Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Wiejski street art

Takim terminem ochrzczono dzia艂ania Daniela Rycharskiego, kt贸ry od 2009 roku realizuje r贸偶ne projekty artystyczne w przestrzeni wiejskiej, do tej pory raczej niekojarzonej ze sztuk膮 ulicy. Wi臋kszo艣膰 prac powsta艂a we wsi Kur贸wko po艂o偶onej na p贸艂nocnym Mazowszu, nieopodal Sierpca, gdzie mieszkaj膮 babcia i dziadek artysty.

Zdj臋cia: Tomek Kaczor
 
Takim terminem ochrzczono dzia艂ania Daniela Rycharskiego, kt贸ry od 2009 roku realizuje r贸偶ne projekty artystyczne w przestrzeni wiejskiej, do tej pory raczej niekojarzonej ze sztuk膮 ulicy. Wi臋kszo艣膰 prac powsta艂a we wsi Kur贸wko po艂o偶onej na p贸艂nocnym Mazowszu, nieopodal Sierpca, gdzie mieszkaj膮 babcia i dziadek artysty. 艢ciany dom贸w, stod贸艂 i kilku okolicznych przystank贸w pokrywa kilkana艣cie murali przedstawiaj膮cych wyimaginowane stwory, jakby niezdarnie posklejane z kawa艂k贸w r贸偶nych zwierz膮t.
Rycharski, kt贸ry przygotowuje w艂a艣nie doktorat na krakowskiej ASP, przyznaje, 偶e inspiracj膮 by艂a dla niego tw贸rczo艣膰 Grupy Dzia艂ania, kt贸ra od drugiej po艂owy lat 70. prowadzi艂a dzia艂ania spo艂eczno-artystyczne we wsi Lucim pod Bydgoszcz膮. Grupa toru艅skich artyst贸w przez wiele lat realizowa艂a tam wypracowan膮 przez siebie ide臋 sztuki spo艂ecznej. Pierwsze trzy punkty ich manifestu m贸wi膮 o konieczno艣ci wej艣cia artysty w bezpo艣redni kontakt z odbiorcami w ich 艣rodowisku, potrzebie zmiany statusu spo艂ecznego artysty z odleg艂ego i obcego nadawcy na cz艂owieka bliskiego odbiorcy i d膮偶eniu do rozpoznania potrzeb odbiorc贸w sztuki.
 

Wybrali艣my si臋 do Kur贸wka, 偶eby obejrze膰 interesuj膮ce nas prace. Jednak w r贸wnym stopniu ciekawi艂o nas to, co mieszka艅cy wsi s膮dz膮 o zaserwowanej im porcji sztuki i, co za tym idzie, do jakiego stopnia Danielowi Rycharskiemu udaje si臋 realizowa膰 postulaty sztuki spo艂ecznej.
Dorota 艁agodzka, kuratorka wystawy Rycharskiego w galerii Wozownia w Toruniu, jest pod tym wzgl臋dem optymistk膮. W wywiadzie dla Polskiego Radia m贸wi艂a, 偶e nied艂ugo po tym, jak artysta stworzy艂 pierwszy mural, to 鈥瀓u偶 w艂a艣ciwie ka偶dy mieszkaniec prosi艂 Daniela Rycharskiego, 偶eby namalowa艂 co艣 w jego gospodarstwie鈥 oraz 偶e 鈥瀖ieszka艅cy w艂a艣ciwie sami wci膮gn臋li w to artyst臋, poniek膮d to oni go zainspirowali鈥. Troch臋 inny obraz wy艂ania si臋 z rozm贸w z mieszka艅cami Kur贸wka: – Daniel przyszed艂 do mnie, opowiedzia艂 o swoim pomy艣le i spyta艂, czy mo偶e co艣 namalowa膰 na przystankach 鈥 opowiada so艂tys. 鈥 No to si臋 zgodzi艂em, bo czemu mia艂bym odmawia膰?
 

W podobnym tonie wypowiadaj膮 si臋 w艂a艣ciciele prywatnych budynk贸w, na kt贸rych powsta艂y malowid艂a Rycharskiego: 鈥 Przyszed艂 do mnie i powiedzia艂, 偶e szykuje co艣, co jest mu potrzebne do zaliczenia na studiach i spyta艂, czy mo偶e namalowa膰 zwierz臋 na tylnej 艣cianie domu. Od ulicy bym si臋 nie zgodzi艂, ale od pola? 呕aden problem.
Pocz膮tkowy brak entuzjazmu ze strony mieszka艅c贸w mo偶na t艂umaczy膰 zrozumia艂膮 nieufno艣ci膮 do czego艣 nowego, co wi臋cej, b臋d膮cego w fazie projektu. Ale czy okolicznym gospodarzom podobaj膮 si臋 murale, kt贸re ostatecznie powsta艂y w ich wsi? 鈥 Ja si臋 nie znam. Wiem tylko, 偶e takie zwierz臋 nie istnieje, to jest taka hybryda: g艂owa kr贸lika a ogon lisa 鈥 m贸wi jeden z w艂a艣cicieli. – No, ale odk膮d Daniel to namalowa艂, to lisy z lasu nie podchodz膮 pod obej艣cie 鈥 dodaje ze 艣miechem. Pewien dystans i niech臋膰 do jednoznacznej oceny prac Rycharskiego, wynikaj膮ce by膰 mo偶e z niepewno艣ci co do intencji pytaj膮cych, wida膰 by艂o tak偶e w kilku innych wypowiedziach. Nawet, gdy pytali艣my wprost, cz臋艣膰 rozm贸wc贸w unika艂a odpowiedzi i podkre艣la艂a tylko, 偶e 鈥濪aniel to na pewno bardzo zdolny ch艂opak鈥. Bez skr臋powania wypowiedzia艂a swoj膮 opini臋 tylko jedna z naszych przypadkowych rozm贸wczy艅, zreszt膮 by艂a to jedyna ocena negatywna: 鈥 Artysta powinien w pi臋kniejszy spos贸b sw贸j talent wykorzysta膰, bo takie zwierze z szablonu to ka偶dy umie zrobi膰. Gdyby pierdzieln膮艂 gdzie艣 p臋dzlem Panoram臋 Rac艂awick膮, to sama bym go zaprosi艂a, 偶eby mi na domu co艣 namalowa艂.
 

Artystyczne dzia艂ania Daniela Rycharskiego na wsi nie ograniczaj膮 si臋 do tworzenia murali. Stworzy艂 m. in. 鈥濭aleri臋 Kapliczk臋鈥, a we wsp贸艂pracy ze streetartow膮 fundacj膮 vlep[v]net powsta艂a tak偶e multimedialna instalacja 鈥濻trachy na dziki i ptaki鈥. Na wiosn臋 tego roku artysta przyozdobi艂 przystanek autobusowy odwo艂uj膮c si臋 do sposobu, w jaki tradycyjnie przyozdabia艂o si臋 w okolicy domy i kapliczki na 艣wi臋ta. Wszystkie te dzia艂ania 艂膮czy to, 偶e powstaj膮 przy wsp贸艂udziale mieszka艅c贸w i, zgodnie z manifestem Grupy z Lucimia, maj膮 odpowiada膰 na potrzeby jej odbiorc贸w.
鈥濻trachy na dziki i ptaki鈥 by艂y odpowiedzi膮 na konkretne problemy wsi. Ot贸偶 pola po艂o偶one pod lasem by艂y nieustannie ryte przez dziki. Centralnym elementem instalacji Rycharskiego by艂 telewizor, kt贸ry pe艂ni艂 rol臋 stracha na zwierz臋ta, a emitowany na jego ekranie film o Kur贸wku, kt贸rego narratork膮 by艂a babcia artysty, mia艂 przyci膮ga膰 mieszka艅c贸w wsi. Wa偶ne, 偶e mieszka艅cy nie byli wy艂膮cznie widzami, ale zaproszeni zostali tak偶e do wsp贸艂pracy: zadaszenie nad telewizorem zbudowa艂o kilku gospodarzy, a ozdoby zrobi艂y dwie panie ze wsi.
 

艢wi膮teczne przyozdobienie przystanku mia艂o natomiast charakter integracyjny, bo po艂膮czone by艂o ze wsp贸lnym ogniskiem. Mieszka艅cy wspominaj膮, 偶e wydarzenie by艂o udane i przysz艂o na nie sporo os贸b, tak偶e z okolicznych wsi, ale i w tym wypadku poprzedni krytyk poczyna艅 Rycharskiego nie st臋pi艂 ostrza swoich s艂贸w: 鈥 Zapomnia艂am, 偶e ma si臋 co艣 takiego dzia膰, ale i tak bym nie posz艂a. Ludzie przychodz膮 na te spotkania, bo jest piwo i kie艂basa. Zreszt膮 nie podoba艂o mi si臋 to, co zrobi艂 z przystankiem: balonami to si臋 remiz臋 ozdabia, a nie domy na 艣wi臋ta.
Cytat ten pozwala zda膰 sobie spraw臋, 偶e wbrew pozorom prace Rycharskiego by艂y 艂atwiejsze do przyj臋cia dla mieszka艅c贸w Kur贸wka, gdy jednoznacznie kojarzy艂y si臋 z przestrzeni膮 miejsk膮, ni偶 gdy artysta zabra艂 si臋 za artystyczne interpretowanie bli偶szych im emocjonalnie wzorc贸w sztuki ludowej.
 

Dzia艂ania Daniela Rycharskiego w Kur贸wku budz膮 emocje tak偶e na innym polu. Gospodarze, a zw艂aszcza ich dzieci, oczywi艣cie czytaj膮 w internecie to, co pisze si臋 o artystycznych osi膮gni臋ciach zrealizowanych przez wnuka ich s膮siad贸w na ich w艂asnych podw贸rzach. Duma z tego, 偶e o Kur贸wku jest g艂o艣no, przeplata si臋 niestety z poczuciem krzywdy: 鈥 W r贸偶nych artyku艂ach pisz膮, 偶e wreszcie co艣 si臋 zacz臋艂o dzia膰 w tej 鈥瀦abitej dechami wsi鈥.
I cho膰 nasza rozm贸wczyni przyznaje, 偶e sama tego tekstu nie czyta艂a, to problem wydaje si臋 realny. Nawet je偶eli autor nie u偶y艂 tak ostrego sformu艂owania, to przecie偶 zainteresowanie pracami Rycharskiego, nic arty艣cie nie ujmuj膮c, kryje w sobie nutk臋 鈥瀢ielkomiejskiego鈥 przekonania o beznadziei panuj膮cej na wsi.
 

W Kur贸wku odbyli艣my tylko kilka rozm贸w z przypadkowo spotkanymi lud藕mi, nie mo偶emy wi臋c ro艣ci膰 sobie prawa do oceny, czy Danielowi Rycharskiemu udaje si臋 realizowa膰 postulaty sztuki spo艂ecznej na wsi. Jednak wyra偶one opinie, zw艂aszcza te negatywne, 艣wiadcz膮ce o niezrozumieniu przez odbiorc贸w prezentowanych przez artyst臋 prac, albo, co gorsza, wskazuj膮ce na powstawanie w艣r贸d nich poczucia uprzedmiotowienia, wykazuj膮, jak trudno wprowadzi膰 w 偶ycie szczytne postulaty wypracowane trzydzie艣ci lat temu przez Grup臋 Dzia艂ania. Wydaje si臋 jednak, 偶e Rycharski, cho膰by dzi臋ki rodzinnym zwi膮zkom z Kur贸wkiem, ma szans臋 rozwin膮膰 przychyln膮 oboj臋tno艣膰 wi臋kszo艣ci mieszka艅c贸w do swoich prac tak, aby 鈥 jak o tym napisa艂 w prospekcie jednej z wystaw 鈥 sztuka mog艂a 鈥瀢p艂yn膮膰 na ich marzenia i 艣wiat warto艣ci鈥.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij