fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Wielki Post, czyli co?

Gdy przyjmujemy ze skruch膮 na swe g艂owy pokutny znak popio艂u, powinni艣my t臋skni膰 (ju偶 w popielec!) za noc膮, w kt贸r膮 z p艂on膮cymi 艣wiecami w r臋kach odnowimy swoje chrzcielne przyrzeczenia, towarzysz膮c tym, kt贸rzy zanurzaj膮 si臋 w chrzcielnym zdroju by otrzyma膰 nowe 偶ycie.
ilustr.: Tomek Obi艅ski

ilustr.: Tomek Obi艅ski

Skojarzenia

Jakie s膮 nasze skojarzenia, gdy s艂yszymy has艂o: Wielki Post? Ju偶 sama nazwa wydaje si臋 co艣 sugerowa膰. Powstrzymanie si臋 od jedzenia, asceza, wyrzeczenie si臋 czego艣, co lubimy (och, te s艂odycze!), jakie艣 postanowienia, kt贸re tradycyjnie podejmujemy鈥 To wszystko oczywi艣cie nie jest bez znaczenia, ale z pewno艣ci膮 nie nale偶y do wielkopostnych priorytet贸w. 艁aci艅ska nazwa tego liturgicznego okresu brzmi: Quadragesima. Czterdziestnica. Czterdzie艣ci dni przygotowania do Paschy. I to jest fundament. Wszystkie wielkopostne obrz臋dy, nabo偶e艅stwa, tradycje i zwyczaje maj膮 sens o tyle, o ile pozwalaj膮 nam dostrzec rysuj膮cy si臋 przed nami horyzont Paschy. Do niej zmierzamy przez te czterdzie艣ci dni i do jej owocnego prze偶ycia mamy si臋 przygotowa膰.

Dlaczego warto o tym przypomina膰? Dlatego, 偶e Wielki Post traktowany jest nieraz jako czas od Wielkanocy kompletnie niezale偶ny. Ot, taki okres 鈥瀘ryginalnej diety鈥, w kt贸rym bardziej chcemy udowodni膰 sobie si艂臋 swej woli, albo uzyska膰 upragnion膮 wag臋, ni偶 my艣le膰 o w艂asnym nawr贸ceniu i pragnieniu, by na nowo odkry膰 dar swego chrztu. A to w艂a艣nie jest spraw膮 absolutnie podstawow膮. Gdy przyjmujemy ze skruch膮 na swe g艂owy pokutny znak popio艂u, powinni艣my t臋skni膰 (ju偶 w popielec!) za noc膮, w kt贸r膮 z p艂on膮cymi 艣wiecami w r臋kach odnowimy swoje chrzcielne przyrzeczenia, towarzysz膮c tym, kt贸rzy zanurzaj膮 si臋 w chrzcielnym zdroju by otrzyma膰 nowe 偶ycie.

Metanoja i pasja

S膮 ko艣cio艂y, gdzie w 艣rod臋 popielcow膮 艣piewa si臋 pasyjne pie艣ni. To dziwne. Wy艣piewane w popielec 鈥濿isi na krzy偶u鈥 zdaje si臋 sugerowa膰, 偶e zamiast pierwszej wielkopostnej niedzieli i kolejnych tygodni paschalnego przygotowania za kilka dni prze偶ywa膰 b臋dziemy rezurekcj臋鈥 Warto wiedzie膰, 偶e Wielki Post ma dwie cz臋艣ci, odmienne w swym liturgicznym i teologicznym wyrazie. Zanim wejdziemy w prze偶ywanie czasu pasyjnego i kontemplacj臋 m臋ki Pana, b臋d膮c膮 zwie艅czeniem Wielkiego Postu, trwamy przez kilka tygodni w cz臋艣ci pokutnej. To w niej cz臋sto rozbrzmiewa wezwanie 鈥瀗awracajcie si臋鈥 (gr. metanoeite). W tym kontek艣cie s艂yszymy zach臋t臋 do ascezy, g艂臋bszej modlitwy, pe艂nienia dzie艂 mi艂osierdzia (ja艂mu偶ny). To r贸wnie偶 czas towarzyszenia katechumenom, prze偶ywaj膮cym ostatni etap przygotowa艅 do przyj臋cia sakrament贸w chrze艣cija艅skiego wtajemniczenia. Towarzyszenie to ma najcz臋艣ciej w naszych warunkach charakter symboliczny. Rzadko zdarza si臋 bowiem w naszych parafiach, 偶e mo偶emy realnie towarzyszy膰 doros艂ym osobom przygotowuj膮cym si臋 do chrztu. Je艣li s膮 parafie, gdzie tak si臋 dzieje, to cz艂onkowie parafialnej wsp贸lnoty maj膮 niezwyk艂膮 okazj臋 prze偶ywania wraz z katechumenami liturgii skrutyni贸w, kt贸re mia艂y ogromny wp艂yw na kszta艂t Wielkiego Postu.

Troch臋 historii

Od samego pocz膮tku w centrum prze偶ywania przez chrze艣cijan swojej wiary by艂a Wielkanoc (Pascha) i jej 鈥瀋otygodniowa miniatura鈥, czyli niedziela. Zgromadzenie wierz膮cych w pierwszy dzie艅 tygodnia stanowi艂o wr臋cz znak rozpoznawczy chrze艣cijan. O uczestnictwo w niedzielnej Eucharystii troszczono si臋 nawet w okresach okrutnych prze艣ladowa艅, gdy obecno艣膰 na liturgicznym zgromadzeniu grozi艂a nawet 艣mierci膮.
Najstarsze wzmianki o przedwielkanocnym po艣cie pochodz膮 z III w.
W IV w. pewna bystra i w艣cibska p膮tniczka Egeria odwiedzaj膮ca Ziemi臋 艢wi臋t膮 wspomina w swoich pami臋tnikach o czterdziestodniowym okresie pokuty. Dzi臋ki jej pami臋tnikom i dociekliwo艣ci, mamy dzi艣 kapitalne relacje z wielkopostnych i paschalnych liturgii z Jerozolimy tamtego czasu. Liczba postnych dni nie zmieni艂a si臋 w艂a艣ciwie a偶 do dzi艣, cho膰 by艂 czas, gdy prze偶ywano jeszcze dodatkowo tzw. niedziele przedpo艣cia 鈥 Pi臋膰dziesi膮tnic臋 (nie myli膰 z Zes艂aniem Ducha 艢wi臋tego!), Sze艣膰dziesi膮tnic臋 i Siedemdziesi膮tnic臋. Generalnie przez setki lat na rozw贸j i kszta艂t Wielkiego Postu mia艂y wp艂yw przede wszystkim cztery czynniki: przygotowanie kandydat贸w do sakramentu chrztu 艣w. (szczeg贸lnie tzw. skrutynia, o kt贸rych jeszcze poni偶ej), publiczna pokuta (od obrz臋du posypywania g艂贸w publicznych pokutnik贸w wzi臋艂a si臋 np. tradycja 艢rody Popielcowej), liturgie stacyjne (dzi艣 do nich w wielu miejscach si臋 powraca, 艂膮cz膮c zgodnie z rzymsk膮 tradycj膮 poszczeg贸lne etapy Wielkiego Postu ze zgromadzeniami w najwa偶niejszych ko艣cio艂ach miasta), wreszcie wspomniane ju偶 przez nas dni prze偶ywania m臋ki Pa艅skiej.

A jak jest dzisiaj?

Oddajmy g艂os Msza艂owi Rzymskiemu: 鈥濷kres Wielkiego Postu s艂u偶y przygotowaniu do obchodu Paschy. Liturgia wielkopostna przygotowuje katechumen贸w do obchodu Paschalnego Misterium przez r贸偶ne stopnie wtajemniczenia chrze艣cija艅skiego, a wiernych przez wspomnienie przyj臋tego chrztu i pe艂nienie pokuty鈥. Wielki Post rozpoczyna si臋 w 艢rod臋 Popielcow膮 (to najcz臋艣ciej wiemy) i trwa 鈥 uwaga 鈥 do wielkoczwartkowej Mszy Wieczerzy Pa艅skiej wy艂膮cznie. A wi臋c z chwil膮 rozpocz臋cia liturgii w wiecz贸r Wielkiego Czwartku ko艅czy si臋 czas Wielkiego Postu, a zaczyna si臋 艣wi臋te Triduum Paschalne, czyli szczytowy moment ca艂ego roku liturgicznego. Wielki Post prze艂amuje te偶 dotychczasow膮 muzyczn膮 i estetyczn膮 konwencj臋 liturgii. W 艣piewach mszalnych ginie na czterdzie艣ci dni zawo艂anie 鈥瀉lleluja鈥, nie 艣piewa si臋 hymnu 鈥濩hwa艂a na wysoko艣ci Bogu鈥, organy graj膮 tylko dla towarzyszenia 艣piewom (nie ma gry solowej na instrumentach muzycznych), wi臋cej jest tre艣ci zwi膮zanych z wezwaniem do nawr贸cenia, czynienia pokuty i mi艂osierdzia. W liturgii dominuje kolor fioletowy, o艂tarzy nie ozdabia si臋 kwiatami. W ostatniej, pasyjnej cz臋艣ci okresu zachowuje si臋 cz臋sto zwyczaj zas艂aniania krzy偶y i obraz贸w w ko艣ciele. Warto zwr贸ci膰 uwag臋 na bogactwo liturgii S艂owa, zw艂aszcza w niedziele wielkopostne. Ka偶dy z cykl贸w niedzielnych czyta艅 biblijnych (cykle: A, B, C 鈥 zmieniaj膮ce si臋 co roku) ma swoje szczeg贸lne motywy tematyczne. Najbardziej charakterystyczne s膮 chrzcielne motywy w roku 鈥濧鈥, gdzie w 3, 4 i 5 niedziel臋 Wielkiego Postu (czyli niedziele, w kt贸re przygotowuj膮cy si臋 do chrztu prze偶ywaj膮 swoje skrutynia, czyli liturgie ze szczeg贸ln膮 modlitw膮 i egzorcyzmem odmawianym nad katechumenami) pojawiaj膮 si臋 teksty Ewangelii ukazuj膮ce znaczenie sakramentalnego obmycia. Mowa jest o g艂臋bszym poznaniu Chrystusa Odkupiciela, kt贸ry jest wod膮 偶yw膮 (por. Ewangelia o Samarytance), 艣wiat艂em (por. Ewangelia o niewidomym od urodzenia), zmartwychwstaniem i 偶yciem (por. Ewangelia o wskrzeszeniu 艁azarza). W艣r贸d pozaliturgicznych obrz臋d贸w wielkopostnych najbardziej znanym jest nabo偶e艅stwo Drogi Krzy偶owej (odprawianej zazwyczaj w pi膮tki) i Gorzkich 呕ali (艣piewanych najcz臋艣ciej w niedziele wielkopostne). Du偶膮 popularno艣ci膮 ciesz膮 si臋 wci膮偶 rekolekcje wielkopostne. Do mniej praktykowanych zwyczaj贸w (niestety, ale to ju偶 problem zrozumienia sprawy przez duszpasterzy) nale偶膮 nabo偶e艅stwa pokutne, czyli liturgie S艂owa po艂膮czone ze wsp贸ln膮 modlitw膮 i indywidualn膮 spowiedzi膮. Warszawsk膮 nowo艣ci膮 wielkopostn膮 w tym roku (wzorowan膮 na staro偶ytnej rzymskiej tradycji) s膮 zapowiedziane wsp贸lnym listem przez biskup贸w obu warszawskich diecezji Liturgie Stacyjne w wybranych ko艣cio艂ach miasta. Przez czterdzie艣ci dni, w kolejnych stacyjnych ko艣cio艂ach wierni gromadzi膰 si臋 b臋d膮 na wsp贸lne czuwanie i modlitw臋, przygotowuj膮c si臋 do prze偶ycia Paschy.

Tajemnica czterdziestu dni

Tajemnica (艂ac. sacramentum, gr. mysterion). Tak o paschalnej Czterdziestnicy m贸wi tekst kolekty 鈥 modlitwy pierwszej niedzieli Wielkiego Postu w Mszale Rzymskim. W polskim t艂umaczeniu msza艂u to wa偶ne s艂owo ginie. Zostaj膮 tylko 鈥災噖iczenia wielkopostne鈥濃 Ale warto sobie u艣wiadomi膰, 偶e te czterdzie艣ci dni paschalnego przygotowania to 鈥瀞acramentum鈥. Tajemnica-misterium Bo偶ego dzia艂ania wobec cz艂owieka. W drodze do Paschy, na kt贸r膮 czekamy. Czterdzie艣ci dni鈥 Wyruszajmy!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij