Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Wyparta my┼Ťl Kuronia

Wed┼éug obowi─ůzuj─ůcej w Polsce ideologii w roku 1989 sko┼äczy┼éa si─Ö historia - demokracja liberalna i gospodarka wolnorynkowa s─ů zwie┼äczeniem wielowiekowej walki narodu o wolno┼Ť─ç.

ilustr.: Marta Zawierucha


ÔÇőWed┼éug obowi─ůzuj─ůcej w Polsce ideologii w roku 1989 sko┼äczy┼éa si─Ö historia – demokracja liberalna i gospodarka wolnorynkowa s─ů zwie┼äczeniem wielowiekowej walki narodu o wolno┼Ť─ç.
My┼Ťl Kuronia zawsze poszukiwa┼éa form dzia┼éania zarazem wsp├│lnotowego i autonomicznego, form zapewniaj─ůcych wszystkim ludziom realne sprawstwo, moc kszta┼étowania ┼Ťwiata. Tak uj─Öty, ┼Ťwiatopogl─ůd kuroniowski najsilniej przeciwstawia si─Ö dominuj─ůcemu dzi┼Ť modelowi indywidualizmu ÔÇô rywalizacyjnemu, selekcyjnemu, opartemu na wizji konfliktu konkuruj─ůcych ze sob─ů jednostkowych interes├│w.
Ten model stanowi ideologiczn─ů podbudow─Ö kapitalizmu, tworzy bowiem iluzj─Ö, wedle kt├│rej wszelkie formy wsp├│┼épracy, czy szerzej: wsp├│┼éistnienia, bycia razem, mog─ů zaistnie─ç tylko jako odg├│rnie ukszta┼étowane przez kapita┼é i pracodawc├│w, lub zapo┼Ťredniczone w politycznej reprezentacji i organizacjach tak zwanego trzeciego sektora.
Dlatego Danuta Kuro┼ä w tek┼Ťcie o nieobecno┼Ťci Jacka Kuronia w polskiej przestrzeni publicznej s┼éusznie postawi┼éa mocn─ů tez─Ö: w dzisiejszej Polsce nie m├│wi si─Ö j─Özykiem Kuronia, poniewa┼╝ jest to j─Özyk, kt├│rego nie spos├│b uzgodni─ç z porz─ůdkiem neoliberalnym ÔÇô zar├│wno w planie spo┼éeczno-ekonomicznym (kapitalizmu, pracy najemnej), jak w planie politycznym (demokracji ograniczonej do formu┼éy parlamentarnej reprezentacji)…
Przyjaźń celem wspólnoty
W ÔÇ×Wierze i winie” znajduje si─Ö rozdzia┼é ÔÇ×Wielkie przewarto┼Ťciowanie ÔÇô filozofia dzia┼éaniaÔÇŁ, kt├│ry po wielekro─ç powinni czyta─ç zw┼éaszcza ci, kt├│rzy neguj─ů wag─Ö my┼Ťli kuroniowskiej, kt├│rzy chcieliby ucukrowa─ç obraz dobrego, poczciwego Jacka o z┼éotym sercu, wielkiej energii i niepotrzebnych aspiracjach teoretycznych. Kuro┼ä podejmuje tam analiz─Ö pracy, wychodz─ůc od pism m┼éodego Marksa. Rozpoczyna od Marksowskiego poj─Öcia alienacji, wyobcowania pracyÔÇ×aktywno┼Ť─ç robotnika to praca najemna, a wi─Öc wyalienowana, to znaczy pod obc─ů komend─ů i dla obcego celuÔÇŁ. Pracownik wyst─Öpuje wobec pracodawcy wy┼é─ůcznie jako jednostka, indywiduum, kt├│re sprzedaje swoj─ů prac─Ö. Organizacj─ů pracy, okre┼Ťleniem jej cel├│w, koordynacj─ů wsp├│┼édzia┼éania mi─Ödzy pojedynczymi pracownikami zajmuje si─Ö pracodawca, a raczej kapita┼é ÔÇô kapita┼é, kt├│ry istnie─ç mo┼╝e tylko o tyle, o ile istnieje zysk, czyli ÔÇô wedle Marksa ÔÇô praca nieop┼éacona. W ten spos├│b pracownik czy pracownica s─ů w samym procesie pracy nie u siebie, wyzyskiwani, pozbawieni wp┼éywu i panowania nad jej warunkami. Tak oto dochodzi do oddzielenia pracy od my┼Ťlenia, pracy od tw├│rczo┼Ťci. Pracownik w pracy pozostaje samotny, cho─ç musi wsp├│┼épracowa─ç z innymi: jego praca ÔÇô i wsp├│┼épraca ÔÇô przeciwstawiaj─ů mu si─Ö jako co┼Ť obcego, wrogiego. M├│wi─ůc j─Özykiem kuroniowskim ÔÇô dokonuje si─Ö oddzielenie aktu tworzenia od przyja┼║ni, mi┼éo┼Ťci. Sk─ůdin─ůd w PRL praca pozostawa┼éa podobnie wyalienowana ÔÇô tam organizatorem, nadzorc─ů i w┼éa┼Ťcicielem by┼éo pa┼ästwo, dzisiaj jest nim prywatny pracodawca. Praca wyalienowana oznacza degradacj─Ö pracownika, jeszcze bardziej degraduj─ůcy jest brak pracy ÔÇô wpisane w kapitalistyczny porz─ůdek pe┼éne wyobcowanie, skazuj─ůce na samotno┼Ť─ç i zb─Ödno┼Ť─ç.
Podobnie w planie politycznym ÔÇô gdzie wyst─Öpujemy jako jednostki, odr─Öbni wyborcy, powo┼éuj─ůcy w indywidualnie odbywanym akcie g┼éosowania reprezentacj─Ö ÔÇô niemo┼╝liwe staje si─Ö zrealizowanie celu, kt├│ry ju┼╝ Arystoteles, a my┼Ťl Kuronia jest tu zadziwiaj─ůco zbie┼╝na, ustanowi┼é jako nadrz─Ödny cel wszelkiej politycznej wsp├│lnoty: przyja┼║ni.
Marksizm stanowi w my┼Ťli Kuronia punkt wyj┼Ťcia i przedmiot zmagania: koncepcja pracy wyobcowanej, ÔÇ×ta nies┼éychanie trafna diagnoza, odkrycie najwa┼╝niejszego by─ç mo┼╝e schorzenia naszej ca┼éej epoki, wp─Ödzi┼éa jej autora w pu┼éapk─ÖÔÇŁ. Ow─ů pu┼éapk─ů sta┼é si─Ö dla marksizmu ekonomistyczny determinizm, prowadz─ůcy do przekonania, ┼╝e ÔÇ×wyalienowana jest ca┼éa aktywno┼Ť─ç cz┼éowiekaÔÇŁ. Celem Kuronia jest odkrycie, wydobycie tej przestrzeni ludzkiej aktywno┼Ťci, kt├│ra pozostaje autonomiczna, prawdziwie tw├│rcza, niewyobcowana, a zarazem obronienie jej przed sprywatyzowaniem, zepchni─Öciem w indywidualizm. Kuro┼ä, uwa┼╝ny czytelnik ÔÇ×O roli jednostki w historiiÔÇŁ Plechanowa, nigdy nie ulegnie pokusie my┼Ťlenia w kategoriach indywidualnego ludzkiego podmiotu, pozahistorycznej esencji cz┼éowiecze┼ästwa, stanowi─ůcej residuum wolno┼Ťci.
Je┼Ťli nie chc─ů Pa┼ästwo przegapi─ç kolejnych wyda┼ä naszego tygodnika, zach─Öcamy do zapisania si─Ö do naszego newslettera.

Przeku─ç my┼Ťli w prac─Ö
Wszystkie praktyczne pomys┼éy Jacka Kuronia: samorz─ůd robotniczy, ruch spo┼éeczny, s─ů pr├│b─ů pomy┼Ťlenia autonomii tego, co wsp├│lne. Wyrastaj─ů z przekonania, ┼╝e pojednanie my┼Ťlenia i pracy, a zatem prawdziwa tw├│rczo┼Ť─ç, mo┼╝liwe jest tylko w tym, co mi─Ödzyludzkie, to znaczy w mi┼éo┼Ťci, w przyja┼║ni. Gdy praca jest ci─Ö┼╝arem, gdy zamiast tworzeniem jest niewol─ů, gdy pracodawca mo┼╝e nam j─ů odebra─ç, skazuj─ůc na otch┼éa┼ä zb─Ödno┼Ťci ÔÇô w├│wczas my┼Ťlenie, ca┼ékowicie oderwane od warunk├│w pracy, ulega prywatyzacji ÔÇô mo┼╝emy my┼Ťle─ç jedynie w czasie wolnym, o ile mamy na to jeszcze si┼é─Ö. Taki stan rzeczy niszczy nas, zabija. Zmiana mo┼╝liwa jest tylko poprzez ruch spo┼éeczny, kt├│rego ÔÇ×uczestnicy przezwyci─Ö┼╝aj─ů w swoim ┼╝yciu w jakim┼Ť stopniu przeciwie┼ästwa mi─Ödzy spo┼éecznym a prywatnym i w zwi─ůzku z tym mog─ů przezwyci─Ö┼╝a─ç, te┼╝ oczywi┼Ťcie w pewnym stopniu, przeciwie┼ästwo mi─Ödzy tworzeniem i wsp├│┼éprac─ů a mi┼éo┼Ťci─ů; mi─Ödzy my┼Ťleniem a wykonawstwem; mi─Ödzy my┼Ťleniem i prac─ů a decyzj─ů itd. Ka┼╝dy uczestnik ruchu mo┼╝e przezwyci─Ö┼╝y─ç te przeciwie┼ästwa w sobie, a wraz z ca┼éym ruchem mog─ů przezwyci─Ö┼╝a─ç je we wsp├│┼épracy spo┼éecznejÔÇŁ. Od samorz─ůd├│w robotniczych po koncepcj─Ö ruchu spo┼éecznego stawk─ů Kuronia jest uzyskanie przez ludzi kontroli nad warunkami w┼éasnej pracy, mo┼╝liwo┼Ť─ç przekuwania my┼Ťli w prac─Ö. III Rzeczpospolita nie tylko nie zrealizowa┼éa tego celu, lecz brutalnie uniemo┼╝liwi┼éa samo nawet my┼Ťlenie o nim. Wizja oporowego ruchu spo┼éecznego zosta┼éa przechwycona i zdeformowana przez koncepcj─Ö organizacji pozarz─ůdowych, w kt├│rych granty, projekty i programy pozwalaj─ů by─ç mo┼╝e przynie┼Ť─ç ulg─Ö osobom najbardziej pokrzywdzonym, ale ca┼ékowicie wpisuj─ů si─Ö w logik─Ö kapitalizmu. W┼éa┼Ťnie dlatego kuroniowski j─Özyk tak bardzo odstaje od dzisiejszej rzeczywisto┼Ťci ÔÇô jest to bowiem, jak wyra┼║nie wskazuje Kuro┼ä w pierwszych akapitach ÔÇ×Wiary i winyÔÇŁ, j─Özyk buntu podejmowanego w imi─Ö ca┼ékowicie innego ┼Ťwiata.
To nie koniec historii
We wsp├│┼éczesnej Polsce my┼Ťlenie ÔÇô sprywatyzowane i oddzielone od pracy ÔÇô zosta┼éo poddane bardzo silnej ideologicznej presji. Ideologia, jak wiemy, jest sp├│jnym zespo┼éem przekona┼ä na temat ┼Ťwiata, uniemo┼╝liwiaj─ůcym rozpoznanie realnej kondycji i tym samym zapewniaj─ůcym reprodukcj─Ö istniej─ůcych form ┼╝ycia spo┼éecznego, gospodarczego i politycznego. Dzisiaj panuj─ůcy system gospodarczy i obowi─ůzuj─ůce w nim stosunki pracy s─ů jedynymi mo┼╝liwymi do pomy┼Ťlenia. Zabawne, ┼╝e nasi obecni ideologowie, dumni uczniowie i czytelnicy Czes┼éawa Mi┼éosza, kt├│rzy powtarzali jak mantr─Ö jego fraz─Ö o heglowskim uk─ůszeniu, sami ostatecznie owego uk─ůszenia doznali. Wystarczy ich pos┼éucha─ç, by dostrzec, ┼╝e u podstaw ich my┼Ťlenia le┼╝y przekonanie (kt├│remu da┼é wyraz Fukuyama, oni sami za┼Ť nie w pe┼éni s─ů go ┼Ťwiadomi), ┼╝e w 1989 roku w wolnym ju┼╝ pa┼ästwie polskim sko┼äczy┼éa si─Ö historia. Demokracja liberalna oraz gospodarka wolnorynkowa stanowi─ç maj─ů zwie┼äczenie wielowiekowych d─ů┼╝e┼ä narodu polskiego, cel i domkni─Öcie jego dziej├│w. Odt─ůd mo┼╝emy ju┼╝ tylko dokonywa─ç drobnych korekt i opracowywa─ç przypisy. Mamy do czynienia z j─Özykiem bezwzgl─Ödnej afirmacji pa┼ästwa w jego obecnym kszta┼écie, pa┼ästwa narodu polskiego ÔÇô bo to nar├│d walczy┼é o wolno┼Ť─ç i nar├│d t─Ö wolno┼Ť─ç wywalczy┼é.
Niedawno prowadzi┼éem ze studentami zaj─Öcia o Marksie. Us┼éysza┼éem od nich, ┼╝e dot─ůd s┼éowo Marks s┼éyszeli jedynie w zbitce ze Stalinem. Nawet tego zwi─ůzku nikt im nie t┼éumaczy┼é, nie m├│wi─ůc ju┼╝ o jakimkolwiek przedstawieniu propozycji Marksa. Dostawali tylko has┼éo, na kt├│re mieli reagowa─ç obrzydzeniem. Dopiero teraz dowiadywali si─Ö, jak pracuje my┼Ťl Marksa, jakie s─ů jej rozpoznania i stawki. I ze zdziwieniem zauwa┼╝yli, ┼╝e oto po raz pierwszy dostali narz─Ödzia pozwalaj─ůce im opowiedzie─ç w┼éasne do┼Ťwiadczenia. ┼╗e dzi─Öki tym narz─Ödziom mog─ů zrozumie─ç swoje po┼éo┼╝enie, podczas gdy przez dwana┼Ťcie lat edukacji szkolnej wpajano im j─Özyk, kt├│ry mia┼é si─Ö nijak do warunk├│w ich ┼╝ycia. Oficjalny j─Özyk szko┼éy, medi├│w i polityki utrwala prywatyzacj─Ö my┼Ťlenia, a nawet wi─Öcej ÔÇô my┼Ťlenie uniemo┼╝liwia. Co ciekawe, ma┼éo kto go przyjmuje ÔÇô nikt nie wierzy w to, co si─Ö m├│wi w szkole, bo pustka tego j─Özyka jest oczywista. Problem w tym, ┼╝e nie ma dost─Öpu do j─Özyka, kt├│rym ludzie mogliby wyrazi─ç swoj─ů kondycj─Ö.
W 1980 roku Marcel ┼üozi┼äski nakr─Öci┼é przejmuj─ůcy film ÔÇ×Pr├│ba mikrofonuÔÇŁ. Bohater, prowadz─ůcy radiow─Öze┼é w fabryce kosmetyk├│w ÔÇ×PollenaÔÇŁ, pyta pracownice, czy czuj─ů si─Ö gospodyniami w swoim zak┼éadzie pracy. Dzisiaj nie spos├│b postawi─ç tego pytania. Nikt, w ┼╝adnym miejscu pracy nie zapyta pracownik├│w czy pracownic, czy czuj─ů si─Ö tam gospodarzami. Paradoksalnie takie pytanie mo┼╝na by┼éo zada─ç w PRL-u. Dzisiaj by┼éoby ono tylko ┼Ťmieszne.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś