magazyn lewicy katolickiej

Ziegler: ┼Üwiat bez g┼éodu

Nie ma czego┼Ť takiego jak nieuchronno┼Ť─ç g┼éodu. To cz┼éowiek stworzy┼é g┼é├│d. I r├│wnie┼╝ to on mo┼╝e ÔÇô dzi─Öki wprowadzeniu podstawowych reform spo┼éecznych ÔÇô wyeliminowa─ç go ca┼ékowicie chocia┼╝by jutro.
Ziegler: Świat bez głodu
ilustr.: Marta J├│┼║wiak

Z Jeanem Zieglerem rozmawia Maria Ro┼Ťciszewska

Gdy by┼éam m┼éodsza, my┼Ťla┼éam, ┼╝e dzieci umieraj─ůce z g┼éodu w Afryce s─ů w pewnym sensie naturaln─ů cz─Ö┼Ťci─ů tego ┼Ťwiata. Wiem, ┼╝e brzmi to okropnie, ale wtedy wydawa┼éo mi si─Ö, ┼╝e stanowi┼éy one oczywisty element naszej rzeczywisto┼Ťci ÔÇô bardzo przykry, ale ÔÇ×naturalnyÔÇŁ, czyli taki, za kt├│ry nikogo nie mo┼╝na obwinia─ç. Mam wra┼╝enie, ┼╝e takie przekonanie jest do┼Ť─ç powszechne. St─ůd moje pierwsze pytanie: czy rzeczywi┼Ťcie g┼é├│d jest katastrof─ů zupe┼énie naturaln─ů? Czy mo┼╝e jest to raczej problem polityczny?

G┼é├│d jest wytworem cz┼éowieka ÔÇô to on sam go stworzy┼é! Co roku z tego powodu umieraj─ů miliony ludzi i ten koszmar to gigantyczny skandal naszych czas├│w. Co pi─Ö─ç sekund dziecko poni┼╝ej dziesi─ůtego roku ┼╝ycia umiera z g┼éodu, co oznacza, ┼╝e siedemna┼Ťcie tysi─Öcy dzieci w tym wieku umiera ka┼╝dego dnia. A jednocze┼Ťnie wed┼éug og├│lno┼Ťwiatowego raportu po┼Ťwi─Öconego kryzysowi ┼╝ywno┼Ťciowemu (ÔÇ×Global Report on Food CrisesÔÇŁ) publikowanego co roku w kwietniu przez Organizacj─Ö Narod├│w Zjednoczonych do spraw Wy┼╝ywienia i Rolnictwa (FAO) dzisiejsze rolnictwo na ca┼éym ┼Ťwiecie jest w stanie wy┼╝ywi─ç dwana┼Ťcie miliard├│w os├│b, czyli prawie dwa razy tyle, ile wynosi liczba ludno┼Ťci. Dlatego te┼╝ nie mo┼╝e by─ç mowy o nieuchronno┼Ťci tego zjawiska. Ka┼╝de dziecko, kt├│re umiera z g┼éodu, jest ofiar─ů mordu.

Czyli ┼║r├│d┼éem problemu nie jest przeludnienie, jak twierdz─ů niekt├│rzyÔÇŽ

Nie, na pewno nie ÔÇô to raczej problem odpowiedniej dystrybucji. Wszyscy mogliby dzi┼Ť od┼╝ywia─ç si─Ö odpowiednio, gdyby ┼╝ywno┼Ť─ç by┼éa dystrybuowana w uregulowany i sprawiedliwy spos├│b. Niestety dzisiaj dost─Öp do ┼╝ywno┼Ťci jest uzale┼╝niony od si┼éy nabywczej. Biedni ludzie umieraj─ů, poniewa┼╝ nie sta─ç ich na jedzenie.

Niekt├│rzy m├│wi─ů, ┼╝e przyczynami g┼éodu s─ů z┼ée decyzje podejmowane przez tak zwane kraje rozwijaj─ůce si─Ö oraz korupcja, z kt├│r─ů nie s─ů w stanie sobie poradzi─ç ÔÇô ┼╝e pa┼ästwa te ÔÇ×same s─ů sobie winneÔÇŁ.

Sytuacja jest o wiele bardziej skomplikowana. Na pocz─ůtku nale┼╝y zda─ç sobie spraw─Ö, ┼╝e istniej─ů dwa rodzaje g┼éodu ÔÇô strukturalny i koniunkturalny. G┼é├│d strukturalny to taki, kt├│ry wynika z niedorozwoju gospodarczego. Gospodarka danego kraju jest zbyt s┼éaba, by wy┼╝ywi─ç wszystkich. G┼é├│d koniunkturalny wyst─Öpuje natomiast wtedy, kiedy nagle sytuacja ekonomiczna kraju za┼éamuje si─Ö z powodu kryzysu klimatycznego, wojny, suszy czy na przyk┼éad plagi szara┼äczy, kt├│ra zjada wszystko ÔÇô zapasy ┼╝ywno┼Ťci, zbo┼╝a, kukurydz─Ö i tak dalej. Taka sytuacja cz─Östo zmusza setki tysi─Öcy os├│b do migracji, nie mo┼╝na ju┼╝ wtedy ani sia─ç, ani zbiera─ç plon├│w, przestaj─ů dzia┼éa─ç targi i wszelkie instytucje pa┼ästwowe. To inny rodzaj g┼éodu ÔÇô to zapa┼Ť─ç ca┼éej ekonomii. Zjawisko g┼éodu obu typ├│w pog┼é─Öbi┼éo si─Ö w ci─ůgu ostatnich dziesi─Öciu lat.

Czy jaki┼Ť wp┼éyw na to maj─ů spo┼éecze┼ästwa Zachodu?

Oczywi┼Ťcie. Rozpatrywanie problemu g┼éodu bez osadzenia go w kontek┼Ťcie ┼Ťwiatowego handlu i polityki jest bezsensowne. Musimy zda─ç sobie spraw─Ö, ┼╝e na cen─Ö ┼╝ywno┼Ťci ÔÇô a wi─Öc ostatecznie i na jej dost─Öpno┼Ť─ç ÔÇô decyduj─ůcy wp┼éyw maj─ů oligopole. Jak zaznacza Denis Horman, ÔÇ×85% ┼Ťwiatowego handlu zbo┼╝ami koncentruje si─Ö w r─Ökach 6 przedsi─Öbiorstw, 8 koncern├│w dzieli mi─Ödzy siebie 60% ┼Ťwiatowego handlu kaw─ů, za┼Ť 80% handlu kakao pozostaje pod kontrol─ů 3 sp├│┼éek, podobnie jak w przypadku 80% ┼Ťwiatowego obrotu bananamiÔÇŁ. Te gigantyczne korporacje nieraz doprowadzaj─ů do ruiny lokalne rynki poprzez mechanizm dumpingu. Tak by┼éo w Kamerunie, gdzie masowy eksport taniego drobiu z zagranicy wp─Ödzi┼é w n─Ödz─Ö dziesi─ůtki tysi─Öcy kameru┼äskich rodzin, kt├│re zajmowa┼éy si─Ö produkcj─ů kurczak├│w i jajek. Oczywi┼Ťcie, gdy tylko upad┼éa miejscowa produkcja, zagraniczni przedsi─Öbiorcy podnie┼Ťli ceny drobiu.

W jaki jeszcze spos├│b Zach├│d przyczynia si─Ö do zjawiska g┼éodu?

Mo┼╝emy wymieni─ç przynajmniej cztery konkretne zjawiska ÔÇô przyczyny, za kt├│re odpowiedzialna jest Globalna P├│┼énoc.

Po pierwsze, spekulacja ┼╝ywno┼Ťci─ů na gie┼édach. Cenami zb├│┼╝, kukurydzy czy ry┼╝u mo┼╝na spekulowa─ç na gie┼édach we Frankfurcie, Nowym Jorku, Zurychu i tak dalej. Przynosi to wielkim bankom i funduszom hedgingowym olbrzymie zyski. Kiedy w wyniku spekulacji finansowej na rynku ┼Ťwiatowym ceny ry┼╝u czy kukurydzy rosn─ů, w slumsach w Bangladeszu czy w favelach w Sao Paolo, gdzie matki maj─ů wiele dzieci, a ma┼éo pieni─Ödzy, najm┼éodsi umieraj─ů z g┼éodu. To jeden ze sposob├│w, w jaki Zach├│d przyczynia si─Ö do istnienia zjawiska g┼éodu. Ale jest proste rozwi─ůzanie. Musimy natychmiast i ca┼ékowicie zabroni─ç spekulacji walutowej oraz spekulacji akcjami podstawowych surowc├│w ┼╝ywno┼Ťciowych ÔÇô czyli ry┼╝u, kukurydzy i pszenicy, kt├│re stanowi─ů 75 procent spo┼╝ywanych na ┼Ťwiecie produkt├│w.

ilustr.: Marta J├│┼║wiak

Drugim sposobem dzia┼éania Zachodu przyczyniaj─ůcym si─Ö do obecnej sytuacji jest instytucja d┼éugu zagranicznego, kt├│ry kontroluje wi─Ökszo┼Ť─ç kraj├│w tak zwanego Trzeciego ┼Üwiata. Ca┼éo┼Ť─ç i tak niewielkich zysk├│w z eksportu trafia od razu do zachodnich bank├│w w celu pokrycia odsetek i koszt├│w amortyzacji. Sam d┼éug staje si─Ö narz─Ödziem nadzoru i dominacji ÔÇô Mi─Ödzynarodowy Fundusz Walutowy wymaga nieraz od zad┼éu┼╝onych pa┼ästw dostosowania strukturalnego i wprowadzenia konkretnych reform, oczywi┼Ťcie takich, kt├│re wspieraj─ů wolny rynek. Skutki cz─Östo s─ů katastrofalne. Gdy Niger zosta┼é zmuszony do prywatyzacji Pa┼ästwowego Urz─Ödu Weterynaryjnego, hodowcy zacz─Öli p┼éaci─ç du┼╝o wy┼╝sze, dyktowane przez mi─Ödzynarodowe firmy, ceny za szczepionki i ┼Ťrodki przeciwko paso┼╝ytom ÔÇô przez co dziesi─ůtki tysi─Öcy rodzin straci┼éy swoje stada i ┼║r├│d┼éa utrzymania. Innym przyk┼éadem jest Haiti, jedno z najbiedniejszych pa┼ästw na ┼Ťwiecie, kt├│re zosta┼éo zmuszone przez MFW do obni┼╝enia c┼éa na importowany ry┼╝ z 30 do 3 procent. Skutkiem tego by┼éo zalanie lokalnego rynku przez ta┼äszy, wysoko subwencjonowany ry┼╝ z Ameryki P├│┼énocnej. I tak pa┼ästwo, kt├│re w latach 80. XX wieku by┼éo samowystarczalne w produkcji tego zbo┼╝a, zacz─Ö┼éo je importowa─ç w ilo┼Ťci 350 tysi─Öcy ton rocznie. Gdy w 2008 roku cena ziarna wzros┼éa trzykrotnie, rz─ůd nie by┼é w stanie sprowadza─ç wystarczaj─ůcej ilo┼Ťci, a mieszka┼äcy Haiti zacz─Öli g┼éodowa─ç.

Wszyscy mogliby dzi┼Ť od┼╝ywia─ç si─Ö odpowiednio, gdyby ┼╝ywno┼Ť─ç by┼éa dystrybuowana w uregulowany i sprawiedliwy spos├│b.

Ten problem te┼╝ mo┼╝na rozwi─ůza─ç. Nale┼╝y po prostu natychmiast umorzy─ç d┼éug zagraniczny pi─Ö─çdziesi─Öciu najbiedniejszym krajom ┼Ťwiata, aby mog┼éy mie─ç ┼Ťrodki niezb─Ödne do inwestowania we w┼éasne rolnictwo. To drugi wyra┼║ny cel, kt├│ry mogliby┼Ťmy sobie postawi─ç.

Spekulacja cenami ┼╝ywno┼Ťci na gie┼édach, d┼éug zagraniczny ÔÇô jak jeszcze Globalna P├│┼énoc niszczy rolnictwo Po┼éudnia?

Trzecim problemem jest nadmierna produkcja ┼╝ywno┼Ťci w Unii Europejskiej, powodowana wysok─ů wydajno┼Ťci─ů jej rolnictwa, kt├│re jest w du┼╝ym stopniu subsydiowane. Obecnie Unia zalewa afryka┼äski rynek przypadkowymi zwy┼╝kami ┼╝ywno┼Ťci w bardzo niskich cenach, co praktycznie ca┼ékowicie rujnuje lokalne rolnictwo ÔÇô podobny mechanizm widzieli┼Ťmy na przyk┼éadzie Kamerunu i Haiti. Dlatego te┼╝ musimy szybko zabroni─ç eksportu nadwy┼╝ek ┼╝ywno┼Ťci w zbyt niskich cenach na rynek afryka┼äski i azjatycki.

Czwart─ů przyczyn─ů istnienia zjawiska g┼éodu jest masowe zaw┼éaszczanie ziemi przez Globaln─ů P├│┼énoc. W┬ázesz┼éym roku fundusze hedgingowe i wielkie banki poprzez mi─Ödzynarodowe korporacje ukrad┼éy, kupi┼éy lub wyeksmitowa┼éy 41 milion├│w hektar├│w ziemi rolnej w Czarnej Afryce.

Czy rozwi─ůzania problem├│w, o kt├│rych pan wspomnia┼é, s─ů trudne do zrealizowania?

Wszystkie te reformy i zakazy s─ů technicznie w pe┼éni wykonalne. To, czego dzi┼Ť brakuje, to wola ┼Ťwiata polityki ÔÇô dlatego te┼╝ w demokratycznych krajach, takich jak Francja, Niemcy czy Polska, opinia publiczna musi zacz─ů─ç wywiera─ç nacisk na swoich przyw├│dc├│w, aby w spos├│b radykalny zmienili polityk─Ö i strategi─Ö walki z g┼éodem.

Pandemia zmieni┼éa dane dotycz─ůce g┼éodu. Zgodnie z szacunkami ┼Üwiatowego Programu ┼╗ywno┼Ťciowego (World Food Program, WFP), jest dzi┼Ť nim dotkni─Ötych 235 milion├│w ludzi wi─Öcej. Ze wzgl─Ödu na COVID-19 maleje produkcja, a mi─Ödzynarodowy handel funkcjonuje inaczej. Dodatkowo na przyk┼éad w Jemenie dotkni─Ötym wyniszczaj─ůc─ů wojn─ů, gdzie sytuacja i tak ju┼╝ jest straszna, obecnie szerzy si─Ö cholera. ┼Üwiatowy Program ┼╗ywno┼Ťciowy musi wykarmi─ç tam osiemna┼Ťcie milion├│w ludzi przez sze┼Ť─ç miesi─Öcy, na co potrzeba sze┼Ť─ç miliard├│w dolar├│w. Ale na ten cel przyznano muÔÇŽ p├│┼étora miliarda dolar├│w, jedn─ů czwart─ů niezb─Ödnej kwoty. Dlatego te┼╝, kiedy my teraz rozmawiamy, w Jemenie wiele tysi─Öcy dzieci umiera z powodu niedo┼╝ywienia, g┼éodu i chor├│b z nim zwi─ůzanych. ┼Üwiatowy Program ┼╗ywno┼Ťciowy nie mo┼╝e kupi─ç wystarczaj─ůcej ilo┼Ťci jedzenia przeznaczonego do dystrybucji w Jemenie, poniewa┼╝ kraje Zachodu ÔÇô kt├│re wzbogaci┼éy si─Ö mi─Ödzy innymi na wy┼╝ej opisanych mechanizmach ÔÇô nie daj─ů mu odpowiednio du┼╝o pieni─Ödzy.

Okrutna zbrodnia g┼éodu na ca┼éym ┼Ťwiecie wynika z praktyk i zachowa┼ä ludzi, wielkich korporacji i rz─ůd├│w. Nie ma czego┼Ť takiego jak nieuchronno┼Ť─ç g┼éodu. To cz┼éowiek stworzy┼é g┼é├│d. I r├│wnie┼╝ to on mo┼╝e ÔÇô dzi─Öki wprowadzeniu podstawowych reform spo┼éecznych ÔÇô wyeliminowa─ç go ca┼ékowicie chocia┼╝by jutro.

Jak wyobra┼╝a pan sobie to ÔÇ×jutroÔÇŁ ÔÇô przysz┼éo┼Ť─ç rynku rolniczego?

Koszmar g┼éodu rozprzestrzenia si─Ö po ┼Ťwiecie, zw┼éaszcza dzisiaj z powodu pandemii i finansowych kryzys├│w. Z drugiej strony, w┼Ťr├│d ludzi wzrasta ┼Ťwiadomo┼Ť─ç wagi problemu. Zdajemy sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e wszystkie cz─Ö┼Ťci systemu s─ů odpowiedzialne za ┼Ťmier─ç z g┼éodu milion├│w os├│b. W pewnym sensie my sami jeste┼Ťmy tak┼╝e odpowiedzialni, bo przecie┼╝ mamy mo┼╝liwo┼Ť─ç, by zmusi─ç nasze rz─ůdy do zmiany strategii.

Eksport nadwy┼╝ek towar├│w z rynku europejskiego, zaw┼éaszczanie ziemi, spekulacja cen ┼╝ywno┼Ťci, dzia┼éanie gie┼édy, d┼éug zagraniczny i tak dalejÔÇŽ Dzi─Öki dobrze okre┼Ťlonym reformom mogliby┼Ťmy zlikwidowa─ç zjawisko g┼éodu w ci─ůgu kilku miesi─Öcy. To, czego brakuje, to wola dzia┼éania rz─ůd├│w. I na tym polega misja naszych demokratycznych kraj├│w ÔÇô musimy zacz─ů─ç dzia┼éa─ç, przesta─ç tolerowa─ç niemoc i bezsilno┼Ť─ç. Mamy konstytucyjne narz─Ödzia, dzi─Öki kt├│rym mo┼╝emy zmusi─ç rz─ůdy do obrania innych strategii. Naszym zadaniem jest fundamentalna solidarno┼Ť─ç, kt├│ra pomo┼╝e walczy─ç z g┼éodem i ostatecznie ÔÇô wyeliminowa─ç go ca┼ékowicie.

Mam jednak wra┼╝enie, ┼╝e dzisiaj umowy o wolnym handlu maj─ů du┼╝o wi─Öksze znaczenie i moc sprawcz─ů ni┼╝ prawa cz┼éowieka, w tym prawo cz┼éowieka do wy┼╝ywienia.

To prawda. Mi─Ödzynarodowe firmy i ┼Ťwiatowe banki, kt├│re praktykuj─ů zaw┼éaszczanie ziemi i utrzymuj─ů zagraniczny d┼éug, a tak┼╝e fundusze hedgingowe spekuluj─ůce cenami ┼╝ywno┼Ťci na gie┼édach, to bardzo pot─Ö┼╝ne organizmy. Ale nadzieja to najpot─Ö┼╝niejsze mi─Ödzynarodowe ÔÇ×ministerstwoÔÇŁ. Je┼Ťli coraz wi─Öcej ludzi zda sobie spraw─Ö z odpowiedzialno┼Ťci za zbrodni─Ö g┼éodu ci─ů┼╝─ůcej na ka┼╝dym obywatelu Europy, to kt├│rego┼Ť dnia uda nam si─Ö prze┼éama─ç moc mi─Ödzynarodowej oligarchii i finansowego kapita┼éu.

Zreszt─ů co┼Ť takiego ju┼╝ si─Ö wydarzy┼éo w historii. Kiedy wybuch┼éa rewolucja francuska, zniesiono feudalizm. Emancypacja cz┼éowieka, podobnie jak wyzwalanie ┼Ťwiadomo┼Ťci rozpowszechniaj─ů si─Ö na ┼Ťwiecie. Dlatego r├│wnie┼╝ na Ko┼Ťciele spoczywa bardzo du┼╝a odpowiedzialno┼Ť─ç, zw┼éaszcza w zakresie radykalnej krytyki socjalnej strategii rz─ůd├│w. Jest takie zdanie Georgesa Bernanosa, francuskiego pisarza katolickiego: ÔÇ×B├│g nie ma r─ůk innych ni┼╝ naszeÔÇŁ (ÔÇ×Dieu n’a pas d’autres mains que les n├┤tresÔÇŁ). Sama prawda.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś