magazyn lewicy katolickiej

Zd─ů┼╝y─ç przed oceanem

O ile Kofe na potrzeby nagrania na COP26 zamoczy┼é si─Ö na par─Ö minut, to w mniej dos┼éownym sensie Tuvalu stoi po kolana w wodzie od kilkudziesi─Öciu lat.
Zd─ů┼╝y─ç przed oceanem
ilustr.: Julia Chibowska

We wtorek media obieg┼é niecodzienny obrazek kontrastuj─ůcy z plenarnymi salami szczytu COP26 ÔÇô oto Simon Kofe, minister Tuvalu, malutkiego pa┼ästwa po┼éo┼╝onego kilka tysi─Öcy kilometr├│w na p├│┼énocny wsch├│d od Australii, wyg┼éasza przem├│wienie w pe┼énym garniturze, stoj─ůc po kolana w wodzie. Chce wykorzysta─ç fakt, ┼╝e kamery mi─Ödzynarodowych medi├│w zwr├│cone s─ů akurat na Glasgow i przypomnie─ç o tym, ┼╝e o ile dla globalnej P├│┼énocy zmiany klimatyczne to na razie przede wszystkim zamykanie kopal┼ä, przesiadki w elektryczne samochody i picie przez papierowe s┼éomki, o tyle wyspiarskie nacje rozrzucone po Pacyfiku walcz─ů o przetrwanie.

Tuvalu poch┼éania ocean. Cho─ç kre┼Ťlone jeszcze niedawno najczarniejsze scenariusze o rych┼éym zatopieniu archipelagu okaza┼éy si─Ö przesadzone, ocean poch┼éania umys┼éy jedenastotysi─Öcznej populacji wyspy, przekonanej, ┼╝e nawet je┼Ťli nie oni, to przynajmniej ich dzieci b─Öd─ů musia┼éy stamt─ůd ucieka─ç. Ocean kieruje narracj─ů w┼éadz na arenie mi─Ödzynarodowej, ocean oddzia┼éuje na priorytety w polityce zagranicznej. Ocean poch┼éon─ů┼é tak┼╝e miejsce, w kt├│rym sta┼é na swoim nagraniu Simon Kofe ÔÇô jeszcze niedawno by┼é to fragment wybrze┼╝a.

Wody wok├│┼é archipelagu podnosz─ů si─Ö szybciej ni┼╝ wynosi ┼Ťrednia ┼Ťwiatowa ÔÇô o 3,9 milimetra na rok. Wzrost ten wydaje si─Ö niemal┼╝e niezauwa┼╝alny, bo nawet je┼Ťli utrzyma┼éby si─Ö na sta┼ée, najwy┼╝szy punkt kraju, po┼éo┼╝ony na wysoko┼Ťci 4,6 metra, zaton─ů┼éby za tysi─ůc lat. Tuvalua┼äczycy nie boj─ů si─Ö, ┼╝e ich ojczyzna stanie si─Ö wsp├│┼éczesn─ů wersj─ů mitycznej Atlantydy. Ocean ÔÇô a raczej to, w jaki spos├│b zmieniaj─ů go globalne zmiany klimatu ÔÇô odbiera im jednak ┼║r├│d┼éa po┼╝ywienia. Ju┼╝ teraz zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç ziemi nie nadaje si─Ö do uprawy pulaku, palm kokosowych, pandan├│w, banan├│w i chlebowca. Dalsze podnoszenie si─Ö poziomu w├│d spowoduje post─Öpuj─ůce zasolenie gleb i jeszcze mocniej ograniczy mo┼╝liwo┼Ťci rolnictwa. Tuvalu zagra┼╝aj─ů r├│wnie┼╝ coraz cz─Östsze susze, kt├│re wyniszczaj─ů plony i utrudniaj─ů dost─Öp do wody pitnej. W drugiej po┼éowie 2011 roku d┼éugotrwa┼éy brak deszczu doprowadzi┼é do utraty sporej cz─Ö┼Ťci plon├│w i zmusi┼é rz─ůd do wprowadzenia stanu wyj─ůtkowego. Archipelagowi przyszli w├│wczas z pomoc─ů dalecy s─ůsiedzi: Japonia, Korea Po┼éudniowa i przede wszystkim Nowa Zelandia.

Podnosz─ůca si─Ö temperatura ocean├│w wp┼éywa tak┼╝e na faun─Ö Tuvalu. Kuchnia kraju opiera si─Ö, obok wspomnianych upraw, na rybach. Z tymi wi─ů┼╝─ů si─Ö jednak dwa g┼é├│wne ┼║r├│d┼éa ryzyka. Dalsze zasolenie gleb mo┼╝e okaza─ç si─Ö sygna┼éem do zintensyfikowania po┼éow├│w, jako ┼╝e dieta b─Ödzie w wi─Ökszej mierze opiera─ç si─Ö na rybach, co narazi ju┼╝ i tak zagro┼╝on─ů populacj─Ö zwierz─ůt morskich. Po drugie, szybko blakn─ůca rafa koralowa wok├│┼é archipelagu wypuszcza algi, b─Öd─ůce podstawowym ┼║r├│d┼éem pokarmu fauny i cz─Östo zawieraj─ůce w sobie ciguatoksyny. Te truj─ůce substancje s─ů odporne na obr├│bk─Ö ciepln─ů, ich zjedzenie wywo┼éuje b├│le brzucha czy biegunk─Ö, a w skrajnych przypadkach halucynacje, parali┼╝, a nawet ┼Ťmier─ç.

Inicjatywy takie jak sztuczne powi─Ökszanie grunt├│w u┼╝ytkowych przeprowadzone w 2015 roku z pomoc─ů Nowej Zelandii, budowa opasek brzegowych sfinansowana przez Program Narod├│w Zjednoczonych ds. Rozwoju, czy propozycja Chin, by wybudowa─ç od zera dodatkow─ů wysp─Ö, robi─ů wi─Öc wra┼╝enie plastr├│w przyklejanych na guza m├│zgu. Ta ostatnia oferta nie zosta┼éa zreszt─ů przyj─Öta, bo Tuvalu mia┼éoby ogromny problem ze sp┼éat─ů si─Ögaj─ůcego czterysta milion├│w dolar├│w kredytu, a w dodatku od dawna utrzymuje ciep┼ée kontakty z Tajwanem. Miejscowi dygnitarze wyszli z ambitnym planem, by ca┼ékowicie przenie┼Ť─ç jedn─ů z wysp na sto┼éeczne Fongafale, podnosz─ůc tym samym wysoko┼Ť─ç l─ůdu o dziesi─Ö─ç metr├│w, ale sprawa po raz kolejny rozbi┼éa si─Ö o pieni─ůdze, bo projekt wymaga┼éby wy┼éo┼╝enia trzystu milion├│w dolar├│w.

Tymczasem Tuvalu to jeden z najs┼éabiej rozwini─Ötych kraj├│w ┼Ťwiata: zagubiony po┼Ťr├│d oceanu, pozbawiony surowc├│w naturalnych, opieraj─ůcy si─Ö w du┼╝ej mierze na pomocy zagranicznej i imporcie. Produkt krajowy brutto w 2020 roku wyni├│s┼é zaledwie 48 milion├│w dolar├│w (4,3 tysi─ůca dolar├│w per capita), z czego ponad 10 procent to pieni─ůdze z przypadku. Tuvalu mia┼éo bowiem to szcz─Ö┼Ťcie, ┼╝e przy ustalaniu kod├│w pa┼ästw przez Mi─Ödzynarodow─ů Organizacj─Ö Normalizacyjn─ů otrzyma┼éo skr├│t TV, kt├│ry nast─Öpnie przerodzi┼é si─Ö w krajow─ů domen─Ö internetow─ů najwy┼╝szego poziomu ÔÇô .tv. A ┼╝e TV kojarzy si─Ö powszechnie z telewizj─ů, wyspiarski nar├│d od lat 90. czerpa┼é spore zyski z wynajmowania praw do rozporz─ůdzania domen─ů ameryka┼äskiej korporacji Verisign ÔÇô za spraw─ů umowy, kt├│ra wygas┼éa w tym roku, Tuvalu rokrocznie inkasowa┼éo oko┼éo pi─Ö─ç milion├│w dolar├│w. Za ten zastrzyk funduszy kraj ufundowa┼é mi─Ödzy innymi swoje cz┼éonkostwo w Organizacji Narod├│w Zjednoczonych, gdzie od 2000 roku zwraca uwag─Ö na potencjalnie katastrofalne skutki zmian klimatu.

Fakt, ┼╝e kraj powoli przegrywa bitw─Ö z oceanem, nie jest bowiem ┼╝adn─ů nowo┼Ťci─ů. Misja dyplomatyczna Tuvalu od dw├│ch dekad wykorzystuje sw├│j niezbyt dono┼Ťny g┼éos na arenie mi─Ödzynarodowej, by wspiera─ç takie inicjatywy jak Protok├│┼é z Kioto i ostro krytykowa─ç pa┼ästwa, kt├│re nie bior─ů nadchodz─ůcej katastrofy klimatycznej wystarczaj─ůco powa┼╝nie. W 2019 roku minister ┼Ťrodowiska Soseala Tinilau o┼Ťwiadczy┼é na przyk┼éad, ┼╝e Australia i Stany Zjednoczone zdaj─ů si─Ö nienawidzi─ç jego ojczyzny ÔÇô oczywi┼Ťcie w odniesieniu do wyra┼╝anego przez rz─ůd Scotta Morrisona i gabinet Donalda Trumpa poparcia dla przemys┼éu w─Öglowego.

Prawda jest oczywi┼Ťcie taka, ┼╝e globalni giganci nie ┼╝ywi─ů do tego kraju nienawi┼Ťci ÔÇô ani niczego innego. Dla graczy z tej politycznej ligi Tuvalu r├│wnie dobrze mog┼éoby znajdowa─ç si─Ö na Ksi─Ö┼╝ycu. Gdyby Pacyfik w tym momencie poch┼éon─ů┼é ca┼éy archipelag, pewnie sko┼äczy┼éoby si─Ö na wystosowaniu kondolencyjnego wpisu na oficjalnych kontach na Twitterze, o kt├│rym zapomniano by nazajutrz. Wyspy zamieszkiwane przez ┼é─ůcznie nieco ponad dziesi─Ö─ç tysi─Öcy os├│b nie s─ů i nie b─Öd─ů oczkiem w g┼éowie ┼Ťwiatowych mocarstw.

O Tuvalu s┼éyszy si─Ö wi─Öc g┼é├│wnie przy okazji takich wydarze┼ä jak COP26, a spo┼éeczno┼Ť─ç mi─Ödzynarodowa ogranicza si─Ö raczej do dora┼║nego wsparcia. Organizacja Narod├│w Zjednoczonych i pobliskie wyspiarskie narody, jak Australia i Nowa Zelandia, udzielaj─ů pomocy finansowej, kt├│ra umo┼╝liwia importowanie coraz wi─Ökszych ilo┼Ťci ┼╝ywno┼Ťci. W kwestii szerzej zakrojonych dzia┼éa┼ä, daj─ůcych archipelagowi szans─Ö na przetrwanie, milcz─ů jednak jak gr├│b. Na arenie mi─Ödzynarodowej kraj jest zdany na siebie ÔÇô czasem z pomoc─ů przyjdzie inne r├│wnie mikroskopijne pa┼ästewko, jak Vanatau czy Kiribati ÔÇô co w praktyce oznacza, ┼╝e dop├│ki zmiany klimatu nie zaczn─ů porz─ůdnie dopieka─ç mocarstwom, jego g┼éos b─Ödzie w du┼╝ej mierze ignorowany. Mo┼╝e si─Ö jednak okaza─ç, ┼╝e moment ten nadejdzie zbyt p├│┼║no, by uratowa─ç Tuvalua┼äczyk├│w przed naporem oceanu. I chocia┼╝ g┼éowa pa┼ästwa, premier Enele Sopoaga, zarzeka si─Ö, ┼╝e zrobi wszystko, by jego nar├│d nie musia┼é opuszcza─ç swojej ojczyzny, to w kwestiach globalnej polityki klimatycznej jego g┼éos brzmi znacznie mniej dono┼Ťnie ni┼╝ medialne chwyty jego ministr├│w.

Niewykluczone, ┼╝e ca┼éa ludno┼Ť─ç Tuvalu pr─Ödzej czy p├│┼║niej stanie si─Ö populacj─ů uchod┼║c├│w klimatycznych. Rzecz w tym, ┼╝e w mi─Ödzynarodowej legislacji nadal takiego poj─Öcia nie ma, nie istnieje wi─Öc ┼╝adna konkretna podstawa prawna, kt├│ra zmusza┼éaby inne kraje do zapewnienia Tuvalua┼äczykom ochrony. Musz─ů liczy─ç na dobr─ů wol─Ö innych.

W tej kwestii Tuvalu ma akurat troch─Ö szcz─Ö┼Ťcia. Jeszcze w 2001 roku tamtejszy rz─ůd zaapelowa┼é do Australii i Nowej Zelandii o umo┼╝liwienie migracji trzem tysi─ůcom os├│b. I o ile australijscy dygnitarze zapowiedzieli, ┼╝e nie maj─ů zamiaru przyjmowa─ç w swoich granicach obywateli archipelagu, o tyle ├│wczesna nowozelandzka premier Helen Clark wykaza┼éa znacznie wi─Öcej zrozumienia. Obecnie Nowa Zelandia oferuje szans─Ö migracji 75 osobom rocznie, ale tamtejszy rz─ůd zapowiedzia┼é, ┼╝e w przypadku sytuacji kryzysowej jest w stanie przyj─ů─ç znacznie wi─Öcej Tuvalua┼äczyk├│w. Nie zanosi si─Ö wi─Öc przynajmniej na to, by mieszka┼äcy archipelagu mieli uton─ů─ç czy pomrze─ç z g┼éodu przy akompaniamencie milczenia ze strony spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej. Tym bardziej teraz, kiedy za spraw─ů zdj─Öcia Simona Kofe w podci─ůgni─Ötych, mokrych nogawkach garnituru, o kraju zrobi┼éo si─Ö g┼éo┼Ťno. Trudno sobie jednak wyobrazi─ç, by nie by┼é to tylko rozg┼éos chwilowy. O ile bowiem Kofe na potrzeby nagrania na COP26 zamoczy┼é si─Ö na par─Ö minut, to w mniej dos┼éownym sensie Tuvalu stoi po kolana w wodzie od kilkudziesi─Öciu lat.

Źródła:

Tuvalu minister stands in sea to film COP26 speech to show climate change

ÔÇÜOne day we’ll disappear’: Tuvalu’s sinking islands – reporta┼╝ The Guardian z Tuvalu

Stanowisko UNHCR wobec kwestii uchod┼║c├│w klimatycznych

Waiting for the tide to turn: Kiribati’s fight for survival – reporta┼╝ The Guardian z Kiribati

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś