Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Za, a nawet przeciw. Czy Musk zrobi z Twittera 鈥瀞uperaplikacj臋”?

Kontrola najpowa偶niejszego medium mi臋dzynarodowej debaty, to tylko jeden z cel贸w Muska. Bardziej niebezpieczna wydaje si臋 wizja przysz艂o艣ci, w kt贸rej ten sam cz艂owiek kontroluje dyskurs publiczny i nasze finanse osobiste, a w艂a艣nie to mo偶e by膰 najwa偶niejszy cel kupienia Twittera.
Za, a nawet przeciw. Czy Musk zrobi z Twittera 鈥瀞uperaplikacj臋"?
ilustr.: Paulina Rado艅

Saga pod tytu艂em 鈥濶ajbogatszy cz艂owiek 艣wiata kupuje najwa偶niejsz膮 platform臋 komunikacyjn膮鈥, ci膮gn膮ca si臋 od przesz艂o p贸艂 roku, wreszcie wydaje si臋 dobiega膰 ko艅ca. W 艣rod臋 26 pa藕dziernika cyfrowe media szturmem zdoby艂 filmik wrzucony przez Elona Muska, w kt贸rym autor 鈥瀌la 偶artu鈥 wnosi do siedziby Twittera w San Francisco鈥 zlew. W grypsie chodzi o gr臋 s艂own膮 鈥 angielskie let it sink in mo偶na przet艂umaczy膰 jako: 鈥瀟o dzieje si臋 naprawd臋鈥 lub, bardziej frywolnie, jako 鈥瀟ej si艂y ju偶 nie powstrzymacie鈥. Faktycznie, wszystko wskazuje na to, 偶e Musk po kolejnej wolcie i zmianie zdania ostatecznie zamierza wywi膮za膰 si臋 z obietnicy, kt贸r膮 z艂o偶y艂, kiedy p贸艂 roku temu zaoferowa艂 kupno platformy za 44 miliardy dolar贸w. Szybko okaza艂o si臋, 偶e finalizacja umowy nie jest niczym pewnym, a sam Musk mo偶e si臋 zwyczajnie rozmy艣li膰. Oficjalnie chodzi艂o o zarzuty, kt贸re Elon wytoczy艂 przeciwko firmie za艂o偶onej przez Jacka Dorseya dotycz膮ce (rzekomego) ukrywania przez Twittera realnej liczby u偶ytkownik贸w i tolerowania wykorzystywania na masow膮 skal臋 fa艂szywych kont. W rzeczywisto艣ci najprawdopodobniej Musk po prostu zmieni艂 zdanie z powod贸w czysto biznesowych 鈥 po inwazji Rosji na Ukrain臋, eskalacji napi臋膰 na linii USA-Tajwan-Chiny i kryzysie energetycznym w Europie wycena gigant贸w sektora technologicznego zanotowa艂a ogromne spadki. W najgorszym momencie wycena akcji Twittera na nowojorskiej gie艂dzie spad艂a z 50 USD w maju do zaledwie 32 dolar贸w w lipcu.

Samo oskar偶enie Muska by艂o jednak powa偶ne 鈥 zar贸wno w polityce, jak i w marketingu wykorzystywanie zautomatyzowanej armii trolli to pot臋偶ne narz臋dzie wywierania wp艂ywu na wyborc贸w i konsument贸w. Je艣li faktycznie okaza艂oby si臋, 偶e kluczowa dla globalnego dyskursu platforma jest w du偶ej cz臋艣ci obiektem manipulacji i oszustw, podkopa艂oby to pozycj臋 Twittera zar贸wno w sensie finansowym, jak i politycznym. To zrozumia艂e 鈥 firmy nie chc膮 p艂aci膰 za reklamy, kt贸re nie docieraj膮 do ludzi, z kolei politycy odczuwaj膮 zagro偶enie przed znanymi z ostatnich lat kampaniami dezinformacyjnymi i propagandowymi, za kt贸rymi cz臋sto kryj膮 si臋 wywiady obcych pa艅stw albo finansowane przez nich 艣rodowiska polityczne i biznesowe. Ostatecznie, prawdopodobnie ze wzgl臋du na ogromne koszty, kt贸re musia艂by ponie艣膰 gdyby wycofa艂 si臋 z oferty, Musk wydaje si臋 d膮偶y膰 do faktycznego przej臋cia firmy. Nie bez znaczenie jest te偶 to, 偶e od wakacji wycena Twittera zanotowa艂a odbicie 鈥 dzi艣 za jedn膮 akcj臋 TT zn贸w trzeba zap艂aci膰 ponad 50 dolar贸w, w 艣wietle czego pierwotna oferta Muska zn贸w nabiera sensu z punktu widzenia ksi臋gowego. Za symboliczne zamkni臋cie dealu mo偶na uzna膰 to, 偶e od kilku dni przy profilu Muska widnieje krotochwilny opis Chief Twit, co po polsku oznacza 鈥濭艂贸wny 偶artowni膰鈥 lub 鈥濭艂贸wny Dure艅鈥.

Ca艂a historia jest tak zagmatwana, 偶e 艂atwo zapomnie膰, o co w niej wszystkim chodzi. Wiele wskazuje na to, 偶e nowy szef zamierza zrobi膰 w firmie 鈥瀢ej艣cie smoka鈥.聽 I cho膰 Elon najprawdopodobniej po raz kolejny nie dotrzyma danego publicznie s艂owa i nie przeprowadzi wcze艣niej zapowiadanych masowych zwolnie艅 戮 za艂ogi, to media donosz膮, 偶e ju偶 pierwszego dnia zapowiedzia艂, 偶e wyrzuci dotychczasow膮 dyrekcj臋, w tym mi臋dzy innymi CEO, Paraga Agrawala oraz Vijay臋 Gadde, szefow膮 polityki prawnej, zaufania i bezpiecze艅stwa. Jednak to, co spotka pracownik贸w, jest tylko pobocznym elementem sprawy. Nie ma sensu wylewa膰 艂ez nad losami pracownik贸w zarabiaj膮cych 艣rednio 120 tysi臋cy dolar贸w rocznie, kt贸rzy prawdopodobnie w b艂yskawicznym tempie znajd膮 zatrudnienie w innych firmach ameryka艅skiego sektora ICT.

O czym 膰wierka Szef Wr贸bli

艢ledz膮c przypominaj膮ce telenowel臋 podchody Muska pod Twittera, 艂atwo zapomnie膰 o sednie sprawy. Dla uzyskania jasnego ogl膮du pomocne jest znalezienie odpowiedzi na dwa kluczowe pytania: po co Muskowi kupno platformy oraz co w艂a艣ciwie zamierza z ni膮 zrobi膰. Na szcz臋艣cie, jak zd膮偶yli艣my si臋 przyzwyczai膰, 艣ledz膮c poczynania miliardera, Musk uprzedzi艂 medialne dywagacje i opisa艂 swoje zamiary, publikuj膮c 27 pa藕dziernika twitta-manifest. Jakie s膮 wnioski z sygna艂贸w, kt贸re w swoim memorandum wysy艂a Elon? Dokument liczy zaledwie kilka stron, warto wi臋c g艂臋biej przyjrze膰 jego g艂贸wnym tezom.

Na wst臋pie Musk deklaruje, 偶e kupi艂 Twittera nie dla zysku, tylko dla utrzymania wolno艣ci s艂owa i rzetelnego, merytorycznego dialogu w internecie. W tym kontek艣cie fakt, 偶e sw贸j manifest kieruje wprost do agencji reklamy internetowej budzi uzasadnione zdziwienie. I rodzi pytania o szczero艣膰 intencji: skoro 鈥瀙owodem zakupu Twittera jest troska o przysz艂o艣膰 cywilizacji鈥, to czemu pierwszym adresatem s膮 biznesowi partnerzy zainteresowani maksymalizacj膮 zysku obs艂ugiwanych przez nich klient贸w? Nied艂ugo p贸藕niej Musk pisze, 偶e wed艂ug niego 鈥瀗iedopasowane reklamy to spam, a dopasowane 鈥 to tre艣ci鈥. Nale偶y to rozumie膰 jako zr贸wnanie wysoko sprofilowanych do u偶ytkownik贸w reklam z warto艣ciowymi tre艣ciami dziennikarskimi, artystycznymi czy rozrywkowymi. Brzmi super, natomiast mo偶e oznacza膰 co艣 potencjalnie gro藕nego: zgod臋 na przestawienie Twittera na model biznesowy dostosowywania tre艣ci pod k膮tem profilu konsumenckiego internaut贸w, kt贸ry znamy mi臋dzy innymi z TikToka, Facebooka czy Instagrama.

Niepokoi膰 mo偶e tak偶e przyk艂ad, kt贸ry Elon poda艂, m贸wi膮c o idealnych 鈥瀌opasowanych鈥 reklamach: 鈥濪obra reklama mo偶e (…) pokaza膰 Ci leczenie/terapi臋, o kt贸rych nigdy nie s艂ysza艂e艣鈥. Pomijaj膮c fakt, 偶e Twitter niekoniecznie jest miejscem, w kt贸rym chcemy ogl膮da膰 reklamy lek贸w czy eksperymentalnych urz膮dze艅 medycznych, to z technicznego punktu widzenia profilowanie tego typu tre艣ci mo偶liwe jest tylko i wy艂膮cznie na podstawie danych osobowych, kt贸re zostawiamy po sobie, korzystaj膮c z sieci. Dotychczasowe pr贸by ucywilizowania rynku obrotu danymi osobowymi w internecie podejmowane przez Uni臋 Europejsk膮 mi臋dzy innymi przez przyj臋cie rozporz膮dzenia o ochronie danych osobowych (RODO) trudno uzna膰 za sukces, za艣 w wielu krajach 艣wiata nie istniej膮 偶adne efektywne formy ochrony prywatno艣ci obywateli-internaut贸w. I nawet je艣li Twitter nie b臋dzie korzysta艂 z danych pozyskanych niezgodnie z prawem i nie b臋dzie wykrada艂 danych z system贸w takich jak na przyk艂ad polski system e-pacjent, to przecie偶 inteligentne algorytmy mog膮 skutecznie uzyska膰 wra偶liwe informacje o nas mi臋dzy innymi na podstawie naszej historii wyszukiwania, lokalizacji urz膮dze艅 czy nagrywania d藕wi臋ku i obrazu z naszych telefon贸w, komputer贸w i innych pod艂膮czonych do sieci urz膮dze艅. Je艣li Musk zdecyduje si臋 pod膮偶a膰 t膮 drog膮, mo偶e oznacza膰 to przysz艂e starcia z europejskimi i ameryka艅skimi regulatorami odpowiedzialnymi za ochron臋 prywatno艣ci.

Moderowanie baniek

Kolejne kuriozum, kt贸re pojawia si臋 w manife艣cie Muska, dotyczy kwestii internetowych 鈥瀊aniek鈥 lub 鈥瀍cho-komnat鈥 (echo chambers). Miliarder wprost deklaruje, 偶e chce przeciwdzia艂a膰 鈥瀝ozpadowi internetu na skrajnie prawicow膮 i skrajnie lewicow膮 ba艅k臋鈥 oraz promowa膰 otwarty, rzetelny dialog ponad politycznymi podzia艂ami. Zn贸w, sam cel mo偶na uzna膰 za szczytny 鈥 przynajmniej z klasycznie o艣wieceniowych, liberalnych pozycji ideologicznych. Problem w tym, 偶e chwil臋 p贸藕niej Musk postuluje umo偶liwienie u偶ytkownikom ustawienia precyzyjnych preferencji dotycz膮cych selekcji tre艣ci, kt贸re b臋d膮 im wy艣wietlane. O ile w przypadku dost臋pu do tre艣ci seksualnych lub drastycznych takie rozwi膮zanie wydaje si臋 naturalne (z reszt膮: de facto ju偶 na twitterze dzia艂a poprzez ostrzeganie i zas艂anianie potencjalnie kontrowersyjnych tre艣ci), to jego rozszerzenie b臋dzie prowadzi膰 do efekt贸w dok艂adnie sprzecznych z postulowanymi warto艣ciami. Je艣li celem nowego CEO faktycznie ma by膰 przek艂uwanie internetowych baniek, to umo偶liwienie dostosowania tre艣ci pod k膮tem na przyk艂ad pogl膮d贸w politycznych, religijnych czy towarzyskich tylko wzmocni proces fragmentaryzacji dyskursu publicznego.

Koniec wolno艣膰 ekspresji?

Kolejny kontrowersyjny punkt manifestu odnosi si臋 do wolno艣ci s艂owa. Elon da艂 si臋 pozna膰 jako zwolennik szerokiego zakresu swobody ekspresji. W maju zapowiedzia艂, 偶e je艣li zostanie szefem platformy, to przywr贸ci (skasowane po prawicowych rozr贸bach w Waszyngtonie w styczniu bie偶膮cego roku) konto Donalda Trumpa. Mo偶na by艂o si臋 wi臋c spodziewa膰, 偶e takie zapowiedzi doprowadz膮 do odwrotu od polityki cenzurowania tre艣ci skrajnych, na kt贸re cz臋sto narzekaj膮 osoby o konserwatywnych pogl膮dach. Z tym wi臋kszym zdziwieniem nale偶y podej艣膰 do zawartej w memorandum Muska deklaracji o tym, 偶e Twitter b臋dzie podlega艂 prawu kraju, w kt贸rym jest u偶ywany (laws of the land). W sensie prawnym oznacza to zapewnienie, 偶e firma b臋dzie przestrzega膰 tych samych norm i regulacji, kt贸rych przestrzega膰 powinni jej u偶ytkownicy z r贸偶nych kraj贸w. Na pierwszy rzut oka brzmi to sensownie, jednak w praktyce mo偶e rodzi膰 powa偶ne problemy polityczne. Pomijaj膮c problemy natury technicznej (czy Twitter b臋dzie mia艂 osobny dzia艂 prawny dla ka偶dego kraju, w kt贸rym ma u偶ytkownik贸w?), wydaje si臋 to by膰 jawnie sprzeczne z deklarowanym przywi膮zaniem Muska do idei wolno艣ci s艂owa.

Je艣li deklaracje Muska faktycznie wejd膮 w 偶ycie, ich efektem mo偶e by膰 podporz膮dkowanie platformy lokalnym organom 艣cigania lub urz臋dom odpowiedzialnym za cenzurowanie nielegalnych tre艣ci. Mo偶e to oznacza膰, 偶e Polscy twitterowicze nie b臋d膮 mogli na przyk艂ad obra偶a膰 uczu膰 religijnych, zniewa偶a膰 g艂owy Pa艅stwa Polskiego lub przedstawicieli obcych pa艅stw. A tak偶e pisa膰 lub publikowa膰 zdj臋膰 lub film贸w, kt贸re naruszaj膮 jakiekolwiek normy i przepisy prawa. A przecie偶 wej艣cie w 偶ycie tych zapowiedzi uderzy艂oby w swobody obywatelskie nie tylko w krajach demokratycznych, ale przede wszystkim zniszczy艂oby jedno z podstawowych narz臋dzi organizacji oporu spo艂ecznego w krajach autorytarnych lub takich, kt贸re zmierzaj膮 w stron臋 dyktatury. Do艣膰 powiedzie膰, 偶e gdyby Twitter dzia艂a艂 w ten spos贸b od pocz膮tku, to mog艂o by nie doj艣膰 na przyk艂ad do protest贸w obywatelskich takich jak te z egipskiego placu Tahrir w 2011 roku czy ameryka艅skiego ruchu Black Lives Matter w 2021 roku.

SuperElon?

Wydaje si臋 wi臋c, 偶e przej臋cie Twittera przez Muska mo偶e sprowadzi膰 na jego g艂ow臋 jeszcze wi臋cej problem贸w. Wkraczaj膮c na teren debaty politycznej, medialnej, kulturowej i spo艂ecznej Musk otwiera kolejne fronty i zyskuje kolejnych przeciwnik贸w. W przeciwie艅stwie do jego poprzednich projekt贸w tym razem nie b臋d膮 one mia艂y charakteru stricte biznesowego. W 艣wietle wspomnianych wcze艣niej wyzwa艅 nasuwa si臋 pytanie: jaki jest cel tego wszystkiego?

Odpowiedzi s膮 dwie, niekoniecznie z reszt膮 ze sob膮 sprzeczne. Po pierwsze, kontrola najpowa偶niejszego medium mi臋dzynarodowej debaty, na kt贸rym komunikuj膮 si臋 ze sob膮 mi臋dzy innymi szefowie rz膮d贸w, g艂owy pa艅stw, organizacje mi臋dzynarodowe a nawet papie偶, jest warto艣ci膮 sam膮 w sobie. Mo偶e sta膰 si臋 艣rodkiem do wywierania wp艂ywu na decydent贸w i influenser贸w, a wi臋c narz臋dziem osi膮gania cel贸w, kt贸re Musk w danym momencie uzna za istotne. W tej interpretacji Twitter jest 鈥瀙er艂膮 w koronie鈥 jego imperium finansowego, kt贸re jednocze艣nie karmi pr贸偶no艣膰 oraz mo偶e by膰 przydatne w dalszym budowaniu jego brandu, maj膮tku i pozycji.

Drugi pow贸d jest jeszcze bardziej niepokoj膮cy. Od wielu miesi臋cy Musk otwarcie m贸wi o tym, 偶e zamierza stworzy膰 鈥瀞uperaplikacj臋鈥 (superapp), kt贸ra by艂aby odpowiednikiem dzia艂aj膮cego w Chinach WeChat. Ten ostatni 艂膮czy w sobie r贸偶ne funkcje: od komunikacyjnych, przez spo艂eczno艣ciowe a偶 po鈥 finansowe. Dla Muska to naturalny kierunek my艣lenia 鈥 na pocz膮tku swojej drogi do gigantycznej fortuny by艂 przecie偶 jednym z tw贸rc贸w PayPala. Rozbudowanie Twittera o dodatkowe funkcje nie jest problemem w sensie technicznym, mo偶e rodzi膰 natomiast problemy natury prawnej, etycznej i politycznej. Wizja przysz艂o艣ci, w kt贸rej ten sam cz艂owiek kontroluje dyskurs publiczny, jak i finanse osobiste, przenosi nas w obszar mrocznych dystopii. Co mo偶e j膮 powstrzyma膰? W 艣wietle indolencji b膮d藕 apatii urz臋d贸w regulacyjnych i niech臋ci krajowych parlament贸w do adresowania wyzwa艅 cyfrowych nie powinni艣my oczekiwa膰 zdecydowanych dzia艂a艅. Pozostaje nam nadzieja, 偶e tak jak w przypadku innych pomys艂贸w Muska miliarder zwyczajnie si臋 znudzi i poszuka innych drogich i presti偶owych zabawek.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij