Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Wok├│┼é niej musia┼éo wrze─ç ÔÇô o Janinie Maszewskiej-Knappe

Ju┼╝ od po┼éowy lat 20.ubieg┼éego wieku publicznie twierdzi, ┼╝e zwierz─Öta maj─ů dusz─Ö, sw├│j w┼éasny j─Özyk, zdolno┼Ť─ç my┼Ťlenia abstrakcyjnego oraz przede wszystkim swoje prawa, a m├│wienie o tym nie jest ┼éatwe nawet sto lat p├│┼║niej.
Wok├│┼é niej musia┼éo wrze─ç ÔÇô o Janinie Maszewskiej-Knappe
Janina Maszewska-Knappe z charcic─ů syberyjsk─ů Len─ů, ÔÇ×┼Üwiat Zwierz─ÖcyÔÇŁ, 1930, nr 7

Janina Maszewska-Knappe ma 32 lata, kiedy Polska odzyskuje niepodleg┼éo┼Ť─ç. Nap─Ödza j─ů wolno┼Ť─ç, wobec kt├│rej ma jednak r├│wnie┼╝ oczekiwania. Uwa┼╝a, ┼╝e ÔÇ×o poziomie kulturalnym danego narodu ┼Ťwiadczy w du┼╝ej mierze jego stosunek do ┼Ťwiata zwierz─ÖcegoÔÇŁ. Reprezentuje II RP na arenie mi─Ödzynarodowej i chcia┼éaby robi─ç to z dum─ů. Mo┼╝e by─ç jej trudno, bo ju┼╝ od po┼éowy lat 20.ubieg┼éego wieku publicznie twierdzi, ┼╝e zwierz─Öta maj─ů dusz─Ö, sw├│j w┼éasny j─Özyk, zdolno┼Ť─ç my┼Ťlenia abstrakcyjnego oraz przede wszystkim swoje prawa, a m├│wienie o tym nie jest ┼éatwe nawet sto lat p├│┼║niej. Odrzuca zw┼éaszcza pogl─ůdy Kartezjusza o ┼╝ywych maszynach czy Kanta o przedmiotach bez praw i moralno┼Ťci, istniej─ůcych dla u┼╝ytku cz┼éowieka. A to tylko pocz─ůtek. Idee chce przeku─ç w prawo i nowe obyczaje. Na mi─Ödzynarodowych kongresach dwudziestolecia mi─Ödzywojennego jej postawa wzbudza zachwyt, ale w miejscu, kt├│re jest jej spe┼énionym marzeniem ÔÇô wolnej Polsce ÔÇô jest przyjmowana ch┼éodno. Maszewska-Knappe pisze: ÔÇ×Je┼╝eli niekt├│rzy my┼Ťl─ů, ┼╝e wobec ogromu n─Ödzy ludzkiej nie powinno si─Ö wiele uwagi po┼Ťwi─Öca─ç zwierz─Ötom ÔÇö to si─Ö myl─ů. Nale┼╝y pami─Öta─ç i g┼é─Öboko to rozumie─ç, ┼╝e wsz─Ödzie jest jedno ┼╝ycie ÔÇö czy ono si─Ö tli w cz┼éowieku, czy zwierz─Öciu i ┼╝e niesienie pomocy w celu usuwania czyichkolwiek cierpie┼ä, tak ludzkich, jak zwierz─Öcych ÔÇö jest pomoc─ů niesion─ů temu┼╝ jedynemu, wielkiemu ┼╝yciu!ÔÇŁ (pisownia oryginalna). Ze swoimi pogl─ůdami niezupe┼énie trafia w pr├│┼╝ni─Ö. Jest wok├│┼é niej grono os├│b, z kt├│rymi mo┼╝e zmienia─ç rzeczywisto┼Ť─ç.

Akcja do┼╝ywiania ptak├│w zorganizowana w Warszawie przez Towarzystwo Opieki nad Zwierz─Ötami 1931, w ┼Ťrodku J. Maszewska-Knappe, ┼║r├│d┼éo: NAC

Zaczyna wi─Öc dzia┼éa─ç oraz pisa─ç. Pierwszy krok to do┼é─ůczenie do powo┼éanej w 1927 roku Polskiej Ligi Przyjaci├│┼é Zwierz─ůt w Warszawie, kt├│ra powstaje z roz┼éamu sto┼éecznego Towarzystwa Opieki nad Zwierz─Ötami. Zaanga┼╝owanie w nowe przedsi─Öwzi─Öcie zapewnia wrzenie ju┼╝ w samym ┼Ťrodowisku ├│wczesnych organizacji prozwierz─Öcych. Kolejne przynosi miesi─Öcznik ÔÇ×┼Üwiat Zwierz─ÖcyÔÇŁ, kt├│ry prosto z warszawskiego mieszkania redaktorki Maszewskiej-Knappe przy ulicy Ho┼╝ej 37/4 od 1929 roku ma szans─Ö broni─ç praw wszystkich istnie┼ä i nie┼Ť─ç nowe idee poza kr─ůg ju┼╝ do nich przekonanych. To w nim padaj─ů pierwsze krytyczne zdania dotycz─ůce wyzysku zwierz─ůt w cyrkach, zoo czy w korridzie. Nawet ze wsp├│┼éczesnej perspektywy miesi─Öcznik Maszewskiej-Knappe nie wydaje si─Ö ani sentymentalny, ani antropocentryczny. Wci─ů┼╝ mo┼╝na go ┼Ťmia┼éo czyta─ç, trzeba jedynie uodporni─ç si─Ö na smutekÔÇô zar├│wno ze wzgl─Ödu na opisywane w nim tragiczne losy wykorzystywanych zwierz─ůt, jak i przejmuj─ůc─ů aktualno┼Ť─ç artyku┼é├│w.

Miesi─Öcznik ÔÇô podobnie jak du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç prozwierz─Öcych tekst├│w i dzi┼Ť ÔÇôokazuje si─Ö w latach 20. zbyt trudn─ů lektur─ů dla wielu, dlatego Janina Maszewska-Knappe wyst─Öpuje r├│wnie┼╝ publicznie gdzie mo┼╝e ÔÇô w ko┼Ťciele, szkole, radiu czy wi─Özieniu, staraj─ůc si─Ö krzewi─ç swoje przekonania bezpo┼Ťrednio i cz─Östo w bardzo prostych s┼éowach. Dla niewyrobionych odbiorc├│w ma przygotowane wyst─ůpienie ÔÇ×Zwierz─Öta czuj─ů i cierpi─ů jak ludzieÔÇŁ, dla bardziej zaanga┼╝owanych s┼éuchaczy prezentacje takie jak: ÔÇ×Zagadnienia psychiki u zwierz─ůtÔÇŁ, ÔÇ×Idea ochrony zwierz─ůt w dziejach ludzko┼Ťci, a┼╝ do doby obecnejÔÇŁ, czy ÔÇ×Katusze tresury i niewoli zwierz─ůtÔÇŁ.

Maszewska-Knappe wywo┼éuje r├│wnie┼╝ pozytywne wrzenie na ulicach. W listopadzie 1929 roku organizuje poch├│d podobny do tego, kt├│ry zobaczy┼éa w maju 1929 roku w Wiedniu w czasie Mi─Ödzynarodowego Kongresu Towarzystw Opieki nad Zwierz─Ötami ÔÇô to obchody pierwszego w Polsce Dnia Dobroci dla Zwierz─ůt, kt├│ry dzi┼Ť w innej formie ┼Ťwi─Ötujemy 4 pa┼║dziernika, cz─Östo zapominaj─ůc, jak d┼éuga jest jego historia. Janina Maszewska-Knappe prowadzi kilka takich marszy, kt├│re anga┼╝uj─ů dzieci, m┼éodzie┼╝ oraz zwierz─Öta, nios─ůce ÔÇ×w┼éasne manifestyÔÇŁ, na przyk┼éad: ÔÇ×Prosz─Ö o przytu┼éek dla bezdomnych ps├│wÔÇŁ, ÔÇ×Nie wolno t─Öpi─ç gniazd i niszczy─ç ptactwaÔÇŁ, ÔÇ×Niech m┼éodzie┼╝ i dzieci bior─ů w swoj─ů opiek─Ö bezbronne zwierz─ÖtaÔÇŁ.

Obchody Dnia Dobroci dla Zwierz─ůt, ÔÇ×┼Üwiat Zwierz─ÖcyÔÇŁ, 1929, nr 12

Wed┼éug aktywistki ka┼╝dy kulturalny obywatel ma obowi─ůzek stawa─ç w obronie krzywdzonych istot. Okazji do reakcji w II RP jest niestety wiele. Wszyscy wiedz─ů, gdzie stoj─ů bryczki, do kt├│rych przypi─Öte s─ů przeci─ů┼╝one prac─ů konie. Pod uprz─Ö┼╝─ů skrywaj─ů nierzadko bolesne, nieleczone rany. Nawet mieszczuch widzia┼é przecie┼╝ w swoim ┼╝yciu nieszcz─Ö┼Ťliwego psa przypi─Ötego do budy, za d┼éugo i w z┼éych warunkach: bez wody, na s┼éo┼äcu lub ÔÇô dla okrutniej odmiany ÔÇô na przenikliwym zimnie.

Maszewska-Knappe przejmuje si─Ö r├│wnie┼╝ losem kundelk├│w. Wra┼╝liwo┼Ť─ç na nie dzieli w├│wczas z nielicznym gronem, co nie powstrzymuje jej przed pochyleniem si─Ö nad ich losem w otwieraj─ůcym artykule pierwszego numeru ÔÇ×Psa rasowegoÔÇŁ z 1935 roku. Pisze tam: ÔÇ×Prowincja nasza, wsie i miasteczka zape┼énione s─ů temi psami, kt├│re ┼╝yj─ůc przewa┼╝nie samopas, w kontakcie w prawdzie z cz┼éowiekiem, oddaj─ůc mu niezliczone przys┼éugi, stanowi─ůc najwierniejszego towarzysza ┼╝ycia i Obro┼äc─Ö jego mienia, traktowane s─ů jednak z nienale┼╝ytem uznaniem ani wnikni─Öciem w ich warto┼Ťci psychiczne. […] Jest to wina ludzi, ┼╝e jest ich tyle i ┼╝e s─ů takie ÔÇö ┼╝e si─Ö je potem nie ceni, ┼╝e ┼╝ycie ich jest pasmem udr─Öki i krzywd zadanych z ca┼é─ů bezmy┼Ťlno┼Ťci─ů tym niewinnym istotom, w kt├│rych r├│┼╝norodnych cia┼éach ko┼éacze si─Ö jednak przewa┼╝nie wielowarto┼Ťciowe serce, g┼é─Öboko kochaj─ůce i odczuwaj─ůce potrzeb─Ö wiernego przywi─ůzania si─Ö nawet do z┼éego panaÔÇŁ (pisownia oryginalna).

Kundelek Janiny Maszewskiej-Knappe, Aza, ÔÇ×┼Üwiat Zwierz─ÖcyÔÇŁ, 1930, nr 6

Co wa┼╝ne, aktywistka nie krytykuje jedynie klasy ludowej, bo nie obawia si─Ö ┼╝adnego ┼Ťrodowiska. Neguje noszenie naturalnych futer, wyrywanie ptasich pi├│r dla ozdoby kapeluszy czy jedzenie mi─Ösa. Lobbuje r├│wnie┼╝ przeciwko my┼Ťlistwu. Nie tylko nie ceni tej rozrywki, ale nazywa je wprost hekatomb─ů, a polowanie okre┼Ťla zwyczajn─ů rzezi─ů. Pisze ostro o ich uczestnikach: ÔÇ×Kt├│┼╝ bra┼é udzia┼é w tej rzezi? Mo┼╝e nieu┼Ťwiadomiony humanitarnie lud, mo┼╝e k┼éusownicy? Nie! Elita ┬źtowarzyska┬╗ ÔÇö ┼Ťmietanka naszej arystokracji!ÔÇŁ.

Etyczne wymagania ma te┼╝ wobec nauki. Jednostki badawcze, uniwersytety i szpitale zajmuj─ůce si─Ö wiwisekcj─ů sp─Ödzaj─ů jej sen z powiek. Udowadnia, powo┼éuj─ůc si─Ö na badania, dlaczego konkretne eksperymenty s─ů nieskuteczne i okrutne. Jej g┼éos cz─Östo przepada jednak w laboratoriach, niezainteresowanych ┼╝yciem innym ni┼╝ ludzkie.

Janina Maszewska-Knappe na cmentarzu dla ps├│w w Pary┼╝u, ÔÇ×┼Üwiat Zwierz─ÖcyÔÇŁ, 1931, nr 2-3

Janina zajmuje si─Ö r├│wnie┼╝ wadliwym funkcjonowaniem rzeczy zdawa┼éoby si─Ö i dzi┼Ť prostych do poprawy: transportem, roz┼éadunkiem i handlem zwierz─Ötami. Postuluje humanitarne post─Öpowanie, bez l─Öku ┼Ťmierci oraz m─Öki konania. Nie mo┼╝e te┼╝ odpu┼Ťci─ç w sprawie okrutnego uboju rytualnego. Poza krajem przyczynia si─Ö do jego zaprzestania ÔÇô w 1935 roku w Brukseli, na XVIII Mi─Ödzynarodowym Kongresie Towarzystw Opieki nad Zwierz─Ötami, wyg┼éosi┼éa w j─Özyku francuskim kluczowy referat, pod kt├│rego wp┼éywem wszystkie europejskie towarzystwa prozwierz─Öce przyj─Ö┼éy wsp├│ln─ů uchwa┼é─Ö pot─Öpiaj─ůc─ů wszelkie niehumanitarne metody stosowane w rze┼║niach. Musi wi─Öc powt├│rzy─ç to w Polsce. W ko┼äcu jej praca przynosi efekty: po wielu staraniach i mimo konfliktu z istotnym w├│wczas ramieniem gospodarki, w 1939 roku przyj─Öta zostaje ustawa ko┼äcz─ůca ten proceder w II RP. Janina Maszewska-Knappe odbiera w ┼Ťrodku lata 1939 roku Z┼éoty Krzy┼╝ Zas┼éugi za prac─Ö spo┼éeczn─ů z r─ůk Ignacego Mo┼Ťcickiego. Teraz mo┼╝e fantazjowa─ç, ┼╝e nic nie zatrzyma ju┼╝ kolejnych zmian. Za chwil─Ö nadejdzie jednak ta ostatnia niedziela.

Dzia┼éaczka prze┼╝y┼éa wojn─Ö, ale jej praca ju┼╝ nie. Obie odesz┼éy zapomniane w 1958 roku. Taki los dzieli z wieloma innymi zaanga┼╝owanymi w ochron─Ö zwierz─ůt przed II wojn─ů ┼Ťwiatow─ů. Mo┼╝emy jedynie podzi─Ökowa─ç ┼üukaszowi Smadze, kt├│ry odnalaz┼é t─Ö niezwyk┼é─ů osob─Ö i w 2020 opisa┼é jej biografi─Ö w samodzielnie wydanej ksi─ů┼╝ce*.

Chocia┼╝ wydaje si─Ö, ┼╝e Janina Maszewska-Knappe nieust─Öpliwie zmierza┼éa do celu, wok├│┼é niej musia┼éo nieustannie wrze─ç. Uderza┼éa w wiele ┼Ťrodowisk i jednocze┼Ťnie by┼éa przyjmowana powa┼╝nie w najwy┼╝szych urz─Ödach II RP. Nie oznacza to, ┼╝e by┼éo jej ┼éatwo. Dzi┼Ť zreszt─ů te┼╝ by nie by┼éo ÔÇô mo┼╝e i lepiej, ┼╝e sama nigdy nas nie pozna i nie zobaczy, jak ma┼éo zmieni┼éo si─Ö w kwestii cierpienia zwierz─ůt przez ponad p├│┼é wieku od jej ┼Ťmierci.

***

* Ksi─ů┼╝k─Ö ÔÇ×Janina Maszewska-Knappe. Ikona mi─Ödzywojennego ruchu ochrony zwierz─ůtÔÇŁ mo┼╝na kupi─ç u autora ┼üukasza Smagi, kontaktuj─ůc si─Ö z nim bezpo┼Ťrednio mailem: lukasz.smaga@gmail.com.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś