magazyn lewicy katolickiej

Zderegulowane rynki finansowe ÔÇö deska ratunku rosyjskich oligarch├│w

Niekt├│re sankcje nak┼éadane na rosyjskich oligarch├│w s─ů nieskuteczne, gdy┼╝ przez lata tolerowali┼Ťmy zderegulowane rynki, nieczyst─ů ksi─Ögowo┼Ť─ç oraz raje podatkowe. Wsp├│┼épracownicy Putina korzystaj─ů z liberalnych regulacji i dalej wspieraj─ů re┼╝im. Czas na rozwi─ůzania systemowe.
Zderegulowane rynki finansowe ÔÇö deska ratunku rosyjskich oligarch├│w
Ilustr.: Paulina Radoń

Po agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrain─Ö pojawi┼éo si─Ö wiele, sk─ůdin─ůd s┼éusznych, g┼éos├│w nawo┼éuj─ůcych do na┼éo┼╝enia sankcji na czo┼éowych rosyjskich milioner├│w. Nie powinno nas dziwi─ç, ┼╝e mimo nacjonalistycznej retoryki, kr─ůg przyjaci├│┼é W┼éadimira Putina, kieruj─ůcych wieloma rosyjskimi przedsi─Öbiorstwami, mieszka za granic─ů. Od dekad regularnie robi─ů oni zakupy w Monte Carlo lub Mediolanie, wykupuj─ů luksusowe apartamenty i wille w centrum Londynu oraz cumuj─ů luksusowe jachty w portach Barcelony czy Cypru. To w┼éa┼Ťnie przejmowanie tych ostatnich sta┼éo si─Ö medialnym widowiskiem i symbolem uderzenia w akolit├│w Kremla. Czy sankcje te jednak na pewno s─ů skuteczne? To kwestia niezwykle istotna ÔÇô wed┼éug ekspert├│w brudne pieni─ůdze rosyjskich oligarch├│w s┼éu┼╝─ů dzi┼Ť mi─Ödzy innymi do finansowania rosyjskiej agresji na Ukrain─Ö i destabilizowania sytuacji na Zachodzie.

┼Ürodk├│w im nie brakuje. Ekonomi┼Ťci zwi─ůzani z Thomasem Pikettym w artykule z 2017 roku podj─Öli si─Ö wyliczenia rosyjskiego ukrytego maj─ůtku. Po analizie danych podatkowych, ankiet gospodarstw domowych oraz oszacowaniu maj─ůtku publicznego, prywatnego i zagranicznego zauwa┼╝yli rozbie┼╝no┼Ť─ç mi─Ödzy wzrostem nadwy┼╝ek handlowych a wzrostem aktyw├│w zagranicznych netto, co sugeruje ucieczk─Ö kapita┼éu. Autorzy raportu wskazali, ┼╝e zagraniczny maj─ůtek najbogatszych Rosjan wyni├│s┼é w 2015 roku oko┼éo 800 miliard├│w dolar├│w. Z kolei raport autorstwa Annette Alstads├Žter, Nielsa Johannesena i Gabriela Zucmana z 2017 roku stwierdza, ┼╝e oko┼éo 60% maj─ůtku najbogatszych Rosjan jest zarejestrowana za granic─ů. Wreszcie: ekonomi┼Ťci Anders ├ůslund i Julia Friedlander w swoim artykule ,,Defending the United States against Russian dark moneyÔÇÖÔÇÖ oceniaj─ů, ┼╝e Rosjanie maj─ů nawet trylion dolar├│w aktyw├│w ukrytych poza granicami kraju. Autorzy artyku┼éu s─ů zdania, ┼╝e oko┼éo jedna czwarta wspomnianej kwoty jest kontrolowana przez W┼éadimira Putina i jego bliskich wsp├│┼épracownik├│w. Cz─Ö┼Ť─ç rosyjskiego bogactwa jest zlokalizowana w Europie. Bank Rozrachunk├│w Mi─Ödzynarodowych szacuje, ┼╝e osoby fizyczne i prawne z Rosji deponuj─ů ponad 10 miliard├│w dolar├│w w szwajcarskich bankach.

Skoro m├│wimy o tak olbrzymich kwotach, to okazuje si─Ö, ┼╝e zaj─Öcie nawet bardzo drogiego jachtu mo┼╝e by─ç dla rosyjskiego miliardera nieprzyjemne, ale w istocie stanowi stosunkowo ma┼éy problem. Z tego powodu polityczni liderzy Unii Europejskiej og┼éosili tak┼╝e inne ograniczenia, takie jak zamro┼╝enie aktyw├│w wybranych rosyjskich firm, polityk├│w i biznesmen├│w oraz ograniczenia dla przedsi─Öbiorstw z przewa┼╝aj─ůc─ů ilo┼Ťci─ů udzia┼é├│w znajduj─ůcych si─Ö w r─Ökach rosyjskich oligarch├│w.

Tyle tylko, ┼╝e to nie takie proste.

Koła ratunkowe oligarchów

Obj─Öcie sankcjami wybranych rosyjskich biznesmen├│w ukazuje pal─ůcy problem, kt├│ry do tej pory niestety tolerowali┼Ťmy. Problemem tym s─ů zderegulowane rynki finansowe, nieczyste praktyki ksi─Ögowe i raje podatkowe.

Przepisywanie cz─Ö┼Ťci maj─ůtku i udzia┼é├│w w firmie na cz┼éonka rodziny czy korzystanie z tak zwanych ÔÇ×z┼éotych paszport├│wÔÇŁ kraj├│w takich jak Malta i Cypr to tylko par─Ö z wachlarza dost─Öpnych sposob├│w unikania sankcji, kt├│re pozwalaj─ů rosyjskim plutokratom na prowadzenie business as usual. Bogaci wsp├│┼épracownicy Putina korzystaj─ů z liberalnych regulacji prawnych do ukrywania swoich aktyw├│w na zagranicznych rachunkach i pior─ů swoje pieni─ůdze poprzez ┼Ťlepe fundusze powiernicze lub nieruchomo┼Ťci w Miami, Londynie czy Nowym Jorku. Bardzo cz─Östo czyni to nawet najostrzejsze sankcje praktycznie bezskutecznymi, w efekcie czego rosyjskie elity dalej realizuj─ů swoje plany polityczne, jednocze┼Ťnie wspieraj─ůc putinowski re┼╝im.

Kolejnym ko┼éem ratunkowym dla rosyjskich milioner├│w, na kt├│rego istnienie od lat przymykamy oko, s─ů raje podatkowe i unikanie opodatkowania. Pandora PapersPanama Papers to tylko dwa najg┼éo┼Ťniejsze skandale ujawnione przez dziennikarzy ┼Ťledczych, kt├│re pokaza┼éy, w jaki spos├│b ┼Ťwiatowe elity unikaj─ů p┼éacenia podatk├│w. Dane pokazuj─ů, ┼╝e przez┬áto┬ápowszechne i┬áglobalne zjawisko strata w podatkach z tego tytu┼éu jest szacowana na mi─Ödzy┬á100 a 240 miliard├│w dolar├│w rocznie. R├│wnie┼╝ Polska w┼éa┼Ťnie w wyniku istnienia raj├│w podatkowych traci mniej wi─Öcej co dziesi─ůt─ů z┼éot├│wk─Ö przychod├│w z podatku CIT, czyli oko┼éo 24 miliardy z┼éotych.

Symboliczny w tym kontek┼Ťcie jest przypadek zamieszanego w afer─Ö by┼éego premiera Wielkiej Brytanii, labourzysty TonyÔÇÖego Blaira, kt├│ry dzi─Öki skomplikowanym kombinacjom prawnym zaoszcz─Ödzi┼é kilkaset tysi─Öcy funt├│w podatku na zakupie wartej ponad 6 milion├│w funt├│w nieruchomo┼Ťci w Londynie. Lista oskar┼╝onych o oszustwa jest jednak rzecz jasna o wiele d┼éu┼╝sza, a w┼Ťr├│d ujawnionych nazwisk zamieszanych w afery podatkowe nietrudno znale┼║─ç wiele s┼éawnych osobisto┼Ťci ze ┼Ťwiata polityki, kultury, sportu i biznesu.

Jak to si─Ö kr─Öci?

ÔÇ×Podw├│jna irlandzka kanapka holenderskaÔÇŁ to nazwa jednej z popularniejszych strategii unikania opodatkowania przez wielkie korporacje ze Stan├│w Zjednoczonych. Co kryje si─Ö za t─ů enigmatyczn─ů fraz─ů? Mechanizm wygl─ůda┼é nast─Öpuj─ůco: najpierw ameryka┼äska firma zak┼éada┼éa w Irlandii sp├│┼ék─Ö holdingow─ů. Firma ta posiada┼éa fili─Ö sprzedaj─ůc─ů na przyk┼éad reklamy do Europy. To jednak nie wystarczy. Pomi─Ödzy irlandzk─ů sp├│┼ék─ů holdingow─ů a irlandzk─ů fili─ů zajmuj─ůc─ů si─Ö sprzeda┼╝─ů istnieje filia holenderska, kt├│ra pobiera tantiemy od sp├│┼éki zale┼╝nej zajmuj─ůcej si─Ö sprzeda┼╝─ů i przekazuje je irlandzkiej sp├│┼éce holdingowej. St─ůd zjawisko to nazwano ,,kanapk─ůÔÇÖÔÇÖ ÔÇô pomi─Ödzy dwiema firmami irlandzkimi (ÔÇ×kromkami chlebaÔÇŁ) umieszcza si─Ö firm─Ö holendersk─ů (ÔÇ×nadzienieÔÇŁ). Irlandzka sp├│┼éka holdingowa za┼éatwia sobie rezydencj─Ö podatkow─ů w Bermudach, ze stawk─ů podatku 0% podatku dochodowego od os├│b prawnych. Strategia ta pozwala unikn─ů─ç i tak niskiego podatku irlandzkiego w wysoko┼Ťci 12,5%, a dzi─Öki holenderskiej firmie pozwala r├│wnie┼╝ nie p┼éaci─ç irlandzkich podatk├│w u ┼║r├│d┼éa. Podatki te nie s─ů bowiem nale┼╝ne od p┼éatno┼Ťci na rzecz firm z Unii Europejskiej,┬á pod kt├│rej naciskiem Irlandia zdecydowa┼éa si─Ö na stopniowe zniesienie ulg podatkowych dopiero w 2020 roku. Ze wspomnianej strategii mia┼éy skorzysta─ç czo┼éowe ameryka┼äskie sp├│┼éki GAFA (Google, Apple, Facebook, Amazon) w celu radykalnej optymalizacji podatkowej. Szacuje si─Ö, ┼╝e taka kreatywna ksi─Ögowo┼Ť─ç pozwoli┼éa tylko jednemu z gigant├│w technologicznych ÔÇô GoogleÔÇÖowi ÔÇô zaoszcz─Ödzi─ç prawie cztery miliardy dolar├│w w samym tylko roku 2016.

W strategiach tego typu pomagaj─ů raje podatkowe: firmy zarejestrowane na Brytyjskich Wyspach Dziewiczych, w Monako czy na Cyprze to tylko wydmuszki maj─ůce korzysta─ç z preferencyjnych regulacji podatkowych i finansowych. W ten spos├│b tworz─ů si─Ö zawi┼ée powi─ůzania prawno-finansowe, kt├│re pozwalaj─ů w niekontrolowany i cz─Östo anonimowy spos├│b obraca─ç maj─ůtkiem.

Z dok┼éadnie tych samych ÔÇ×sztuczekÔÇŁ korzystaj─ů rosyjscy oligarchowie, mniej lub bardziej bezpo┼Ťrednio wspieraj─ůcy rosyjsk─ů machin─Ö wojenn─ů.

Ciekawy jest tak┼╝e przypadek Wielkiej Brytanii. W┼éa┼Ťnie to pa┼ästwo przez lata wita┼éo rosyjsk─ů kleptokracj─Ö z otwartymi ramionami, nie zadaj─ůc pyta┼ä o podejrzane ┼║r├│d┼éa p┼éyn─ůcych do ich kraju strumieni pieni─Ödzy. Dominic Grieve, by┼éy przewodnicz─ůcy komisji ds. s┼éu┼╝b specjalnych parlamentu brytyjskiego, stwierdzi┼é w raporcie, ┼╝e Londyn by┼é pralni─ů brudnych rosyjskich pieni─Ödzy, kt├│rych wi─Ökszo┼Ť─ç pochodzi┼éa z niejasnych ┼║r├│de┼é. Nie bez przyczyny stolica Albionu nazywana jest nie tylko ÔÇ×finansow─ů stolic─ů ┼ŤwiataÔÇŁ, lecz zyska┼éa tak┼╝e przydomek ÔÇ×LondongraduÔÇŁ. Przyk┼éadowo milioner paliwowy Andriej Guryev posiada w Londynie nieruchomo┼Ť─ç, kt├│ra swoj─ů wielko┼Ťci─ů ust─Öpuje tylko Pa┼éacowi Buckingham, a oligarcha Roman Abramowicz do niedawna by┼é dyrektorem Chelsea F.C. Nie nale┼╝y mie─ç z┼éudze┼ä: obaj ÔÇô i wielu innych ÔÇô zawdzi─Öczaj─ů swoj─ů pozycj─Ö tylko sympatii W┼éadimira Putina i talentowi wciskania si─Ö do kremlowskich przedpokoj├│w. Tak twierdzi chocia┼╝by Michai┼é Chodorkowski, do 2004 roku b─Öd─ůcy najbogatszym Rosjaninem, kt├│ry po publicznej krytyce Putina i oskar┼╝eniu w pokazowym procesie o rzekome oszustwa finansowe, trafi┼é na dziesi─Ö─ç lat do kolonii karnej. Chodorkowski jest tak┼╝e zdania, ┼╝e W┼éadimir Putin u┼╝ywa pieni─Ödzy oligarch├│w do finansowania agresji na Ukrain─Ö.

Wierzchołek góry lodowej

Na szcz─Ö┼Ťcie od niedawna sytuacja zacz─Ö┼éa si─Ö zmienia─ç. Po nieudanej pr├│bie otrucia Sergieja Skripala i jego c├│rki, by┼éa premier Theresa May powiedzia┼éa w Izbie Gmin: ÔÇ×Nie chcemy tu was i waszych pieni─ÖdzyÔÇŁ. Brytyjskie s┼éu┼╝by specjalne od dawna ostrzega┼éy przed uzale┼╝nieniem od pieni─Ödzy rosyjskich oligarch├│w, kt├│re uros┼éo do rozmiar├│w zagro┼╝enia na skal─Ö narodow─ů. Rosyjscy oligarchowie zapewniaj─ů zatrudnienie zast─Öpom ksi─Ögowych, prawnik├│w, lobbyst├│w i uzale┼╝niaj─ů od siebie brytyjsk─ů gospodark─Ö w wielu sektorach ÔÇô przemys┼éu, us┼éug, sportu, kultury czy rynku paliw. Dopiero jednak po niedawno rozpocz─Ötym ataku na Ukrain─Ö coraz wi─Öksza liczba Brytyjczyk├│w zacz─Ö┼éa dostrzega─ç patologi─Ö, na kt├│r─ů tak d┼éugo przymykano oko. Rz─ůd premiera Borisa Johnsona zamrozi┼é aktywa dziewi─Ö─çdziesi─Öciu rosyjskich oligarch├│w, wprowadzi┼é ograniczenia zwi─ůzane z podr├│┼╝ami i zlikwidowa┼é preferencyjny dla rosyjskich biznesmen├│w program wizowy. Znamienne jest przy tym, ┼╝e na wspomnianej li┼Ťcie nie znalaz┼é si─Ö Alexander Temerko, oligarcha z brytyjskim obywatelstwem, kt├│ry wspar┼é Parti─Ö Konserwatywn─ů ponad milionem funt├│w dotacji.

Jak wida─ç, zderegulowany system podatkowy i liberalne zasady opodatkowania, umo┼╝liwiaj─ůce zaciemnianie nielegalnych przep┼éyw├│w finansowych, s─ů zagro┼╝eniem nie tylko dla pa┼ästw s─ůsiaduj─ůcych z Federacj─ů Rosyjsk─ů czy rosyjskich obywateli ┼╝yj─ůcych w coraz bardziej autorytarnym pa┼ästwie. Rosyjscy oligarchowie poprzez sw├│j maj─ůtek i po ÔÇ×zalegalizowaniuÔÇŁ podejrzanych ┼Ťrodk├│w finansowych s─ů istotnym narz─Ödziem w r─Ökach W┼éadimira Putina. W 2018 roku aktywista antykorupcyjny Roman Borysowicz na przes┼éuchaniu przed brytyjskim Foreign Affairs Committee powiedzia┼é: ÔÇ×Ta wi─Ö┼║ [oligarch├│w z Kremlem] zmusza ich do wykonywania wszelkiego rodzaju prac dla Putina, widocznych lub ukrytych. Mog─ů przekaza─ç Partii Republika┼äskiej w Stanach Zjednoczonych 7 milion├│w dolar├│w w roku wybor├│w prezydenckich lub wspiera─ç antyunijny think tank w Niemczech. Wszyscy co┼Ť robi─ů; po prostu nie widzimy wi─Ökszo┼Ťci tych dzia┼éa┼ä. Dostrzegamy tylko wierzcho┼éek g├│ry lodowejÔÇŁ.

Tom Mayne, Tena Prelec i Catherine Owen, tr├│jka naukowc├│w z London School of Economics, przygotowali raport, w kt├│rym przeanalizowano sposoby walki z brudnymi pieni─Ödzmi z Rosji. Autorzy opisuj─ů, ┼╝e przy ocenie transakcji przeprowadzanych przez rosyjskich oligarch├│w kwesti─ů sporn─ů jest to, jakie transakcje mo┼╝na uzna─ç za ÔÇ×nielegalneÔÇŁ. Trudno bowiem bezpo┼Ťrednio po┼é─ůczy─ç konkretnego oligarch─Ö z okre┼Ťlonym przest─Öpstwem, szczeg├│lnie gdy pa┼ästwo prawa w Rosji praktycznie nie istnieje. Co wi─Öcej, je┼Ťli jednak potencjalna przest─Öpczo┼Ť─ç ju┼╝ zostanie wykryta przez organy ┼Ťcigania, to nawet do┼Ťwiadczonym ┼Ťledczym zajmie lata, zanim odkryj─ů pochodzenie oligarchicznych przep┼éyw├│w finansowych. Badacze zwracaj─ů uwag─Ö, ┼╝e nielegalne transakcje s─ů ukryte za osza┼éamiaj─ůco skomplikowanymi konstrukcjami prawnymi i finansowymi w┼éa┼Ťnie po to ÔÇô by zaciemni─ç ostateczne pochodzenie pieni─Ödzy.

Nie tylko Rosja

Ostatni skandal z szwajcarskim bankiem Credit Suisse pokazuje, ┼╝e nasze banki s─ů cz─Östym przystankiem dla milioner├│w z wielu autorytarnych satrapii ÔÇô nie tylko Rosji. W wyniku masowego wycieku danych jednego z najwi─Ökszych prywatnych bank├│w na ┼Ťwiecie dowiedzieli┼Ťmy si─Ö, ┼╝e w┼Ťr├│d jego klient├│w znalaz┼éy si─Ö osoby zamieszane w przemyt narkotyk├│w, tortury, korupcj─Ö i pranie brudnych pieni─Ödzy. To mi─Ödzy innymi dyktator Ferdinand Marcos, s┼éyn─ůcy z rozrzutno┼Ťci despota rz─ůdz─ůcy w latach 1965-86 Filipinami, kt├│remu wraz z ┼╝on─ů szwajcarski bank umo┼╝liwi┼é otwarcie konta pod fa┼észywym nazwiskiem.

Ma├şra Martini, ekspertka z Transparency International, organizacji pozarz─ůdowej zajmuj─ůcej si─Ö zwalczaniem korupcji, podkre┼Ťla, jak wa┼╝na jest wsp├│┼épraca mi─Ödzynarodowa w zakresie zwalczania szkodliwych system├│w fiskalnych i prawnych: ÔÇ×Transatlantycka grupa zadaniowa ma kluczowe znaczenie: sankcje wprowadzone w celu zako┼äczenia inwazji na Ukrain─Ö b─Öd─ů skuteczne tylko wtedy, gdy oligarchowie nie b─Öd─ů mieli gdzie ukry─ç swoich pieni─Ödzy. Wiele nielegalnych aktyw├│w jest ukrytych za pomoc─ů z┼éo┼╝onych mechanizm├│w korporacyjnych w wielu jurysdykcjach, co sprawia, ┼╝e ÔÇőÔÇőwsp├│┼épraca transgraniczna jest kluczem do wykrycia brudnych pieni─ÖdzyÔÇŁ.

Stworzyli┼Ťmy system, kt├│ry zr─Öcznie wykorzystuj─ů rosyjscy oligarchowie wspieraj─ůcy Putina i jego re┼╝im. W celu skutecznej walki z kremlowsk─ů autokracj─ů i uderzenia w rz─ůdz─ůcy w Moskwie, przenikaj─ůcy si─Ö wzajemnie kr─ůg powi─ůza┼ä elit biznesowych i politycznych, musimy najpierw jako pa┼ästwa Zachodu wsp├│┼épracowa─ç ze sob─ů i wytworzy─ç sprawiedliwy system zapobiegaj─ůcy finansowym nadu┼╝yciom.

Powinni┼Ťmy wi─Öc zrozumie─ç, ┼╝e zderegulowany system finansowy to problem globalny. ┼╗eby go przezwyci─Ö┼╝y─ç, potrzebna jest kooperacja mi─Ödzynarodowa. Kluczem do realizacji tego planu jest u┼Ťwiadomienie pa┼ästwom, kt├│re umo┼╝liwiaj─ů nielegalne praktyki finansowe, ┼╝e tak┼╝e one same na tym trac─ů. Znany w ekonomii tak zwany financial development index pokazuje, ┼╝e tylko do pewnego momentu rozrost sektora finansowego przynosi korzy┼Ťci danemu pa┼ästwu. W Polsce znajdujemy si─Ö na mniej wi─Öcej optymalnym poziomie tego wska┼║nika, ale przyk┼éadowo w Stanach Zjednoczonych jest on zbyt wysoki. We wspomnianej Wielkiej Brytanii podobne regulacje dotycz─ůce rosyjskich oligarch├│w obr├│ci┼éy si─Ö przeciwko temu pa┼ästwu.

Opr├│cz walki z rajami podatkowymi niezb─Ödne jest tak┼╝e zlikwidowanie aktualnie istniej─ůcych luk w prawie, kt├│re umo┼╝liwiaj─ů ukrywanie ┼║r├│de┼é brudnych pieni─Ödzy. Co najwa┼╝niejsze, musimy sprzeciwi─ç si─Ö praktykom europejskich bank├│w, od lat b─Öd─ůcych finansowym schronieniem dla got├│wki lider├│w autorytarnych re┼╝im├│w. Niezb─Ödne jest odpowiednie ustawodawstwo i mi─Ödzynarodowe organy, kt├│re b─Öd─ů egzekwowa─ç transparentno┼Ť─ç finansow─ů bank├│w i innych instytucji finansowych. Czy nak┼éadanie realnych sankcji na rosyjskich oligarch├│w ze strony pa┼ästw europejskich mo┼╝e by─ç pierwszym krokiem do skutecznego rozwi─ůzania problemu w przysz┼éo┼Ťci? Oby tak by┼éo.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś