Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Wracamy na Uniwersytet!

W niemal rok po powstaniu Uniwersytetu Zaanga┼╝owanego debata o szkolnictwie wy┼╝szym zn├│w przybiera na sile. G┼éo┼Ťno o projektach ministra Gowina, by powi─ůza─ç nauk─Ö z biznesem. Kontrowersje wywo┼éuj─ů te┼╝ zaczynaj─ůce si─Ö wybory rektorskie. Zapraszamy do dyskusji na naszych ┼éamach.

ilustr.: Marta Basak


29 lutego Minister Nauki i Szkolnictwa Wy┼╝szego Jaros┼éaw Gowin og┼éosi┼é rozpocz─Öcie konkursu Ustawa 2.0. Daje on okazj─Ö ÔÇô jak mo┼╝emy przeczyta─ç na stronie Ministerstwa ÔÇô by po raz pierwszy w Polsce opracowa─ç ustaw─Ö o szkolnictwie wy┼╝szym w oparciu o postulaty ┼Ťrodowiska naukowego. Zainteresowani musz─ů w ci─ůgu najbli┼╝szych dw├│ch miesi─Öcy stworzy─ç zespo┼éy, w kt├│rych przygotuj─ů projekt zmian, nawi─ůzuj─ůcy do bardzo og├│lnych punkt├│w, okre┼Ťlonych w regulaminie (na przyk┼éad ÔÇ×ustr├│j jednostek w systemie szkolnictwa wy┼╝szego i zarz─ůdzanie nimiÔÇŁ czy ÔÇ×studia, studenci, doktoranci, absolwenciÔÇŁ). Spo┼Ťr├│d nades┼éanych propozycji Ministerstwo wy┼éoni trzy, na realizacj─Ö kt├│rych przeznaczy grant o ┼é─ůcznej wysoko┼Ťci ÔÇ×nawet doÔÇŁ dziewi─Öciuset tysi─Öcy z┼éotych. Kolejnym etapem b─Ödzie przeprowadzenie przez ka┼╝dy zesp├│┼é konsultacji ┼Ťrodowiskowych, a nast─Öpnie po┼é─ůczenie ich ze wst─Öpnymi za┼éo┼╝eniami, by stworzy─ç ostateczny dokument, na podstawie kt├│rego napisana zostanie nowa Ustawa.
R├│wno tydzie┼ä przed og┼éoszeniem konkursu rz─ůd przyj─ů┼é plan opracowany przez Ministra Rozwoju Mateusza Morawieckiego (ÔÇ×Plan MorawieckiegoÔÇŁ).┬áProjekt┬áten zak┼éada mi─Ödzy innymi zacie┼Ťnienie wsp├│┼épracy jednostek naukowych z podmiotami gospodarczymi. Celem jest rozwini─Öcie polskiego rynku nowych technologii poprzez dotowanie jednostek tworz─ůcych innowacje na zlecenie konkretnych firm. Ten d┼éugofalowy projekt (jego efekt├│w, w postaci wy┼╝szych zarobk├│w statystycznego Polaka, mo┼╝emy wed┼éug zapowiedzi ministra spodziewa─ç si─Ö za pi─Ötna┼Ťcie lat) wpisuje si─Ö w narracj─Ö Gowina, kt├│ry od momentu obj─Öcia funkcji ministra zapowiada┼é wspieranie zwi─ůzk├│w nauki z biznesem. Pomys┼é ten wzbudza spore kontrowersje, zw┼éaszcza w ┼Ťrodowiskach nauk humanistycznych i spo┼éecznych, kt├│rych osi─ůgni─Öcia i wyniki bada┼ä trudno w bezpo┼Ťredni spos├│b prze┼éo┼╝y─ç na kategorie rynkowe. Komitet Kryzysowy Humanistyki Polskiej zwraca┼é tak┼╝e uwag─Ö na ÔÇ×innowacyjno┼Ť─ç spo┼éeczn─ůÔÇŁ, kt├│ra powinna by─ç wspierana przez rz─ůd w r├│wnym stopniu, co ┼éatwiej weryfikowalna innowacyjno┼Ť─ç technologiczna. Jednak obecny Minister Nauki najbardziej narazi┼é si─Ö ┼Ťrodowiskom humanistycznoÔÇôspo┼éecznym swoimi wypowiedziami dotycz─ůcymi innych jeszcze aspekt├│w funkcjonowania szkolnictwa wy┼╝szego. Pierwsza z nich dotyczy┼éa idei ÔÇô nawiasem m├│wi─ůc podnoszonej ju┼╝ za rz─ůd├│w PO ÔÇô by polskie uczelnie podzieli─ç na trzy kategorie, w zale┼╝no┼Ťci od oceny jako┼Ťci kszta┼écenia, kt├│re oferuj─ů. Najlepsze, tak zwane ÔÇ×uczelnie flagoweÔÇŁ ÔÇô Gowin chce ich wyodr─Öbni─ç maksymalnie dziesi─Ö─ç ÔÇô otrzymywa┼éyby gwarancj─Ö znacznie lepszych warunk├│w finansowych ni┼╝ pozosta┼ée jednostki. Ten model dystrybucji ┼Ťrodk├│w mo┼╝e prowadzi─ç do obumarcia peryferyjnych uczelni, kt├│re nie b─Öd─ů mia┼éy szans konkurowa─ç z takimi jednostkami, jak na przyk┼éad Uniwersytet Warszawski czy Akademia G├│rniczo Hutnicza w Krakowie. O spo┼éecznej warto┼Ťci lokalnych centr├│w edukacyjnych i skutkach ich wygasania, pisa┼éa w ÔÇ×KontakcieÔÇŁdr hab. Aneta Pieni─ůdz.
Przy wszystkich kontrowersjach wok├│┼é tego projektu prawdziw─ů s┼éaw─Ö przynios┼éy Ministrowi kolejne, nie da si─Ö ukry─ç, wyj─ůtkowo nietrafione wypowiedzi. Na pocz─ůtku kadencji oznajmi┼é, ┼╝e po pierwsze humani┼Ťci s─ů w Polsce zdecydowanie nadreprezentowani, po drugie za┼Ť zaproponowa┼é, by usun─ů─ç z kanonu czasopism naukowych ÔÇ×jakie┼Ť studia gejowskie lub lesbijskieÔÇŁ. Celowa zapewne nonszalancja i ignorancja, kt├│r─ů Minister wyrazi┼é wobec gender studies, bo to ten fakultet mia┼é zapewne na my┼Ťli, nie powinny oczywi┼Ťcie dziwi─ç, je┼Ťli we┼║mie si─Ö pod uwag─Ö dotychczasow─ů dzia┼éalno┼Ť─ç Gowina w klubie parlamentarnym Zjednoczonej Prawicy, znanym z konserwatywnej polityki ┼Ťwiatopogl─ůdowej. Jednak obok uzasadnionego rozbawienia s┼éowa te wywo┼éa┼éy tak┼╝e zrozumia┼éy niepok├│j o przysz┼éo┼Ť─ç niezawis┼éych bada┼ä, niezgodnych z lini─ů ideologiczn─ů Ministerstwa. W ┼Ťwietle tej wzajemnej niech─Öci mi─Ödzy cz─Ö┼Ťci─ů ┼Ťrodowiska naukowego a nowym cz┼éonkiem Rady Ministr├│w dziwi─ç mo┼╝e o┼Ťwiadczenie Gowina, kt├│ry w po┼éowie stycznia w┼Ťr├│d priorytet├│w swojej kadencji wymieni┼é r├│wnie┼╝ dofinansowanie polskiej humanistyki.
Uniwersytet zn├│w zaanga┼╝owany
5 lutego o trzynastej pod Bibliotek─ů Uniwersytetu Warszawskiego zgromadzi┼éa si─Ö grupa kilkudziesi─Öciorga student├│w z ┼╝├│┼étymi transparentami, na kt├│rych mo┼╝na by┼éo przeczyta─ç mi─Ödzy innymi: ÔÇ×Kandydaci, poka┼╝cie program!ÔÇŁ, ÔÇ×Chcemy debaty, nie kuluar├│w!ÔÇŁ czy ÔÇ×┼Üwie─çcie przyk┼éadem, nie st├│jcie w cieniu!ÔÇŁ. Kolor plansz mia┼é nie tylko zwr├│ci─ç uwag─Ö przechodni├│w na zgromadzonych i g┼éoszone przez nich has┼éa, jakkolwiek nale┼╝y powiedzie─ç, ┼╝e to zadanie spe┼éni┼é doskonale. Niewielkie ┼╝├│┼éte kwadraty, kt├│re demonstruj─ůcy mieli przypi─Öte do piersi, stanowi─ů znak rozpoznawczy Uniwersytetu Zaanga┼╝owanego. O ÔÇ×UzecieÔÇŁ, kt├│ry nied┼éugo b─Ödzie obchodzi┼é pierwsz─ů rocznic─Ö swojej dzia┼éalno┼Ťci, ostatnio niewiele by┼éo s┼éycha─ç. Pojawia┼éy si─Ö nawet opinie, ┼╝e ta zawi─ůzana z hukiem organizacja w┼éa┼Ťnie dokonuje ┼╝ywota. G┼éosy te s─ů chyba jednak zdecydowanie przedwczesne ÔÇô sam protest pod BUW-em, niespecjalnie spektakularny, je┼Ťli chodzi o liczb─Ö uczestnik├│w, wywo┼éa┼é spory rozg┼éos. Reporterzy, mi─Ödzy innymi Gazety Sto┼éecznej,┬ápo raz kolejny zachwycili si─Ö zaanga┼╝owan─ů w sprawy swojej uczelni m┼éodzie┼╝─ů. Sk─ůd to nag┼ée przebudzenie?
Bezpo┼Ťredni─ů przyczyn─ů demonstracji by┼é list otwarty, kt├│ry Komitet Kryzysowy Humanistyki Polskiej wystosowa┼é do dwunastu uczelni wy┼╝szych w ca┼éej Polsce. Zaanga┼╝owani chcieli wyrazi─ç poparcie dla Komitetu. W tym roku na wszystkich polskich uczelniach odb─Öd─ů si─Ö wybory rektorskie. Aktywi┼Ťci Komitetu, Uniwersytetu Zaanga┼╝owanego oraz ich sympatycy, kt├│rzy pojawili si─Ö na demonstracji, domagaj─ů si─Ö ujawnienia program├│w przez kandydat├│w na to stanowisko oraz otwartej debaty mi─Ödzy nimi, tak by wszyscy cz┼éonkowie spo┼éeczno┼Ťci akademickiej mogli w pe┼éni uczestniczy─ç w kluczowej dla funkcjonowania uczelni procedurze, jak─ů s─ů wybory. Swoj─ů kandydatur─Ö oraz, do┼Ť─ç zreszt─ů og├│lnikowy, program og┼éosi┼é tylko dotychczasowy rektor UW, prof. Marcin Pa┼éys. Forma wybor├│w indykacyjnych pochodzi z pocz─ůtku lat 80., kiedy to minister podejmowa┼é ostateczn─ů decyzj─Ö, kto spo┼Ťr├│d zaproponowanych kandydat├│w zostanie rektorem. Meandry sytemu wyborczego mia┼éy na celu ÔÇ×zmyli─çÔÇŁ w┼éadz─Ö, wy┼éaniaj─ůc osoby, kt├│re ciesz─ů si─Ö zaufaniem ┼Ťrodowiska. Dlatego, wedle obowi─ůzuj─ůcych procedur, nie jest wcale konieczne, by kandydaci na ten najwa┼╝niejszy uniwersytecki urz─ůd udost─Öpnili sw├│j program czy wzi─Öli udzia┼é w publicznej debacie. Przeciwnicy tego systemu, kt├│rzy zebrali si─Ö pod BUW-em, twierdzili, ┼╝e nie przystaje on do wsp├│┼éczesnych reali├│w, jest nieprzejrzysty i niemerytoryczny. Studenci nie maj─ů okazji, by zada─ç kandydatom pytania czy cho─çby powiedzie─ç, czego oczekuj─ů od przysz┼éego rektora, za┼Ť efekt finalny wybor├│w stanowi cz─Östo wynik kuluarowych uk┼éad├│w. Powszechn─ů praktyk─ů jest bowiem, ┼╝e na ostatnim etapie wybor├│w jeden z pretendent├│w do stanowiska rektora zrzeka si─Ö swojej kandydatury, zapewniaj─ůc sobie tym samym pewn─ů funkcj─Ö prorektora.
W poszukiwaniu dobrej debaty
O Uniwersytecie Zaanga┼╝owanym pisali┼Ťmy od samego pocz─ůtku jego istnienia, to znaczy od czasu zesz┼éorocznych dyskusji wok├│┼é zmian w Regulaminie Studiowania. Z jednej strony niepokoj─ůca by┼éa sama ich tre┼Ť─ç, szczeg├│lnie uzale┼╝nienie zaliczenia seminarium od z┼éo┼╝enia gotowej pracy magisterskiej, co dla wielu student├│w oznacza op┼éaty, na kt├│re nie mog─ů sobie pozwoli─ç (w przypadku niezaliczenia seminarium student p┼éaci za warunek). Sprzeciw wzbudzi┼éa tak┼╝e forma wprowadzenia reform, o kt├│rych studenci zostali poinformowani praktycznie post factum, bez mo┼╝liwo┼Ťci debaty czy cho─çby konsultacji. W kontek┼Ťcie wybor├│w rektorskich brzmi to dziwnie znajomo.
W zesz┼éorocznym konflikcie niejednoznaczn─ů rol─Ö odegrali niekt├│rzy cz┼éonkowie Parlamentu Student├│w, kt├│rzy starali si─Ö mediowa─ç pomi─Ödzy w┼éadzami Uniwersytetu a oburzonymi studentami, jednak bardzo szybko ÔÇô w du┼╝ym stopniu z winy w┼éasnych niekorzystnych dzia┼éa┼ä i wybor├│w ÔÇô zostali przez UZ uto┼╝samieni ze ÔÇ×z┼é─ů stron─ů MocyÔÇŁ. Sp├│r wok├│┼é zmian w Regulaminie przybra┼é w efekcie form─Ö emocjonalnej przepychanki, w kt├│rej ze strony merytorycznej i ideologicznej trudno odm├│wi─ç racji Zaanga┼╝owanym. Warto jednak, jak s─ůdz─Ö, z perspektywy czasu spr├│bowa─ç zrozumie─ç tak┼╝e ci─Ö┼╝k─ů emocjonalnie sytuacj─Ö Parlamentarzyst├│w, w kt├│rej odbijaj─ů si─Ö szersze problemy aktywno┼Ťci na Uniwersytecie. Do pierwszej konfrontacji dosz┼éo, gdy na posiedzenie Parlamentu przysz┼éo oko┼éo stu wyposa┼╝onych w transparenty student├│w. Debata bardzo szybko przybra┼éa form─Ö sporu mi─Ödzy ÔÇ×realpolitikÔÇŁ, kt├│r─ů reprezentowali pos┼éowie, a ideowym podej┼Ťciem przeciwnik├│w zmian. Do tej polaryzacji dochodzi┼éy coraz to nowe czynniki, jak chocia┼╝by argument parlamentarzyst├│w, ┼╝e skoro nikt do tej pory nie interesowa┼é si─Ö ich aktywno┼Ťci─ů, to jakim prawem stawiani s─ů teraz pod pr─Ögierzem, skontrowany stwierdzeniem, ┼╝e jest to przecie┼╝ nieod┼é─ůczny element s┼éu┼╝by publicznej. ┼╗adnemu z tych argument├│w nie mo┼╝na chyba odm├│wi─ç s┼éuszno┼Ťci. Przepa┼Ť─ç sta┼éa si─Ö nie do przeskoczenia, kiedy podczas posiedzenia, na kt├│rym zmiany w Regulaminie mia┼éy zosta─ç przedyskutowane i ewentualnie przyj─Öte, najpierw Parlament (przewag─ů jednego g┼éosu) odrzuci┼é wniosek o debat─Ö,┬áa nast─Öpnie zag┼éosowa┼é zgodnie z wol─ů w┼éadz Uniwersytetu.
O Uniwersytecie Zaanga┼╝owanym robi┼éo si─Ö coraz g┼éo┼Ťniej. Apogeum jego popularno┼Ťci stanowi┼é protest pod bram─ů g┼é├│wn─ů UW, kt├│ry wzbudzi┼é ogromne zainteresowanie medi├│w. R├│wnocze┼Ťnie sam UZ rozwija┼é si─Ö niezwykle szybko, wzbogacaj─ůc sw├│j program zar├│wno o postulaty socjalne, jak i merytoryczne, dotycz─ůce jako┼Ťci kszta┼écenia czy te┼╝ zwi─ůzane z dystrybucj─ů ┼Ťrodk├│w finansowych na Uniwersytecie. Na ┼éamach ÔÇ×KontaktuÔÇŁ pojawia┼éy si─Ö teksty zwracaj─ůce uwag─Ö na problemy, kt├│rych dotykali Zaanga┼╝owani. Zamiast zatem powtarza─ç to, co ju┼╝ zosta┼éo powiedziane, proponuj─Ö zapomnie─ç na chwil─Ö o projektach reform proponowanych przez UZ i skupi─ç si─Ö na samej formie debaty, by wyci─ůgn─ů─ç z niej wnioski na przysz┼éo┼Ť─ç. Polaryzacja studenckich oboz├│w i podzia┼é na ÔÇ×fajnychÔÇŁ i ÔÇ×niefajnychÔÇŁ, kt├│ry si┼é─ů rzeczy wspiera┼éa aktywno┼Ť─ç medi├│w, opowiadaj─ůcych si─Ö po stronie Zaanga┼╝owanych, nie s─ů konstruktywne dla ┼╝adnego sporu. Nie mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝eby taki stan rzeczy by┼é bezpo┼Ťredni─ů win─ů ÔÇ×UzetuÔÇŁ czy tym bardziej parlamentarzyst├│w. Nale┼╝y jednak odnotowa─ç, ┼╝e grupa m┼éodych aktywist├│w z szumnymi has┼éami na ustach, nios─ůca dawno niewidziany powiew ┼Ťwie┼╝o┼Ťci na Uniwersytet, si┼é─ů rzeczy jest na wygranej pozycji wobec wybranych przy ┼Ťmiesznie niskiej frekwencji parlamentarzyst├│w, kt├│rzy nieprzyzwyczajeni do jakiejkolwiek aktywno┼Ťci ze strony pozosta┼éych student├│w zaniechali konsultacji z nimi, stawiaj─ůc si─Ö tym samym po stronie w┼éadzy.
Problem marazmu w┼Ťr├│d student├│w jest chyba wszystkim dobrze znany. Wizja uniwersytetu jako przestrzeni, gdzie cz┼éowiek dojrzewa i kszta┼étuje si─Ö, rado┼Ťnie eksploruj─ůc ┼Ťwiat wiedzy i nawi─ůzuj─ůc inspiruj─ůce znajomo┼Ťci, coraz bardziej kojarzy si─Ö z ksi─ů┼╝kami Marii Konopnickiej, a coraz mniej odzwierciedla rzeczywisto┼Ť─ç. Studenci przychodz─ů na zaj─Öcia, w wielkich grupach cz─Östo nie nawi─ůzuj─ů ┼╝adnych relacji i dopiero poza murami uczelni buduj─ů sobie sie─ç znajomo┼Ťci, znajduj─ů rozrywki, konstruuj─ůc przestrze┼ä ┼╝ycia codziennego. Patrz─ůc na dzia┼éalno┼Ť─ç Uniwersytetu Zaanga┼╝owanego, nale┼╝y z ca┼é─ů moc─ů podkre┼Ťli─ç jej bezprecedensowy i jednoznacznie pozytywny efekt ÔÇô aktywizacj─Ö i konsolidacj─Ö pewnej grupy student├│w wok├│┼é wsp├│lnych idei. K┼é├│tnie, debaty i awantury mog─ů by─ç konstruktywne, zw┼éaszcza gdy tocz─ů si─Ö w tak wa┼╝nej instytucji jak Uniwersytet. Nale┼╝y jednak pami─Öta─ç, by w ferworze cho─çby najs┼éuszniejszych idei nikogo nie stygmatyzowa─ç, o co nie trudno, zw┼éaszcza gdy samemu wzbudza si─Ö sympati─Ö i aprobat─Ö otoczenia.
Co dalej?
Obserwujemy wa┼╝ne zmiany, pomys┼éy i debaty zar├│wno na poziomie ministerialnym, jak i w obr─Öbie Uniwersytetu Warszawskiego oraz innych szk├│┼é wy┼╝szych. Organizacje oraz aktywi┼Ťci zajmuj─ůcy si─Ö problematyk─ů nauki i edukacji wy┼╝szej b─Öd─ů musieli odpowiedzie─ç sobie na pytanie, czy przyst─Öpowa─ç do konkursu Ustawa 2.0.┬áRektor Pa┼éys spotka si─Ö w tym tygodniu ze studentami, by przedyskutowa─ç sw├│j program. Uniwersytet Zaanga┼╝owany b─Ödzie ┼Ťwi─Ötowa┼é pierwsze urodziny, co sk┼éania do wniosk├│w i podsumowa┼ä. Wszystko wskazuje na to, ┼╝e wiosna przyniesie nowe tematy do dyskusji i bardzo mo┼╝liwe, ┼╝e zn├│w b─Ödziemy ┼Ťwiadkami o┼╝ywienia nie tylko na Uniwersytecie, lecz i w ca┼éym ┼Ťrodowisku akademickim. Jako redakcja chcieliby┼Ťmy w zwi─ůzku z tym zaprosi─ç wszystkie strony do rozmowy┬ái otworzy─ç nasze ┼éamy na r├│┼╝ne g┼éosy. Pytania, kt├│re chcieliby┼Ťmy zada─ç, dotycz─ů zar├│wno samego uniwersytetu, jego idei i sposobu funkcjonowania, jak i jeszcze szerszego problemu nauki polskiej. Czym jest dzisiaj uniwersytet? Jak sprawi─ç, by produkowa┼é elity zamiast je re-produkowa─ç? Czy da si─Ö po┼é─ůczy─ç postulat egalitarno┼Ťci z elitarno┼Ťci─ů? Jak rozdziela─ç fundusze ministerialne, by wspiera┼éy rozw├│j, nie pog┼é─Öbiaj─ůc nier├│wno┼Ťci? Kto zyska, a kto straci na zacie┼Ťnieniu wsp├│┼épracy mi─Ödzy nauk─ů a biznesem?
Debata na temat nauki i uniwersytetu dotyczy nie tylko okre┼Ťlonej grupy, jak─ů stanowi─ů studenci konkretnej instytucji oraz jej pracownicy naukowi. Szczeg├│lnie dzi┼Ť, gdy has┼éa oferuj─ůce uproszczon─ů czarnoÔÇôbia┼é─ů wizj─Ö ┼Ťwiata zyskuj─ů coraz wi─Öksz─ů popularno┼Ť─ç, w du┼╝ym stopniu r├│wnie┼╝ w oficjalnym rz─ůdowym dyskursie, niezwykle istotne jest, by sprawnie funkcjonowa┼éa platforma konfrontacji i wymiany my┼Ťli. Takim miejscem jest uniwersytet. Tylko zdolno┼Ť─ç krytycznego my┼Ťlenia i widzenia pewnych zjawisk w ca┼éej ich z┼éo┼╝ono┼Ťci i niejednoznaczno┼Ťci mo┼╝e prowadzi─ç do owocnej debaty i faktycznego spotkania. Jestem przekonana, ┼╝e ten pogl─ůd tyczy si─Ö ka┼╝dego, bez wzgl─Ödu na idee, kt├│rych chce broni─ç. Wizji uniwersytetu jest mn├│stwo, ka┼╝dy si─Ö chyba jednak zgodzi, ┼╝e rola spo┼éeczna tej instytucji jest nie do przecenienia. Rozmawiajmy wi─Öc!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś