magazyn lewicy katolickiej

Wraz z rosn膮cymi ratami kredyt贸w dost臋pny najem mo偶e przej艣膰 do mainstreamu

Dyskusja o tanich mieszkaniach na wynajem w Polsce do niedawna zaprz膮ta艂a g艂贸wnie ekspert贸w i ekspertki o lewicowej wra偶liwo艣ci. Dzi艣 galopuj膮cy wzrost rat kredyt贸w hipotecznych podwa偶a zakup lokalu jako jedyny mo偶liwy wyb贸r.

Dyskusja o tanich mieszkaniach na wynajem w Polsce do niedawna zaprz膮ta艂a g艂贸wnie ekspert贸w i ekspertki o lewicowej wra偶liwo艣ci. Postulat w艂asno艣ci mieszkaniowej (lub 鈥瀌ochodzenia鈥 do niej) wkrada艂 si臋 nawet w programy mieszkalnictwa spo艂ecznego. Dzi艣 galopuj膮cy wzrost rat kredyt贸w hipotecznych, brak zdolno艣ci kredytowej czy niezadowolenie z jako艣ci osiedli deweloperskich sta艂y si臋 na tyle powszechne, 偶e podwa偶aj膮 zakup lokalu jako jedyny mo偶liwy wyb贸r. Obalenie w艂asno艣ciowego statusu quo wydaje si臋 bardziej realne ni偶 kiedykolwiek po 1989 roku.

Gierkowski rozmach w kapitalistycznej ods艂onie

W 2021 roku oddano w Polsce prawie 235 tysi膮ce mieszka艅 鈥 to najlepszy wynik naszego przemys艂u mieszkaniowego od 1979 roku. Niestety tylko 4,6 tysi膮ca z nich mo偶na zakwalifikowa膰 jako dost臋pne cenowo. Mowa o segmencie, do kt贸rego wed艂ug GUS-owskiej klasyfikacji zaliczane s膮 lokale komunalne, sp贸艂dzielcze, TBS-owskie i zak艂adowe. Nawet je艣li do艂o偶ymy do tego oko艂o 1800 mieszka艅 zrealizowanych w 2021 roku przez PFR Nieruchomo艣ci (czyli operatora rynkowej cz臋艣ci rz膮dowego programu mieszkaniowego, w ramach kt贸rej we wsp贸艂pracy z samorz膮dami powstaj膮 mieszkania czynszowe), trudno nie odnie艣膰 wra偶enia, 偶e mamy w Polsce powa偶ny problem z budow膮 tanich mieszka艅 na wynajem.

Dlaczego w Polsce 鈥 kraju, w kt贸rym a偶 70% spo艂ecze艅stwa nie dysponuje zdolno艣ci膮 kredytow膮 鈥 buduje si臋 tak ma艂o dost臋pnych mieszka艅? Autor tekstu wiod膮cego tej edycji 鈥濻pi臋cia鈥 z rado艣ci膮 oznajmi艂, 偶e rozwi膮za艂 t臋 zagadk臋.

Po pierwsze, samorz膮dowcom brakuje woli politycznej, by w swoim zakresie realizowa膰 inwestycje mieszkaniowe, dlatego w pewien spos贸b 鈥瀟orpeduj膮鈥 ambitne za艂o偶enia Narodowego Programu Mieszkaniowego. Wystarczy spojrze膰 chocia偶by na Warszaw臋, najwi臋ksz膮 i najbogatsz膮 gmin臋 naszego kraju, w kt贸rej mi臋dzy 2018 a 2021 rokiem oddano jedynie鈥 930 miejskich mieszka艅.

Po drugie 鈥 i tu autor przywo艂uje samego wicepremiera Jaros艂awa Kaczy艅skiego 鈥 istnieje ogromny problem ze sp贸艂kami Skarbu Pa艅stwa i innymi podmiotami pa艅stwowymi, kt贸re broni膮 si臋 r臋kami i nogami przed przekazaniem swoich dzia艂ek na inwestycje powstaj膮ce w ramach rz膮dowych program贸w. Ale czy rozwi膮zanie kwestii mieszkaniowej naprawd臋 jest tak proste?

Nadwi艣la艅skie kr贸lestwo w艂asno艣ci

Wszystkie ekipy rz膮dz膮ce Polsk膮 po 1990 roku prowadzi艂y polityk臋 mieszkaniow膮, kt贸ra zasadniczo oparta by艂a na rodzinnym modelu w艂asno艣ci. Najpowa偶niejszy wy艂om w tej doktrynie stanowi艂y Towarzystwa Budownictwa Spo艂ecznego (TBS). Te powstaj膮ce od lat 90. sp贸艂ki samorz膮dowe buduj膮 mieszkania czynszowe dla rodzin o 艣rednich dochodach. W pierwotnych za艂o偶eniach lokale mia艂y na sta艂e pozosta膰 w艂asno艣ci膮 TBS-贸w.

Wraz z likwidacj膮 Krajowego Funduszu Mieszkaniowego w 2009 roku TBS-y straci艂y na rozmachu, ale podnios艂y si臋 nieco wraz z przywr贸ceniem preferencyjnych kredyt贸w w ramach programu wsparcia dla Spo艂ecznego Budownictwa Czynszowego (SBC) w 2015 roku. Za drugie z wa偶niejszych odst臋pstw od prow艂asno艣ciowej doktryny mo偶na uzna膰 program Mieszkanie na start, dzi臋ki kt贸remu od 2018 roku cz臋艣膰 najemczy艅 i najemc贸w mo偶e uzyska膰 dop艂aty do czynszu.

Polityka promowania w艂asno艣ci mieszkaniowej odnios艂a w Polsce sukces. Wed艂ug danych Eurostatu z 2020 roku ponad 85% polskiego spo艂ecze艅stwa posiada tytu艂 w艂asno艣ciowy do lokalu, kt贸ry zamieszkuje. Rz膮d Zjednoczonej Prawicy r贸wnie偶 nie kwestionowa艂 dominacji w艂asno艣ci 鈥 w ramach sztandarowego programu pierwszej kadencji, czyli Mieszkanie+, postulowa艂 budow臋 mieszka艅 na wynajem z opcj膮 dochodzenia do w艂asno艣ci. Tak偶e pakiet mieszkaniowy przygotowany w 2020 roku przez ministr臋 rozwoju, Jadwig臋 Emilewicz, cechowa艂 si臋 silnym komponentem w艂asno艣ciowym.

Do 2020 roku lokatorki i lokatorzy mieszka艅 TBS-owskich de facto nie mieli mo偶liwo艣ci ich wykupu. W nowym, zrebrandingowanym modelu TBS, czyli SIM, najemcy b臋d膮 mogli naby膰 swoje mieszkanie w systemie doj艣cia do w艂asno艣ci. Oznacza to, 偶e cz臋艣膰 lokali czynszowych, kt贸re wbrew przeciwno艣ciom losu opisanym przez prezesa Kaczy艅skiego powstan膮 na terenach nale偶膮cych do samorz膮du, po 20 lub 30 latach bezpowrotnie wypadnie z zasobu publicznego.

R贸wnie偶 program Mieszkanie bez wk艂adu w艂asnego, jeden z centralnych element贸w Polskiego 艁adu, skierowany jest do rodzin d膮偶膮cych do uzyskania kredytu hipotecznego na zakup mieszkania lub budow臋 domu. Kieruje si臋 on podobnymi zasadami co Rodzina na Swoim (2007-2013) i Mieszkanie dla M艂odych (2014-2018) 鈥 program贸w wsparcia kredytobiorc贸w zainicjowanych przez rz膮d PO-PSL, kt贸re przyczyni艂y si臋 do wzrostu cen mieszka艅 i zwi臋kszenia zysk贸w firm deweloperskich i bank贸w.

Skoro dominuj膮cym tytu艂em prawnym do lokalu jest w Polsce akt w艂asno艣ci, a za zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych przez lata odpowiedzialny by艂 rynek, to trudno dziwi膰 si臋 samorz膮dowcom, 偶e nie spieszy im si臋, by i艣膰 w 艣lady magistratu Czerwonego Wiednia i budowa膰 czynsz贸wki (pami臋tajmy, 偶e przez ca艂y okres III RP gminy raczej pozbywa艂y si臋 mieszka艅, ani偶eli budowa艂y nowe; mi臋dzy 1990 a 2018 rokiem liczba mieszka艅 komunalnych pomniejszy艂a si臋 o ponad 1,1 mln lokali).

Czy mo偶na zarzuci膰 dw贸m pokoleniom Polek i Polak贸w, kt贸re po 1990 roku do艣wiadczy艂y dzikiego zachodu na prywatnym rynku najmu, 偶e traktuj膮 wynajmowanie mieszkania jako rodzaj aberracji, co艣 tymczasowego, od czego trzeba jak najszybciej uciec w bezpieczn膮 przysta艅 w艂asno艣ci?

Mieszkania jako infrastruktura

Jak mo偶na wyj艣膰 z tego impasu? Po pierwsze, nale偶y zmieni膰 postrzeganie inwestycji mieszkaniowych realizowanych przez samorz膮dy i pa艅stwo. Rynek nie jest (i nie b臋dzie) w stanie zaspokoi膰 potrzeb lokalowych znacznej cz臋艣ci spo艂ecze艅stwa, dlatego gminy powinny dysponowa膰 okre艣lonym zasobem mieszka艅, kt贸ry nie b臋dzie podlega艂 mechanizmom rynkowym i kt贸ry b臋d膮 regularnie powi臋ksza膰 bez plan贸w ponownego uszczuplania.

Zamiast traktowa膰 mieszkania komunalne i TBS-owskie jak uci膮偶liwy balast, warto przyj膮膰 perspektyw臋 dr Agaty Twardoch, wyk艂adowczyni Politechniki 艢l膮skiej, kt贸ra proponuje, aby uzna膰 lokale nale偶膮ce do samorz膮d贸w za taki sam rodzaj infrastruktury, jak na przyk艂ad ulice, parki, linie tramwajowe czy szko艂y publiczne.

Przyjmuj膮c, 偶e mieszkania s膮 cz臋艣ci膮 infrastruktury gminnej, powinni艣my je traktowa膰 jako zas贸b, kt贸ry na sta艂e pozostaje w gestii samorz膮du. Umowa z lokatorkami i lokatorami musi by膰 jasna: mo偶esz mieszka膰 w lokalu nale偶膮cym do gminy, ale bez mo偶liwo艣ci jego wykupu; je艣li chcesz pozyska膰 w艂asno艣膰 mieszkaniow膮, skorzystaj z oferty rynku prywatnego, kt贸ry jest ju偶 maksymalnie nasycony.

Utrudniony dost臋p do kredyt贸w hipotecznych kieruje wiele os贸b na 艣cie偶k臋 poszukiwania innej formy stabilizacji mieszkaniowej. Prywatny rynek najmu indywidualnego nie tylko nie jest t膮 alternatyw膮, ale i wymaga pilnej regulacji.

Banki ziemi zamiast bank贸w hipotecznych

Najwi臋ksz膮 bol膮czk膮 polityki mieszkaniowej III RP jest nie tylko nierozs膮dne pomniejszanie publicznego zasobu lokalowego, ale i nieefektywna gospodarka gruntowa. Problemom Krajowego Zasobu Nieruchomo艣ci (KZN) w pozyskiwaniu grunt贸w od sp贸艂ek Skarbu Pa艅stwa, kt贸ry przytacza autor tekstu przewodniego, przyjrza艂a si臋 r贸wnie偶 Najwy偶sza Izba Kontroli.

W raporcie 鈥Funkcjonowanie programu Mieszkanie Plus鈥 z marca 2022 roku Izba zdiagnozowa艂a je jako jedn膮 z g艂贸wnych przyczyn nieefektywnej realizacji programu. Zdaniem kontroler贸w przez lata brakowa艂o sp贸jnych mechanizm贸w prawnych, kt贸re mog艂yby usprawni膰 lub wymusi膰 przekazywanie dzia艂ek pod zabudow臋 mieszkaniow膮.

W tym kontek艣cie warto zastanowi膰 si臋 nad czym艣 w rodzaju 鈥瀞pecustawy mieszkaniowej鈥. Skoro artyku艂 21 Konstytucji RP dopuszcza wyw艂aszczenie na cel publiczny (budowa mieszka艅 komunalnych i TBS-owskich niew膮tpliwie jest nim tak samo jak budowa dr贸g), to co stoi na przeszkodzie, aby Sejm uchwali艂 now膮 ustaw臋, w ramach kt贸rej mo偶liwe b臋dzie przej臋cie grunt贸w od sp贸艂ek Skarbu Pa艅stwa pod wszystkie segmenty publicznego budownictwa czynszowego? Nie ma te偶 偶adnych przeciwwskaza艅, aby pa艅stwo wspiera艂o powo艂ywanie komunalnych bank贸w ziemi, dzi臋ki kt贸rym gminy gromadzi艂by dzia艂ki pod nowe inwestycje mieszkaniowe.

W ostatnich tygodniach kolejne partie polityczne, w tym i Lewica, przedstawi艂y projekty dotycz膮ce przysz艂o艣ci polskiej sfery mieszkaniowej. Miejmy nadziej臋, 偶e dyskusja o mieszkani贸wce, zw艂aszcza w kontek艣cie rozwoju rynku najmu publicznego, b臋dzie wa偶nym elementem kampanii wyborczej w 2023 roku.

***

Zuzanna Mielczarek i Kamil Trepka prowadz膮 wsp贸lnie Podcast Mieszkaniowy w 鈥濳rytyce Politycznej鈥.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij