Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Wyobra┼║nia zagro┼╝ona

Polsce potrzeba nowej wyobra┼║ni politycznej, a ministerialne dotacje dla czasopism mog┼éyby sprzyja─ç jej kszta┼étowaniu. Musia┼éyby jednak wygl─ůda─ç zgo┼éa inaczej ni┼╝ w ostatnich latach.
Wyobra┼║nia zagro┼╝ona
ilustr.: Kuba Mazurkiewicz

Rafa┼é Matyja w wydanym niedawno przez Karakter ÔÇ×Wyj┼Ťciu awaryjnymÔÇŁ stawia bolesn─ů diagnoz─Ö polskiej polityki. Najwa┼╝niejszym problemem tej ostatniej ÔÇô powiada ÔÇô jest anachroniczna wyobra┼║nia, kt├│ra nie pozwala naszemu pa┼ästwu odpowiada─ç na nowe wyzwania. Opr├│cz O┼Ťrodka Studi├│w Wschodnich nie doczekali┼Ťmy si─Ö w wolnej Polsce ┼╝adnej powa┼╝nej i trwa┼éej instytucji rozpoznaj─ůcej sytuacj─Ö mi─Ödzynarodow─ů w spos├│b niezale┼╝ny od dora┼║nych gier personalnych i partyjnych. Nie potrafili┼Ťmy dog┼é─Öbnie diagnozowa─ç problem├│w kraju i na ch┼éodno ocenia─ç kluczowych reform. Nie wymy┼Ťlili┼Ťmy mechanizm├│w obsadzania istotnych stanowisk lud┼║mi raczej kompetentnymi ni┼╝ personalnie zwi─ůzanymi z w┼éadz─ů. Nie odnowili┼Ťmy wyobra┼║ni historycznej, w ramach kt├│rej ÔÇ×kilkuosobowa konspiracja bardziej przykuwa uwag─Ö ni┼╝ pojawienie si─Ö o┼Ťwietlenia w miastach czy asfaltowych dr├│gÔÇŁ. We wszystkich tych wymiarach rz─ůdy Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci nie s─ů zerwaniem z dotychczasow─ů polityk─ů III RP, lecz jej pog┼é─Öbieniem.

Matyja pokazuje, ┼╝e przyczyn─ů tych zaniedba┼ä nie by┼éy indywidualne cechy polityk├│w, ale splot czynnik├│w strukturalnych, takich jak trwa┼éo┼Ť─ç uk┼éad├│w klientelistycznych od czas├│w PRL albo niech─Ö─ç spo┼éecze┼ästwa do kolejnych gwa┼étownych zmian po trudnym okresie transformacji. Od 2005 roku opanowanie ┼╝ycia publicznego przez rywalizacj─Ö POÔÇôPiS coraz bardziej sprowadza dyskusje polityczne do poziomu konflikt├│w personalnych, wzmacnia polaryzacj─Ö to┼╝samo┼Ťciow─ů w spo┼éecze┼ästwie i w rosn─ůcym stopniu utrudnia rzeteln─ů, tw├│rcz─ů refleksj─Ö nad stanem pa┼ästwa. Z tego powodu niewielkie jest prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e impuls do zmiany pop┼éynie ze ┼Ťwiata parlamentarnej polityki.

Diagnoza ta nie jest jednak beznadziejna. Szans─Ö na rozpocz─Öcie przemian wyobra┼║ni upatruje autor w osobach, kt├│re w wymiarze pokoleniowym, towarzyskim oraz intelektualnym nie s─ů uwik┼éane w dominuj─ůcy dot─ůd w Polsce uk┼éad relacji spo┼éecznych. Chodzi o ÔÇ×setki [ÔÇŽ] ludzi pracuj─ůcych na co dzie┼ä nad ┬źogarnianiem┬╗ z┼éo┼╝ono┼Ťci ┼ŤwiataÔÇŁ, kt├│rych umiej─Ötno┼Ťci w tej chwili ÔÇ×utopione s─ů w intelektualnym kisielu s┼éabych instytucji i medi├│wÔÇŁ. Rafa┼é Matyja proponuje wsparcie przez pa┼ästwo r├│┼╝nych form komunikacji i wsp├│┼épracy mi─Ödzy tymi osobami, aby dzi─Öki ich wysi┼ékowi m├│g┼é powsta─ç nowy j─Özyk, wspomagaj─ůcy polityk├│w w tworzeniu nieoczywistych wizji przysz┼éo┼Ťci Polski.

S─ůdz─Ö, ┼╝e tak─ů rol─Ö odgrywaj─ů mi─Ödzy innymi czasopisma ideowe i zwi─ůzane z nimi ┼Ťrodowiska ÔÇô te, kt├│re s─ů oddalone od g┼é├│wnych o┼Ťrodk├│w partyjnego sporu, przez co ┼éatwiej przychodzi im my┼Ťlenie poza przewa┼╝aj─ůcymi w nim schematami. Periodyki mog┼éyby jednak spe┼énia─ç to zadanie lepiej, gdyby zajmowa┼éy pozycj─Ö, kt├│ra pozwoli┼éaby im na stabilne funkcjonowanie, a r├│wnocze┼Ťnie nie usun─Ö┼éa dystansu mi─Ödzy nimi a w┼éadz─ů.

I tak dochodzimy do rz─ůdowego konkursu na dotacje dla czasopism.

Pieni─ůdze dla swoich

Kolejne edycje programu ÔÇ×CzasopismaÔÇŁ og┼éaszane s─ů co roku przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Podobnie jak w minionych latach, tak i teraz wyniki konkursu wzbudzi┼éy ┼╝ywe zainteresowanie ÔÇô mi─Ödzy innymi dlatego, ┼╝e pod kresk─ů znalaz┼éa si─Ö grupa znanych pism, kt├│re w 2015 roku uzyska┼éy trzyletni─ů dotacj─Ö i dopiero teraz stan─Ö┼éy w szranki pod rz─ůdami Zjednoczonej Prawicy. ÔÇ×Wi─Ö┼║ÔÇŁ, ÔÇ×ZnakÔÇŁ, ÔÇ×Kultura LiberalnaÔÇŁ, ÔÇ×Res Publica NowaÔÇŁ, ÔÇ×Zeszyty LiterackieÔÇŁ, ÔÇ×Czas KulturyÔÇŁ i ÔÇ×Ha!artÔÇŁ mog─ů jeszcze liczy─ç na zmian─Ö rozstrzygni─Öcia w procedurze odwo┼éawczej, tutaj jednak wszystko zale┼╝y od osobistej decyzji ministra Piotra Gli┼äskiego. Losy ÔÇ×Przegl─ůdu PolitycznegoÔÇŁ, ÔÇ×Libert├ęÔÇŁ, ÔÇ×Krytyki PolitycznejÔÇŁ, kt├│rym od 2016 lub 2017 roku konsekwentnie odmawia si─Ö funduszy, zapewne nie napawaj─ů tamtych redakcji optymizmem. A ┼Ťrodk├│w nie otrzyma┼éy i takie periodyki jak ÔÇ×MidraszÔÇŁ, ÔÇ×Ma┼éy FormatÔÇŁ, ÔÇ×Zag┼éada ┼╗yd├│wÔÇŁ czy ÔÇ×Non/fiction ÔÇô Nieregularnik ReporterskiÔÇŁ.

Jak ma si─Ö to do ksi─ů┼╝ki Matyi? Ot├│┼╝ odcinaj─ůc od pieni─Ödzy periodyki nieprzychylne w┼éadzy lub po prostu zwi─ůzane z odmienn─ů opcj─ů ideow─ů, rz─ůdz─ůcy na dwa sposoby zmniejszaj─ů szans─Ö odnalezienia wyj┼Ťcia awaryjnego. Po pierwsze, utrudniaj─ů funkcjonowanie ┼Ťrodowiskom o innej perspektywie, a przez to zaw─Ö┼╝aj─ů obszar refleksji; po drugie, sygnalizuj─ů przyjaznym redakcjom, ┼╝e zbytnia niezale┼╝no┼Ť─ç mo┼╝e skutkowa─ç wycofaniem dotacji (i to ju┼╝ za rok). Nie sprzyja to ograniczaniu obszaru stosunk├│w klientelistycznych.

Owszem, ┼Ťrodki uzyska┼éo te┼╝ par─Ö tytu┼é├│w, kt├│re do┼Ť─ç cz─Östo s─ů otwarcie krytyczne wobec Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci. Chodzi o ÔÇ×Now─ů Konfederacj─ÖÔÇŁ, ÔÇ×Nowego ObywatelaÔÇŁ i ÔÇ×KontaktÔÇŁ, umieszczone ÔÇô odpowiednio ÔÇô na 48, 53 i 84 pozycji ministerialnej listy. Nie s─ů to miejsca eksponowane, nie jest to wiele pism, a i kwoty trudno uzna─ç za bardzo wysokie: wsparcie dla ÔÇ×Nowej KonfederacjiÔÇŁ pokryje oko┼éo 18 procent jej wydatk├│w, ÔÇ×KontaktÔÇŁ otrzyma po┼éow─Ö ┼Ťrodk├│w, o kt├│re wnioskowa┼é (za to na trzy lata z g├│ry), a ÔÇ×Nowy ObywatelÔÇŁ ÔÇô nieca┼ée 60 procent. Nadal jednak rzecz zas┼éuguje na odnotowanie.

Z drugiej strony ÔÇô czy to jaki┼Ť post─Öp? Aby m├│c odpowiedzie─ç na to pytanie, przygotowa┼éem wykaz dotacji dla wybranych czasopism spo┼éecznych i politycznych w latach 2012ÔÇô2018, czyli od pierwszego konkursu drugiej kadencji PO i PSL do chwili obecnej. Oto, co zaobserwowa┼éem:

1. Kilka pism prawicowych b─ůd┼║ konserwatywnych (ÔÇ×ArcanaÔÇŁ, ÔÇ×Teologia PolitycznaÔÇŁ, ÔÇ×PressjeÔÇŁ, ÔÇ×ChristianitasÔÇŁ, ÔÇ×FrondaÔÇŁ) regularnie otrzymywa┼éo dofinansowanie zar├│wno w poprzedniej, jak i w obecnej kadencji parlamentarnej.

2. Z kolei cz─Ö┼Ť─ç istotnych periodyk├│w centrowych, liberalnych b─ůd┼║ lewicowych po 2015 roku nie mog┼éa ju┼╝ liczy─ç na pieni─ůdze. Dotychczas dotyczy┼éo to ÔÇ×Libert├ęÔÇŁ, ÔÇ×Przegl─ůdu PolitycznegoÔÇŁ czy ÔÇ×Krytyki PolitycznejÔÇŁ, kt├│re ubiega┼éy si─Ö o wsparcie w trybie rocznym; teraz do tego grona mog─ů do┼é─ůczy─ç pisma ko┼äcz─ůce w┼éa┼Ťnie cykl trzyletni (cz─Ö┼Ť─ç periodyk├│w mo┼╝e jednak jeszcze zdoby─ç ┼Ťrodki w odwo┼éaniach).

3. R├│wnocze┼Ťnie w poprzedniej kadencji ÔÇ×Res Publica NowaÔÇŁ, ÔÇ×Wi─Ö┼║ÔÇŁ, ÔÇ×ZnakÔÇŁ, ÔÇ×Kultura LiberalnaÔÇŁ oraz ÔÇ×Krytyka PolitycznaÔÇŁ otrzymywa┼éy znacznie wy┼╝sze dotacje ni┼╝ ca┼éa reszta czasopism spo┼éeczno-politycznych (z wyj─ůtkiem ÔÇ×FrondyÔÇŁ, kt├│rej z tych czy innych powod├│w przyznawano niemal 100 tysi─Öcy z┼éotych rocznie). Dopiero w ostatnim czasie do wieloletnich sum przekazywanych takim redakcjom zbli┼╝y┼éy si─Ö ┼é─ůczne fundusze pozyskane przez ÔÇ×PressjeÔÇŁ czy ÔÇ×ChristianitasÔÇŁ.

Czy zatem w kadencji PO i PSL by┼éo lepiej ni┼╝ teraz? Nie jestem pewien. Nie s─ůdz─Ö jednak, aby by┼éo gorzej.

Tak czy inaczej, w obecnej sytuacji wa┼╝na jest solidarno┼Ť─ç czasopism i warto odnotowa─ç niedawny list otwarty, pod kt├│rym podpisa┼éy si─Ö osoby zwi─ůzane z rozmaitymi ┼Ťrodowiskami. Zreszt─ů jeszcze w 2014 roku, kiedy ÔÇ×KontaktÔÇŁ nie zdoby┼é dofinansowania (potem uda┼éo si─Ö to zmieni─ç w odwo┼éaniu), nasz magazyn wraz z wieloma innymi podpisa┼é apel do ministra kultury, aby zwr├│ci─ç uwag─Ö na nieprzejrzysto┼Ť─ç procedur konkursowych oraz ich uzale┼╝nienie od ideowego profilu czasopism. Zmiany w tej dziedzinie nadal s─ů niezb─Ödne.

Lub czasopisma

Po┼éo┼╝enie pism, kt├│re nie otrzymuj─ů dofinansowania, jest szczeg├│lnie trudne, jednak ca┼ée ┼Ťrodowisko musi si─Ö mierzy─ç z wieloma problemami. Redaktorzy i redaktorki tak czy inaczej pracuj─ů zwykle bez wynagrodze┼ä, w r├│┼╝nych proporcjach motywowani etosem, sposobno┼Ťci─ů do zabierania g┼éosu w istotnych sprawach czy te┼╝ wi─Öziami towarzyskimi. Ograniczona jest te┼╝ mo┼╝liwo┼Ť─ç p┼éacenia za teksty. Jedno i drugie wyklucza tych, kt├│rym typ pracy zawodowej w po┼é─ůczeniu z innymi obowi─ůzkami uniemo┼╝liwia hobbistyczne zaanga┼╝owanie. Ponadto roczny cykl dotacji utrudnia planowanie dzia┼éalno┼Ťci pisma w skali wi─Ökszej ni┼╝ par─Ö numer├│w.

W tych warunkach r├│┼╝ne redakcje coraz cz─Ö┼Ťciej apeluj─ů o wsparcie do czytelniczek i czytelnik├│w. ÔÇ×Bez Ciebie portal i pismo znikn─ůÔÇŁ, ÔÇ×Dalsze wydawanie magazynu zale┼╝y jedynie od Pa┼ästwa zaanga┼╝owaniaÔÇŁ, ÔÇ×Nie mog─ůc liczy─ç na kiesze┼ä publiczn─ů, musimy si─Ö pok┼éoni─ç kieszeniom prywatnymÔÇŁ, ÔÇ×To darowizny┬áod obywateli dobrej woli najbardziej przyczyniaj─ů si─Ö do realizacji [ÔÇŽ] [naszej] misjiÔÇŁ, ÔÇ×Pozw├│lcie przetrwa─ç i rozwija─ç si─Ö jednemu z [ÔÇŽ] magazyn├│w o tematyce spo┼éeczno-politycznejÔÇŁÔÇŽ Takie rozproszone finansowanie ma swoje zalety, ale ma te┼╝ jedn─ů podstawow─ů wad─Ö: jest zbyt niskie. Nawet ÔÇ×Wi─Ö┼║ÔÇŁ, kt├│rej miesi─Öczne wp┼éywy w serwisie Patronite osi─ůgn─Ö┼éy niedost─Öpny dla innych pism poziom 4 tysi─Öcy z┼éotych, przy otrzymywaniu tej kwoty przez ca┼éy rok uzyska┼éaby ÔÇô po uwzgl─Ödnieniu prowizji ÔÇô oko┼éo 45 tysi─Öcy. To wci─ů┼╝ znacznie mniej, ni┼╝ wynosi┼éa ostatnia dotacja rz─ůdowa dla kwartalnika (cho─ç nale┼╝a┼éoby jeszcze doliczy─ç nieokre┼Ťlon─ů sum─Ö darowizn przesy┼éanych innymi drogami).

Mog─ů si─Ö zdarza─ç i takie periodyki, kt├│rym darczy┼äcy przekazuj─ů wi─Öksze kwoty ÔÇô w przypadku ÔÇ×Nowej KonfederacjiÔÇŁ w ostatnim miesi─ůcu by┼éy to 22 tysi─ůce z┼éotych (zupe┼énie bez z┼éo┼Ťliwo┼Ťci gratuluj─Ö!). Nie zmienia to jednak og├│lnych cech publiczno┼Ťci czasopism, o jakich mowa. W istotnym stopniu tworz─ů j─ů osoby, kt├│re w┼éo┼╝y┼éy ÔÇô lub wk┼éadaj─ů ÔÇô wiele trudu w pog┼é─Öbianie tradycyjnych kompetencji humanistycznych, a te w wyniku przemian cywilizacyjnych coraz trudniej prze┼éo┼╝y─ç na pieni─ůdze (maleje r├│wnie┼╝ kulturowe znaczenie takich umiej─Ötno┼Ťci). O ile wi─Öc pomoc wiernych czytelnik├│w i czytelniczek jest istotna, o tyle nie rozwi─ů┼╝e ona strukturalnego problemu z finansowaniem dzia┼éalno┼Ťci czasopism. Ponadto ryzykowna wydaje si─Ö sytuacja, w kt├│rej cz─Ö┼Ť─ç wsparcia dla u┼╝ytecznych publicznie inicjatyw zale┼╝y od prywatnej infrastruktury ÔÇô je┼Ťli dany portal crowdfundingowy z jakiego┼Ť powodu zako┼äczy dzia┼éalno┼Ť─ç, wsp├│┼épracuj─ůce z nim periodyki mog─ů mie─ç trudno┼Ťci z ponownym dotarciem do wspieraj─ůcych i odtworzeniem ┼║r├│de┼é finansowania.

Bez ┼Ťrodk├│w pa┼ästwowych czasopisma nie b─Öd─ů mog┼éy pe┼éni─ç swojej funkcji, kt├│r─ů jest wzmacnianie ideowej r├│┼╝norodno┼Ťci w sferze publicznej i kszta┼étowanie nowych sposob├│w my┼Ťlenia o polskich sprawach. Takie cele zas┼éuguj─ů chyba na bardziej klarowny i niezale┼╝ny od bie┼╝─ůcej polityki system wsparcia, a by─ç mo┼╝e r├│wnie┼╝ na nieco wy┼╝szy bud┼╝et. W tym roku na program ÔÇ×CzasopismaÔÇŁ przeznaczono ponad 5 milion├│w z┼éotych, co wydaje si─Ö znacz─ůc─ů kwot─ů, ale nie wystarcza do spe┼éniania powy┼╝szych zada┼ä. Trzeba r├│wnie┼╝ pami─Öta─ç, ┼╝e niewielkie periodyki funkcjonuj─ůce poza prostymi sporami to┼╝samo┼Ťciowymi mog─ů ┼éatwiej oprze─ç si─Ö pokusom i presjom ca┼éego sektora medialnego (na przyk┼éad zaostrzaniu i upraszczaniu przekazu w pogoni za klikni─Öciami). Zapewnienie im tej mo┼╝liwo┼Ťci wymaga nader skromnych ┼Ťrodk├│w w por├│wnaniu z tymi, kt├│rymi operuj─ů du┼╝e dzienniki, tygodniki czy telewizje.

Opr├│cz kwestii bud┼╝etowych warto zadba─ç o sprawne i wczesne rozpatrywanie wniosk├│w. Zgodnie z ministerialnymi wytycznymiregulaminem konkursu wyniki mia┼éy pojawi─ç si─Ö na stronie ministerstwa do ko┼äca marca (co samo w sobie by┼éoby p├│┼║nym terminem), a tymczasem zosta┼éy og┼éoszone dopiero 11 maja. Na rozpatrzenie odwo┼éa┼ä minister ma czas przynajmniej do 11 czerwca, a ÔÇ×w uzasadnionych przypadkachÔÇŁ wytyczne dopuszczaj─ů decyzj─Ö w terminie nieokre┼Ťlonym. Transfer ┼Ťrodk├│w to by─ç mo┼╝e nast─Öpne par─Ö miesi─Öcy. Je┼╝eli wi─Öc ÔÇ×Nowy ObywatelÔÇŁ, kt├│ry od razu otrzyma┼é pozytywn─ů decyzj─Ö, szykuje si─Ö na przelew w pa┼║dzierniku, to ewentualny sukces w fazie odwo┼éawczej mo┼╝e oznacza─ç, ┼╝e pieni─ůdze na dzia┼éalno┼Ť─ç w 2018 roku dotr─ů do cz─Ö┼Ťci odbiorc├│w w listopadzie.

Jako redaktor ÔÇ×KontaktuÔÇŁ wyst─Öpuj─Ö tu r├│wnie┼╝ we w┼éasnej sprawie (cho─ç nam akurat przyznano pewne ┼Ťrodki). Nie chc─Ö jednak sugerowa─ç, ┼╝e czasopisma ideowe s─ů lekarstwem na wszystkie bol─ůczki polskiego ┼╝ycia publicznego. Stanowi─ů przestrze┼ä, w kt├│rej mog─ů rozwija─ç si─Ö zal─ů┼╝ki nowej wyobra┼║ni politycznej, ale w dobrze dzia┼éaj─ůcym pa┼ästwie tego rodzaju instytucji ÔÇô nie tylko periodyk├│w ÔÇô by┼éoby znacznie, znacznie wi─Öcej. Ca┼éy system takiej pracy nad my┼Ťleniem i j─Özykiem powinien opiera─ç si─Ö na porz─ůdnym finansowaniu publicznym, a nie na czasie wolnym grupek zapale┼äc├│w.

Stabilno┼Ť─ç i niezale┼╝no┼Ť─ç czasopism jest wa┼╝na, ale nie ma co si─Ö ┼éudzi─ç, ┼╝e wystarczy do spe┼énienia zada┼ä wskazywanych przez Rafa┼éa Matyj─Ö. To tylko wierzcho┼éek g├│ry lodowej.

***

PS. Kilka dni po opublikowaniu tekstu postanowi┼éem uwzgl─Ödni─ç nieco dodatkowych danych. Do tabeli z wykazem dofinansowa┼ä┬ádo┼é─ůczy┼éem informacje┬áza 2011 rok, sprawdzi┼éem te┼╝, kt├│re dotacje przyznano w pierwszym rozdaniu, a kt├│re po odwo┼éaniach. Wyniki opisa┼éem tutaj.

W najwi─Ökszym skr├│cie ÔÇô lata 2011 i 2015 by┼éy lustrzanym odbiciem roku 2018: na pocz─ůtku ┼╝adne lub prawie ┼╝adne konserwatywne pismo spo┼éeczno-polityczne nie otrzyma┼éo pieni─Ödzy, zmieni┼éo si─Ö to dopiero pod wp┼éywem odwo┼éa┼ä. Obecnie wi─Öc jestem sk┼éonny ocenia─ç polityk─Ö PO i PSL w tej dziedzinie tak samo ┼║le, jak polityk─Ö PiS (chyba ┼╝e nawet w odwo┼éaniach ┼╝adne z nieprawicowych pism nie uzyska dotacji).

A┬áprzy okazji chcia┼ébym odnotowa─ç i pochwali─ç kolejny list otwarty, pod kt├│rym znalaz┼éy si─Ö podpisy szeregu prawicowych publicyst├│w. To wa┼╝ny gest solidarno┼Ťci ponad podzia┼éami.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś