Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Wzajemne zaufanie i prawa cz艂owieka

Ochrona praw cz艂owieka, takich w艂a艣nie jak prawo do skutecznej ochrony s膮dowej, jest nieod艂膮czn膮 cz臋艣ci膮 dzia艂alno艣ci Unii. Polska, staj膮c si臋 jej cz艂onkiem, zobowi膮za艂a si臋 przestrzega膰 r贸wnie偶 tych praw.

ilustr.: Zuzia Wojda

ilustr.: Zuzia Wojda


W zesz艂ym tygodniu, 29 czerwca 2018, zosta艂a wszcz臋ta procedura dotycz膮ca naruszenia prawa unijnego przez Polsk臋. Toczy si臋 ona przed Trybuna艂em Sprawiedliwo艣ci Unii Europejskiej (TSUE) w zwi膮zku z nowelizacj膮 Ustawy o S膮dzie Najwy偶szym. Rozpoczynaj膮c t臋 procedur臋, Komisja Europejska i TSUE post臋puj膮 zgodnie ze swoj膮 rol膮 stra偶nik贸w prawa do skutecznej ochrony s膮dowej. Ochrona praw cz艂owieka, takich w艂a艣nie jak prawo do skutecznej ochrony s膮dowej, jest nieod艂膮czn膮 cz臋艣ci膮 dzia艂alno艣ci Unii. Polska, staj膮c si臋 jej cz艂onkiem, zobowi膮za艂a si臋 przestrzega膰 r贸wnie偶 tych praw. Wsp贸lny rynek ekonomiczny nie jest mo偶liwy bez pewnej wsp贸lnoty warto艣ci 鈥 udzia艂 w nim i wsp贸lna interpretacja praw cz艂owieka, a przynajmniej ich istoty, s膮 nieroz艂膮cznie zwi膮zane.
Polska vs Komisja Europejska: stan aktualny
Aktualnie toczy si臋 przeciwko Polsce procedura artyku艂u 7 Traktatu o Unii Europejskiej, kt贸ra zezwala na wprowadzenie sankcji przeciwko krajowi cz艂onkowskiemu, je偶eli stwierdzone zostanie powa偶ne naruszenie warto艣ci uwzgl臋dnionych w Traktacie. Procedury prawa europejskiego nie s膮 zbyt proste do rozszyfrowania dla obserwatora bez wykszta艂cenia prawnego, a tym bardziej procedura art. 7, kt贸ra nigdy wcze艣niej nie zosta艂a zastosowana. Dlatego 艂atwo jest politykom zwi膮zanym z rz膮dem przedstawia膰 j膮 jako spos贸b na realizacj臋 prywatnych interes贸w Francji i Niemiec聽b膮d藕 te偶 odwet na Polsce za nieprzyjmowanie imigrant贸w. Prawdopodobnie podobna narracja mo偶e si臋 pojawi膰 w zwi膮zku z post臋powaniem prawnym przeciwko Polsce rozpocz臋tym przez Komisj臋 Europejsk膮 przed Trybuna艂em Sprawiedliwo艣ci Unii Europejskiej (TSUE) 29 czerwca b.r. Chodzi o zgodno艣膰 Ustawy o S膮dzie Najwy偶szym, wchodz膮cej w 偶ycie 3 lipca, z prawem unijnym. Sprawa jest kluczowa, ale nie dla prywatnych cel贸w Francji czy Niemiec, lecz dlatego, 偶e wsp贸lna interpretacja prawa do skutecznej ochrony prawnej jest w interesie ca艂ej Unii, a w szczeg贸lno艣ci Polski.
Aby wprowadzi膰 sankcje na drodze art. 7, musi by膰 zgodno艣膰 wszystkich pozosta艂ych cz艂onk贸w Rady Unii Europejskiej. Tym samym procedura, kt贸ra na pierwszy rzut oka wydawa艂aby si臋 stosunkowo surowa wobec oskar偶onego pa艅stwa cz艂onkowskiego, jest z艂agodzona poprzez bardzo wysoki pr贸g wymagany, aby j膮 zastosowa膰. Ma艂o prawdopodobne jest, 偶e dojdzie do wprowadzenia sankcji 鈥 W臋gry, kt贸re b臋d膮 obawia艂y si臋 podobnego post臋powania, nie zag艂osuj膮 przeciwko Polsce.聽 Trwaj膮 rozmowy mi臋dzy reprezentacj膮 polskiego rz膮du a Komisj膮 Europejsk膮, ale na chwil臋 obecn膮 ma艂o prawdopodobne jest, 偶e kt贸ra艣 ze stron ust膮pi.
Post臋powanie prawne przed Trybuna艂em w Luksemburgu rozpocz臋te w ostatnich dniach ma zupe艂nie inny charakter. Nie jest procesem politycznym, wymagaj膮cym g艂osowania przedstawicieli pa艅stw cz艂onkowskich. To s臋dziowie Trybuna艂u Sprawiedliwo艣ci b臋d膮 decydowali o tym, czy Ustawa o S膮dzie Najwy偶szym jest zgodna z traktatami europejskimi. Prawdopodobnie b臋d膮 j膮 analizowa膰 przez pryzmat art. 19(1) Traktatu o Unii Europejskiej, stanowi膮cego o prawie do skutecznego 艣rodka ochrony prawnej. Zakres tego prawa zosta艂 niedawno poruszony w sprawie przeciwko Portugalii (Associa莽茫o Sindical dos Ju铆zes Portugueses C-64/16), w kt贸rej Trybuna艂 musia艂 zadecydowa膰 o tym, czy obni偶enie wynagrodze艅 s臋dzi贸w stanowi艂o zagro偶enie dla niezawis艂o艣ci s臋dziowskiej. Cho膰 w danym przypadku nie uznano naruszenia art. 19(1), Trybuna艂 podkre艣li艂 jego znaczenie jako zasady og贸lnej prawa Unii. Dla wielu komentator贸w by艂 to znak, 偶e Trybuna艂 szykuje si臋 do podj臋cia kwestii narusze艅 praworz膮dno艣ci w Polsce i na W臋grzech.
Zasady og贸lne prawa europejskiego
K艂ad膮c nacisk na charakter zasady niezawis艂o艣ci s臋dziowskiej jako zasady og贸lnej prawa europejskiego, Trybuna艂 zaznaczy艂 jej miejsce w hierarchii prawa unijnego. Zasady og贸lne zawieraj膮 prawa i wolno艣ci obywatelskie, takie jak prawo do 偶ycia prywatnego czy wolno艣膰 od dyskryminacji. Polska, przyst臋puj膮c do Unii, zobowi膮za艂a si臋 przestrzega膰 prawa unijnego, w tym r贸wnie偶 zasad og贸lnych. Cho膰 Polska nie jest sygnatariuszem Karty Praw Podstawowych, dokumentu w艂膮czonego do Traktatu Lizbo艅skiego, zawieraj膮cego ca艂y katalog praw cz艂owieka, kt贸re obowi膮zuj膮 pa艅stwa cz艂onkowskie, nie ma to znaczenia, gdy偶 Karta mia艂a jedynie by膰 spisaniem ju偶 istniej膮cych praw. Niepodpisanie tego aktu nie zmienia w praktyce zobowi膮za艅 Polski, je艣li chodzi o przestrzeganie praw cz艂owieka, kt贸re s膮 zasadami og贸lnymi prawa europejskiego.
Sk膮d kontrola Unii Europejskiej nad reform膮 polskiego s膮downictwa?
Cz臋sto pada pytanie: w艂a艣ciwie dlaczego Unia mia艂aby mie膰 kontrol臋 nad tym, jak reformowane s膮 polskie s膮dy? W odpowiedzi mo偶na us艂ysze膰 argument, 偶e Unia jest niedemokratyczna i nie powinna interweniowa膰 w prawa ustanowione w demokratycznym procesie pa艅stw. Mo偶na w膮tpi膰, czy demokracja na poziomie pa艅stwowym b膮d藕 europejskim jest warto艣ci膮 absolutn膮, czy raczej powinna by膰 ograniczona przez na przyk艂ad ochron臋 praw mniejszo艣ci oraz prawa cz艂owieka. Kontrowersyjn膮 kwesti膮 jest r贸wnie偶 to, czy Unia jest faktycznie mniej demokratyczna ni偶 jej pa艅stwa cz艂onkowskie. Jednak poza tymi kwestiami istnieje jeszcze inny aspekt, kt贸ry zostanie tutaj poruszony. Obowi膮zek przestrzegania prawa unijnego i zgodna interpretacja takich zasad jak niezawis艂o艣膰 s臋dziowska s膮 konieczne, aby Unia Europejska mog艂a funkcjonowa膰. Sprzeciw wobec potrzeby wsp贸lnej interpretacji zasady niezawis艂o艣ci s臋dziowskiej jest nie do pogodzenia z ch臋ci膮 pozostania we wsp贸lnym rynku.
Prawa cz艂owieka a wsp贸lny rynek
Je偶eli chcemy wsp贸lnego rynku europejskiego, nie mo偶emy jednocze艣nie odrzuci膰 przyj臋cia pewnych wsp贸lnych warto艣ci. Integracja ekonomiczna musi poci膮gn膮膰 za sob膮 integracj臋 w kwestiach spo艂ecznych, w tym tak偶e zwi膮zanych z rynkiem. Brak regulacji w tych sprawach to r贸wnie偶 pewien wyb贸r ideologiczny 鈥 wyb贸r gospodarki nieuregulowanej, w kt贸rej si艂y rynkowe s膮 decyzyjne. 艢ci艣lejsza integracja ekonomiczna pozwala firmom na zak艂adanie siedzib w r贸偶nych pa艅stwach i przemieszczanie produkcji do kraj贸w, w kt贸rych jest to najbardziej op艂acalne. Je偶eli prawa spo艂eczne聽 pracownik贸w s膮 znacz膮co r贸偶ne w zale偶no艣ci od pa艅stwa, pozostawienie kwestii nieuregulowanej na poziomie europejskim mo偶e doprowadzi膰 do tak zwanego 鈥瀝贸wnania do do艂u鈥 (ang. 鈥瀝ace to the bottom鈥 ), wedle kt贸rego pa艅stwa b臋d膮 konkurowa艂y o to, kt贸re ma najbardziej przychylne regulacje, aby przyci膮gn膮膰 firmy. Je艣li b臋dzie to wymaga艂o obni偶enia standard贸w pracy si艂y roboczej, takie kroki zostan膮 podj臋te. Dopiero ustanowienie wsp贸lnych standard贸w na mi臋dzynarodowym poziomie, odpowiadaj膮cych ca艂ej gospodarce, jest wystarczaj膮ce, aby unikn膮膰 tego typu erozji standard贸w pracy.
Ustanawianie wsp贸lnych praw politycznych, spo艂ecznych i ekonomicznych jest zatem koniecznym elementem rozwoju wsp贸lnego rynku. Popieranie integracji ekonomicznej z r贸wnoczesnym przeciwstawieniem si臋 integracji w kwestii wsp贸lnych praw jest zaakceptowaniem systemu, w kt贸rym o prawach jednostki decyduj膮 jedynie si艂y rynkowe, i wszystkich konsekwencji z tym zwi膮zanych.
Wzajemne zaufanie
Inn膮 spraw膮, 艣ci艣le zwi膮zan膮 z kwesti膮 niezawis艂o艣ci s膮d贸w, jest wzajemne zaufanie mi臋dzy pa艅stwami cz艂onkowskimi, r贸wnie偶 konieczne dla funkcjonowania Unii Europejskiej. Jest ono kluczowe dla funkcjonowania takich system贸w jak Europejski Nakaz Aresztowania, kt贸ry pozwala na wsp贸艂prac臋 wszystkich pa艅stw cz艂onkowskich w sprawach 艣ledztwa oraz aresztowania przest臋pc贸w. Aby zarz膮dzi膰 ekstradycj臋 (pozwoli膰 na to, aby oskar偶ony by艂 s膮dzony w innym kraju) b膮d藕 zaakceptowa膰 zagraniczne wyroki, niezb臋dna jest pewno艣膰 co do wystarczaj膮cej skuteczno艣ci system贸w prawnych innych pa艅stw. Problem pojawi艂 si臋 ju偶 w aktualnej sprawie dotycz膮cej obywatela polskiego oskar偶onego o handel narkotykami w Irlandii. S臋dzia irlandzkiego s膮du zakwestionowa艂a wydanie oskar偶onego do s膮d贸w polskich wedle procedury Europejskiego Nakazu Aresztowania, gdy偶 uwa偶a艂a, 偶e brak niezawis艂o艣ci w polskim systemie s膮downictwa narazi艂by oskar偶onego na powa偶ne naruszenie jego praw (Celmer C-216/18). 28 czerwca zosta艂a opublikowana Opinia Rzecznika Generalnego Trybuna艂u w tej sprawie, kt贸ry uzna艂 prawo s膮du irlandzkiego do stwierdzenia systemowych brak贸w w polskim s膮downictwie, kt贸re mog艂yby zagrozi膰 jednostce. Cho膰 nie zosta艂a jeszcze opublikowana ostateczna decyzja w tej sprawie, przypadek doskonale obrazuje znaczenie wzajemnego zaufania mi臋dzy systemami prawnymi pa艅stw w funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Je偶eli Polska chce nadal nale偶e膰 do struktur takich jak Europejski Nakaz Aresztowania, konieczna jest wsp贸lna koncepcja niezawis艂o艣ci s膮d贸w z innymi pa艅stwami cz艂onkowskimi Unii. Nawet je偶eli Polsce nie b臋d膮 wytyczone sankcje w wyniku procedury artyku艂u 7, mo偶e ona utraci膰 prawa cz艂onka UE na drodze po艣redniej. Mo偶e si臋 to sta膰 w艂a艣nie poprzez decyzje s膮d贸w pa艅stw cz艂onkowskich w sprawach takich jak Celmer. Gdy w gr臋 wchodzi wzajemne zaufanie pomi臋dzy pa艅stwami cz艂onkowskimi, ocena praworz膮dno艣ci w Polsce przez s臋dzi贸w innych pa艅stw mo偶e doprowadzi膰 do wykluczenia Polski z tych procedur. Stwierdzenie przez reprezentacj臋 polskiego rz膮du, 偶e organy unijne 鈥瀗ie rozumiej膮鈥 polskich reform s膮downictwa, nic nie wniesie; w interesie Polski le偶y, aby koncepcje niezawis艂o艣ci s膮d贸w i prawa do skutecznej ochrony prawnej Polski oraz Unii by艂y ponownie ze sob膮 zgodne.

聽***

Pozosta艂e teksty z聽bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰聽tutaj.

聽***

Polecamy tak偶e:

Socjalny filar dw贸ch pr臋dko艣ci

Demos potrzebny Unii od zaraz

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij