Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

"Wywy┼╝szeni", czyli o hierarchii

Materiały prasowe Muzeum Narodowego

Nowootwarte Muzeum Narodowe nie rozczarowa┼éo warszawiak├│w. Wr─Öcz przeciwnie ÔÇô obok porz─ůdnie odnowionych sal ekspozycyjnych pozytywnie zaskakuje tak┼╝e nowa wystawa czasowa ÔÇô ÔÇ×Wywy┼╝szeni. Od faraona do Lady GagiÔÇŁ.
 
W holu muzeum wisz─ů wizerunki dw├│ch kobiet, kt├│re przez zestawienie, stanowi─ů wizyt├│wk─Ö i doskonale trafny wst─Öp do tematyki wystawy. Owe kobiety to Dorota de Biron ÔÇô ksi─Ö┼╝na ┼╝yj─ůca w XVIII wieku oraz wsp├│┼éczesna celebrytka Lady Gaga. Obie zas┼éuguj─ů na miano wywy┼╝szonych. Pierwsza z nich za spraw─ů szlachetnego urodzenia, urody i intelektu, druga tylko dzi─Öki spektaklowi, jaki robi wok├│┼é siebie, chocia┼╝by ubieraj─ůc si─Ö w sukni─Ö z surowego mi─Ösa. Ju┼╝ po zderzeniu tych dw├│ch postaci wida─ç, ┼╝e wystawa jest niekonwencjonalna. Porusza problem wszechobecnej hierarchii w spo┼éecze┼ästwie, sk┼éania do refleksji na temat wywy┼╝szenia i tego, co o nim decydowa┼éo kiedy┼Ť i decyduje dzi┼Ť. Rozwa┼╝a r├│┼╝ne prawa i przywileje, jakie przys┼éugiwa┼éy jednostkom wywy┼╝szonym.
Znacz─ůca cz─Ö┼Ť─ç wystawy po┼Ťwi─Öcona jest wizerunkom w┼éadc├│w i os├│b wysoko postawionych w hierarchii spo┼éecznej, poniewa┼╝ przez wieki to g┼é├│wnie oni zas┼éugiwali na miano wywy┼╝szonych. Ich najwi─Ökszym przywilejem by┼éo prawo do nie┼Ťmiertelno┼Ťci. Wi─ů┼╝e si─Ö z tym ca┼éa sztuka sepulkralna ÔÇô liczne mumie, sarkofagi, nagrobki, portrety trumienne, kt├│re mo┼╝emy podziwia─ç na wystawie. Najwi─Öksze wra┼╝enie sprawia wyeksponowane na samym pocz─ůtku, monumentalne Castrum doloris. To konstrukcja architektoniczno-rze┼║biarska, wystawiana kiedy┼Ť podczas obrz─Öd├│w pogrzebowych kr├│l├│w i mo┼╝now┼éadc├│w, gdzie po┼Ťrodku ustawiano trumn─Ö zmar┼éego. Ca┼éo┼Ť─ç jest niezwykle bogata w alegorie, symbole, rze┼║by i s┼éu┼╝y do gloryfikacji nieboszczyka. To doskona┼ée narz─Ödzie do uwiecznienia w┼éadzy i unie┼Ťmiertelnienia wybitnych jednostek.
 

Castrum Doloris; Materiały prasowe Muzeum Narodowego


 
Cho─ç wystawa to swoista podr├│┼╝ poprzez wieki i ustroje polityczne, to jednak, pocz─ůwszy od zestawienia wizerunk├│w Doroty de Biron i Lady Gagi, w wielu przestrzeniach rozgrywa si─Ö dialog mi─Ödzy przesz┼éo┼Ťci─ů a wsp├│┼éczesno┼Ťci─ů. Wystawa zaczyna si─Ö i ko┼äczy w tym samym miejscu, a obok wspomnianego wcze┼Ťniej Castrum doloris wisi dzie┼éo wsp├│┼éczesnego artysty Oskara Dawickiego Nekrologi. To zbi├│r klepsydr z nazwiskami ┼éudz─ůco podobnymi do nazwisk znanych osobisto┼Ťci naszych czas├│w. To krytyczne spojrzenie na dzisiejszy kult celebryt├│w, zwr├│cenie uwagi na ulotno┼Ť─ç nazwiska i nietrwa┼éo┼Ť─ç s┼éaw wylansowanych przez media. Zestawienie Nekrolog├│w z nagrobkami etruskimi mo┼╝e da─ç do my┼Ťlenia na temat dzisiejszego kultu nawet najbardziej zas┼éu┼╝onych postaci.
To dopiero pocz─ůtek kontrast├│w. Po obejrzeniu r├│┼╝nych form wywy┼╝szenia po┼Ťmiertnego, wchodzimy do pierwszej sali, kt├│ra opisuje prawo do imiennego wizerunku. B─Öd─ůc w niej, widzimy jednocze┼Ťnie sal─Ö ostatni─ů, po┼Ťwi─Öcon─ů wsp├│┼éczesnym wywy┼╝szonym. Cho─ç uk┼éad przestrzenny trudny by┼é do zagospodarowania, wielki uk┼éon w stron─Ö tw├│rc├│w wystawy za tak ┼Ťwietne jego wykorzystanie. W pierwszej sali stoj─ů rz─Ödami, niesamowicie wyeksponowane, marmurowe popiersia w┼éadc├│w i magnat├│w rzymskich oraz nowo┼╝ytnych. Efekt pot─Öguje gra ┼Ťwiate┼é ÔÇô w przyciemnionej sali wzrok przyci─ůgaj─ů pod┼Ťwietlone marmurowe g┼éowy, przenikliwie patrz─ůce w nasz─ů stron─Ö. Dawni wywy┼╝szeni zostali doskonale zderzeni ze wsp├│┼éczesnymi, por├│wnane zosta┼éy sposoby, w jaki buduj─ů oni sw├│j wizerunek. W sali obok widzimy rz─Ödy nowoczesnych tablet├│w, na kt├│rych wy┼Ťwietlane s─ů w zmieniaj─ůcych si─Ö sekwencjach zdj─Öcia dzisiejszych celebryt├│w. ┼Üwietnie oddaje to ulotno┼Ť─ç wsp├│┼éczesnej s┼éawy.
 

Nekrologi; Materiały prasowe Muzeum Narodowego


 
Dalsze sale prezentuj─ů nam kolejne epoki i charakterystyczne dla nich hierarchie spo┼éeczne oraz powody i sposoby wywy┼╝szenia jednostek. Najbardziej efektownie zdaj─ů si─Ö by─ç eksponaty zwi─ůzane z w┼éadz─ů i ca┼é─ů jej ikonografi─ů. Spotykamy si─Ö z wielk─ů apoteoz─ů dawnych rz─ůdz─ůcych, pocz─ůwszy od piecz─Öci mezopotamskich, przez wizerunki staro┼╝ytnych cesarzy rzymskich, a┼╝ po zsakralizowane oblicza w┼éadc├│w nowo┼╝ytnych. Wszyscy przedstawiani byli jako b├│stwa, poniewa┼╝ mieli w┼éadz─Ö z boskiego nadania, albo sami si─Ö na bog├│w kreowali. Najwi─Öksze wra┼╝enie sprawia rycina Apoteoza Napoleona I, gdzie g┼éowa w┼éadcy otoczona jest promieniami, a cesarz unosi si─Ö nad globem ziemskim i objawia niczym b├│g z za┼Ťwiat├│w. Wyniesienie rz─ůdz─ůcego ze sfery profanum do sfery sacrum s┼éu┼╝y┼éo gloryfikacji w┼éadzy monarszej, ca┼ékowitym wywy┼╝szeniu go ponad poddanych.
Splendor w┼éadzy przejawia┼é si─Ö nie tylko w portretach, ale i w insygniach kr├│lewskich, a zw┼éaszcza w stroju. P┼éaszcz koronacyjny kr├│la Augusta III stanowi swoist─ů dominant─Ö w ci─ůgu galerii. Niezwykle cenny, haftowany z┼éotymi ni─çmi i specjalnie o┼Ťwietlony, sprawia niesamowite wra┼╝enie. Stoi w szklanej gablocie i, cho─ç mo┼╝na go ogl─ůda─ç z bliska, jest w pewien spos├│b niedost─Öpny. Funkcj─Ö reprezentacyjn─ů dla w┼éadzy spe┼énia┼éa tak┼╝e architektura, g┼é├│wnie symboliczna: ┼éuki triumfalne, kolumny i obeliski. Stawianie takich obiekt├│w to r├│wnie┼╝ forma apoteozy w┼éadcy ÔÇô obelisk to pradawny symbol ┼é─ůczno┼Ťci mi─Ödzy niebem a ziemi─ů, sacrumprofanum, Bogiem a w┼éadz─ů ziemsk─ů. W┼éadza pos┼éuguje si─Ö tak┼╝e s┼éowem ÔÇô ekspozycji towarzysz─ů powieszone na ┼Ťcianach tablice z inskrypcjami tytulatury monarszej z r├│┼╝nych epok, pocz─ůwszy od staro┼╝ytnej Asyrii, a sko┼äczywszy na cesarzu Etiopii z lat 1941-1974:Cesarz Hajle Selasje I, Zwyci─Öski Lew Plemienia Judy, Wybraniec Bo┼╝y, Kr├│l Kr├│l├│w Etiopii. To kolejny obecny na wystawie dialog przesz┼éo┼Ťci z tera┼║niejszo┼Ťci─ů ÔÇô str├│j koronacyjny wygl─ůda dla nas do┼Ť─ç bajkowo i nierealnie, lecz tytulatura monarsza niewiele si─Ö zmieni┼éa. Nasz wsp├│┼éczesny kr├│l co prawda zrezygnowa┼é z szat gronostajowych, ale wystarczy obejrze─ç transmisj─Ö z zaprzysi─Ö┼╝enia kt├│rego┼Ť z prezydent├│w i przekonamy si─Ö, ┼╝e wci─ů┼╝ mamy do czynienia z apoteoz─ů w┼éadcy.
 

Materiały prasowe Muzeum Narodowego

Na ekspozycji prezentowane s─ů r├│wnie┼╝ hierarchie republika┼äskie, w kt├│rych, pod pozorami r├│wno┼Ťci, zawsze jaka┼Ť grupa by┼éa wywy┼╝szona. Elementem wystawy s─ů r├│wnie┼╝ hierarchie w spo┼éecze┼ästwach nowoczesnych, w kt├│rych nast─ůpi┼é regres. Sta┼éy si─Ö nim ustroje autorytarne i totalitarne, kt├│re w dramatyczny spos├│b zmieni┼éy poj─Öcie wywy┼╝szenia w spo┼éecze┼ästwie. Ilustruj─ů je materia┼éy filmowe z wyst─ůpieniami Hitlera, obrazy Andrzeja Wr├│blewskiego, Jonasza Sterna i Xawerego Dunikowskiego. W tym nowym spo┼éecze┼ästwie panowa┼éo nieludzkie zniewolenie, a wywy┼╝szona jednostka pragn─Ö┼éa bezgranicznego uwielbienia oraz w┼éadzy nad ┼╝yciem i ┼Ťmierci─ů poddanych.
Po tej skondensowanej podr├│┼╝y przez histori─Ö dochodzimy do sali ostatniej, zatytu┼éowanej ÔÇ×Hierarchie dzi┼ŤÔÇŁ. Jej przedsmak mieli┼Ťmy ju┼╝ w pierwszej sali, by┼é to jednak tylko pobie┼╝ny obraz. Mottem tej cz─Ö┼Ťci ekspozycji, a zarazem podsumowaniem ca┼éej wystawy, s─ů s┼éowa AndyÔÇÖego Warhola, dwie sentencje, kt├│re wyg┼éosi┼é w pewnym odst─Öpie czasowym:
ÔÇ×W przysz┼éo┼Ťci ka┼╝dy b─Ödzie mia┼é swoje pi─Ötna┼Ťcie minutÔÇŁ
ÔÇ×Widz─Ö to teraz inaczej: Za pi─Ötna┼Ťcie minut s┼éaw─Ö zyska ka┼╝dyÔÇŁ
 
Cho─ç ┼╝yjemy w spo┼éecze┼ästwie demokratycznym, nie oznacza to, ┼╝e wsp├│┼éczesny ┼Ťwiat nie podlega hierarchii. Jednak dzi┼Ť mamy inny rodzaj wywy┼╝szenia ÔÇô poprzez w┼éadz─Ö nad mass mediami. Ma┼é─ů rol─Ö gra dzi┼Ť szlachetne urodzenie, wykszta┼écenie, czy w┼éadza, a coraz wi─Öksze znaczenie ma zdolno┼Ť─ç autopromocji. Przywileje wywy┼╝szonych uleg┼éy diametralnym zmianom ÔÇô faraonowi egipskiemu kuto pos─ůgi w najtrudniejszym do obr├│bki kamieniu, jaki istnieje, a dzi┼Ť ka┼╝dy ma prawo, by wybudowa─ç sobie nagrobek na cmentarzu. Kiedy┼Ť nie wszyscy mieli prawo do portretu, dzi┼Ť ma je ka┼╝dy, kto zrobi sobie zdj─Öcie. Obecnie o wywy┼╝szeniu decyduje przywilej dost─Öpu do medi├│w czy posiadanie gad┼╝et├│w luksusowych marek.
– ÔÇ×Wywy┼╝szeniÔÇŁ to wystawa bez precedensu. Takiej ekspozycji nigdzie w Europie nie by┼éo. ÔÇô powiedzia┼é opiekun naukowy wystawy profesor Krzysztof Pomian. Trzeba przyzna─ç, ┼╝e temat wystawy jest innowacyjny. Sk┼éania do refleksji nad dzisiejszym stanem spo┼éecze┼ästwa, miejscem sztuki w hierarchii spo┼éecznej a nawet nad przysz┼éo┼Ťci─ů i funkcj─ů instytucji, jak─ů jest muzeum.
 

Wywy┼╝szeni. Od faraona do Lady Gagi
18 maja ÔÇô 23 wrze┼Ťnia 2012
 
Opiekun naukowy ekspozycji – prof. Krzysztof Pomian
Wystaw─Ö realizuje zesp├│┼é kurator├│w pod kierunkiem prof. Antoniego Ziemby i dr Gra┼╝yny Bastek, z udzia┼éem Aleksandry Janiszewskiej.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś