Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Zabezpieczenie spo艂eczne to prawo cz艂owieka

Nie wydaje si臋 obecnie mo偶liwa tak radykalna zmiana ca艂ego systemu, jak膮 proponuj膮 zwolennicy emerytur obywatelskich. G艂贸wny pow贸d to koszty zwi膮zane ze sp艂at膮 zobowi膮zania wobec os贸b, kt贸re ju偶 naby艂y uprawnienia na zasadzie ubezpieczeniowej.

krytyka polityczna
Z systemem emerytalnym nie jest dobrze. S艂yszymy t臋 tez臋 od wielu lat i nie o ni膮 zapewne spiera膰 si臋 b臋d膮 dyskutuj膮ce w 鈥濻pi臋ciu鈥 艣rodowiska. Wiemy, 偶e wraz ze zmianami demograficznymi i ewolucj膮 rynku pracy, ale przy niezmiennych warunkach nabycia praw emerytalnych, nasze 艣wiadczenia b臋d膮 systematycznie male膰. Jako rozwi膮zanie 鈥濶owa Konfederacja鈥 proponuje niskie 艣wiadczenie dla wszystkich (rodzaj emerytury obywatelskiej) oraz zach臋ty do dodatkowego oszcz臋dzania.
Sam pomys艂 na emerytur臋 obywatelsk膮 ma wiele zalet, w tym przede wszystkim zmniejszenie ub贸stwa emerytalnego. W dyskusjach i samej propozycji 鈥濶K鈥 pojawiaj膮 si臋 w膮tki, kt贸re trzeba powa偶nie przemy艣le膰.
Czy nas na to sta膰?
Po pierwsze 鈥 kwestie finansowe. Jaka powinna by膰 wysoko艣膰 takiego 艣wiadczenia? Obecnie prawo do emerytury minimalnej maj膮 te osoby, kt贸re wyka偶膮 si臋 odpowiednio d艂ugim sta偶em pracy, a jej wysoko艣膰 w roku 2018 wynosi 1029,80 z艂 brutto, czyli 876 z艂 netto. Ze wzgl臋du na zmieniaj膮cy si臋 rynek pracy coraz mniej os贸b uzyskuje jednak prawo do tego 艣wiadczenia. Ponadto jest ono wprawdzie wy偶sze od progu dochodowego uprawniaj膮cego do pomocy spo艂ecznej, ale ni偶sze jednak od minimum socjalnego, kt贸re wed艂ug IPiSS w grudniu 2017 roku wynosi艂o 1 132,21 z艂 w jednoosobowym gospodarstwie emeryckim [Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Poziom i struktura minimum socjalnego w grudniu 2017 r., informacja o wynikach z bada艅 na podstawie danych GUS; Warszawa, kwiecie艅 2018].聽Dodajmy, 偶e wed艂ug badania CBOS przeci臋tny doch贸d netto na osob臋 pozwalaj膮cy na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb wynosi 1467 z艂 (mediana 1300 z艂).
Obliczmy zatem hipotetycznie wysoko艣膰 takiego powszechnego 艣wiadczenia, nie uwzgl臋dniaj膮c inflacji ani praw nabytych i b臋d膮cych w trakcie nabywania. Obecnie mamy 5,5 miliona emeryt贸w. 1467 z艂 netto to 1722 z艂 brutto (do wyliczenia wysoko艣ci brutto uwzgl臋dniamy stawk臋 podatkow膮 18% i wska藕nik wymiaru sk艂adki na ubezpieczenie zdrowotne, 9 % oraz sta艂膮 roczn膮 kwot臋 zmniejszaj膮c膮 podatek 鈥 556,02 z艂). Daje to w sumie ponad 113 miliard贸w z艂 rocznie. Nawet gdyby zlikwidowano instytucj臋 ZUS (chocia偶 kto艣 musi zajmowa膰 si臋 administracj膮, a ZUS to tak偶e ubezpieczenia rentowe, wypadkowe i chorobowe), a kwoty te b臋d膮 ca艂kowicie nieopodatkowane i nieosk艂adkowane, to na wyp艂at臋 艣wiadczenia potrzebne b臋d膮 94 miliardy rocznie. Jak bardzo trzeba by podnie艣膰 podatki, likwiduj膮c sk艂adk臋, aby pa艅stwo by艂o na to sta膰? Jest to oczywi艣cie hipotetyczna liczba, a przecie偶 trzeba uwzgl臋dni膰 wielomiliardowe sp艂aty zobowi膮za艅 wobec os贸b, kt贸re ju偶 naby艂y lub w艂a艣nie nabywaj膮 prawa do 艣wiadcze艅 w systemie ubezpieczeniowym oraz rosn膮c膮 lawinowo, zw艂aszcza po obni偶eniu wieku emerytalnego, liczb臋 艣wiadczeniobiorc贸w.
Kwestia druga to fundamentalne prawa cz艂owieka. Nie mo偶na ustali膰 emerytury obywatelskiej na poziomie nie gwarantuj膮cym prze偶ycia, poniewa偶 w贸wczas wzros艂yby wydatki z pomocy spo艂ecznej. Prawo do zabezpieczenia spo艂ecznego jest bowiem prawem cz艂owieka. To nie jest tylko dobrowolna 鈥瀌ecyzja rz膮d贸w pod naciskiem spo艂ecznym鈥. Zabezpieczenie spo艂eczne jest elementem wszystkich akt贸w o charakterze mi臋dzynarodowym, pocz膮wszy od Powszechnej Deklaracji Praw Cz艂owieka z 1948 roku, a sko艅czywszy cho膰by na konwencji 102 Mi臋dzynarodowej Organizacji Pracy dotycz膮cej minimalnych norm zabezpieczenia spo艂ecznego 鈥 obydwa ratyfikowane przez nasz kraj. W polskiej Konstytucji prawo to gwarantuje art. 67. Nie oznacza to, 偶e system nie mo偶e ulega膰 modyfikacjom, czego przyk艂ady cz臋sto widzimy, ale 偶e rol膮 ustawodawcy jest zapewnienie obywatelom takiego systemu, w kt贸rym dba si臋 o tzw. adekwatno艣膰 emerytur. Jest to kolejny argument za tym, 偶e nie mo偶na ogranicza膰 si臋 wy艂膮cznie do g艂odowych wyp艂at.
Radykalna zmiana nie jest mo偶liwa
I tu pojawia si臋 w膮tek trzeci: zach臋canie obywateli, aby sami dodatkowo zadbali o w艂asn膮 przysz艂o艣膰. Oczywi艣cie zach臋ty s膮 wa偶ne i pa艅stwo 鈥 do tej pory z ma艂ym skutkiem 鈥 robi to ca艂y czas, zach臋caj膮c do oszcz臋dzania w tzw. trzecim filarze czyli na IKE, IKZE czy w PPE. Stworzenie takiego systemu, gdzie pa艅stwo oferuje jedynie minimum, a o reszt臋 obywatel musi zadba膰 sam oznacza jednak, 偶e je偶eli dodatkowe ubezpieczenia emerytalne nie stan膮 si臋 r贸wnie偶 powszechne, dojdzie do ogromnego rozwarstwienia spo艂ecznego w艣r贸d emeryt贸w. Ci zamo偶ni b臋d膮 dodatkowo oszcz臋dza膰, natomiast ci, kt贸rzy ca艂e 偶ycie pracuj膮 za najni偶sze pensje, cz臋sto nie na umowach o prac臋, i tak nie b臋d膮 w stanie nic od艂o偶y膰. Obecnie rz膮d proponuje wprowadzenie Pracowniczych Plan贸w Kapita艂owych, quasi-obowi膮zkowych. Pope艂nia przy tym jednak podstawowy b艂膮d: niemal niweluje udzia艂 strony pracowniczej przy ich tworzeniu. Pisz膮c o emeryturach obywatelskich ch臋tnie powo艂ujemy si臋 na Kanad臋 albo na Holandi臋. Ma艂o kto dodaje jednak, 偶e systemy te dzia艂aj膮 poniewa偶 ponad 90 proc. obywateli obj臋tych jest dodatkowym, pracowniczym zabezpieczeniem emerytalnym. W Kanadzie dzia艂a ono jako drugi filar pa艅stwowy, a w Holandii najcz臋艣ciej na podstawie bran偶owych uk艂ad贸w zbiorowych. W Polsce uk艂ady bran偶owe stanowi膮 margines i s膮 najs艂absz膮 stron膮 鈥 i tak s艂abego 鈥 dialogu spo艂ecznego. Nam proponuje si臋 za to narzucone z g贸ry rozwi膮zania kapita艂owe, bez 偶adnej gwarancji wyp艂aty. Nicolas Barr, ekonomista z LSE udowodni艂 tymczasem, 偶e prywatyzacja emerytur nie jest odpowiedzi膮 na problem demografii. Je艣li bowiem pokolenie emeryt贸w b臋dzie znacznie liczniejsze ni偶 os贸b na rynku pracy 鈥 problemem b臋dzie spieni臋偶enie nagromadzonych przez nich aktyw贸w finansowych. Je艣li s膮 to akcje, to ich nabycie przez mniej liczne pokolenie pracuj膮cych b臋dzie niemo偶liwe, ceny akcji spadn膮, a warto艣膰 emerytur b臋dzie ni偶sza. Je艣li za艣 b臋d膮 to pieni膮dze na rachunkach bankowych to wy偶sze wydatki licznego pokolenia emeryt贸w spowoduj膮 presj臋 inflacyjn膮, zmniejszaj膮c膮 realn膮 warto艣膰 nie tylko emerytur, ale i np. oszcz臋dno艣ci.
Jak zatem przeprowadzi膰 reform臋? Po pierwsze, nie wydaje si臋 obecnie mo偶liwa tak radykalna zmiana ca艂ego systemu, jak膮 proponuj膮 zwolennicy emerytur obywatelskich. G艂贸wnym pow贸d to koszty zwi膮zane ze sp艂at膮 zobowi膮zania wobec os贸b, kt贸re ju偶 naby艂y uprawnienia na zasadzie ubezpieczeniowej. Warto jednak przemy艣le膰 wprowadzenie gwarantowanej emerytury minimalnej, otrzymanie kt贸rej nie b臋dzie wi膮za艂o si臋 z wykazaniem tak d艂ugiego sta偶u pracy jak obecnie. Rozwi膮zanie kanadyjskie czy holenderskie obejmuje np. minimalny okres zamieszkiwania na terenie kraju. Po osi膮gni臋ciu wieku emerytalnego, za okres 10 lat zamieszkiwania po sko艅czeniu 18. roku 偶ycia mo偶na uzyska膰 ju偶 cz臋艣膰 tego 艣wiadczenia, aby za艣 uzyska膰 ca艂o艣膰 konieczne jest co najmniej 40 lat. Mo偶na te偶 postulowa膰 wprowadzenie system贸w hybrydowych, a wi臋c po艂膮czenie metody zdefiniowanej sk艂adki ze zdefiniowanym 艣wiadczeniem. W takim systemie cz臋艣膰 wyp艂aty opiera艂aby si臋 na tym, co dana osoba rzeczywi艣cie wypracowa艂a w ci膮gu swojej kariery, ale z uwzgl臋dnieniem redystrybucyjnej roli systemu emerytalnego opartego na solidarno艣ci. Debata na temat sposob贸w finansowania 艣wiadcze艅 jest spolaryzowana, tymczasem istnieje bardzo wiele mo偶liwo艣ci po艣rednich. Zmiany na rynku pracy mog膮 by膰 tak偶e uj臋te pozytywnie: po pierwsze, praca staje si臋 coraz bardziej efektywna, a wi臋c wi臋cej mamy do podzia艂u. A po drugie, w przysz艂o艣ci zapewne dojdzie do opodatkowania pracy robot贸w, co w jakiej艣 mierze pomo偶e finansowa膰 system zabezpieczenia spo艂ecznego odrywaj膮c go od sytuacji jednostki na rynku pracy. Mimo to nale偶y jednak d膮偶y膰 do podwy偶szenia (uelastycznienia) wieku emerytalnego i wyr贸wnania wieku kobiet i m臋偶czyzn, aby zmniejszy膰 nier贸wno艣ci emerytalne pomi臋dzy p艂ciami. Warte rozwa偶enia, cho膰 bardzo trudne politycznie, by艂oby te偶 w艂膮czanie do systemu powszechnego grup, kt贸re obecnie funkcjonuj膮 poza nim na znacznie korzystniejszych warunkach 鈥 s艂u偶b mundurowych czy s臋dzi贸w.
***
Artyku艂 powsta艂 w聽ramach projektu聽鈥濻pi臋cie鈥 .聽
Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski zarz膮dzany przez Fundacj臋 dla Polski.

fundusz

***

Czas na emerytur臋 obywatelsk膮. Jak zreformowa膰 system emerytalny?

Dyskretny urok uniwersalnego 艣wiadczenia

Nawet emerytura obywatelska nas nie uratuje

Polskie emerytury? Dach bez fundament贸w


 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij