj膮 w ci膮g艂ym poczuciu tymczasowo艣ci
ilustr.: Wika Krauz

Jak wygl膮da procedura dostawania statusu uchod藕cy w Polsce?

Najpierw przekracza si臋 granic臋. Granic膮 jest tak偶e lotnisko, cho膰 do Polski oko艂o 80 procent uchod藕c贸w wje偶d偶a przez Terespol. Osoba przyjezdna, gdy zadeklaruje na granicy, 偶e b臋dzie chcia艂a si臋 tutaj stara膰 o status uchod藕cy, powinna zosta膰 natychmiast wpuszczona. Z tym, jak wiadomo, r贸偶nie bywa i cz臋艣膰 ludzi utyka na granicy. Ale je艣li wszystko idzie zgodnie z prawem, taki cz艂owiek zostaje skierowany do jednego z dw贸ch o艣rodk贸w recepcyjnych (w D臋baku lub Bia艂ej Podlaskiej)聽鈥 dostaje adres i musi si臋 tam zg艂osi膰 w ci膮gu聽48聽godzin. Kobiety w ci膮偶y, osoby niepe艂nosprawne czy osoby starsze powinny by膰 przewo偶one na koszt stra偶y granicznej. Tam uchod藕cy s膮 rejestrowani i przechodz膮 mi臋dzy innymi badania epidemiologiczne. W o艣rodku recepcyjnym rodzina sp臋dza zwykle kilka tygodni, czasem kilka miesi臋cy, nast臋pnie jest kierowana do innego o艣rodka w Polsce, gdzie zostaje do czasu rozpatrzenia wniosku o ochron臋 mi臋dzynarodow膮. Z tego drugiego o艣rodka mo偶e si臋 wyprowadzi膰 i mieszka膰 prywatnie.

Czy pa艅stwo co艣 dop艂aca do takiej wyprowadzki?

Suma, kt贸r膮 uchod藕ca dostaje od pa艅stwa, ma szans臋 wystarczy膰 na wynaj臋cie mieszkania, je偶eli kto艣 b臋dzie mia艂 szcz臋艣cie i znajdzie tanie mieszkanie. Ta kwota to maksymalnie 25 z艂otych dziennie na osob臋, czyli 750 z艂otych miesi臋cznie. Je偶eli w rodzinie s膮 dwie osoby, to ju偶 jest 600 z艂otych na ka偶d膮 z nich, czyli 1200 w sumie, i ta kwota si臋 zmniejsza wraz z liczebno艣ci膮 rodziny. To nie wystarcza na prze偶ycie. Wiadomo, 偶e trzeba jeszcze mie膰 prac臋 albo oszcz臋dno艣ci czy rodzin臋, kt贸ra wysy艂a pieni膮dze zza granicy, co w Polsce zdarza si臋 bardzo cz臋sto. I nie zawsze s膮 to krewni z Europy Zachodniej聽鈥 znamy pani膮, kt贸rej pieni膮dze wysy艂a rodzina z Syrii.

Co si臋 dzieje, kiedy wniosek zostanie rozpatrzony?

Je偶eli zostanie rozpatrzony pozytywnie, uchod藕cy maj膮 dwa miesi膮ce na znalezienie mieszkania i wyprowadzk臋 z o艣rodka. Z kolei od decyzji negatywnej mog膮 si臋 odwo艂ywa膰, lecz je艣li zostanie ona utrzymana, migranci maj膮 jeden miesi膮c na opuszczenie Polski. Je偶eli nie wyjad膮 sami 鈥 zostaj膮 deportowani.

Jakie warunki trzeba spe艂ni膰, 偶eby dosta膰 status uchod藕cy?

Trzeba mie膰 uzasadnion膮 obaw臋 przed tym, 偶e mo偶na by膰 prze艣ladowanym w swoim kraju. Najlepiej wida膰 to na przyk艂adzie uchod藕c贸w politycznych 鈥 w Polsce jest obecnie przynajmniej kilkudziesi臋cioro uchod藕c贸w politycznych z Tad偶ykistanu, gdzie wiele partii zagra偶aj膮cych monow艂adzy Ludowo-Demokratycznej Partii Tad偶ykistanu zosta艂o zdelegalizowanych, a cz艂onkowie 鈥瀗ielegalnych鈥 ugrupowa艅 i ich rodziny s膮 prze艣ladowani.
Zamiast statusu uchod藕cy mo偶na te偶 dosta膰 ochron臋 uzupe艂niaj膮c膮, na przyk艂ad je偶eli nie by艂o si臋 personalnie prze艣ladowanym, ale istnieje du偶e prawdopodobie艅stwo, 偶e te prze艣ladowania nast膮pi膮, bo nale偶y si臋 do okre艣lonej grupy spo艂ecznej: na przyk艂ad jest si臋 osob膮 homoseksualn膮 w kraju, w kt贸rym to jest nielegalne, lub 偶on膮 polityka opozycyjnego, kt贸ry siedzi w wi臋zieniu, i jest prawdopodobne, 偶e rz膮d b臋dzie si臋 m艣ci艂 tak偶e na jego rodzinie.

Z drugiej strony, znam pani膮 pochodz膮c膮 z Ukrainy Zachodniej, kt贸ra wyjecha艂a, bo wiedzia艂a, 偶e tu b臋dzie lepiej. To nie jest sytuacja, na kt贸r膮 si臋 dostanie status uchod藕cy. 鈥濶ajlepiej鈥 mie膰 mocny przypadek, czyli w艂a艣nie prze艣ladowanie, na kt贸re bardzo cz臋sto nie ma dowod贸w. Ale i z dowodami r贸偶nie bywa, bo je艣li chrze艣cijanin nie jest w stanie po艣wiadczy膰, 偶e by艂 prze艣ladowany, wci膮偶 ma szanse na ochron臋, gorzej je艣li w takiej sytuacji znajdzie si臋 muzu艂manin.

Czym si臋 r贸偶ni w praktyce ochrona uzupe艂niaj膮ca od statusu uchod藕cy?

Niemal niczym, je偶eli chodzi o to, jakie cz艂owiek b臋dzie mia艂 prawa: do ubezpieczenia, do pracy, do bezp艂atnej edukacji. Kart臋 pobytu przy statusie uchod藕cy nale偶y odnawia膰 co trzy lata, przy ochronie uzupe艂niaj膮cej co dwa lata. Uchod藕cy dostaj膮 te偶 paszport genewski, tak zwany niebieski paszport.

Czy du偶a cz臋艣膰 wnioskuj膮cych otrzymuje status?

Wi臋kszo艣膰 os贸b, kt贸re wje偶d偶aj膮 do Polski, przez t臋 Polsk臋 tylko przeje偶d偶a i nie stawia si臋 w ci膮gu pierwszych 48 godzin w o艣rodku. Sk艂adaj膮 na granicy wniosek rozpoczynaj膮cy procedur臋 otrzymania ochrony, po czym jad膮 do Niemiec, sk膮d zwykle p贸藕niej zostaj膮 deportowane z powrotem do Polski, gdzie ich sprawa jest po raz kolejny liczona jako nowa. Je偶eli chodzi o ca艂膮 liczb臋 os贸b, kt贸re przeje偶d偶aj膮 w og贸le przez granic臋, to 2,5鈥3 procent z nich dostaje ochron臋. W zesz艂ym roku na dwana艣cie tysi臋cy os贸b, kt贸re wjecha艂y do Polski, zosta艂o oko艂o 2鈥3 tysi臋cy. Jeste艣my krajem z jedn膮 z najni偶szych w Unii Europejskiej przyznawalno艣ci膮 statusu uchod藕cy, i to nawet bior膮c pod uwag臋 fakt, 偶e cz臋艣膰 os贸b nie zostaje w Polsce. Prawo jest stosowane bardzo restrykcyjnie i zdarza si臋, 偶e jaki艣 przypadek w Niemczech czy we W艂oszech mia艂by szans臋 zosta膰 rozpatrzony pozytywnie, a u nas ta sama osoba dostanie negatywn膮 decyzj臋.

R贸偶nice w egzekwowaniu prawa dotycz膮cego przyznawania uchod藕com ochrony wynikaj膮 z r贸偶nic w prawodawstwie polskim i 鈥 na przyk艂ad聽鈥 niemieckim?

Nie. Chodzi tu o r贸偶nice w praktyce, poniewa偶 wszystkie wnioski rozpatrywane s膮 w kontek艣cie Konwencji Genewskiej, w kt贸rej jako uchod藕c臋 okre艣la si臋 osob臋, kt贸ra 鈥炁紋wi uzasadnion膮 obaw臋 przed prze艣ladowaniami w kraju pochodzenia鈥. Problem polega na tym, 偶e 鈥瀠zasadniona obawa鈥 to dosy膰 mgliste poj臋cie. Jak udowodni膰, 偶e obawy s膮 zasadne? Przedstawi膰 list, w kt贸rym kto艣 grozi ci 艣mierci膮? A mo偶e 鈥瀢ystarczy鈥 pokaza膰 艣lady po torturach na ciele? Wszystko jest kwesti膮 interpretacji, a w Polsce ta interpretacja jest zwykle bardzo rygorystyczna.

W tych nieprzychylnych uchod藕com realiach powsta艂o聽鈥濩hlebem i sol膮鈥, kt贸re wsp贸艂tworzysz. Czym w艂a艣ciwie si臋 zajmujecie?

Jeste艣my inicjatyw膮 nieformaln膮 ludzi, kt贸rzy zwo艂ali si臋, 偶eby dzia艂a膰 na rzecz uchod藕c贸w. Pochodzimy z odmiennych 艣rodowisk, mamy r贸偶ne prace, profesje. Dzi臋ki temu, kiedy szukamy dla kogo艣 pracy, mieszkania czy w贸zka dla dziecka, docieramy do bardzo zr贸偶nicowanych gron. Zaczynali艣my jako grupa znajomych, ale teraz otwieramy si臋 coraz bardziej i do r贸偶nych dzia艂a艅 w艂膮czamy osoby spoza naszego kr臋gu. Takim pomys艂em jest projekt 鈥濻tudents for Refugee Kids鈥.

Opowiedz co艣 wi臋cej o tym przedsi臋wzi臋ciu.

W kr贸tkich s艂owach聽鈥 studenci jako wolontariusze pracuj膮 z dzie膰mi uchod藕czymi i pomagaj膮 im w nauce. W por贸wnaniu z innymi pa艅stwami europejskimi w polskich szko艂ach zadaje si臋 sporo pracy domowej, w kt贸rej bardzo cz臋sto pomagaj膮 dzieciom rodzice. Tymczasem rodzice naszych dzieci najcz臋艣ciej nie znaj膮 polskiego. Nie ma to za wiele wsp贸lnego z poziomem wykszta艂cenia w danej rodzinie聽鈥 mamy w programie jedn膮 mam臋, kt贸ra obroni艂a doktorat, mamy inn膮 mam臋, kt贸ra nigdy nie mia艂a mo偶liwo艣ci chodzi膰 do szko艂y i dopiero teraz uczy si臋 czyta膰 i pisa膰, ale obie z nich, przez brak znajomo艣ci j臋zyka, nie s膮 w stanie pomaga膰 swoim dzieciom w szkolnych zadaniach.

Kto uczestniczy w 鈥濻tudents for Refugee Kids鈥?聽

Przede wszystkim nale偶y si臋 zastanowi膰, kim jest 鈥瀠chod藕ca鈥. W tym projekcie jako uchod藕c贸w traktujemy oczywi艣cie osoby, kt贸re otrzyma艂y jak膮艣 form臋 ochrony mi臋dzynarodowej, ale te偶 te, kt贸re s膮 w procedurze uchod藕czej, to znaczy czekaj膮 na decyzj臋 o statusie uchod藕cy i mieszkaj膮 w o艣rodkach. I du偶a cz臋艣膰 z nich tego statusu nie dostanie. Jednak edukacja jest przecie偶 dzieciom potrzebna bez wzgl臋du na to, jak si臋 potocz膮 ich dalsze losy. W momencie, w kt贸rym dziecko przyje偶d偶a do Polski z rodzicami i stara si臋 o status uchod藕cy, ze wzgl臋du na obowi膮zek szkolny ju偶 nast臋pnego dnia mo偶e trafi膰 do szko艂y. W tej chwili w projekcie jest oko艂o czterdziestki dzieciak贸w, cho膰 w sumie przez nasz膮 inicjatyw臋 przewin臋艂o si臋 troch臋 wi臋cej os贸b. Cz臋艣膰 rodzin zrezygnowa艂a, jedna wyjecha艂a z Polski, niekt贸rzy przenie艣li si臋 do innych miast.

A wolontariusze?

Mamy trzydzie艣cioro siedmioro wolontariuszy i wolontariuszek, g艂贸wnie studentek i student贸w, kt贸rzy ucz膮 si臋 z dzieciakami najcz臋艣ciej indywidualnie i w domach. W zwi膮zku z tym pracuj膮 i wchodz膮 w relacje z ca艂膮 rodzin膮, a nie tylko z dzieckiem.
Wczoraj wieczorem zadzwoni艂a do mnie dziewczyna z informacj膮, 偶e siostra ch艂opaka, z kt贸rym pracuje, mia艂a wypadek i w艂a艣nie jedzie z nimi do szpitala. Nasi wolontariusze staj膮 si臋 wi臋c te偶 troch臋 takimi ich polskimi znajomymi, kt贸rzy wprowadzaj膮 w polski kontekst i t艂umacz膮 wiele rzeczy. Zdarzy艂o si臋, 偶e dzieci nas pyta艂y: czy w Polsce mog膮 dwie panie albo dw贸ch pan贸w wzi膮膰 艣lub? Czy w Polsce uwa偶amy, 偶e by艂a ewolucja? Trudne jest te偶 to, 偶e te dzieci, jak trafiaj膮 do szko艂y nagle, gdzie艣 w 艣rodku programu i bez 偶adnego przygotowania, musz膮 si臋 uczy膰 o Kazimierzu Wielkim albo o Powstaniu Listopadowym.

艁膮czymy Polak贸w, kt贸rzy chc膮 dzia艂a膰 na rzecz uchod藕c贸w, z uchod藕cami, kt贸rzy potrzebuj膮 tych dzia艂a艅. My艣l臋, 偶e paradoksalnie przez to, 偶e temat uchod藕c贸w jest tak bardzo upolityczniony i przedstawiany w spos贸b negatywny, wzrasta te偶 pozytywne zainteresowanie uchod藕cami. Temat jest ca艂y czas podgrzewany i ludzie si臋 do nas ci膮gle zg艂aszaj膮. R贸wnie偶 w ramach gestu niezgody wobec polityki obecnej w艂adzy, kt贸ra przecie偶 zbi艂a kapita艂 polityczny, podgrzewaj膮c negatywne nastroje wobec uchod藕c贸w.

Zaobserwowali艣cie na jakich艣 indywidualnych przypadkach os贸b, kt贸rym pomagacie, wzrost ksenofobicznych nastroj贸w w Polsce?

Niestety tak. Jedna pani szuka艂a z rodzin膮 mieszkania w Warszawie. Kiedy ju偶 im to mieszkanie znale藕li艣my i do niej zadzwoni艂am, okaza艂o si臋, 偶e tego samego dnia rano pobito dziewczyn臋 z ich rodziny. Odprowadza艂a swoje dzieci do przedszkola, niestety jej hid偶ab nie spodoba艂 si臋 jednemu panu, kt贸ry zacz膮艂 j膮 zaczepia膰, a nast臋pnie bi膰. Okaza艂o si臋 p贸藕niej, 偶e ten pan te偶 odprowadza艂 dzieci do tego samego przedszkola. W zwi膮zku z pobiciem rodzina, kt贸ra mia艂a si臋 przeprowadzi膰 do Warszawy, uzna艂a, 偶e zostanie tam, gdzie mieszka艂a 鈥 pod Warszaw膮, bo 鈥瀗ie jest najlepiej, ale przynajmniej nikt nas nie bije 鈥 znamy 艣rodowisko鈥.

R贸wnie偶 fakt, 偶e my musimy szuka膰 uchod藕com mieszka艅, mimo 偶e s膮 przecie偶 og艂oszenia, wynika st膮d, 偶e nie wszyscy chc膮 wynajmowa膰 obcokrajowcom. Paru naszych wolontariuszy zosta艂o zwyzywanych, kto艣 us艂ysza艂: 鈥濧le naprawd臋 pan nie ma polskich znajomych, 偶eby im wynaj膮膰 mieszkanie, tylko musi pan dla Czeczen贸w wynajmowa膰?鈥. Teraz og艂aszamy si臋 na Facebooku i ludzie, kt贸rzy si臋 do nas zg艂aszaj膮, wiedz膮, 偶e mieszkanie b臋dzie dla uchod藕c贸w, i nie maj膮 nic przeciwko. Wyj膮tkiem by艂a jedna pani, kt贸rej zaproponowali艣my rodzin臋 z Tad偶ykistanu lub z Syrii, a ona zareagowa艂a: 鈥濷jej, ja nie wiedzia艂am, 偶e ci uchod藕cy s膮 tacy egzotyczni!鈥. Kto艣 inny, gdy dowiedzia艂 si臋, 偶e szukamy mieszkania dla Czeczen贸w, te偶 zrezygnowa艂, bo on 鈥瀋hcia艂 wynaj膮膰 takiemu Syryjczykowi, takiemu, jakiego widzia艂 w telewizji鈥. Zdarzy艂 si臋 te偶 pan, kt贸ry zgodzi艂 si臋 na wynajem wy艂膮cznie chrze艣cijanom. Co ciekawe, ludzi du偶o mniej interesuje to, czy dana osoba jest wyp艂acalna, ni偶 to, z jakiego kraju pochodzi albo jakiego jest wyznania.

Wi臋c sk膮d pochodz膮 ludzie, kt贸rym pomagacie?

Wi臋kszo艣膰 os贸b, kt贸re przyje偶d偶a do Polski i stara si臋 o status uchod藕cy, to s膮 Czeczeni. Polska jest pod tym wzgl臋dem zupe艂nie niestereotypowa 鈥 uchod藕ca kojarzy nam si臋 z osob膮 z bliskiego wschodu, najpewniej z Syrii, najlepiej m艂odym m臋偶czyzn膮. Tymczasem w Polsce 63 procent mieszka艅c贸w o艣rodk贸w to dzieci poni偶ej 18 roku 偶ycia. W naszym projekcie najwi臋cej jest dzieci z Czeczenii. Nast臋pna grupa to Syryjczycy. Mamy te偶 osoby z Iraku, z Egiptu, z Tad偶ykistanu, rodze艅stwo z Pakistanu, ludzi z innych obszar贸w Rosji ni偶 Czeczenia i z Ukrainy. W przewa偶aj膮cej cz臋艣ci s膮 to muzu艂manie, sunnici, ale mamy te偶 sufich, prawos艂awnych, grekokatolik贸w i Kopt贸w.

Abstrahuj膮c nawet od ksenofobicznych zachowa艅 鈥 j臋zykowa i etniczna odmienno艣膰 nie u艂atwiaj膮 raczej m艂odym uchod藕com odnalezienia si臋 w polskiej szkole. Jak dzieci pochodz膮ce z kontekst贸w spo艂ecznych tak niekiedy r贸偶nych od naszego dogaduj膮 si臋 z polskimi r贸wie艣nikami?

To, 偶e wyr贸偶niaj膮 si臋 spo艣r贸d innych uczni贸w, potrafi akurat dzia艂a膰 w dwie strony. Niekiedy takie dzieci albo zapadaj膮 si臋 w sobie, albo robi膮 si臋 agresywne 鈥 jest to jaki艣 ich spos贸b reagowania na zaczepki, wi臋c zar贸wno zaczepianie, jak i agresja n臋kanych zaczynaj膮 si臋 coraz bardziej nakr臋ca膰. Cz臋sto te偶, kiedy pytamy te dzieci, czy maj膮 koleg贸w, odpowiadaj膮, 偶e nie maj膮. Albo gdy chcemy si臋 dowiedzie膰, z kim siedz膮 w 艂awce, okazuje si臋 na przyk艂ad, 偶e siedz膮 same. Albo 偶e ten kto艣, z kim siedz膮 w 艂awce, to jest jedyna osoba w klasie, kt贸r膮 uwa偶aj膮 za fajn膮.

Ale mamy te偶 takie dzieciaki, kt贸re s膮 po prostu klasowymi gwiazdami. Gdy zapyta艂am jedn膮 dziewczynk臋, kt贸ra zmienia艂a niedawno szko艂臋, czy ma w klasie kole偶anki i koleg贸w, powiedzia艂a: 鈥濶o, pierwszego dnia mia艂am tylko kilkoro, a teraz ca艂a klasa to moje kole偶anki i koledzy鈥. Wi臋c tak, s膮 te偶 takie dzieci, kt贸re z odmienno艣ci uczyni艂y sw贸j wielki atut. To zreszt膮 jedna z psychologicznych prawid艂owo艣ci: dziecko do etapu mniej wi臋cej czwartej鈥搒z贸stej klasy cz臋sto stara si臋 by膰 takie samo jak ca艂a reszta grupy. Z kolei ju偶 w momencie wchodzenia w wiek nastoletni dzieci cz臋sto zaczynaj膮 podkre艣la膰 swoj膮 indywidualno艣膰 i zwracaj膮 uwag臋 w艂a艣nie na to, co ich wyr贸偶nia z ca艂ej reszty.

Znam sytuacj臋 dwunastoletniej dziewczynki z Syrii, kt贸ra chodzi艂a w hid偶abie, i poniewa偶 by艂a tak膮 gwiazd膮 klasow膮, trzy inne dziewczynki te偶 zacz臋艂y przychodzi膰 w hid偶abie, bo chcia艂y by膰 takie jak Fatima. No i zacz臋艂y by膰 problemy z rodzicami, bo 鈥瀦araz, zaraz, dlaczego nasze c贸rki chodz膮 w chu艣cie?鈥. A to po prostu najfajniejsza kole偶anka w klasie chodzi艂a w chu艣cie, wi臋c one te偶 chcia艂y.

Z drugiej strony, inna dziewczynka 鈥 uczestniczka naszego projektu 鈥 przez trzy tygodnie w nowej szkole nie odezwa艂a si臋 do 偶adnego dziecka w klasie w艂a艣nie z powodu swojego hid偶abu. Obawia艂a si臋 tego, jak zareaguj膮. Bywa bardzo r贸偶nie.

Ale przecie偶 integracja z innymi dzie膰mi to tylko w膮ski wycinek sytuacji i zagadnie艅, w kt贸rych towarzyszycie uczestnikom projektu 鈥濻tudents for Refugee Kids鈥.

Bardzo cz臋sto wolontariusze po艣rednicz膮 mi臋dzy szko艂膮 a rodzicami, kt贸rym trudno wdro偶y膰 si臋 w polski system edukacji. Zdarza si臋, 偶e trzeba by艂o co艣 przynie艣膰 na zaj臋cia, a dziecko tego nie przynios艂o, bo nie zrozumia艂o, albo co tydzie艅 przychodzi o niew艂a艣ciwej godzinie, a nauczyciele nie maj膮 jak przekaza膰 tego rodzicom.

Dzieci na r贸偶nych etapach edukacji bywaj膮 bardzo zagubione 鈥 musz膮 si臋 uczy膰 hymnu, god艂a, symboli narodowych. Ale co w艂a艣ciwie jest ich symbolem narodowym? Najmocniej wida膰 to w艣r贸d czecze艅skich dzieci, kt贸re przecie偶 nie znajd膮 w atlasie swojego god艂a i flagi. Sporo dzieci migrowa艂o z kraju do kraju: przejechali przez Polsk臋 do Niemiec, tam przechodzili podobne lekcje, potem zostali deportowani z powrotem do Polski. Trudno si臋 w zwi膮zku z tym dziwi膰 dzieciom, a mamy takie w naszym projekcie, kt贸re nie chc膮 si臋 uczy膰 polskiego, bo uwa偶aj膮, 偶e do niczego im si臋 nie przyda.

Jeden ch艂opiec z naszego projektu chodzi艂 do szko艂y w Niemczech 鈥 mia艂 tam koleg贸w, psychologa, zaprzyja藕nionych nauczycieli聽鈥 i kiedy zosta艂 deportowany do Polski, nie chcia艂 si臋 uczy膰 j臋zyka. Wolontariuszka, kt贸ra z nim pracuje, bardzo dobrze zna niemiecki i rozmawia z nim po niemiecku, mimochodem wprowadzaj膮c polski. I to zadzia艂a艂o.

Jeszcze inna dziewczynka, kt贸ra wcze艣niej mieszka艂a z rodzicami w Anglii, chodzi do szko艂y mi臋dzynarodowej i nie chce si臋 uczy膰 polskiego, bo i tak z kolegami i kole偶ankami ze szko艂y rozmawia po angielsku. Okaza艂o si臋, 偶e nie chce m贸wi膰 po polsku przede wszystkim dlatego, 偶e ogromnie si臋 wstydzi b艂臋d贸w j臋zykowych, kt贸re pope艂nia w naszym j臋zyku. Wolontariuszka odkry艂a, 偶e ta dziewczynka bardzo lubi kucyki Pony, wi臋c w trakcie spotka艅 zacz臋艂y si臋 nimi bawi膰. I to te kucyki m贸wi膮 po polsku, a nie dziewczynka! Odblokowa艂a si臋, robi coraz mniej b艂臋d贸w, zw艂aszcza kiedy m贸wi nie ona, tylko kucyk Pony.

Skoro uchod藕cy maj膮 za sob膮 do艣wiadczenie ucieczki z w艂asnego kraju, a do tego cz臋sto r贸wnie偶 deportacji, to wspomniana niech臋膰 do nauki j臋zyka mo偶e wynika膰 z poczucia tymczasowo艣ci, zawieszenia w czasie. Jak d艂ugo przebywa si臋 w o艣rodku w oczekiwaniu na decyzj臋 o przyznaniu ochrony mi臋dzynarodowej?

Bardzo r贸偶nie. Je偶eli twoja sytuacja jest oczywista, decyzj臋 otrzymasz w ci膮gu kilku miesi臋cy. Zgodnie z przepisami nie powinno si臋 na ni膮 czeka膰 d艂u偶ej ni偶 sze艣膰 miesi臋cy i dlatego przez pierwsze p贸艂 roku wnioskuj膮cy o status uchod藕cy nie maj膮 dost臋pu do rynku pracy. Ale w naszym projekcie jest na przyk艂ad ch艂opak, kt贸ry przebywa tutaj ju偶 sze艣膰 lat, poniewa偶 jego rodzina dostawa艂a odmow臋, ci膮gle odwo艂ywa艂a si臋 od decyzji, a w mi臋dzyczasie zwiali na Zach贸d, wi臋c po deportacji do Polski znowu wszystko zacz臋艂o si臋 przed艂u偶a膰.

Jak wygl膮da codzienno艣膰 w o艣rodku?

Zapewnione jest minimum konieczne do prze偶ycia 鈥 jedzenie i dach nad g艂ow膮. Nie trzeba sobie gotowa膰, ale r贸wnocze艣nie mieszka艅cy o艣rodk贸w nie maj膮 wp艂ywu na to, co b臋d膮 jedli. Fajnie by by艂o da膰 im jak膮艣 mo偶liwo艣膰 wp艂ywu, na przyk艂ad dostarcza膰 im produkty, 偶eby sami gotowali, lub zatrudni膰 jako pomoc w kuchni. Przychodzisz o okre艣lonych godzinach i dostajesz porcj臋 na talerzu. W efekcie nawet ludzi, kt贸rzy byli w swoim kraju aktywni i pracowali zawodowo, taki o艣rodek bardzo uniesamodzielnia. Chocia偶 kojarz臋 panie z o艣rodka, kt贸re pracuj膮 jako sprz膮taczki czy pomoc w kebabie. Dodatkowo brakuje prywatno艣ci聽鈥 s膮 ma艂e przestrzenie, 艣cisk, wi臋c nie ma za bardzo gdzie uciec, 偶eby poby膰 sobie przez chwil臋 samemu. Przez to wszystko du偶o ludzi wpada w o艣rodku w depresj臋 鈥 niekt贸rzy le偶膮 ca艂y dzie艅 w 艂贸偶kach twarz膮 do 艣ciany, 偶eby nie widzie膰 innych, schodz膮 tylko na jedzenie. Najcz臋艣ciej dotyka to m臋偶czyzn. Po przyje藕dzie tutaj cz臋sto odwracaj膮 si臋 role: w kraju pochodzenia pracowa艂 ojciec i mama siedzia艂a z dzie膰mi w domu, a gdy znajd膮 si臋 w Polsce, bardzo cz臋sto to w艂a艣nie matka jest aktywna, wychodzi na zewn膮trz, nawi膮zuje relacje i znajduje prac臋, natomiast ojciec siedzi w pokoju i 偶yje w swojej 鈥瀖a艂ej Czeczenii鈥, kt贸r膮 sobie organizuje w swoim w艂asnym domu.

Mo偶na takiemu wyobcowaniu jako艣 przeciwdzia艂a膰?

Moim zdaniem bardzo du偶ym b艂臋dem jest brak jakiegokolwiek samorz膮du w o艣rodkach. Nie do艣膰, 偶e uchod藕cy czekaj膮 decyzj臋, czy w og贸le mog膮 tu zosta膰 czy nie, to jeszcze nie maj膮 wp艂ywu na to, co jutro b臋d膮 je艣膰 na kolacj臋. Gdyby istnia艂 samorz膮d, kt贸ry decyduje chocia偶by o takich mniejszych rzeczach: 鈥瀋o zrobi膰 z placem zabaw?鈥 albo 鈥瀓akie zaj臋cia by艣my chcieli, 偶eby nam tu jaka艣 organizacja pozarz膮dowa przeprowadzi艂a?鈥, mieszka艅cy czuliby, 偶e maj膮 jakikolwiek wp艂yw na swoje 偶ycie. A oni po prostu siedz膮 w tym o艣rodku.

Do tego jeszcze s膮 to ludzie z bardzo r贸偶nych kraj贸w. W takich sytuacjach cz臋sto powstaj膮 konflikty, rodz膮 si臋 uk艂ady, jakie my mo偶emy zna膰 z wyjazd贸w na kolonie: silniejsi gnoj膮 s艂abszych, a kiedy przyje偶d偶a kto艣 nowy, a dooko艂a s膮 ludzie, kt贸rzy w danym miejscu mieszkaj膮 ju偶 od dawna, to staj膮 si臋 siln膮 grup膮, kt贸ra narzuca jakie艣 swoje zasady. Ch艂opcy w jednym o艣rodku m贸wili mi, 偶e je偶eli kto艣 chce przyj艣膰 pogra膰 w pi艂k臋 na boisku, to grupa mieszka艅c贸w z d艂ugim sta偶em ka偶e sobie p艂aci膰 20 z艂otych za ka偶d膮 gr臋. Personel o艣rodka o tym wie, ale nic sobie z tego nie robi, wi臋c nikt nie korzysta z tego boiska. Bardzo ubolewam nad tym, 偶e podobne konflikty s膮 zamiatane pod dywan, a je偶eli ju偶 kto艣 je zauwa偶y, to poszkodowanych przenosi do innego o艣rodka, za艣 tych, kt贸rzy ten konflikt wywo艂ali, zostawia.

Czy rozwi膮zania podobne do tych, kt贸re proponujesz, funkcjonuj膮 gdzie艣 za granic膮? By艂aby艣 w stanie wskaza膰 przyk艂ady ?

Tak. Kiedy by艂am na wizycie studyjnej w Norwegii, spotkali艣my si臋 z facetami z takiego o艣rodka, w kt贸rym mieszka艂o kilkadziesi膮t os贸b. W wielu krajach zachodnich, mimo 偶e maj膮 uchod藕c贸w niepor贸wnywalnie wi臋cej od nas, pomys艂y na organizacj臋 tymczasowego mieszkania u nich id膮 raczej w tym kierunku, 偶eby nie zamyka膰 du偶ej liczby ludzi w jednym o艣rodku, tylko 偶eby tworzy膰 wi臋cej ma艂ych o艣rodk贸w. Dzi臋ki temu ich mieszka艅cy maj膮 wi臋kszy kontakt ze spo艂eczno艣ci膮 na zewn膮trz. W Norwegii spotka艂am si臋 w艂a艣nie z trzema ch艂opakami 鈥 przewodnicz膮cym i dwoma wiceprzewodnicz膮cymi o艣rodka dla m臋偶czyzn. Mieli okre艣lone funkcje, mieli swoj膮 wewn臋trzn膮 rad臋, odbywa艂y si臋 g艂osowania, w kt贸rych ka偶dy m贸g艂 bra膰 udzia艂. Decydowali wsp贸lnie, na przyk艂ad co zrobi膰 z funduszem na czas wolny: czy przeznaczy膰 go na sport, a je艣li tak, to na jaki, czy mo偶e to jednak na jakie艣 kulturalne sprawy albo na edukacj臋.

Zyskali elementarn膮 sprawczo艣膰.

Tak, ale s膮dz臋, 偶e to wa偶ne nie tylko dla ich poczucia sprawczo艣ci聽鈥 mia艂oby r贸wnie偶 warto艣膰 integracyjn膮. Do tego o艣rodkowy samorz膮d pokazywa艂by, jak takie rzeczy dzia艂aj膮 na zewn膮trz. Pami臋tajmy, 偶e wiele os贸b przyje偶d偶a z kraj贸w, w kt贸rych demokracji albo nie ma, albo ona nie funkcjonuje. I to te偶 jest dla nich niekiedy nauka tego, w jaki spos贸b funkcjonowa膰, gdy nagle si臋 okazuje: 鈥濷 kurcz臋, kto艣 ma jakie艣 inne zdanie, a mimo to musimy si臋 tutaj dogada膰鈥. A my w Polsce uchod藕c贸w w pewien spos贸b upupiamy. Siedz膮 sobie, przychodz膮 trzy razy dziennie je艣膰, wychodz膮 i tyle.

Ale czy ich sytuacja jest rzeczywi艣cie tak zabetonowana? Realia o艣rodk贸w si臋 nie zmieniaj膮?

C贸偶, m贸wili艣my dot膮d o o艣rodkach otwartych, ale s膮 te偶 w Polsce o艣rodki zamkni臋te, czyli takie, z kt贸rych nie mo偶na wychodzi膰. Od niedawna jest tak, 偶e nie ma w nich krat i zmieniono sporo rzeczy, kt贸re wcze艣niej upodabnia艂y je do wi臋zie艅. Dzieci z takich o艣rodk贸w nie wychodz膮 i nie ucz臋szczaj膮 do zewn臋trznej szko艂y, tylko tam do nich przyje偶d偶aj膮 nauczyciele聽鈥 a i to funkcjonuje na strasznie niskim poziomie.

Obecnie do o艣rodk贸w zamkni臋tych trafiaj膮 przede wszystkim te osoby, kt贸rych聽to偶samo艣ci nie mo偶na ustali膰, bo podczas przekroczenia granicy nie mog膮 pokaza膰 dokument贸w, albo cudzoziemcy, kt贸rzy zostali odes艂ani z innego pa艅stwa UE, bo nielegalnie do niego wyjechali. Wyobra藕cie sobie, 偶e Ministerstwo Spraw Wewn臋trznych i Administracji zaproponowa艂o zmian臋 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, 偶eby niemal wszyscy cudzoziemcy staraj膮cy si臋 o status uchod藕cy z automatu trafiali do o艣rodka zamkni臋tego.

Wed艂ug tych przepis贸w cz艂owiek wnioskuj膮cy o status uchod藕cy nie b臋dzie m贸g艂 siedzie膰 tam d艂u偶ej ni偶 28 dni. W tym czasie jego sprawa powinna zosta膰 rozpatrzona, co nawet nie brzmi tak 藕le. Problem w tym, 偶e skoro ju偶 teraz nie rozpatrujemy spraw w wyznaczonym przepisami czasie, to ka偶dy podobny termin mo偶e zosta膰, oczywi艣cie, przed艂u偶ony. Do tego decyzja o deportowaniu cudzoziemca b臋dzie mog艂a by膰 natychmiastowo wykonywana i taki cz艂owiek w praktyce nie b臋dzie m贸g艂 odwo艂a膰 si臋 od niej do s膮du.

Znam przypadek uchod藕czyni, przebywaj膮cej w o艣rodku zamkni臋tym, kt贸rej powiedziano, 偶e zostanie zamkni臋ta na 90 dni. Jako艣 to wytrzyma艂a, po czym pod koniec tego czasu powiedziano, 偶e jej pobyt zosta艂 przed艂u偶ony o kolejne 90 dni. Pod koniec tych kolejnych powiedziano, 偶e musi zosta膰 na jeszcze nast臋pne. Siedzia艂a tak przez prawie rok i po prostu widzia艂a, 偶e jest w systemie, kt贸ry nie daje jej realnej nadziei, nie daje 偶adnych warto艣ciowych informacji. Kobieta pr贸bowa艂a pope艂ni膰 samob贸jstwo i dopiero wtedy psychiatra orzek艂, 偶e nie mo偶e zosta膰 d艂u偶ej w o艣rodku zamkni臋tym.

Te 28 dni pewnie b臋dzie funkcjonowa艂o w ten sam spos贸b. To system, kt贸ry niedawno wprowadzi艂y W臋gry, a teraz chce go przyj膮膰 tak偶e Polska.

***
Trwa zbi贸rka na kontynuacj臋 projektu: https://pomagam.pl/dzieciuchodzcy
Projekt 鈥濻tudents for Refugee Kids鈥 w roku 2017 jest wsp贸艂finansowanego ze 艣rodk贸w European Students鈥 Union w ramach programu ma艂ych grant贸w 鈥濼ogether, Moving Forward鈥 i realizowany we wsp贸艂pracy z Fundacj膮 Przestrze艅 Wsp贸lna.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij