magazyn lewicy katolickiej

Wielki Post, czyli co?

Gdy przyjmujemy ze skruch─ů na swe g┼éowy pokutny znak popio┼éu, powinni┼Ťmy t─Öskni─ç (ju┼╝ w popielec!) za noc─ů, w kt├│r─ů z p┼éon─ůcymi ┼Ťwiecami w r─Ökach odnowimy swoje chrzcielne przyrzeczenia, towarzysz─ůc tym, kt├│rzy zanurzaj─ů si─Ö w chrzcielnym zdroju by otrzyma─ç nowe ┼╝ycie.
ilustr.: Tomek Obiński

ilustr.: Tomek Obiński

Skojarzenia

Jakie s─ů nasze skojarzenia, gdy s┼éyszymy has┼éo: Wielki Post? Ju┼╝ sama nazwa wydaje si─Ö co┼Ť sugerowa─ç. Powstrzymanie si─Ö od jedzenia, asceza, wyrzeczenie si─Ö czego┼Ť, co lubimy (och, te s┼éodycze!), jakie┼Ť postanowienia, kt├│re tradycyjnie podejmujemyÔÇŽ To wszystko oczywi┼Ťcie nie jest bez znaczenia, ale z pewno┼Ťci─ů nie nale┼╝y do wielkopostnych priorytet├│w. ┼üaci┼äska nazwa tego liturgicznego okresu brzmi: Quadragesima. Czterdziestnica. Czterdzie┼Ťci dni przygotowania do Paschy. I to jest fundament. Wszystkie wielkopostne obrz─Ödy, nabo┼╝e┼ästwa, tradycje i zwyczaje maj─ů sens o tyle, o ile pozwalaj─ů nam dostrzec rysuj─ůcy si─Ö przed nami horyzont Paschy. Do niej zmierzamy przez te czterdzie┼Ťci dni i do jej owocnego prze┼╝ycia mamy si─Ö przygotowa─ç.

Dlaczego warto o tym przypomina─ç? Dlatego, ┼╝e Wielki Post traktowany jest nieraz jako czas od Wielkanocy kompletnie niezale┼╝ny. Ot, taki okres ÔÇ×oryginalnej dietyÔÇŁ, w kt├│rym bardziej chcemy udowodni─ç sobie si┼é─Ö swej woli, albo uzyska─ç upragnion─ů wag─Ö, ni┼╝ my┼Ťle─ç o w┼éasnym nawr├│ceniu i pragnieniu, by na nowo odkry─ç dar swego chrztu. A to w┼éa┼Ťnie jest spraw─ů absolutnie podstawow─ů. Gdy przyjmujemy ze skruch─ů na swe g┼éowy pokutny znak popio┼éu, powinni┼Ťmy t─Öskni─ç (ju┼╝ w popielec!) za noc─ů, w kt├│r─ů z p┼éon─ůcymi ┼Ťwiecami w r─Ökach odnowimy swoje chrzcielne przyrzeczenia, towarzysz─ůc tym, kt├│rzy zanurzaj─ů si─Ö w chrzcielnym zdroju by otrzyma─ç nowe ┼╝ycie.

Metanoja i pasja

S─ů ko┼Ťcio┼éy, gdzie w ┼Ťrod─Ö popielcow─ů ┼Ťpiewa si─Ö pasyjne pie┼Ťni. To dziwne. Wy┼Ťpiewane w popielec ÔÇ×Wisi na krzy┼╝uÔÇŁ zdaje si─Ö sugerowa─ç, ┼╝e zamiast pierwszej wielkopostnej niedzieli i kolejnych tygodni paschalnego przygotowania za kilka dni prze┼╝ywa─ç b─Ödziemy rezurekcj─ÖÔÇŽ Warto wiedzie─ç, ┼╝e Wielki Post ma dwie cz─Ö┼Ťci, odmienne w swym liturgicznym i teologicznym wyrazie. Zanim wejdziemy w prze┼╝ywanie czasu pasyjnego i kontemplacj─Ö m─Öki Pana, b─Öd─ůc─ů zwie┼äczeniem Wielkiego Postu, trwamy przez kilka tygodni w cz─Ö┼Ťci pokutnej. To w niej cz─Östo rozbrzmiewa wezwanie ÔÇ×nawracajcie si─ÖÔÇŁ (gr. metanoeite). W tym kontek┼Ťcie s┼éyszymy zach─Öt─Ö do ascezy, g┼é─Öbszej modlitwy, pe┼énienia dzie┼é mi┼éosierdzia (ja┼ému┼╝ny). To r├│wnie┼╝ czas towarzyszenia katechumenom, prze┼╝ywaj─ůcym ostatni etap przygotowa┼ä do przyj─Öcia sakrament├│w chrze┼Ťcija┼äskiego wtajemniczenia. Towarzyszenie to ma najcz─Ö┼Ťciej w naszych warunkach charakter symboliczny. Rzadko zdarza si─Ö bowiem w naszych parafiach, ┼╝e mo┼╝emy realnie towarzyszy─ç doros┼éym osobom przygotowuj─ůcym si─Ö do chrztu. Je┼Ťli s─ů parafie, gdzie tak si─Ö dzieje, to cz┼éonkowie parafialnej wsp├│lnoty maj─ů niezwyk┼é─ů okazj─Ö prze┼╝ywania wraz z katechumenami liturgii skrutyni├│w, kt├│re mia┼éy ogromny wp┼éyw na kszta┼ét Wielkiego Postu.

Troch─Ö historii

Od samego pocz─ůtku w centrum prze┼╝ywania przez chrze┼Ťcijan swojej wiary by┼éa Wielkanoc (Pascha) i jej ÔÇ×cotygodniowa miniaturaÔÇŁ, czyli niedziela. Zgromadzenie wierz─ůcych w pierwszy dzie┼ä tygodnia stanowi┼éo wr─Öcz znak rozpoznawczy chrze┼Ťcijan. O uczestnictwo w niedzielnej Eucharystii troszczono si─Ö nawet w okresach okrutnych prze┼Ťladowa┼ä, gdy obecno┼Ť─ç na liturgicznym zgromadzeniu grozi┼éa nawet ┼Ťmierci─ů.
Najstarsze wzmianki o przedwielkanocnym po┼Ťcie pochodz─ů z III w.
W IV w. pewna bystra i w┼Ťcibska p─ůtniczka Egeria odwiedzaj─ůca Ziemi─Ö ┼Üwi─Öt─ů wspomina w swoich pami─Ötnikach o czterdziestodniowym okresie pokuty. Dzi─Öki jej pami─Ötnikom i dociekliwo┼Ťci, mamy dzi┼Ť kapitalne relacje z wielkopostnych i paschalnych liturgii z Jerozolimy tamtego czasu. Liczba postnych dni nie zmieni┼éa si─Ö w┼éa┼Ťciwie a┼╝ do dzi┼Ť, cho─ç by┼é czas, gdy prze┼╝ywano jeszcze dodatkowo tzw. niedziele przedpo┼Ťcia ÔÇô Pi─Ö─çdziesi─ůtnic─Ö (nie myli─ç z Zes┼éaniem Ducha ┼Üwi─Ötego!), Sze┼Ť─çdziesi─ůtnic─Ö i Siedemdziesi─ůtnic─Ö. Generalnie przez setki lat na rozw├│j i kszta┼ét Wielkiego Postu mia┼éy wp┼éyw przede wszystkim cztery czynniki: przygotowanie kandydat├│w do sakramentu chrztu ┼Ťw. (szczeg├│lnie tzw. skrutynia, o kt├│rych jeszcze poni┼╝ej), publiczna pokuta (od obrz─Ödu posypywania g┼é├│w publicznych pokutnik├│w wzi─Ö┼éa si─Ö np. tradycja ┼Ürody Popielcowej), liturgie stacyjne (dzi┼Ť do nich w wielu miejscach si─Ö powraca, ┼é─ůcz─ůc zgodnie z rzymsk─ů tradycj─ů poszczeg├│lne etapy Wielkiego Postu ze zgromadzeniami w najwa┼╝niejszych ko┼Ťcio┼éach miasta), wreszcie wspomniane ju┼╝ przez nas dni prze┼╝ywania m─Öki Pa┼äskiej.

A jak jest dzisiaj?

Oddajmy g┼éos Msza┼éowi Rzymskiemu: ÔÇ×Okres Wielkiego Postu s┼éu┼╝y przygotowaniu do obchodu Paschy. Liturgia wielkopostna przygotowuje katechumen├│w do obchodu Paschalnego Misterium przez r├│┼╝ne stopnie wtajemniczenia chrze┼Ťcija┼äskiego, a wiernych przez wspomnienie przyj─Ötego chrztu i pe┼énienie pokutyÔÇŁ. Wielki Post rozpoczyna si─Ö w ┼Ürod─Ö Popielcow─ů (to najcz─Ö┼Ťciej wiemy) i trwa ÔÇô uwaga ÔÇô do wielkoczwartkowej Mszy Wieczerzy Pa┼äskiej wy┼é─ůcznie. A wi─Öc z chwil─ů rozpocz─Öcia liturgii w wiecz├│r Wielkiego Czwartku ko┼äczy si─Ö czas Wielkiego Postu, a zaczyna si─Ö ┼Ťwi─Öte Triduum Paschalne, czyli szczytowy moment ca┼éego roku liturgicznego. Wielki Post prze┼éamuje te┼╝ dotychczasow─ů muzyczn─ů i estetyczn─ů konwencj─Ö liturgii. W ┼Ťpiewach mszalnych ginie na czterdzie┼Ťci dni zawo┼éanie ÔÇ×allelujaÔÇŁ, nie ┼Ťpiewa si─Ö hymnu ÔÇ×Chwa┼éa na wysoko┼Ťci BoguÔÇŁ, organy graj─ů tylko dla towarzyszenia ┼Ťpiewom (nie ma gry solowej na instrumentach muzycznych), wi─Öcej jest tre┼Ťci zwi─ůzanych z wezwaniem do nawr├│cenia, czynienia pokuty i mi┼éosierdzia. W liturgii dominuje kolor fioletowy, o┼étarzy nie ozdabia si─Ö kwiatami. W ostatniej, pasyjnej cz─Ö┼Ťci okresu zachowuje si─Ö cz─Östo zwyczaj zas┼éaniania krzy┼╝y i obraz├│w w ko┼Ťciele. Warto zwr├│ci─ç uwag─Ö na bogactwo liturgii S┼éowa, zw┼éaszcza w niedziele wielkopostne. Ka┼╝dy z cykl├│w niedzielnych czyta┼ä biblijnych (cykle: A, B, C ÔÇô zmieniaj─ůce si─Ö co roku) ma swoje szczeg├│lne motywy tematyczne. Najbardziej charakterystyczne s─ů chrzcielne motywy w roku ÔÇ×AÔÇŁ, gdzie w 3, 4 i 5 niedziel─Ö Wielkiego Postu (czyli niedziele, w kt├│re przygotowuj─ůcy si─Ö do chrztu prze┼╝ywaj─ů swoje skrutynia, czyli liturgie ze szczeg├│ln─ů modlitw─ů i egzorcyzmem odmawianym nad katechumenami) pojawiaj─ů si─Ö teksty Ewangelii ukazuj─ůce znaczenie sakramentalnego obmycia. Mowa jest o g┼é─Öbszym poznaniu Chrystusa Odkupiciela, kt├│ry jest wod─ů ┼╝yw─ů (por. Ewangelia o Samarytance), ┼Ťwiat┼éem (por. Ewangelia o niewidomym od urodzenia), zmartwychwstaniem i ┼╝yciem (por. Ewangelia o wskrzeszeniu ┼üazarza). W┼Ťr├│d pozaliturgicznych obrz─Öd├│w wielkopostnych najbardziej znanym jest nabo┼╝e┼ästwo Drogi Krzy┼╝owej (odprawianej zazwyczaj w pi─ůtki) i Gorzkich ┼╗ali (┼Ťpiewanych najcz─Ö┼Ťciej w niedziele wielkopostne). Du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů ciesz─ů si─Ö wci─ů┼╝ rekolekcje wielkopostne. Do mniej praktykowanych zwyczaj├│w (niestety, ale to ju┼╝ problem zrozumienia sprawy przez duszpasterzy) nale┼╝─ů nabo┼╝e┼ästwa pokutne, czyli liturgie S┼éowa po┼é─ůczone ze wsp├│ln─ů modlitw─ů i indywidualn─ů spowiedzi─ů. Warszawsk─ů nowo┼Ťci─ů wielkopostn─ů w tym roku (wzorowan─ů na staro┼╝ytnej rzymskiej tradycji) s─ů zapowiedziane wsp├│lnym listem przez biskup├│w obu warszawskich diecezji Liturgie Stacyjne w wybranych ko┼Ťcio┼éach miasta. Przez czterdzie┼Ťci dni, w kolejnych stacyjnych ko┼Ťcio┼éach wierni gromadzi─ç si─Ö b─Öd─ů na wsp├│lne czuwanie i modlitw─Ö, przygotowuj─ůc si─Ö do prze┼╝ycia Paschy.

Tajemnica czterdziestu dni

Tajemnica (┼éac. sacramentum, gr. mysterion). Tak o paschalnej Czterdziestnicy m├│wi tekst kolekty ÔÇô modlitwy pierwszej niedzieli Wielkiego Postu w Mszale Rzymskim. W polskim t┼éumaczeniu msza┼éu to wa┼╝ne s┼éowo ginie. Zostaj─ů tylko ÔÇ×─çwiczenia wielkopostneÔÇŁÔÇŽ Ale warto sobie u┼Ťwiadomi─ç, ┼╝e te czterdzie┼Ťci dni paschalnego przygotowania to ÔÇ×sacramentumÔÇŁ. Tajemnica-misterium Bo┼╝ego dzia┼éania wobec cz┼éowieka. W drodze do Paschy, na kt├│r─ů czekamy. Czterdzie┼Ťci dniÔÇŽ Wyruszajmy!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś