Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Wygrana wa┼╝niejsza ni┼╝ porozumienie

Katalonia od kilku lat przypomina garnek stoj─ůcy na du┼╝ym ogniu, z kt├│rego lada chwila wyleje si─Ö wrz─ůca zawarto┼Ť─ç, ale nikt nie pr├│buje nawet zbli┼╝y─ç si─Ö do kuchni, ┼╝eby zmniejszy─ç gaz. Garnka nie ma ÔÇô przekonuj─ů rz─ůdz─ůcy Hiszpani─ů.

ilustr.: Kolarstwo

ilustr.: Kolarstwo


Barcelona, 6 pa┼║dziernika, debata Municilab po┼Ťwi─Öcona nowemu municypalizmowi. Bierze w niej udzia┼é mi─Ödzy innymi Ada Colau, burmistrzyni Barcelony. Chcemy przyjrze─ç si─Ö temu, co dzieje si─Ö w Katalonii ÔÇô m├│wi prowadz─ůcy.┬áÔÇô Ale r├│wnie dobrze mo┼╝emy razem pop┼éaka─ç. Je┼Ťli kto┼Ť ma ochot─Ö u┼Ťcisn─ů─ç osob─Ö obok┬áÔÇô bardzo prosz─Ö.
W tym mo┼╝e troch─Ö zaskakuj─ůcym jak na polityczn─ů debat─Ö wst─Öpie wida─ç j─Özyk troski o siebie nawzajem, kt├│ry piel─Ögnuje dzi┼Ť miasto Barcelona i rz─ůdz─ůca nim lewicowa ekipa z Barcelona en Com├║. Ale to te┼╝ wyraz nastroj├│w, jakie panuj─ů dzi┼Ť w Katalonii, i emocjonalnego spustoszenia, kt├│re poczyni┼éy wypadki ostatnich tygodni.
Kiedy powstaje ten tekst, wci─ů┼╝ nie wiadomo, jakie konsekwencje b─Ödzie mia┼éo nieuznawane przez hiszpa┼äski rz─ůd referendum w sprawie niepodleg┼éo┼Ťci Katalonii. Czy rz─ůd Katalonii zdecyduje si─Ö ÔÇô na podstawie prawa uchylonego przez Trybuna┼é Konstytucyjny┬áÔÇô jednostronnie og┼éosi─ç secesj─Ö, a je┼Ťli tak, jakie represje wywo┼éa to z hiszpa┼äskiej strony. Cho─ç 7 pa┼║dziernika pod urz─Ödami miast w ca┼éej Hiszpanii zgromadzi┼éy si─Ö tysi─ůce ubranych na bia┼éo ludzi, ┼╝─ůdaj─ůcych negocjacji mi─Ödzy hiszpa┼äskim i katalo┼äskim rz─ůdem, i cho─ç wzywaj─ů do niego rzesze dziennikarzy i dziennikarek, publicyst├│w i publicystek, artyst├│w i artystek, dialog wydaje si─Ö niedo┼Ťcig┼éym marzeniem. Tym bardziej frustruj─ůcym, ┼╝e obecnej eskalacji napi─Öcia mo┼╝na by┼éo unikn─ů─ç┬áÔÇô i nie by┼éo to wcale zadanie syzyfowe.
Drogi do niepodleg┼éo┼Ťci
W 2011 roku, kiedy obecny premier Hiszpanii, Mariano Rajoy, dochodzi┼é do w┼éadzy, liczba zwolennik├│w niepodleg┼éo┼Ťci Katalonii wynosi┼éa kilkana┼Ťcie procent. Dzi┼Ť si─Öga czterdziestu paru, a w tych gor─ůcych dniach dochodzi pewnie do po┼éowy.
W powszechnej ┼Ťwiadomo┼Ťci wzrost katalo┼äskich nastroj├│w niepodleg┼éo┼Ťciowych zlepi┼é si─Ö ┼Ťci┼Ťle z kryzysem ekonomicznym. Cho─ç ten faktycznie odegra┼é istotn─ů rol─Ö, historia narastaj─ůcego napi─Öcia mi─Ödzy Kataloni─ů i hiszpa┼äskim pa┼ästwem jest jednak troch─Ö d┼éu┼╝sza.
Zacz─Ö┼éo si─Ö od ÔÇô znajomego sk─ůdin─ůd┬áÔÇô poczucia, ┼╝e ─çwier─ç wieku po pierwszych demokratycznych wyborach co┼Ť zaczyna skrzypie─ç w stworzonym w czasie transformacji systemie. Hiszpanom i Hiszpankom ┼╝y┼éo si─Ö dobrze, kryzysu ekonomicznego nie by┼éo jeszcze na horyzoncie, ale napi─Öcia zacz─Ö┼éy si─Ö gromadzi─ç w czu┼éym punkcie hiszpa┼äskiej demokracji, kt├│rym jest uk┼éad terytorialny.
Stworzone po ┼Ťmierci Franco pa┼ästwo wsp├│lnot autonomicznych mia┼éo by─ç odpowiedzi─ů na┬á centralizacyjny ucisk z czas├│w dyktatury. Powsta┼éa nowa Hiszpania licz─ůca siedemna┼Ťcie wsp├│lnot wyposa┼╝onych w autonomi─Ö dotycz─ůc─ů szkolnictwa, s┼éu┼╝by zdrowia, kultury. Mia┼éo to by─ç wyj┼Ťcie na przeciw potrzebom region├│w historycznie ÔÇ×innychÔÇŁ, na czele z Krajem Bask├│w, Nawarr─ů i Kataloni─ů, ale wobec ┼╝─ůda┼ä pozosta┼éych prowincji, kt├│re poczu┼éy si─Ö poszkodowane, wzi─Ö┼éa g├│r─Ö polityka caf├ę para todos, ÔÇ×kawy dla wszystkichÔÇŁ. Rozbudowana administracja regionalna i autonomia zawita┼éa nawet do region├│w, kt├│re niekoniecznie mia┼éy potrzeb─Ö tak szerokiego samorz─ůdu. W efekcie idea wielonarodowego pa┼ästwa troch─Ö si─Ö rozmy┼éa.
Par─Ö dekad p├│┼║niej Katalo┼äczykom zacz─Ö┼éo by─ç niewygodnie w obowi─ůzuj─ůcym systemie i zacz─Öli szuka─ç drogi poszerzenia w┼éasnej autonomii. Efektem tej debaty by┼é nowy statut Katalonii z 2006 roku, zatwierdzony przez katalo┼äski, a p├│┼║niej tak┼╝e hiszpa┼äski parlament. Statut zaskar┼╝y┼éa jednak do Trybuna┼éu Konstytucyjnego rz─ůdz─ůca dzi┼Ť Hiszpani─ů prawicowa Partia Ludowa, na dodatek organizuj─ůc wcze┼Ťniej masowe zbieranie podpis├│w przeciwko statutowi na hiszpa┼äskich ulicach. W 2010 roku trybuna┼é uchyli┼é cz─Ö┼Ť─ç artyku┼é├│w statutu, na czele z tymi, kt├│re m├│wi┼éy o Katalonii jako narodzie i przyznawa┼éy nadrz─Ödn─ů rol─Ö j─Özykowi katalo┼äskiemu. By┼é to punkt zwrotny. W 2010 roku pierwszy raz na ulice wysz┼éy setki tysi─Öcy ludzi, kt├│re domaga┼éy si─Ö ÔÇ×prawa decydowania o sobieÔÇŁ. Niekt├│rzy mieli na ustach has┼éo niepodleg┼éo┼Ťci, cho─ç wci─ů┼╝ by┼é to postulat raczej niszowy. Na podwy┼╝szon─ů temperatur─Ö debaty na┼éo┼╝y┼é si─Ö jednak ekonomiczny kryzys. Problem zacz─ů┼é nabrzmiewa─ç.
Godno┼Ť─ç i pieni─ůdze
Faktem jest, ┼╝e dla wielu pragmatycznych Katalo┼äczyk├│w impulsem, kt├│ry kaza┼é im wyj┼Ť─ç na ulice, by┼éy kwestie finansowe i ┼╝─ůdanie od rz─ůdu Hiszpanii negocjacji dotycz─ůcych nowego paktu fiskalnego z regionem. W sporej cz─Ö┼Ťci katalo┼äskiego spo┼éecze┼ästwa panuje przekonanie, ┼╝e Katalonia, jeden z najzamo┼╝niejszych region├│w Hiszpanii, kt├│ry odpowiada za 20 procent jej PKB i 25 procent eksportu, zbyt du┼╝o dok┼éada do centralnego bud┼╝etu i ┼╝e w obliczu problem├│w, kt├│re przyni├│s┼é kryzys, dotychczasowy uk┼éad nale┼╝a┼éoby zrewidowa─ç ÔÇô cho─çby na wz├│r Kraju Bask├│w, kt├│ry ma wi─Öksz─ů swobod─Ö w zarz─ůdzaniu swoimi finansami.
Jednak sprowadzanie katalo┼äskiego kryzysu tylko do pieni─Ödzy, jak cz─Östo zdarza si─Ö to robi─ç polskim komentatorom, to mocno uproszczona wizja tego, co dzieje si─Ö na p├│┼énocnym wschodzie Hiszpanii, gdzie r├│wnie du┼╝─ů rol─Ö jak sprawy praktyczne odgrywaj─ů czynniki godno┼Ťciowe. Katalo┼äski independentyzm jest tak zr├│┼╝nicowany jak samo katalo┼äskie spo┼éecze┼ästwo, a tak┼╝e proniepodleg┼éo┼Ťciowa koalicja, kt├│ra rz─ůdzi dzi┼Ť Kataloni─ů i kt├│r─ů tworzy zar├│wno republika┼äska lewica, broni─ůca idei niepodleg┼éo┼Ťci od niemal stu lat, jak i reprezentuj─ůca interesy katalo┼äskiej bur┼╝uazji liberalna prawica, kt├│ra do niepodleg┼éo┼Ťciowego poci─ůgu wsiad┼éa zaledwie kilka lat temu. Jakby tego by┼éo ma┼éo, ich parlamentarnym sojusznikiem s─ů radykalni antykapitali┼Ťci.
ÔÇ×Twarde j─ůdroÔÇŁ ruchu niepodleg┼éo┼Ťciowego to ludzie, kt├│rzy na Hiszpani─Ö od zawsze patrz─ů jak na ÔÇ×s─ůsiedni┬á krajÔÇŁ, z kt├│rym przysz┼éo im dzieli─ç to samo pa┼ästwo. Inni podpisuj─ů si─Ö pod has┼éem ÔÇ×Hiszpania nas okradaÔÇŁ.┬á Jeszcze innymi powoduje rozgoryczenie, ┼╝e w┼Ťr├│d hiszpa┼äskiej klasy politycznej nie ma nikogo, kto┬áÔÇô jak uwa┼╝aj─ů┬áÔÇô by┼éby gotowy podj─ů─ç rozmow─Ö na temat koniecznej odnowy systemu politycznego, i przekonanie, ┼╝e ÔÇ×w Hiszpanii nigdy si─Ö nic nie zmieniÔÇŁ. Wielu ludzi widzi w projekcie niepodleg┼éo┼Ťci spos├│b na odnow─Ö kulej─ůcej demokracji, inni twierdz─ů, ┼╝e hiszpa┼äskie pa┼ästwo ze swoimi centralistycznymi zap─Ödami ma wci─ů┼╝ problem z uznaniem w┼éasnej wielokulturowo┼Ťci czy wielonarodowego charakteru. Filozof Josep Ramoneda upatruje w nim lokalnego wcielenia niepokoju, kt├│ry dr─ů┼╝y ca┼é─ů Europ─Ö i kt├│ry prowadzi do ┼╝─ůda┼ä nowego sposobu redystrybucji w┼éadzy. Wreszcie, w gr─Ö wchodz─ů te┼╝ czynniki czysto emocjonalne ÔÇô premier Hiszpanii Mariano Rajoy swoj─ů ÔÇ×betonow─ůÔÇŁ postaw─ů wobec katalo┼äskich postulat├│w ma wyj─ůtkowe umiej─Ötno┼Ťci mobilizowania niepodleg┼éo┼Ťciowych nastroj├│w. ÔÇ×Od takiej Hiszpanii ka┼╝dy by si─Ö chcia┼é oddzieli─çÔÇŁ ÔÇô jak to uj─ů┼é andaluzyjski pisarz, Isaac Rosa.
Konflikt stworzony przez polityk├│w
Kiedy Mariano Rajoy dochodzi┼é do w┼éadzy, za niepodleg┼éo┼Ťci─ů opowiada┼éa si─Ö tylko niewielka grupa s┼éabo zwi─ůzana emocjonalnie z reszt─ů Hiszpanii. W Katalonii mo┼╝na by┼éo cz─Östo us┼éysze─ç powiedzenie: w innych krajach zostaje si─Ö punkiem, w Katalonii independentyst─ů ÔÇô ale potem i z jednego, i z drugiego si─Ö z wyrasta. Swoj─ů nieust─Öpliw─ů postaw─ů i blokowaniem nie tylko referendum, ale jakiejkolwiek rozmowy z Katalo┼äczykami Mariano Rajoy zyska┼é sobie jednak przydomek ÔÇ×najlepszej fabryki independentyst├│wÔÇŁ. Negowanie istnienia katalo┼äskiego problemu i podsycanie antykatalo┼äskich nastroj├│w w reszcie Hiszpanii przez polityk├│w prawicy┬áÔÇô w my┼Ťl zasady, ┼╝e antykatalonizm przysparza g┼éos├│w┬áÔÇô dostarczy┼éy katalo┼äskim independentystom argument├│w i zwolennik├│w (towarzyszy temu zreszt─ů symetryczna ÔÇ×antyhiszpa┼äsko┼Ť─çÔÇŁ proniepodleg┼éo┼Ťciowych polityk├│w i medi├│w w Katalonii). Dla Mariano Rajoya katalo┼äski konflikt, kt├│ry od paru lat zajmuje gros publicznej debaty, to te┼╝, nawiasem m├│wi─ůc, ┼Ťwietna zas┼éona dymna, kt├│ra pozwala odci─ůgn─ů─ç uwag─Ö od sze┼Ť─çdziesi─Öciu wielkich afer korupcyjnych, w kt├│re zamieszani s─ů cz┼éonkowie jego partii.
Zamkni─Öcie na jakikolwiek dialog dostarcza wym├│wki independentystom, kt├│rzy coraz bardziej w nosie maj─ů hiszpa┼äskie prawo i ÔÇô jak uwa┼╝aj─ů ÔÇô upolityczniony wymiar sprawiedliwo┼Ťci.
Zamiatany przez lata pod dywan problem nabrzmia┼é do ÔÇ×epickichÔÇŁ rozmiar├│w ÔÇô i tu le┼╝y dzi┼Ť najwi─Öksza zwi─ůzana z nim trudno┼Ť─ç. Szczeg├│┼éowe kwestie ÔÇô jak podatki, autonomiczne kompetencje, konieczne reformy ÔÇô wok├│┼é kt├│rych mo┼╝liwy by┼é taki lub inny kompromis, zesz┼éy na bardzo odleg┼éy plan. Zosta┼éy tylko flagi i dwie wielkie, symetryczne opowie┼Ťci, kt├│re nie stykaj─ů si─Ö w ┼╝adnym punkcie.
Dzi┼Ť Mariano Rajoy, a tak┼╝e spora cz─Ö┼Ť─ç hiszpa┼äskiej klasy politycznej i medi├│w, powtarza uparcie: z katalo┼äskim rz─ůdem, kt├│ry stawia si─Ö ponad prawem, nie nale┼╝y rozmawia─ç, dop├│ki ÔÇ×nie wr├│ci mu rozs─ůdekÔÇŁ ÔÇô s┼éynny katalo┼äski seny. ÔÇ×Pok├│j zawiera si─Ö zawsze z wrogiemÔÇŁ ÔÇô pisa┼é jednak niedawno na ┼éamach internetowego dziennika Eldiario.es jego redaktor naczelny, Igancio Escolar, wzywaj─ůc do negocjacji.
Sprawa jest polityczna
ÔÇ×Mimo ┼╝e cz─Östo si─Ö to powtarza, za katalo┼äskim konfliktem nie stoi tylko nieodpowiedzialny rz─ůd Katalonii, ma┼éa grupa, kt├│ra stawia si─Ö ponad prawem i kt├│r─ů mo┼╝na wsadzi─ç do wi─Özienia, ┼╝eby w ten spos├│b na zawsze zako┼äczy─ç problem. Prawd─ů jest, ┼╝e droga, kt├│r─ů obrali rz─ůdz─ůcy Kataloni─ů, jest niebezpieczna i oderwana od rzeczywisto┼Ťci. […] Ale fakt, ┼╝e dzia┼éanie i plany rz─ůdu Katalonii s─ů niemo┼╝liwe do zrealizowania i budz─ůce obawy, nie zmienia tego, ┼╝e stoimy przed problemem politycznym. Za rz─ůdem Carlesa Puigdemonta stoj─ů dwa miliony obywateli. Z tego powodu nie jest to problem porz─ůdku publicznego, ale kwestia polityczna. Z tego powodu rozwi─ůza─ç go mo┼╝na tylko na drodze polityki i dialogu, a nie poprzez u┼╝ywanie kodeksu karnego, policji i s─Ödzi├│wÔÇŁ ÔÇô pisa┼é Escolar.
Szanse na dialog s─ů dzi┼Ť marne. Alternatywna droga unilateralnej niepodleg┼éo┼Ťci z jednej strony oraz prawnych i policyjnych represji z drugiej b─Ödzie jednak prowadzi─ç przez zbiorow─ů traum─Ö, kt├│ra towarzyszy─ç b─Ödzie paru nast─Öpnym pokoleniom Katalo┼äczyk├│w i Hiszpan├│w. Ju┼╝ dzi┼Ť wida─ç bardzo niepokoj─ůce ÔÇ×efekty uboczneÔÇŁ obecnego napi─Öcia ÔÇô na przyk┼éad w postaci o┼╝ywienia hiszpa┼äskiego nacjonalizmu i ultraprawicowych formacji, na szcz─Ö┼Ťcie ci─ůgle bardzo niszowych.
Na spotkaniu 6 pa┼║dziernika w Barcelonie Ada Colau m├│wi┼éa, ┼╝e problemem Hiszpanii i Katalonii jest partyjna polityka w obecnym formacie, oparta na rywalizacji, ÔÇ×wojennymÔÇŁ j─Özyku, szukaj─ůca zwyci─Östwa nad przeciwnikiem, a nie wsp├│┼épracy. ÔÇ×Po co stawia─ç na zwyci─Östwo, kiedy mo┼╝emy mie─ç porozumienie?ÔÇŁ ÔÇô wt├│rowa┼é jej na ┼éamach eldiario.es filozof Daniel Innerarity. Rozwi─ůzanie hiszpa┼äsko-katalo┼äskiego w─Öz┼éa gordyjskiego to dzi┼Ť zadanie dla prawdziwych m─Ö┼╝├│w i ┼╝on stanu. Jak jednak pokazuje dotychczasowy rozw├│j wypadk├│w, ze ┼Ťwiec─ů ich szuka─ç w dzisiejszej Hiszpanii.
***
Pozosta┼ée teksty z bie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç tutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś