Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

ÔÇ×Ze mn─ů si─Ö nie napijesz?ÔÇŁ. Jak pij─ů Polacy?

Motywacje, kt├│re sk┼éaniaj─ů Polak├│w do spo┼╝ywania alkoholu, w┼éa┼Ťciwie uniemo┼╝liwiaj─ů zdrowe podej┼Ťcie do niego. To r├│wnie┼╝ z tego bior─ů si─Ö toksyczne zachowania i sytuacje, kt├│re w naszym kraju wi─ů┼╝─ů si─Ö z alkoholem.
ÔÇ×Ze mn─ů si─Ö nie napijesz?ÔÇŁ. Jak pij─ů Polacy?
ilustr.: Anna Koszałka

ÔÇ×Nie mog─Ö, jestem kierowc─ůÔÇŁ ÔÇô tak─ů wym├│wk─Ö sugeruje autorka bloga My Polish Course w odpowiedzi na pytanie o to, dlaczego nie pijemy na imprezie. Zdaje si─Ö przy tym by─ç zupe┼énie pogodzona z faktem, ┼╝e namawianie ÔÇô tak┼╝e natarczywe ÔÇô do wsp├│lnego spo┼╝ywania alkoholu jest w Polsce codzienno┼Ťci─ů. A przecie┼╝ traktowanie tego zachowania jako typowego dla naszej kultury nie sprawia, ┼╝e staje si─Ö ono z automatu akceptowalne.

Ale mo┼╝e nie ma si─Ö co dziwi─ç takiej postawie, skoro codzienno┼Ťci─ů jest te┼╝ samo picie ÔÇô zawsze ÔÇ×jest do niego okazjaÔÇŁ, a ka┼╝da okazja wymaga ÔÇ×odpowiedniegoÔÇŁ ┼Ťwi─Ötowania? Wesela bez (mocnych) alkoholi nadal budz─ů przecie┼╝ zdziwienie czy niekiedy nawet oburzenie go┼Ťci, a Polacy uchodz─ů za maj─ůcych wyj─ůtkowo mocne g┼éowy ÔÇô przynajmniej w skali europejskiej. Jak to wszystko ma si─Ö jednak do wynik├│w prowadzonych przez mi─Ödzynarodowe organizacje bada┼ä? Czy rozmaite cechy spo┼╝ycia alkoholu w Polsce rzeczywi┼Ťcie uzasadniaj─ů ten specyficzny pow├│d do narodowej dumy?

Alkohol skraca ┼╝ycie

Wed┼éug danych OECD (Preventing Harmful Alcohol Use, 2021) ┼Ťrednie spo┼╝ycie alkoholu w Europie wynosi 11,3 litra czystego alkoholu rocznie na osob─Ö. W Polsce wypijamy 11,7 litra, nie wyr├│┼╝niamy si─Ö wi─Öc znacz─ůco na tle s─ůsiad├│w. Przoduj─ů Czesi (14,4 litra), Litwini (13,2 litra), Niemcy (12,9 litra) i ┼üotysze (12,8 litra), w bezwzgl─Ödnych liczbach wyprzedzaj─ů nas tak┼╝e Rosjanie, Austriacy i Francuzi. Wyj─ůtkowo wysoki dla Polski jest natomiast prognozowany spadek wsp├│┼éczynnika HALE (Healthy Life Expectancy) ÔÇô zdaniem autor├│w raportu, do 2050 roku ┼Ťrednia d┼éugo┼Ť─ç ┼╝ycia w Polsce ze wzgl─Ödu na czynniki zwi─ůzane z nadu┼╝ywaniem alkoholu spadnie a┼╝ o 19 miesi─Öcy. Podobnie wysoki wska┼║nik tej prognozy dotyczy Estonii i ┼üotwy, wi─Öksze spadki maj─ů odnotowa─ç tylko Litwa (23 miesi─ůce) i Rosja (20 miesi─Öcy).

Cz─Ö┼Ť─ç z tych kraj├│w ┼é─ůczy wysoki poziom uzale┼╝nienia od alkoholu w doros┼éej populacji (nawet 9,3% w przypadku Rosji), Litwa i ┼üotwa wyr├│┼╝niaj─ů si─Ö natomiast wysokim odsetkiem os├│b upijaj─ůcych si─Ö przynajmniej raz w miesi─ůcu (odpowiednio 49,3 oraz 44% doros┼éych). W przypadku pozosta┼éych wymienionych kraj├│w ÔÇô w tym Polski ÔÇô wyniki oscyluj─ů w granicach trzydziestu kilku procent, a wi─Öc bli┼╝ej europejskiej ┼Ťredniej. Wszystkie kraje z tej grupy ┼é─ůczy natomiast ich tradycyjne przywi─ůzanie do mocnych alkoholi na bazie spirytusu. Co prawda we wszystkich tych pa┼ästwach na przestrzeni ostatnich trzydziestu lat najch─Ötniej wybieranym napojem alkoholowym sta┼éo si─Ö piwo, ale w├│dka pozostaje wci─ů┼╝ wysoko w strukturze konsumpcji (ponad 30% og├│lnego spo┼╝ycia alkoholu w ka┼╝dym z wymienionych pa┼ästw).

Bardziej szczeg├│┼éowe dane, kt├│re pozwoli┼éyby na g┼é─Öbsze por├│wnywanie pa┼ästw z tej grupy ÔÇô s─ů niestety niedost─Öpne. Raport OECD skupi┼é si─Ö tylko na pewnych aspektach spo┼╝ywania alkoholu, a przede wszystkim na jego skutkach. Na podstawie innych bada┼ä (Comparative monitoring of alcohol epidemiology across the EU, RARHA 2016) mo┼╝na sformu┼éowa─ç jeszcze jedn─ů analogi─Ö ÔÇô cz─Östotliwo┼Ť─ç picia alkoholu ÔÇ×w plenerzeÔÇŁ sytuuje Polsk─Ö i Litw─Ö powy┼╝ej europejskiej ┼Ťredniej, w gronie pa┼ästw takich jak Bu┼égaria, Portugalia, Hiszpania, Chorwacja, a wi─Öc kraj├│w o du┼╝o bardziej sprzyjaj─ůcym ku temu klimacie. Mowa tutaj wy┼é─ůcznie o osobach, kt├│re zadeklarowa┼éy, ┼╝e robi┼éy to raz w tygodniu lub cz─Ö┼Ťciej w ci─ůgu ostatnich dwunastu miesi─Öcy ÔÇô w przypadku odpowiedzi ÔÇ×kiedykolwiek w ci─ůgu tego okresuÔÇŁ wysokie wyniki osi─ůgaj─ů tak┼╝e Dania, Islandia oraz inne kraje Europy P├│┼énocnej.

Niestety, badania RARHA nie uwzgl─Ödniaj─ů wynik├│w ankiet z Austrii, Niemiec, Czech czy omawianych wy┼╝ej Rosji i ┼üotwy, trudno wi─Öc na ich podstawie formu┼éowa─ç daleko id─ůce wnioski. W cz─Ö┼Ťci z tych kraj├│w badania nie przeprowadzono (Czechy i Rosja), rezultat├│w pozosta┼éych nie opublikowano w ca┼éo┼Ťciowym raporcie.

Pijemy ryzykownie

Wnioski z raportu RARHA sugeruj─ů przy tym istnienie dw├│ch dominuj─ůcych modeli picia ÔÇô ┼Ťr├│dziemnomorskiego: z cz─Östo spo┼╝ywanymi niewielkimi dawkami alkoholu, oraz p├│┼énocnoeuropejskiego (w tej grupie znajduj─ů si─Ö kraje nordyckie, ba┼étyckie i Polska): z rzadziej spo┼╝ywanymi du┼╝ymi porcjami alkoholu. Ten drugi model osi─ůga swoje ekstremum w┼éa┼Ťnie w Polsce ÔÇô jedna czwarta naszej ca┼éo┼Ťciowej konsumpcji alkoholu przypada na tak zwane RSOD (Risky Single Occasion Drinking, kt├│re oznacza spo┼╝ycie jednorazowo powy┼╝ej 40 gram├│w czystego alkoholu u kobiet i 60 gram├│w u m─Ö┼╝czyzn). Co wi─Öcej, przeci─Ötna ilo┼Ť─ç czystego alkoholu spo┼╝ywanego przez Polak├│w podczas jednego dnia picia to 116 mililitr├│w w przypadku w├│dki, 57 mililitr├│w w przypadku wina i 50 mililitr├│w w przypadku piwa. Dwie pierwsze warto┼Ťci s─ů najwy┼╝szymi w┼Ťr├│d badanych kraj├│w, trzecia tak┼╝e plasuje Polsk─Ö w ÔÇ×czo┼é├│wceÔÇŁ. Przeliczaj─ůc je w przybli┼╝eniu na porcje ÔÇô oznacza to oko┼éo 5 kieliszk├│w w├│dki, 3 kieliszki wina, nieco ponad 3 piwa.

Zestawiaj─ůc ze sob─ů dane o spo┼╝yciu (RARHA) oraz odpowiedzi ankietowanych o najch─Ötniej wybieranym trunku (Konsumpcja alkoholu w Polsce, CBOS 2019), ┼éatwo mo┼╝emy doj┼Ť─ç do wniosku, ┼╝e w├│dka sprzyja ryzykownemu piciu. Obecnie Polacy si─Ögaj─ů przede wszystkim po piwo ÔÇô w strukturze spo┼╝ycia jego udzia┼é wynosi oko┼éo 60%. 32% przypada na w├│dk─Ö, oko┼éo 5% ÔÇô wino, reszta ÔÇô na pozosta┼ée napoje alkoholowe. W badaniach ankietowych Polacy deklaruj─ů raczej inne proporcje ÔÇô 39% najcz─Ö┼Ťciej si─Öga po piwo, 25% po wino i 16% po w├│dk─Ö. Je┼Ťli przyj─ů─ç, ┼╝e wyniki obu bada┼ä s─ů prawid┼éowe, oznacza┼éoby to, ┼╝e konsumenci wina wypijaj─ů go stosunkowo najmniej (tylko 5% og├│lnej konsumpcji), podczas gdy 16% os├│b pij─ůcych w├│dk─Ö odpowiada a┼╝ za 32% ca┼éej konsumpcji alkoholu w Polsce.

Polska drug─ů Szwecj─ů?

Polska plasuje si─Ö poni┼╝ej ┼Ťredniej w┼Ťr├│d pa┼ästwa badanych przez RARHA pod wzgl─Ödem cz─Östo┼Ťci krzywd wyrz─ůdzonych innym osobom pod wp┼éywem lub z powodu alkoholu. Wy┼éamuje si─Ö w tym wzgl─Ödzie z og├│lnej tendencji panuj─ůcej w Europie ┼Ürodkowej i Wschodniej, gdzie wsp├│┼éczynnik ten jest w por├│wnaniu z innymi badanymi pa┼ästwami najwy┼╝szy (szczeg├│lnie w Litwie i Estonii).

Najni┼╝sze wyniki osi─ůgaj─ů w tym wska┼║niku pa┼ästwa nordyckie. Jednocze┼Ťnie to w┼éa┼Ťnie w nich (oraz w Polsce, Litwie i Estonii) najwy┼╝sze s─ů wyniki dotycz─ůce osobistych problem├│w motywowanych piciem ÔÇô innymi s┼éowy: to w┼éa┼Ťnie w tych krajach najcz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ů symptomy uzale┼╝nienia. Jak wskazuj─ů autorzy raportu, jednorazowe spo┼╝ywanie wi─Ökszych dawek alkoholu sprzyja uzale┼╝nieniom, natomiast korelacja pomi─Ödzy modelem spo┼╝ycia a cz─Östotliwo┼Ťci─ů wyrz─ůdzanych innym osobom krzywd nie jest jasna. Wysoki wsp├│┼éczynnik uzyska┼éa tutaj, wyr├│┼╝niaj─ůc si─Ö na tle Europy Zachodniej, tak┼╝e Wielka Brytania. Decyduj─ůce wydaj─ů si─Ö wi─Öc zdaniem autor├│w niebadane w ramach projektu RARHA inne czynniki kulturowe.

Kultura picia w Polsce jest podobna do tej panuj─ůcej w pa┼ästwach nordyckich r├│wnie┼╝ pod innymi wzgl─Ödami. Wed┼éug badania RARHA dosy─ç cz─Öste w Polsce jest samotne spo┼╝ywanie alkoholu (podobnie jak w Skandynawii), a rzadkie ÔÇô picie w lokalu (jak wy┼╝ej) oraz picie do posi┼éku (tutaj analogia nie wyst─Öpuje).

Po co pi─ç?

Najciekawsz─ů chyba cz─Ö┼Ťci─ů omawianych bada┼ä ankietowych jest pytanie o motywacje pij─ůcych. Odpowiedzi na nie mo┼╝na podzieli─ç na cztery grupy: 1. Picie dla przyjemno┼Ťci; 2. Picie w odpowiedzi na problemy (w tym: ┼╝eby si─Ö upi─ç, ┼╝eby zapomnie─ç, ┼╝eby nie czu─ç si─Ö przybitym); 3. Picie, ┼╝eby si─Ö dopasowa─ç; oraz 4. Picie dla zdrowia.

Wyniki tej cz─Ö┼Ťci bada┼ä sprawiaj─ů wra┼╝enie wr─Öcz karykaturalnych. Polska plasuje si─Ö powy┼╝ej ┼Ťredniej we wszystkich pytaniach z kategorii drugiej i trzeciej, co wi─Öcej po raz kolejny z powtarzaj─ůcym si─Ö zestawem towarzyszy ÔÇô tym razem s─ů to Litwa, Chorwacja i Bu┼égaria oraz ÔÇô w przypadku picia, ┼╝eby si─Ö upi─ç ÔÇô Szwecja.

Motywacje, kt├│re sk┼éaniaj─ů Polak├│w do spo┼╝ywania alkoholu, w┼éa┼Ťciwie ju┼╝ na wst─Öpie uniemo┼╝liwiaj─ů zdrowe podej┼Ťcie do niego. To pewnie w┼éa┼Ťnie st─ůd wynikaj─ů w znacz─ůcej mierze toksyczne zachowania i sytuacje, kt├│re w naszym kraju wi─ů┼╝─ů si─Ö z alkoholem. Je┼Ťli pijemy, ┼╝eby nie czu─ç si─Ö wykluczonym lub ┼╝eby si─Ö dopasowa─ç, oznacza to, ┼╝e prawdopodobnie brak nam pewno┼Ťci siebie ÔÇô nie dziwi zatem tak┼╝e ch─Ö─ç utwierdzenia si─Ö w przekonaniu o podj─Öciu dobrej decyzji ÔÇô wyra┼╝ana za pomoc─ů sakramentalnego ÔÇ×ze mn─ů si─Ö nie napijesz?ÔÇŁ ÔÇô ani tym bardziej pozytywna odpowied┼║ na to pytanie. Jak twierdz─ů autorzy strony miejski.pl (s┼éownika slangu i mowy potocznej): ÔÇ×Jest to argument ostateczny. Po jego u┼╝yciu ofiara musis sie z toba napic, bez wzgledu na kondycj─Ö, wyznanie, kolor sk├│ry, narodowo┼Ť─ç czy przekonania polityczneÔÇŁ (pisownia oryginalna). Pytaj─ůcy dowarto┼Ťciowuje si─Ö w ten spos├│b tak┼╝e osobi┼Ťcie ÔÇô zyskuje potwierdzenie sympatii drugiej strony. Natomiast osoba, kt├│ra obserwuje pij─ůcych, sama pozostaj─ůc trze┼║w─ů, musi budzi─ç nieufno┼Ť─ç ÔÇô co je┼Ťli w my┼Ťlach negatywnie ocenia nasze zachowanie i czuje wzgl─Ödem nas wy┼╝szo┼Ť─ç? Szczeg├│lnie ┼╝e gdy pijemy w odpowiedzi na problemy, kt├│rych alkohol nie jest w stanie rozwi─ůza─ç, mamy w zwyczaju pi─ç naprawd─Ö du┼╝o ÔÇô a wi─Öc szanse na zrobienie czego┼Ť zawstydzaj─ůcego znacz─ůco rosn─ů.

Wi─Ökszo┼Ť─ç z nas pami─Öta pewnie alkohol ju┼╝ z dzieci┼ästwa. Czy pami─Ötacie sytuacje, kiedy wszyscy doro┼Ťli w waszym otoczeniu byli po alkoholu? Niekoniecznie pijani, ale po spo┼╝yciu? W naszym spo┼éecze┼ästwie picie alkoholu jest na tyle znormalizowane, ┼╝e dzieci oswajaj─ů si─Ö z nim od najm┼éodszych lat, czasem wr─Öcz s┼éysz─ůc o nim wprost jako o sposobie doros┼éych na rozlu┼║nienie czy odreagowanie. Nic wi─Öc dziwnego, ┼╝e p├│┼║niej same te wzorce powielaj─ů. W po┼é─ůczeniu z cz─Östym w Polsce, szczeg├│lnie w┼Ťr├│d m─Ö┼╝czyzn, modelem nieokazywania s┼éabo┼Ťci i uczu─ç, mamy gotow─ů recept─Ö na sytuacj─Ö sprzyjaj─ůc─ů uzale┼╝nieniu.

Alkohol zamiast wsparcia?

W kontek┼Ťcie terapeutycznego u┼╝ytku, kt├│ry robimy z alkoholu, zabawna wydaje si─Ö te┼╝ odpowied┼║ na jedno z pyta┼ä o pa┼ästwowe regulacje. Ponad 60% ankietowanych Polak├│w (najwy┼╝sza warto┼Ť─ç w┼Ťr├│d wynik├│w wszystkich badanych pa┼ästw) zgadza si─Ö ze stwierdzeniem, ┼╝e alkohol jest produktem jak ka┼╝dy inny, a jego sprzeda┼╝ nie powinna wi─ůza─ç si─Ö z ┼╝adnymi szczeg├│lnymi restrykcjami. W kwestiach szczeg├│┼éowych jest ju┼╝ na szcz─Ö┼Ťcie znacz─ůco inaczej ÔÇô bli┼╝ej ┼Ťredniej plasujemy si─Ö w odpowiedziach na pytania dotycz─ůce godzin sprzeda┼╝y, wysoko┼Ťci cen czy liczby miejsc sprzedaj─ůcych alkohol, chocia┼╝ dalej pozostajemy w swoich opiniach na te tematy liberalni.

Poziom regulacji dotycz─ůcych alkoholu jest na tle innych kraj├│w europejskich do┼Ť─ç wysoki (lepiej oceniane s─ů tylko kraje nordyckie, Turcja i Francja), mo┼╝na wi─Öc podejrzewa─ç, ┼╝e to niekoniecznie sam ich brak stanowi w naszym kraju sedno problemu. Kwestia niew┼éa┼Ťciwego u┼╝ywania alkoholu w Polsce wydaje si─Ö by─ç nierozerwalnie zwi─ůzana z innymi wyzwaniami, z kt├│rymi zmagamy si─Ö jako spo┼éecze┼ästwo. Studium przygotowane na potrzeby Gda┼äska (Wzorce konsumpcji alkoholu, Zak┼éad Realizacji Bada┼ä Spo┼éecznych, 2018) wskazuje w┼Ťr├│d nich na przyk┼éad niew┼éa┼Ťciw─ů edukacj─Ö w zakresie profilaktyki uzale┼╝nie┼ä czy niedost─Öpno┼Ť─ç wsparcia terapeutycznego skierowanego do konkretnych grup wiekowych i spo┼éecznych. W kontek┼Ťcie omawianych wcze┼Ťniej powod├│w, dla kt├│rych najcz─Ö┼Ťciej si─Ögamy po alkohol, pal─ůca wydaje si─Ö przede wszystkim potrzeba lepszej edukacji psychologicznej oraz poprawa dost─Öpno┼Ťci opieki psychologicznej i psychiatrycznej. W obliczu kryzys├│w zar├│wno systemu edukacji, jak i ochrony zdrowia (a w szczeg├│lno┼Ťci psychiatrii), w najbli┼╝szym czasie si─Ö na to niestety nie zanosi.

Nie ma nic z┼éego w samym korzystaniu z alkoholu. Problem pojawia si─Ö, kiedy zaczyna on nam rekompensowa─ç braki w innych dziedzinach ┼╝ycia. Pozostaje jednak pytanie, jakie s─ů inne og├│lnodost─Öpne opcje?

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś