Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Ziemia nale┼╝y do Mnie

Polityczno-gospodarczy program Biblii jest fundamentalnie zwi─ůzany z objawieniem Boga wyprowadzaj─ůcego sw├│j lud z niewoli. Musi on stanowi─ç centrum ka┼╝dej tradycji powo┼éuj─ůcej si─Ö na tego Boga, w tym r├│wnie┼╝ tradycji chrze┼Ťcija┼äskiej.
Ziemia nale┼╝y do Mnie
ilustr.: Agnieszka Wi┼Ťniewska

Artyku┼é┬ápochodzi z┬á26. numeru Magazynu┬áÔÇ×KontaktÔÇŁ pt.┬áÔÇ×Zielone poj─ÖcieÔÇŁ.┬á

Kryzys gospodarczy, kt├│ry podwa┼╝y┼é fundamenty zachodniego porz─ůdku, zmusza nas do zadawania a┼╝ nazbyt dobrze znanych z przesz┼éo┼Ťci pyta┼ä. Czy system ekonomiczny, w kt├│rym ┼╝yjemy, nie sprzyja coraz dalej posuni─Ötej akumulacji kapita┼éu w r─Ökach nielicznych ludzi? Czy tym samym nie pot─Öguje on nier├│wno┼Ťci i niesprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej w poszczeg├│lnych krajach i na skal─Ö ca┼éego globu? Wyra┼║ne stanowisko w tej sprawie zaj─ů┼é papie┼╝ Franciszek, kt├│ry w adhortacji apostolskiej ÔÇ×Evangelii gaudiumÔÇŁ napisa┼é: ÔÇ×Ta ekonomia zabijaÔÇŁ. W obliczu tak dramatycznie uj─Ötych konsekwencji stajemy przed piln─ů potrzeb─ů poszukiwania alternatywy dla obecnego systemu polityczno-gospodarczego. Ale jak mia┼éaby wygl─ůda─ç ekonomia, kt├│ra nie zabija, lecz umo┼╝liwia wszystkim ludziom ┼╝ycie pe┼éni─ů ┼╝ycia?
Pr├│buj─ůc odpowiedzie─ç na to pytanie, jako chrze┼Ťcijanie mo┼╝emy i powinni┼Ťmy odnosi─ç si─Ö do podstawowych tekst├│w naszej tradycji: Starego i Nowego Testamentu. Nie po to jednak, by znale┼║─ç w nich proste recepty na polityczne i ekonomiczne bol─ůczki naszych czas├│w. Raczej po to, by poszukiwa─ç inspiracji, kt├│ra pozwoli┼éaby nam na nowo odczyta─ç znaki tych czas├│w i odwa┼╝nie wyst─Öpowa─ç o taki porz─ůdek polityczno-gospodarczy, kt├│ry s┼éu┼╝y┼éby dobru wszystkich, a na pierwszym miejscu stawia┼é ofiary obecnego systemu ÔÇô ludzi biednych i uci┼Ťnionych.
Przybysze i osadnicy
B├│g objawiaj─ůcy si─Ö w Starym Testamencie to przede wszystkim Ten, kt├│ry wyprowadza sw├│j lud z niewoli i kt├│ry przyjmuje perspektyw─Ö ludzi wyzyskiwanych przez dominuj─ůcy system polityczno-gospodarczy. Objawienie skierowane do Moj┼╝esza i innych prorok├│w nie dotyczy ich samych; prorocy s─ů jedynie po┼Ťrednikami, przez kt├│rych ma ono dotrze─ç do ca┼éego Izraela. Biblijny B├│g nie jest wi─Öc Bogiem dla jednostki, lecz Bogiem dla ca┼éego ludu. Biblijna wiara nie ma charakteru indywidualnego, nie wi─ů┼╝e si─Ö przede wszystkim z pewnymi praktykami religijnymi czy moralnymi, kt├│re zobowi─ůzuj─ů jednostk─Ö, lecz wprowadza nowe zasady wsp├│┼é┼╝ycia spo┼éecznego.
Objawienie Boga, kt├│ry wyprowadza z niewoli i wyzwala z ucisku, wi─ů┼╝e si─Ö r├│wnie┼╝ z og┼éoszeniem nowego wzoru porz─ůdku gospodarczego. Obejmuje on inny ni┼╝ dotychczas spos├│b organizacji produkcji i podzia┼éu d├│br materialnych. ÔÇ×Zst─ůpi┼éem, aby go wyrwa─ç z r─Öki Egiptu i wyprowadzi─ç z tej ziemi do ziemi ┼╝yznej i przestronnej, do ziemi, kt├│ra op┼éywa w mleko i mi├│dÔÇŁ (Wj 3,8). Nie chodzi tu o ┼╝aden bajkowy kraj, ale o nowe miejsce ludzkiego wsp├│┼éistnienia, r├│┼╝ni─ůce si─Ö od biblijnego Egiptu tym, ┼╝e byli niewolnicy b─Öd─ů w nim ┼╝yli w dostatku, nie za┼Ť ÔÇô jak pod w┼éadz─ů faraona ÔÇô w ucisku.
Oka┼╝e si─Ö to mo┼╝liwe dzi─Öki temu, ┼╝e ziemia nale┼╝e─ç b─Ödzie do Boga, a nie stanie si─Ö niczyj─ů w┼éasno┼Ťci─ů prywatn─ů, nie zostanie nikomu oddana na wy┼é─ůczny u┼╝ytek: ÔÇ×Nie wolno sprzedawa─ç ziemi na zawsze, bo ziemia nale┼╝y do Mnie, a wy jeste┼Ťcie u Mnie przybyszami i osadnikamiÔÇŁ (Kp┼é 25,23). Wsp├│lne posiadanie ziemi przez wszystkich jest podstawow─ů charakterystyk─ů nowego porz─ůdku spo┼éecznego w ziemi obiecanej, r├│┼╝ni─ůcego si─Ö biegunowo od egipskich struktur feudalnych. W spo┼éecze┼ästwach opieraj─ůcych swoje gospodarki na rolnictwie, takich jak Izrael, wsp├│lne u┼╝ytkowanie ziemi daje gwarancj─Ö, ┼╝e ka┼╝dy cz┼éowiek b─Ödzie m├│g┼é ┼╝y─ç w dostatku, nie b─Öd─ůc uzale┼╝nionym od ┼éaski posiadaczy.
Nowy program polityczno-gospodarczy, spisany w Pi─Öcioksi─Ögu Moj┼╝eszowym, zak┼éada jako sw├│j cel spo┼éecze┼ästwo ludzi r├│wnych. Dziel─ů oni mi─Ödzy sob─ů swoje dobra, nie pragn─ůc zagarn─ů─ç ich wy┼é─ůcznie dla siebie: ÔÇ×Nie b─Ödziesz po┼╝─ůda┼é domu bli┼║niego twego. Nie b─Ödziesz po┼╝─ůda┼é ┼╝ony bli┼║niego twego, ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy, ani jego wo┼éu, ani jego os┼éa, ani ┼╝adnej rzeczy, kt├│ra nale┼╝y do bli┼║niego twegoÔÇŁ (Wj 20,17). Wyrwanie dziewi─ůtego przykazania z kontekstu prowadzi do przekonania, ┼╝e stoi ono na stra┼╝y w┼éasno┼Ťci prywatnej. Jest jednak dok┼éadnie na odwr├│t: zabrania ono wszelkiej formy w┼éasno┼Ťci, kt├│ra odbiera komu┼Ť dom, ┼Ťrodki produkcji lub inne dobra potrzebne do ┼╝ycia.
Temu, aby mo┼╝na by┼éo coraz skuteczniej realizowa─ç biblijny program polityczno-gospodarczy, s┼éu┼╝─ů rozmaite przepisy i przykazania. Maj─ů one regulowa─ç struktury spo┼éeczne i ┼╝ycie codzienne tak, aby umo┼╝liwi─ç wszystkim ludziom ┼╝ycie w jak najlepszych warunkach: ÔÇ×B─Ödziecie przestrzega─ç moich ustaw i moich wyrok├│w. Cz┼éowiek, kt├│ry je wype┼énia, ┼╝yje dzi─Öki nimÔÇŁ (Kp┼é 18,5). Jest to ┼╝ycie oparte na wolno┼Ťci i w zwi─ůzku z tym zorganizowane zupe┼énie inaczej ni┼╝ struktury otaczaj─ůcego biblijny Izrael ┼Ťwiata. Izrael jest ludem ┼Ťwi─Ötym, nie zna wi─Öc ┼Ťwi─Ötych ziemskich instytucji, kt├│re reprezentuj─ů wol─Ö Boga i kt├│rym nale┼╝y si─Ö absolutne pos┼éusze┼ästwo. Lud Izraela sam staje si─Ö odpowiedzialny za tworzenie kr├│lestwa wolno┼Ťci. Wskaz├│wkami przy podejmowaniu konkretnych krok├│w na drodze do tego kr├│lestwa s─ů za┼Ť przykazania zawarte w Moj┼╝eszowym Pi─Öcioksi─Ögu.
Ziemia musi odpocz─ů─ç
Biblijne ustawodawstwo ekonomiczne w fascynuj─ůcy spos├│b integruje aspekty spo┼éeczne, ekologiczne i teologiczne. Ilustruje to zasada szabatu (Wj 23,12), dnia zapewniaj─ůcego wypoczynek wszystkim ludziom, w tym r├│wnie┼╝ niewolnikom, a tak┼╝e zwierz─Ötom, nieznana nigdzie indziej w ┼Ťwiecie staro┼╝ytnym. Co siedem lat Biblia nakazuje obchodzi─ç rok szabatowy (Wj 23,10-12; Kp┼é 25,2-7), gwarantuj─ůcy odpoczynek samej ziemi uprawnej. Zasada szabatu teologicznie wi─ů┼╝e si─Ö z uznaniem, ┼╝e to B├│g, a nie cz┼éowiek, panuje nad cz┼éowiekiem, natur─ů i czasem. W Ksi─Ödze Powt├│rzonego Prawa rok szabatowy to r├│wnie┼╝ czas odpuszczenia d┼éug├│w, wyznaczaj─ůcy kres uzale┼╝nienia d┼éu┼╝nik├│w od wierzycieli (Pwt 15,1-2). Dla wierzycieli oznacza┼éo to, ┼╝e chc─ůc odzyska─ç d┼éug, musieli w taki spos├│b wspiera─ç d┼éu┼╝nik├│w, aby ci mieli realn─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç sp┼éacenia go w ci─ůgu siedmiu lat. W przeciwnym wypadku to wierzyciel traci┼é po┼╝yczony kapita┼é.
Raz na siedem razy siedem lat, to znaczy w roku pi─Ö─çdziesi─ůtym (licz─ůc od ostatniego), przewidziano obchody roku jubileuszowego: ÔÇ×Ka┼╝dy powr├│ci do swej w┼éasno┼Ťci i ka┼╝dy powr├│ci do swego roduÔÇŁ (Kp┼é 25,10). Wszystkie stosunki w┼éasno┼Ťci gruntu i niewoli mia┼éy by─ç w tym roku resetowane. Nic nie nale┼╝y do nikogo na zawsze, nikt na zawsze nie pozostanie niewolnikiem ÔÇô oto czo┼éowa zasada przy┼Ťwiecaj─ůca tej regulacji. Ziemia nie mo┼╝e sta─ç si─Ö towarem, poniewa┼╝ s┼éu┼╝y wy┼╝ywieniu wszystkich.
Biednym, kt├│rzy nie posiadali ziemi, nale┼╝a┼éa si─Ö pozostawiona na polu pozosta┼éo┼Ť─ç po ┼╝niwach (Pwt 24,9), a raz na trzy lata nawet dziesi─Öcina plonu (Pwt 14,22). Dziesi─Öcina dla biednych mia┼éa zosta─ç im oddana bez po┼Ťrednictwa instytucji pa┼ästwowych czy religijnych, ale publicznie, i w zwi─ůzku z tym mia┼éa przebiega─ç pod spo┼éeczn─ů kontrol─ů. To pierwszy przypadek opodatkowania na cele socjalne znany w historii ┼Ťwiata. R├│┼╝ni┼éo si─Ö ono zasadniczo od praktykowanej w innych spo┼éecze┼ästwach staro┼╝ytnych ja┼ému┼╝ny, kt├│rej cz─Östotliwo┼Ť─ç i wysoko┼Ť─ç by┼éa zale┼╝na od szczodro┼Ťci bogatych. W biblijnym Izraelu B├│g jest gwarantem prawa ubogich do wsparcia umo┼╝liwiaj─ůcego im godne ┼╝ycie.
Biblijne przykazania ekonomiczne s┼éu┼╝─ů prewencji, ale te┼╝ staraj─ů si─Ö ingerowa─ç w istniej─ůce struktury tak, aby wspomaga─ç tych, kt├│rzy wskutek nich cierpi─ů. Za przyk┼éad mo┼╝e pos┼éu┼╝y─ç kwestia zad┼éu┼╝enia.
Nie wolno bra─ç w zastaw ┼╝ycia
Ju┼╝ w czasach biblijnych zad┼éu┼╝enie by┼éo centralnym problemem ekonomicznym, pot─Öguj─ůcym nier├│wno┼Ť─ç spo┼éeczn─ů. Dla ma┼éorolnych ch┼éop├│w stanowi┼éo ono jedyny mo┼╝liwy spos├│b zdobycia ziarna na zasiew po nieudanych ┼╝niwach. Kolejnym krokiem bywa┼éa nierzadko sprzeda┼╝ ziemi i oddanie si─Ö w niewol─Ö, poniewa┼╝ kiedy d┼éu┼╝nik nie by┼é w stanie sp┼éaci─ç zaci─ůgni─Ötej po┼╝yczki, pod zastaw brano jego samego i jego rodzin─Ö. Proces ten skutkowa┼é akumulacj─ů grunt├│w w r─Ökach jednych, a n─Ödz─ů i niewolnictwem drugich. Zad┼éu┼╝enie prowadzi┼éo zatem do wyzysku i uzale┼╝nienia d┼éu┼╝nik├│w od wierzycieli. Ludzie, kt├│rzy stawali si─Ö w┼éa┼Ťcicielami coraz wi─Ökszych obszar├│w ziemskich, zaczynali koncentrowa─ç w swoich r─Ökach w┼éadz─Ö ekonomiczn─ů i polityczn─ů.
Je┼Ťli spojrzymy na to w kategoriach biblijnych, to oka┼╝e si─Ö, ┼╝e niewolnictwo fundamentalnie zaprzecza wyzwoleniu dokonanemu przez Boga w Ksi─Ödze Wyj┼Ťcia. Zarazem jednak w realiach, w kt├│rych powstawa┼éy biblijne teksty, by┼éo ono zjawiskiem normalnym i rozpowszechnionym. Nie widz─ůc mo┼╝liwo┼Ťci zupe┼énego zniesienia niewolnictwa w ├│wczesnym systemie spo┼éeczno-gospodarczym, prawo biblijne stara┼éo si─Ö je przynajmniej regulowa─ç i w ten spos├│b ograniczy─ç cierpienie niewolnik├│w. Nikt w Izraelu nie m├│g┼é by─ç niewolnikiem na zawsze: ÔÇ×Je┼Ťli si─Ö tobie sprzeda brat tw├│j, Hebrajczyk lub Hebrajka, b─Ödzie niewolnikiem przez sze┼Ť─ç lat. W si├│dmym roku wolnym go wypu┼Ťcisz od siebieÔÇŁ (Pwt 15,12). Ma┼éo tego, wyzwolony niewolnik nie m├│g┼é odej┼Ť─ç z pustymi r─Ökami (Pwt 15,13). W roku szabatowym ka┼╝dy cz┼éowiek musia┼é darowa─ç zaci─ůgni─Öte u niego d┼éugi i odda─ç wzi─Öte w zastaw dobra, przede wszystkim ziemi─Ö. Umo┼╝liwia┼éo to d┼éu┼╝nikom zacz─Öcie wszystkiego od pocz─ůtku, zapewniaj─ůc im, opr├│cz wolno┼Ťci, pewne minimum ekonomiczne.
Prawo biblijne sz┼éo jeszcze o krok dalej, daj─ůc wyraz generalnego braku akceptacji dla niewolnictwa: ÔÇ×Nie wydasz panu niewolnika, kt├│ry si─Ö schroni u ciebie przed swoim w┼éa┼Ťcicielem. Z tob─ů b─Ödzie przebywa┼é, w twym kraju, w miejscu, kt├│re sobie wybierze, w jednym z twoich miast, gdzie b─Ödzie si─Ö czu┼é dobrze; nie b─Ödziesz go dr─Öczy┼éÔÇŁ (Pwt 23,16-17). Kto chcia┼é wi─Öc korzysta─ç z pracy swojego niewolnika i swojej niewolnicy, musia┼é traktowa─ç ich tak, ┼╝eby nie mieli powod├│w do ucieczki. Zasada r├│wno┼Ťci spo┼éecznej, kt├│ra przy┼Ťwieca biblijnemu programowi polityczno-spo┼éecznemu, nie daje si─Ö bowiem pogodzi─ç z instytucj─ů niewolnictwa: ÔÇ×Je┼╝eli brat z powodu ub├│stwa sprzeda si─Ö tobie, nie b─Ödziesz nak┼éada┼é na niego pracy niewolniczej. B─Ödziesz si─Ö z nim obchodzi┼é jak z najemnikiem albo jak z osadnikiemÔÇŁ (Kp┼é 25, 39-40).
Opr├│cz ograniczania niewolnictwa b─Öd─ůcego skutkiem zad┼éu┼╝enia, biblijne ustawodawstwo stara┼éo si─Ö te┼╝ zapobiec wyzyskowi d┼éu┼╝nik├│w poprzez zakaz pobierania odsetek (Wj 22,24; Kp┼é 25,35-38; Pwt 23,20-21). Po┼╝yczanie pieni─Ödzy wewn─ůtrz spo┼éeczno┼Ťci powinno by─ç przejawem solidarno┼Ťci z potrzebuj─ůcymi, a nie realizowania w┼éasnego interesu ekonomicznego. Prawo biblijne ogranicza┼éo r├│wnie┼╝ mo┼╝liwo┼Ť─ç brania w zastaw przedmiot├│w potrzebnych w ┼╝yciu codziennym d┼éu┼╝nika, gwarantuj─ůc mu tym samym mo┼╝liwo┼Ť─ç prze┼╝ycia: ÔÇ×Nie wolno bra─ç w zastaw kamienia m┼éy┼äskiego g├│rnego ani dolnego, gdy┼╝ [tym samym] bra┼éoby si─Ö w zastaw samo ┼╝ycieÔÇŁ (Pwt 24,6).
Jako ┼╝e w staro┼╝ytnych spo┼éecze┼ästwach, kt├│re opiera┼éy swoje gospodarki przede wszystkim na rolnictwie, zad┼éu┼╝enie stanowi┼éo centralny problem i g┼é├│wn─ů przyczyn─Ö nier├│wno┼Ťci spo┼éecznej, darowanie d┼éug├│w by┼éo niezb─Ödnym krokiem na drodze do stworzenia spo┼éecze┼ästwa ludzi wolnych. T─Ö zasad─Ö biblijnego prawodawstwa i jej teologiczne zakorzenienie w wierze w Boga, kt├│ry wyzwala z wyzysku i uzale┼╝nienia, znajdujemy r├│wnie┼╝ w jednym z centralnych tekst├│w ewangelii ÔÇô modlitwie Pa┼äskiej. Gdy modlimy si─Ö s┼éowami: ÔÇ×przebacz nam nasze winy, jako i my przebaczamy naszym winowajcomÔÇŁ, powinni┼Ťmy u┼Ťwiadomi─ç sobie, ┼╝e w j─Özyku greckim ÔÇô podobnie zreszt─ů jak i w j─Özyku aramejskim, kt├│rym pos┼éugiwa┼é si─Ö Jezus ÔÇô nie istnia┼éo rozr├│┼╝nienie pomi─Ödzy win─ů i d┼éugiem. Nie chodzi tu wi─Öc jedynie o odpuszczenie winy moralnej, ale i o darowanie d┼éugu.
Przykazania jako program
W zwi─ůzku z bardzo daleko id─ůcymi biblijnymi regulacjami ekonomicznymi nasuwa si─Ö pytanie o to, w jakiej mierze stanowi─ů one wyraz pewnego idea┼éu, to znaczy tego, jak by─ç powinno, w jakiej za┼Ť odzwierciedlaj─ů ├│wczesn─ů rzeczywisto┼Ť─ç. Trudno wnioskowa─ç o realiach spo┼éecznych bezpo┼Ťrednio z regulacji prawnych. Jest ma┼éo prawdopodobne, ┼╝e kiedykolwiek faktycznie og┼éoszony zosta┼é rok jubileuszowy, wiadomo jednak, ┼╝e rok szabatowy bywa┼é praktykowany. Krytyka podejmowana przez prorok├│w Starego Testamentu ┼Ťwiadczy o tym, ┼╝e rzeczywisto┼Ť─ç spo┼éeczna nie odzwierciedla┼éa tre┼Ťci biblijnych przykaza┼ä, a cz─Östo charakteryzowa┼éa si─Ö jawn─ů niesprawiedliwo┼Ťci─ů.
Biblijny podzia┼é na sprawiedliwych i wyst─Öpnych (Ps 1) za kryterium przyjmuje w┼éa┼Ťnie stosunek do programu spo┼éeczno-gospodarczego, kt├│ry wyznaczaj─ů przykazania. S─ů one jednak czym┼Ť innym ni┼╝ dekret kr├│lewski i nie┼éatwo daje si─Ö je wprowadzi─ç odg├│rnie. Ich przyj─Öcie wymaga przyzwolenia ze strony tych, kt├│rzy ÔÇô przez wzgl─ůd na pami─Ö─ç o Bogu wyzwalaj─ůcym z domu niewoli ÔÇô chc─ů ┼╝y─ç tak, aby umo┼╝liwi─ç wszystkim ┼╝ycie w wolno┼Ťci i godno┼Ťci. Prawodawstwo ekonomiczne ma w kontek┼Ťcie biblijnym taki sam wymiar zobowi─ůzuj─ůcy jak przepisy religijne i ┼é─ůczy si─Ö bezpo┼Ťrednio z nimi. Nawet je┼Ťli program spo┼éeczno-ekonomiczny Biblii nie by┼é wi─Öc nigdy w pe┼éni realizowany, pozostawa┼é on radykalnym w swojej wymowie modelem struktur spo┼éecznych w kr├│lestwie wolno┼Ťci.
Utopia i inspiracja
Niedostatek realizacji programu spo┼éecze┼ästwa ludzi r├│wnych i wolnych w staro┼╝ytnym Izraelu wskazuje na jego utopijny charakter. To, ┼╝e program nie zosta┼é zrealizowany, nie dyskwalifikuje go jednak jako modelu, do kt├│rego warto d─ů┼╝y─ç r├│wnie┼╝ dzi┼Ť. Takie d─ů┼╝enie nie b─Ödzie mog┼éo oznacza─ç prostego, fundamentalistycznego przenoszenia zasad i przykaza┼ä biblijnych na czasy wsp├│┼éczesne, kt├│re r├│┼╝ni─ů si─Ö od czas├│w biblijnych kszta┼étem uwarunkowa┼ä ekonomicznych.
Nie oznacza to jednak, ┼╝e biblijne zasady ekonomii nie s─ů w stanie niczego nas nauczy─ç, ┼╝e program polityczno-gospodarczy zawarty w Pi─Öcioksi─Ögu Moj┼╝eszowym jest nieaktualny. Wr─Öcz przeciwnie: poniewa┼╝ jest on fundamentalnie zwi─ůzany z objawieniem Boga wyprowadzaj─ůcego sw├│j lud z niewoli, musi stanowi─ç centrum ka┼╝dej tradycji powo┼éuj─ůcej si─Ö na tego Boga, w tym r├│wnie┼╝ tradycji chrze┼Ťcija┼äskiej. Odkrywaj─ůc jako chrze┼Ťcijanie ten wymiar tradycji biblijnej, nie mo┼╝emy d┼éu┼╝ej postrzega─ç zagadnie┼ä polityczno-ekonomicznych jako pola zarezerwowanego dla ekspert├│w, a niezwi─ůzanego z nasz─ů codzienno┼Ťci─ů, a co dopiero wiar─ů. Zadawanie sobie pytania o to, jaki porz─ůdek polityczno-gospodarczy s┼éu┼╝y wszystkim ludziom, staje si─Ö dla nas kluczowym wyzwaniem.
Pi─Öcioksi─ůg Moj┼╝eszowy wskazuje kierunek radykalnej odnowy i przemiany ┼Ťwiatowego porz─ůdku ekonomicznego. Poniewa┼╝ nie znamy ziemi obiecanej, do kt├│rej chcemy pod─ů┼╝a─ç, nie mo┼╝emy precyzyjnie okre┼Ťli─ç kszta┼étu nowego kr├│lestwa wolno┼Ťci. Zbyt dobrze znamy jednak zastan─ů rzeczywisto┼Ť─ç, w kt├│rej panuj─ů niesprawiedliwo┼Ť─ç, nier├│wno┼Ť─ç i przemoc. Trzeba nam dokona─ç przemian spo┼éecznych, politycznych i gospodarczych, a kryterium ich zgodno┼Ťci z biblijnym programem wyzwolenia jest opcja na rzecz ubogich. Ostatecznym celem tej opcji s─ů sprawiedliwe struktury spo┼éeczne, kt├│re umo┼╝liwi─ů wsp├│┼é┼╝ycie ludzi w r├│wno┼Ťci i wolno┼Ťci, ale i uszanowanie natury, ca┼éego otaczaj─ůcego nas stworzenia. Powi─ůzanie wymiaru teologicznego z wymiarami spo┼éecznym i ekologicznym, kt├│rego uczy nas zasada roku szabatowego, pozostaje wi─Öc w pe┼éni aktualne.
Jako drog─Ö do przeprowadzenia takich zmian Biblia ukazuje nam w swojej tradycji proroczej i prawnej dwa wymiary dzia┼éa┼ä: krytyk─Ö ka┼╝dego porz─ůdku i ustroju spo┼éeczno-gospodarczego, kt├│ry nie s┼éu┼╝y interesom ubogich, oraz budowanie solidarnej alternatywy, opieraj─ůcej si─Ö na takim podziale d├│br, kt├│ry gwarantowa┼éy wszystkim ludziom mo┼╝liwo┼Ť─ç ┼╝ycia pe┼éni─ů ┼╝ycia.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś