Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Wie┼Ť to nie ÔÇ×RanczoÔÇŁ

Przez kilkaset lat ch┼éopi byli w Polsce niewolnikami. Uwolniono ich od pa┼äszczyzny prawie 150 lat temu. Kiedy polska wie┼Ť przestanie by─ç wi─Ö┼║niem stereotyp├│w?

Ilustr.: Hanka Mazurkiewicz


 
Przez kilkaset lat ch┼éopi byli w Polsce niewolnikami. Uwolniono ich od pa┼äszczyzny prawie 150 lat temu. Kiedy polska wie┼Ť przestanie by─ç wi─Ö┼║niem stereotyp├│w?
 
Wiktor Soral w swoim tek┼Ťcie ÔÇ×Ch┼éopomania wsp├│┼éczesnaÔÇŁ zwr├│ci┼é uwag─Ö na bardzo wa┼╝ny problem ÔÇô rosn─ůcy podzia┼é mi─Ödzy ÔÇ×Polsk─ů metropolitaln─ůÔÇŁ a ÔÇ×Polsk─ů peryferyjn─ůÔÇŁ. Soral zarzuca Stowarzyszeniu ÔÇ×FolkowiskoÔÇŁ i kampanii spo┼éecznej ÔÇ×Jestem ze Wsi!ÔÇŁ, ┼╝e nie dostrzega tego problemu, prezentuj─ůc wyidealizowany, cukierkowy obraz wsi. Rzecz w tym, ┼╝e autor polemiki nie odnosi si─Ö wcale do tego, co naprawd─Ö m├│wimy i robimy. Aby nasza rozmowa na temat wsi by┼éa konstruktywna musimy wi─Öc wyja┼Ťni─ç kilka nieporozumie┼ä. I rozbi─ç kilka stereotyp├│w.
 
Jednym z g┼é├│wnych temat├│w, kt├│ry przewija┼é si─Ö w naszych tekstach, memach, debatach i happeningach by┼éa pa┼äszczyzna. Szlachecka Rzeczpospolita by┼éa pa┼ästwem w┼éa┼Ťcicieli niewolnik├│w. Jednym z zada┼ä naszej kampanii by┼éo w┼éa┼Ťnie przypomnienie, ┼╝e my, wsp├│┼écze┼Ťni Polacy jeste┼Ťmy w przyt┼éaczaj─ůcej wi─Ökszo┼Ťci potomkami ÔÇ×cham├│wÔÇŁ a nie ÔÇ×pan├│wÔÇŁ. Dlatego zorganizowali┼Ťmy ÔÇ×Dzie┼ä SwobodyÔÇŁ, by uczci─ç 165. rocznic─Ö zniesienia pa┼äszczyzny w Galicji. Dlatego zaprosili┼Ťmy do naszej wsi zesp├│┼é R.U.T.A., kt├│ry z punkow─ů energi─ů wy┼Ťpiewa┼é ch┼éopskie ÔÇ×pie┼Ťni buntu i niedoliÔÇŁ. Dlatego wysi┼ékiem cz┼éonk├│w Stowarzyszenia, odnowili┼Ťmy krzy┼╝, postawiony przez mieszka┼äc├│w Gorajca na pami─ůtk─Ö uwolnienia ich od pa┼äszczyzny.
 
Nie chodzi nam jednak tylko o historyczn─ů pami─Ö─ç i to┼╝samo┼Ť─ç. Dziedzictwo pa┼äszczyzny wci─ů┼╝ ci─ů┼╝y nad nasz─ů kultur─ů, polityk─ů i ekonomi─ů. Wystarczy przyjrze─ç si─Ö wypowiedziom ÔÇ×ekspert├│w od wsiÔÇŁ, kt├│rzy pi─Ötnuj─ů jej mieszka┼äc├│w jako ÔÇ×hamulcowych modernizacjiÔÇŁ, lub internetowym inwektywom kierowanym pod adresem os├│b, kt├│re przyjecha┼éy ze wsi do miast. Chamofobia objawia si─Ö nie tylko na poziomie j─Özyka, lecz r├│wnie┼╝ w konkretnych politycznych i ekonomicznych decyzjach. Dlatego w naszej kampanii wskazywali┼Ťmy na dotykaj─ůce polsk─ů wie┼Ť (czy szerzej ÔÇô ÔÇ×Polsk─Ö peryferyjn─ůÔÇŁ) problemy: likwidacj─Ö infrastruktury edukacyjnej, transportowej i kulturalnej, pog┼é─Öbiaj─ůce si─Ö rozwarstwienie i segregacj─Ö. Tzw. ÔÇ×model polaryzacyjno-dyfuzyjnyÔÇŁ, skoncentrowany wy┼é─ůcznie na rozwoju metropolii prowadzi do rosn─ůcego zubo┼╝enia teren├│w wiejskich, do wypchni─Öcia wsi z Polski. A wie┼Ť to przecie┼╝ niema┼éy kawa┼éek tego kraju, i ogromny kawa┼é naszej historii, to┼╝samo┼Ťci i kultury, bez kt├│rego nie da si─Ö przeprowadzi─ç prawdziwej modernizacji.
 
Wie┼Ť malownicza – ch┼éop malowany
Autor polemiki w─ůtpi jednak, czy mamy dzi┼Ť w Polsce do czynienia z chamofobi─ů. Jego zdaniem hamburgery ├á la ÔÇ×Wie┼ŤMacÔÇŁ czy seriale typu ÔÇ×RanczoÔÇŁ – opowiadaj─ůcy histori─Ö Amerykanki, kt├│ra przyje┼╝d┼╝a na wie┼Ť i zamieszkuje w odziedziczonym dworku – dowodz─ů, ┼╝e Polacy s─ůÔÇŽ chamofilami. Wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b, kt├│re ze ┼Ťrodowiskiem wiejskim ma co┼Ť wsp├│lnego zgodzi si─Ö, ┼╝e telewizyjne fantazmaty nie pokazuj─ů wiejskiej rzeczywisto┼Ťci. S─ů to raczej produkty kultury masowej, realizuj─ůce popyt na iluzj─Ö sielankowo┼Ťci. Nie stanowi─ů przeciwie┼ästwa, lecz dope┼énienie chamofobicznej wizji wsi – czarna i r├│┼╝owa legenda to tylko dwie strony tej samej monety. Jak pisze Waldemar Kuligowski w tek┼Ťcie ÔÇ×Wi─Ö┼║niowie ziemi i stereotypuÔÇŁ w polskim, postszlacheckim imaginarium wyst─Öpuj─ů dwa opozycyjne stereotypy – ch┼éopa dobrego i ch┼éopa z┼éego:
 
Ten pierwszy, ÔÇ×dobryÔÇŁ ch┼éop, ma zwykle jasne w┼éosy, b┼é─Ökitne oczy, rumian─ů twarz, jest krzepki i pi─Öknie umi─Ö┼Ťniony (ÔÇŽ), a mieszka po┼Ťr├│d z┼éotych ┼éan├│w, pszcz├│┼é, strzech i mak├│w. (ÔÇŽ) Typ drugi natomiast, czyli ch┼éop ÔÇ×z┼éyÔÇŁ, jest kra┼äcowo r├│┼╝ny: blady, chorowity, patrzy kaprawymi oczkami. (ÔÇŽ) Wegetuje w chacie, kt├│ra jest zimna i ciemna, zewsz─ůd otacza j─ů gnoj├│wka,(ÔÇŽ) Oczywi┼Ťcie ÔÇ×z┼éyÔÇŁ ch┼éop nie stroni od wszelkich okazji do nadu┼╝ycia alkoholu, a praca na roli napawa go obrzydzeniem.
 
Te dwa biegunowo przeciwstawne, a jednak dope┼éniaj─ůce si─Ö obrazy rz─ůdz─ů nasz─ů wyobra┼║ni─ů do dzi┼Ť. Z jednej strony mamy pociesznych i dobrodusznych ÔÇ×pijaczk├│wÔÇŁ z serialu ÔÇ×RanczoÔÇŁ, prowadz─ůcych pod sklepem filozoficzne rozmowy. Z drugiej ÔÇô dzik─ů, ciemn─ů, ch┼éopsk─ů mas─Ö, pij─ůc─ů na um├│r w├│dk─Ö i si─Ögaj─ůc─ů z byle powodu po siekier─Ö.
 
Oba stereotypy przes┼éaniaj─ů prawdziwy obraz wsi. Nie da si─Ö np. zaprzeczy─ç, ┼╝e na wsi, zw┼éaszcza na terenach popegeerowskich alkoholizm stanowi spo┼éeczny problem (co nie pozostaje bez zwi─ůzku z katastrof─ů, jak─ů by┼éa dla ich mieszka┼äc├│w Balcerowiczowska ÔÇ×terapia szokowaÔÇŁ, prowadz─ůca do strukturalnego bezrobocia i obni┼╝enia dochod├│w rolnik├│w o 60% w przeci─ůgu jednego roku). Jednak faktem jest r├│wnie┼╝ to, ┼╝e obecnie poziom spo┼╝ycia alkoholu na wsi jest ni┼╝szy ni┼╝ w mie┼Ťcie, jak wskazuj─ů dane Diagnozy Spo┼éecznej z 2009 r. Prawdziwy obraz wsi jest wi─Öc bardziej skomplikowany (i ciekawszy!) ni┼╝ czarne lub r├│┼╝owe legendy na jej temat.
 
┼╗eby zobaczy─ç prawdziw─ů wie┼Ť musimy zmieni─ç nasz─ů optyk─Ö. Wymaga to jednak innego spojrzenia na jej mieszka┼äc├│w – tak by dostrzec w nich nie tylko bierny przedmiot modernizacji, ale r├│wnie┼╝ aktywny podmiot. Przyk┼éad├│w nie trzeba wcale daleko szuka─ç. Codziennie mieszka┼äcy polskich ÔÇ×PeryferiiÔÇŁ zmagaj─ů si─Ö z wieloma problemami i wykonuj─ů mn├│stwo niedocenianej pracy. Rodzice organizuj─ů si─Ö oddolnie, by broni─ç miejscowej szko┼éy. Bibliotekarka z ma┼éego miasteczka zdobywa dofinansowanie na warsztaty, podczas kt├│rych najm┼éodsi i najstarsi mieszka┼äcy ucz─ů si─Ö od siebie nawzajem obs┼éugi komputera oraz zapomnianych, ludowych umiej─Ötno┼Ťci. So┼étyska wprowadza w ┼╝ycie elementy demokracji uczestnicz─ůcej ÔÇô wyprzedzaj─ůc prezydent Warszawy.
 
Nowoczesna tradycja wsi
Ta aktywno┼Ť─ç lokalnych spo┼éeczno┼Ťci jest ÔÇ×niewidzialnaÔÇŁ, r├│wnie┼╝ dlatego, ┼╝e cz─Östo zajmuj─ů si─Ö ni─ů g┼é├│wnie kobiety. Nie dostrzegaj─ů jej og├│lnopolskie media ani etatowi komentatorzy ┼╝ycia spo┼éecznego. My┼Ťl, ┼╝e Ko┼éa Gospody┼ä Wiejskich, rolnicze zwi─ůzki zawodowe czy lokalne stowarzyszenia mog┼éyby bra─ç aktywny udzia┼é w modernizacji z trudem mie┼Ťci im si─Ö w g┼éowach. Mo┼╝e dlatego, ┼╝e rzadko stawiaj─ů sobie pytanie: co to w┼éa┼Ťciwie jest nowoczesno┼Ť─ç? I kto ma prawo o tym decydowa─ç? Czy zamykanie wiejskich szk├│┼é (kt├│re cz─Östo stanowi─ů jedyny ÔÇô poza sklepem i ko┼Ťcio┼éem ÔÇô o┼Ťrodek kultury i integracji lokalnej spo┼éeczno┼Ťci) naprawd─Ö pomaga budowa─ç gospodark─Ö opart─ů na wiedzy? Czy likwidacja po┼é─ůcze┼ä autobusowych i blokowanie inwestycji infrastrukturalnych poprawia spo┼éeczn─ů mobilno┼Ť─ç? Czy zamykanie ma┼éomiasteczkowych s─ůd├│w i przychodni zwi─Öksza dost─Öpno┼Ť─ç do us┼éug publicznych i ilo┼Ťci pozarolniczych miejsc pracy? Czy skupianie ogromnych area┼é├│w ziemi w r─Ökach wielkich, zagranicznych koncern├│w – przeciw czemu protestuj─ů rolnicy w Zachodniopomorskiem – rzeczywi┼Ťcie s┼éu┼╝y najlepiej konsumentom, osobom zatrudnionym w rolnictwie i bezpiecze┼ästwu ┼╝ywieniowemu pa┼ästwa?
 
┼╗eby odpowiedzie─ç na te pytania musimy wyj┼Ť─ç poza fa┼észyw─ů alternatyw─Ö ÔÇô albo tradycja, albo nowoczesno┼Ť─ç. By m├│c wsp├│┼édecydowa─ç, czym ma by─ç modernizacja wie┼Ť wcale nie musi wyrzeka─ç si─Ö swojej tradycji. Przypominaj─ůc o wiejskich buntownikach, o bohaterach Wielkiego Strajku Ch┼éopskiego, czy o ┼Ťwietnie prosperuj─ůcej przedwojennej sp├│┼édzielczo┼Ťci chcieli┼Ťmy w┼éa┼Ťnie pokaza─ç t─Ö zapomnian─ů nowoczesn─ů tradycj─Ö wsi. Symboliczne upodmiotowienie mo┼╝e by─ç pierwszym krokiem do tego, by spychana na margines ÔÇ×Polska peryferyjnaÔÇŁ w ko┼äcu mog┼éa zacz─ů─ç decydowa─ç sama o sobie, a polityczne i biznesowe elity przesta┼éy j─ů traktowa─ç jak swoje prywatne ranczo.
 
Czytaj nas co tydzie┼ä!┬áNowy numer tygodnika „Kontakt” w ka┼╝dy poniedzia┼éek.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś