Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Wenezuela znika

Euforyczny krzyk rado┼Ťci rozrywa noc z 6 na 7 grudnia: wenezuelska komisja wyborcza wst─Öpnie og┼éasza przygniataj─ůce i pierwsze od kilkunastu lat zwyci─Östwo opozycji. Dwa dni p├│┼║niej staje si─Ö jasne, ┼╝e koalicja antyrz─ůdowa MUD b─Ödzie dysponowa─ç w nowym parlamencie wi─Ökszo┼Ťci─ů kwalifikowan─ů dw├│ch trzecich g┼éos├│w. Czy mo┼╝na by┼éo prosi─ç o wi─Öcej?

_IGP0042

„Gringo, uszanuj!” Jedno z popularniejszych hase┼é ostro antyameryka┼äskiego dyskursu Hugo Chaveza. Tutaj: w postaci muralu na jednym z przedmie┼Ťci Barinas i jeszcze z oczami Simona Bolivara. Po ┼Ťmierci El Comandante wenezuelskie mury zape┼éni┼éy si─Ö oczami samego Chaveza.


ÔÇ×Wenezuelo, oto pocz─ůtek zmiany! Mamy powody, by ┼Ťwi─Ötowa─ç: kraj prosi┼é o zmian─Ö i ta zmiana zaczyna si─Ö dzisiaj. [ÔÇŽ] G┼éos wyborcy zwyci─Ö┼╝y┼é demokratycznie z rz─ůdem, kt├│ry demokratyczny nie jestÔÇŁ ÔÇô┬ácieszy┼é si─Ö w powyborcz─ů noc Jesus Torrealba, sekretarz MUD (Mesa de Unidad Democratica, St├│┼é Jedno┼Ťci Demokratycznej). Rzeczywi┼Ťcie, wydarzenie jest niecodzienne: od 1999 roku, kiedy funkcj─Ö prezydenta Wenezueli i szefa rz─ůdu obj─ů┼é Hugo Chavez, opozycja nie mia┼éa istotnego wp┼éywu na sytuacj─Ö polityczn─ů (nie licz─ůc pr├│by zamachu stanu z 2002 roku). Projekt Rewolucji Boliwaria┼äskiej i Socjalizmu XXI wieku zaw┼éadn─ů┼é krajem w ca┼éo┼Ťci, ujawniaj─ůc z czasem coraz wyra┼║niejsze praktyki autorytarne. Po 5 stycznia 2016 roku, kiedy jednoizbowy parlament w dw├│ch trzecich zape┼éni┼é si─Ö przedstawicielami opozycji, to mia┼éo si─Ö zmieni─ç. Okaza┼éo si─Ö jednak, ┼╝e po┼éo┼╝enie MUD nie jest jednak tak dogodne, jakby si─Ö wydawa┼éo.
Historia choroby
Kraj pogr─ů┼╝ony jest w g┼é─Öbokim kryzysie ekonomicznym i politycznym: by─ç mo┼╝e najg┼é─Öbszym w swojej historii. Deficyt bud┼╝etowy p─Öcznieje, karmiony odsetkami multimiliardowych d┼éug├│w i rozdrapywany skandaliczn─ů korupcj─ů; trzycyfrowa hiperinflacja staje w rekordowe wy┼Ťcigi ze statystykami morderstw, w sklepach brakuje w┼éa┼Ťciwie wszystkich podstawowych produkt├│w od ry┼╝u po myd┼éo, a miesi─Öczna p┼éaca minimalna ÔÇô przeliczona po czarnorynkowym kursie waluty ÔÇô nie si─Öga dziesi─Öciu dolar├│w. Przyczyn─Ö skomplikowanej sytuacji, w jakiej znalaz┼éa si─Ö Wenezuela, mo┼╝na przedstawi─ç za pomoc─ů zaledwie jednej liczby: 96,1 procent. To udzia┼é ropy naftowej w zyskach z eksportu, wed┼éug informatora ekonomicznego wenezuelskiego banku centralnego (BCV, Banco Central de Venezuela) za rok 2012. Ostatniego informatora, jaki opublikowano. Pozosta┼éa cz─Ö┼Ť─ç historii to ju┼╝ tylko przypisy do powy┼╝szej informacji.
Choroba ÔÇô uzale┼╝nienie od zysk├│w z ropy ÔÇô ma blisko sto i korzenie w latach 20. ubieg┼éego wieku, kiedy pierwsze strugi ÔÇ×czarnego z┼éotaÔÇŁ wytrysn─Ö┼éy z dna jeziora Maracaibo. Ju┼╝ w 1935 roku Wenezuela sta┼éa si─Ö najwi─Ökszym eksporterem ropy naftowej na ┼Ťwiecie. Spowodowa┼éo to gigantyczn─ů zmian─Ö w strukturze ekonomicznej karaibskiego kraju. Dotychczasowe ┼║r├│d┼éa dewiz ÔÇô plantacje kawy i kakao ÔÇô pustosza┼éy, a ch┼éopi masowo przep┼éywali ze wsi do miast. Na efekty nie trzeba by┼éo d┼éugo czeka─ç: w 1950 roku produkcj─Ö do niedawna rolniczej republiki jedynie w dziesi─Öciu procentach zasila┼éy zyski z upraw. W tej samej dekadzie, pod sprawn─ů administracj─ů, ale i tward─ů, dyktatorsk─ů r─Ök─ů genera┼éa Marcosa Pereza Jimeneza, Wenezuela stan─Ö┼éa w┼Ťr├│d kraj├│w o najwy┼╝szym PKB per capita na ┼Ťwiecie.
W 1958 roku rozpoczynaj─ů si─Ö rz─ůdy partii demokratycznych, przewa┼╝nie o wyra┼║nym profilu socjalnym. Gospodarka tyka w rytm subsydi├│w, nisko oprocentowanych kredyt├│w i dotacji. Pojawiaj─ů si─Ö nawet pi─Öcioletnie plany rozwoju, przywodz─ůce na my┼Ťl radzieckie pi─Öciolatki. W dodatku do momentu dewaluacji w 1983 roku kurs lokalnej waluty ÔÇô boliwara ÔÇô utrzymywany jest na sta┼éym, zawy┼╝onym kursie w stosunku do dolara. Efekt? Koszty produkcji w Wenezueli s─ů wysokie, a import z zagranicy ÔÇô niepor├│wnywalnie tani. Zw┼éaszcza skokowa zwy┼╝ka cen ropy ko┼äca lat 70. to dla Wenezuelczyk├│w tak zwany okres ÔÇ×dame dosÔÇŁ, czyli ÔÇ×daj mi dwaÔÇŁ. Obywatela z tych lepiej sytuowanych sta─ç na weekendowe loty na zakupy do Miami. Pyta w sklepie: ÔÇ×Ile to kosztuje?ÔÇŁ. ÔÇ×Trzy dolary, prosz─Ö panaÔÇŁ. ÔÇ×Tak tanio? Daj mi dwa!ÔÇŁ. A tego typu reakcje nie dotycz─ů jedynie handlu detalicznego, ale i hurtu. Rodzimi producenci szybko przekszta┼écaj─ů si─Ö w importer├│w, a kraj uzale┼╝nia si─Ö coraz bardziej od zysk├│w z ropy, zapewniaj─ůcych dewizy na op┼éacenie towar├│w zza granicy.
P├│ki zyski z ropy dochodzi┼éy w stabilnych, a nawet nasilaj─ůcych si─Ö strumieniach, nikt nie martwi┼é si─Ö specjalnie ko┼Ťlawiej─ůc─ů struktur─ů gospodarki. Zaniedbano nawet wprowadzenie efektywnego systemu podatkowego. Ale po silnych spadkach cen ropy z pocz─ůtku lat 80. zadecydowano nie tylko o dewaluacji, ale i ustanowiono kontrol─Ö wymiany walut. W ┼╝ycie wesz┼éy trzy r├│┼╝ne kursy boliwara (Bs.): 4.30 Bs. za dolara dla importer├│w d├│br preferencyjnych, takich jak ┼╝ywno┼Ť─ç i leki; 6.00 Bs. dla pozosta┼éych ga┼é─Özi importu i 9.00 Bs. dla pozosta┼éych ch─Ötnych na zakup ameryka┼äskiej waluty. To jeszcze pogorszy┼éo sytuacj─Ö. Przyk┼éadowo: podczas gdy na import ┼╝ywno┼Ťci przyznawano przedsi─Öbiorcom dolary po najni┼╝szej stawce, wiele z element├│w potrzebnych do produkcji rodzimej ÔÇô cho─çby to by┼éy gumiaki czy opony do traktora ÔÇô kupowano za dolary po wy┼╝szym kursie, co zn├│w t┼éumaczy zawy┼╝anie koszt├│w produkcji w kraju w stosunku do konkurencji zza granicy.
_IGP1051

„Maszeruj w butach socjalizmu.” Mural w wiosce Chacanta na ko┼äcu wenezuelskiego ┼Ťwiata. fot. Wojciech Ganczarek


Socjalizm XXI wieku
Kiedy do w┼éadzy dochodzi Hugo Chavez, zastaje Wenezuel─Ö silnie zale┼╝n─ů od ropy naftowej. Wed┼éug danych BCV za rok 1999 oko┼éo 79,5 procent dewiz stanowi─ů zyski z eksportu ÔÇ×czarnego z┼éotaÔÇŁ. Chavez ÔÇô m┼éody wojskowy, kt├│ry rozpoczyna karier─Ö polityczn─ů od nieudanego zamachu stanu z 1992 roku ÔÇô zasiada w fotelu prezydenckim w atmosferze nadziei na zmian─Ö skostnia┼éego systemu politycznego. I by─ç mo┼╝e sko┼äczy┼éoby si─Ö na p┼éomiennych przem├│wieniach El Comandante i akcjach dora┼║nej pomocy ubogim w najbardziej newralgicznym po┼éo┼╝eniu, gdyby nie rok 2003 i pierwsza od dw├│ch dekad powa┼╝na zwy┼╝ka cen ropy. Pi─Ö─ç lat p├│┼║niej warto┼Ť─ç bary┼éki osi─ůga historyczny rekord przesz┼éo 140 dolar├│w, podczas gdy jeszcze w 1999 roku by┼éo to kilkana┼Ťcie razy mniej. Rozpoczyna si─Ö festiwal program├│w spo┼éecznych. Cz─Ö┼Ť─ç z nich mo┼╝na uzna─ç za rzeczywi┼Ťcie potrzebne, mn├│stwo innych ÔÇô za najzwyklejsze, klientelistyczne rozdawnictwo.
Zainspirowany przez Fidela Castro, Chavez zmienia dyskurs z nacjonalistycznego na socjalistyczny, a umocniony niemal nieograniczonymi wp┼éywami do bud┼╝etu ÔÇô┬ázmienia ekonomiczne zasady gry. Ponownie wprowadza system kontroli walut z trzema r├│┼╝nymi kursami boliwara. Jak opisa┼éem powy┼╝ej, mechanizm wymiany umacnia uzale┼╝nienie od towar├│w zza granicy. Poza tym mniejszy lub wi─Ökszy, ale zawsze obecny niedob├│r dewiz w systemie i brak ich swobodnej wymiany staj─ů si─Ö ┼╝yznym gruntem pod rozw├│j czarnego rynku, a tak┼╝e korupcji. Biznes jest prosty: uzyska─ç w administracji rz─ůdowej dost─Öp do dolar├│w o najni┼╝szym kursie ÔÇô┬átych przeznaczonych na import ┼╝ywno┼Ťci i lekarstw ÔÇô┬áa potem sprzeda─ç je wielokrotnie dro┼╝ej (obecnie: przesz┼éo stokrotnie dro┼╝ej) na czarnym rynku. Ocenia si─Ö, ┼╝e w ten spos├│b znika jedna ├│sma przyznawanych dewiz: tylko w latach 2003ÔÇô2013 mowa o 25 miliardach dolar├│w. To jest korupcja ÔÇ×przez du┼╝e KÔÇŁ. Ponadto system kontroli walut daje w┼éadzy bezpo┼Ťredni wp┼éyw na dzia┼éanie firmy. Je┼Ťli administracja rz─ůdowa nie przyzna producentowi dewiz na zakup surowca ÔÇôprzez niech─Ö─ç, ┼║le wype┼éniony wniosek czy braki bud┼╝etowe ÔÇô produkcja ustaje. W tym przyk┼éadzie mo┼╝e chodzi─ç tak┼╝e o wydawc─Ö prasy. Je┼Ťli prasa krytykuje za bardzo, nie dostaje dewiz na papier┬ái w├│wczas krytyka r├│wnie┼╝ ustaje.
Wprowadzono ceny regulowane na produkty pierwszej potrzeby, takie jak m─ůka, ry┼╝, margaryna, myd┼éo czy papier toaletowy. Nieprzypadkowo s─ů to dok┼éadnie te same produkty, kt├│rych obecnie nie spos├│b znale┼║─ç na sklepowych p├│┼ékach. Pow├│d? Mimo corocznej dwucyfrowej inflacji regulowane ceny bardzo cz─Östo od lat stoj─ů w miejscu i szybko okazuj─ů si─Ö ni┼╝sze ni┼╝ koszty ich wytworzenia. Firmy wytwarzaj─ůce dobra o cenach regulowanych bankrutuj─ů lub minimalizuj─ů ich produkcj─Ö, balansuj─ůc straty niewsp├│┼émiernym podwy┼╝szaniem cen d├│br nieregulowanych. Obecnie rynek regulowany praktycznie straci┼é kontakt z rzeczywisto┼Ťci─ů: podczas gdy regulowany bilet na metro w Caracas kosztuje cztery boliwary, kilogram nieregulowanej fasoli dochodzi do dw├│ch tysi─Öcy pi─Öciuset; litr benzyny jest tak tani, ┼╝e monety o nominale wystarczaj─ůco niskim, ┼╝eby za┼ä zap┼éaci─ç, dawno wyprowadzono z obiegu, ale na najta┼äsze buty trzeba pracowa─ç przez dwa miesi─ůce.
Do tego dochodzi prawo pracy, praktycznie uniemo┼╝liwiaj─ůce zwolnienie pracownika, czy nacjonalizacje, cz─Östo bez op┼éacenia ustawowego odst─Öpnego. Znaczy si─Ö, nie s─ů to ju┼╝ nacjonalizacje, tylko zwyk┼ée kradzie┼╝e. Wed┼éug konstytucji z 1999 roku wyw┼éaszczeniu mo┼╝na podda─ç przedsi─Öbiorstwa strategiczne. Rzeczywi┼Ťcie, zak┼éady telekomunikacyjne czy energetyczne przesz┼éy na w┼éasno┼Ť─ç pa┼ästwa, a wraz z nimi hotele, kawiarnie, fabryki sok├│w czy sieci supermarket├│w. Wi─Ökszo┼Ť─ç znacjonalizowanych przedsi─Öbiorstw cechuje ostry spadek produkcji i nierentowno┼Ť─ç.
S┼éowem: przedsi─Öbiorca nie ma lekko. Tym bardziej producent. Niech to b─Ödzie, powiedzmy, producent lek├│w. Aby sprowadzi─ç zza granicy substancj─Ö czynn─ů, sk┼éada on wniosek o dolary po cenie subsydiowanej, kt├│re to dolary zostan─ů wys┼éane bezpo┼Ťrednio do zagranicznego dostawcy. Do wniosku musi do┼é─ůczy─ç faktur─Ö pro forma. Dotychczasowy kontrahent nie chce s┼éysze─ç o ┼╝adnej nowej fakturze, bo wenezuelska administracja rz─ůdowa nie op┼éaci┼éa mu jeszcze dostaw sprzed dw├│ch lat. Trzeba szuka─ç innego dostawcy. Powiedzmy, ┼╝e to si─Ö udaje. Administracja aprobuje wniosek ÔÇô ten proces trwa obecnie ko┼éo sze┼Ťciu miesi─Öcy, je┼Ťli w og├│le si─Ö to udaje ÔÇô┬áale przyznaje mniej ┼Ťrodk├│w na zakup substancji czynnej, ni┼╝ wnioskowano. Trudno, wyprodukuje si─Ö mniejsz─ů ilo┼Ť─ç leku. Ale pojawia si─Ö kolejny problem, bo na przyk┼éad producentowi opakowa┼ä czy tuszu s┼éu┼╝─ůcego do nadrukowania ceny na opakowaniu nie przyznano dewiz. A produktu bez nadrukowanej ceny sprzedawa─ç nie wolno. I si─Ö leku nie sprzedaje. Je┼Ťli nawet ca┼éy proces produkcji ÔÇô┬á┼é─ůcznie z drukowaniem ceny ÔÇô┬ázako┼äczy si─Ö sukcesem, problemem jest transport. Bo nie ma akumulatora do ci─Ö┼╝ar├│wki. A nawet je┼Ťli jest, to trzeba zarejestrowa─ç ka┼╝dy transport w centralnym systemie rejestrowania wszystkich transport├│w. A system nie dzia┼éa, bo akurat nie ma pr─ůdu, co ostatnimi czasy zdarza si─Ö codziennie. S┼éowem: przedsi─Öbiorca nie ma lekko.
W przygotowanej przez Bank ┼Üwiatowy w 2014 roku li┼Ťcie kraj├│w uszeregowanych wed┼éug ┼éatwo┼Ťci prowadzenia biznesu Wenezuela zajmuje miejsce 182 na 189 mo┼╝liwych, wyprzedzaj─ůc jedynie Afganistan i sze┼Ť─ç republik afryka┼äskich. Skutek? Firmy redukuj─ů zatrudnienie, plajtuj─ů, producenci przepoczwarzaj─ů si─Ö w importer├│w ÔÇô tak jest nieco ┼éatwiej ÔÇô a fabryki zamieniaj─ů si─Ö w magazyny. Wiele przedsi─Öbiorstw przenosi si─Ö za granic─Ö, sp├│┼éki mi─Ödzynarodowe zamykaj─ů swoje wenezuelskie oddzia┼éy. Tradycyjna zale┼╝no┼Ť─ç Wenezueli od zysk├│w z ropy naftowej dochodzi do skrajno┼Ťci: udzia┼é surowca w zyskach z eksportu ro┼Ťnie z wysokiego 79,5 procent do skandalicznego 96,1 procent. Dawny kraj rolniczy importuje nie tylko towary wysoko przetworzone, ale i kaw─Ö (z kt├│rej ┼╝y┼é przed stu laty), mi─Öso (a nawet ┼╝ywe byd┼éo) czy ry┼╝ (z Salwadoru, kraju o terytorium przesz┼éo czterdzie┼Ťci razy mniejszym ni┼╝ Wenezuela).
_IGP8962

Sylwety Hugo Chaveza i jego nast─Öpcy, Nicolasa Maduro, zdobi─ů mury budynk├│w publicznych w ca┼éym kraju: w wiernej analogii do pary Chomeini i Chamenei w Iranie.


┼üatwy dobrobyt do czasu
Produkcja le┼╝y? Nic nie szkodzi, przecie┼╝ wszystko mo┼╝na kupi─ç za granic─ů. I kupowano. Wenezuela Chaveza przyci─ůga┼éa miliony imigrant├│w z Kolumbii, skuszonych dobrobytem, darmowymi opiek─ů medyczn─ů i edukacj─ů. Wenezuelskie domy zape┼éni┼éy si─Ö kilkudziesi─Öciocalowymi telewizorami, ulice zawrza┼éy tysi─ůcami motocykli. W 2009 roku karaibski raj kupowa┼é najwi─Öcej telefon├│w Blackberry w ca┼éej Ameryce ┼üaci┼äskiej, mimo kilkukrotnie ni┼╝szej populacji ni┼╝ Brazylia czy Meksyk. Wraz z rosn─ůc─ů cen─ů ropy naftowej, bij─ůc─ů kolejne rekordy, rekordowo nisko spad┼é poziom ub├│stwa w kraju. A potem sta┼éo si─Ö to, o czym najwyra┼║niej nikt nie pomy┼Ťla┼é. Cena ropy spad┼éa. Czterokrotnie. Szach i mat.
Jeszcze w pierwszej po┼éowie 2014 roku za bary┼ék─Ö ropy p┼éacono blisko sto dolar├│w. Dwa lata p├│┼║niej, na pocz─ůtku 2016 roku, mowa o nieco ponad dwudziestu dolarach. W sytuacji, gdy praktycznie ca┼éo┼Ť─ç dewiz pochodzi ze sprzeda┼╝y ropy, a ÔÇô jak si─Ö szacuje ÔÇô jakie┼Ť 70 procent d├│br konsumpcyjnych pochodzi bezpo┼Ťrednio lub po┼Ťrednio (surowce) zza granicy, braki w zaopatrzeniu nie powinny chyba nikogo dziwi─ç. W stosunku do roku 2012, w 2015 roku import skurczy┼é si─Ö przesz┼éo dwukrotnie. Ale to nie wszystko. W t┼éustych latach nie zaj─Öto si─Ö ani inwestycjami w alternatywne ┼║r├│d┼éa dochodu, ani tworzeniem poduszki finansowej na lata chude. W dziesi─Öcioleciu wysokich cen ropy ÔÇô to jest mi─Ödzy 2003 a 2012 rokiem ÔÇô 84 procent zysk├│w z eksportu, si─Ögaj─ůcych przesz┼éo pi─Öciuset miliard├│w dolar├│w, zwyczajnie przejedzono. Ma┼éo tego: za rz─ůd├│w Zjednoczonej Partii Socjalistycznej Wenezueli (Partido Socialista Unido de Venezuela, PSUV) d┼éugi pa┼ästwa wzros┼éy dziesi─Öciokrotnie, a jedynie w ci─ůgu trzech ostatnich lat rezerwy mi─Ödzynarodowe spad┼éy przesz┼éo o po┼éow─Ö. Nied┼éugo po prostu si─Ö sko┼äcz─ů i nie b─Ödzie ju┼╝ za co kupowa─ç ani salwadorskiego ry┼╝u, ani nikaragua┼äskiego mleka, ani brazylijskich kurczak├│w. Wenezuelski intelektualista Arturo Uslar Pietri ju┼╝ w latach 30. XX wieku namawia┼é, by rozsiewa─ç rop─Ö, ÔÇ×sembrar el petr├│leoÔÇŁ, czyli inwestowa─ç zyski z surowca w projekty produktywne. Nikt ÔÇô┬ámo┼╝e opr├│cz Pereza Jimeneza z jego wizjonersk─ů infrastruktur─ů i Carlosa Andresa Pereza z nie do ko┼äca udanymi, ale jednak inwestycjami w przemys┼é ci─Ö┼╝ki lat 70. ÔÇô┬ánie przej─ů┼é si─Ö specjalnie jego s┼éowami. A Pietri punktowa┼é: je┼Ťli dojdzie do nag┼éego spadku cen ropy, w Wenezueli Czerwony Krzy┼╝ b─Ödzie rozdawa┼é zup─Ö na rogach ulic. Jeszcze nie rozdaje, ale to chyba tylko kwestia czasu.
System prezydencko-trybunałowy
W Wenezueli obowi─ůzuje system prezydencki. G┼éowa pa┼ästwa pe┼éni jednocze┼Ťnie rol─Ö szefa rz─ůdu i w szczeg├│lnych przypadkach ÔÇô tak jak to ma miejsce w Wenezueli po wyborach do Zgromadzenia Narodowego (Asamblea Nacional, AN) z 6 grudnia 2015 roku ÔÇô stronnicy rz─ůdu mog─ů nie mie─ç wi─Ökszo┼Ťci w parlamencie. Ka┼╝da ustawa, by mog┼éa wej┼Ť─ç w ┼╝ycie, przechodzi najpierw przez r─Öce prezydenta. Ten za┼Ť mo┼╝e skierowa─ç j─ů do poprawki lub przekaza─ç do Sali Konstytucyjnej Najwy┼╝szego Trybuna┼éu Sprawiedliwo┼Ťci (Sala Constitucional del Tribunal Supremo de Justicia, TSJ, wenezuelski odpowiednik Trybuna┼éu Konstytucyjnego), by ten sprawdzi┼é zgodno┼Ť─ç proponowanego prawa z ustaw─ů zasadnicz─ů. Taki uk┼éad wydaje si─Ö niegro┼║ny. Przynajmniej dop├│ki nie oka┼╝e si─Ö, jak silnie upolityczniony jest trybuna┼é. (Brzmi znajomo?)
Na skrajnie spolaryzowanej scenie politycznej naftowego giganta mo┼╝e to oznacza─ç tylko jedno: polityczny pat. W┼éadza wykonawcza blokuje ustawodawcz─ů i vice versa. Chavi┼Ťci zacz─Öli ostro zanim jeszcze nowy parlament zabra┼é si─Ö do pracy 5 stycznia 2016 roku. Pod koniec grudnia 2015 roku TSJ uniewa┼╝ni┼é mandaty trzem deputowanym MUD. W mi─Ödzyczasie schodz─ůce ze sceny AN ÔÇô jeszcze z chavistowsk─ů wi─Ökszo┼Ťci─ů ÔÇô pocz─Ö┼éo wykazywa─ç si─Ö niespotykan─ů pracowito┼Ťci─ů, zwo┼éuj─ůc nawet po dwie sesje nadzwyczajne na dzie┼ä. Na jednej z nich powo┼éa┼éo ÔÇô ┼éami─ůc ca┼éy szereg ustaw i regulamin├│w ÔÇô┬ánowy sk┼éad TSJ (zn├│w: brzmi znajomo?), gwarantuj─ůc sobie wp┼éywy na najwy┼╝szym szczeblu s─ůdownictwa na d┼éugie lata. Teraz, ju┼╝ po rozpocz─Öciu funkcjonowania nowego parlamentu, opinia publiczna co chwil─Ö dowiaduje si─Ö, ┼╝e praktycznie ka┼╝da ustawa proponowana przez AN jest niekonstytucyjna. Jakby tego by┼éo ma┼éo, 21 kwietnia trybuna┼é wyda┼é wyrok nak┼éadaj─ůcy na AN ca┼é─ů seri─Ö ogranicze┼ä, redukuj─ůc jego funkcj─Ö do minimum. W┼Ťr├│d siedmiu kwiatk├│w podarowanych przez TSJ nowym deputowanym, znalaz┼é si─Ö obowi─ůzek konsultowania ka┼╝dej ustawy z ÔÇ×parlamentaryzmem ulicyÔÇŁ. Parlamentarismo de la calle to termin, kt├│ry nie wyst─Öpuje co prawda w konstytucji, ale wenezuelski Trybuna┼é Konstytucyjny, wykazuj─ůcy si─Ö nadzwyczajn─ů spostrzegawczo┼Ťci─ů, najwyra┼║niej gdzie┼Ť si─Ö go w ustawie zasadniczej dopatrzy┼é. W ten spos├│b najwy┼╝sz─ů w┼éadz─ů w kraju nie zosta┼é w praktyce ani parlament, ani prezydent, a w┼éa┼Ťnie Trybuna┼é.
┼Üwiadoma, ┼╝e ┼╝aden konstruktywny dialog z rz─ůdem nie jest mo┼╝liwy, opozycja skoncentrowa┼éa dzia┼éania na referendum za odwo┼éaniem prezydenta. Wydaje si─Ö jednak, ┼╝e zn├│w sko┼äczy si─Ö na dobrych ch─Öciach. Wed┼éug wenezuelskiego prawodawstwa je┼Ťli g┼éosowanie nie odb─Ödzie si─Ö przed 10 stycznia 2017 roku, decyzja wyborc├│w o odwo┼éaniu prezydenta nie poci─ůgnie za sob─ů przedterminowych wybor├│w: na dwa lata brakuj─ůce do zako┼äczenia mandatu urz─ůd g┼éowy pa┼ästwa obejmie wiceprezydent, r├│wnie┼╝ z PSUV. Upolityczniona Pa┼ästwowa Komisja Wyborcza ma wszelkie mo┼╝liwo┼Ťci, by dowolnie d┼éugo odwleka─ç dat─Ö referendum i ju┼╝ da┼éo si─Ö zaobserwowa─ç pierwsze tego typu dzia┼éania.
19

Sie─ç kolejek linowych stanowi integraln─ů cz─Ö┼Ť─ç systemu komunikacyjnego Caracas. MetroCable wo┼╝─ů pasa┼╝er├│w do ubogich dzielnic po┼éo┼╝onych na wzg├│rzach otaczaj─ůcych miasto. Inwestycja przeprowadzona za rz─ůd├│w Hugo Chaveza. Tutaj: wyjazd z Parque Central w kierunku Hornos del Cal. Fotografia analogowa.


Wenezuela znika
Zgromadzenie Narodowe i prezydent graj─ů ÔÇô jak to si─Ö przyj─Ö┼éo m├│wi─ç ÔÇô w ÔÇ×konstytucyjnego ping-pongaÔÇŁ, a obywatel chudnie w oczach. Wielu po prostu nie ma co je┼Ť─ç. Nie wszyscy: kryzys pomno┼╝y┼é r├│┼╝nice spo┼éeczne do tego stopnia, ┼╝e w┼éa┼Ťciciel niewielkiego sklepu mo┼╝e zarabia─ç nawet trzydzie┼Ťci razy wi─Öcej ni┼╝ profesor uniwersytecki. Dla tego drugiego ÔÇô┬ái innych zatrudnionych na etatach z pensj─ů dziesi─Öciu dolar├│w ÔÇô┬ázdobycie ry┼╝u, m─ůki czy makaronu graniczy z cudem. Czasem pojawiaj─ů si─Ö w rz─ůdowych supermarketach. Kolejka trwa d┼éugie godziny, czasem ca┼é─ů dob─Ö. O ostatnie worki produkt├│w klienci bij─ů si─Ö na pi─Ö┼Ťci. Zawodowi kolejkowi odsprzedaj─ů ┼╝ywno┼Ť─ç kilka, a nawet kilkunastokrotnie dro┼╝ej. W caracaskim metrze jeszcze w 2014 roku je┼║dzi┼éo si─Ö spokojnie. Dzisiaj wagony pe┼éne s─ů ┼╝ebrak├│w i obno┼Ťnych sprzedawc├│w cukierk├│w i gum do ┼╝ucia. Autobus├│w kursuje coraz mniej, brakuje cz─Ö┼Ťci zamiennych. Te, kt├│re jeszcze je┼╝d┼╝─ů, s─ů odrapane z farby, rozklekotane do niemo┼╝liwo┼Ťci. Ze ┼Ťcian leci tynk. Ekspresy kawowe w piekarniach przestaj─ů dzia┼éa─ç i nie ma za co ich naprawi─ç. Wybite szyby w pustawych witrynach sklepowych zakleja si─Ö ta┼Ťm─ů klej─ůc─ů. Na nowe nie sta─ç. Za miesi─Öczn─ů pensj─Ö w grudniu mo┼╝na by┼éo kupi─ç cztery kilo fasoli, teraz pewnie jeszcze mniej. W szpitalach nie ma lek├│w, strzykawek, nawet alkoholu do przemywania ran. Pacjenci umieraj─ů lekarzom na r─Ökach, bo ci nie maj─ů ich czym leczy─ç. W szpitalu w San Cristobal zmar┼éo jednego dnia sze┼Ťcioro noworodk├│w: w budynku nie by┼éo wody. W szpitalu uniwersyteckim w Caracas ÔÇô najlepszym w kraju ÔÇô zmar┼é pacjent z niewydolno┼Ťci─ů oddechow─ů. Zepsu┼é si─Ö ostatni wiatrak mechaniczny. Po dobie r─Öcznego wachlowania przez kolejnych lekarzy ci w ko┼äcu zm─Öczyli si─Ö i chory wyzion─ů┼é ducha. Je┼Ťli nie umar┼éby w szpitalu, istnieje du┼╝e prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e kto┼Ť dorwa┼éby go na ulicy. Zale┼╝nie od szacunk├│w, Wenezuela jest pierwszym lub drugim najniebezpieczniejszym krajem na ┼Ťwiecie (za Hondurasem), a spo┼Ťr├│d przesz┼éo dwudziestu tysi─Öcy morderstw rocznie tylko niespe┼éna 2 procent jest karanych. Wielu nie wytrzymuje i wyje┼╝d┼╝a: falowa emigracja narasta. Brakuje pr─ůdu. W kwietniu rz─ůd og┼éosi┼é codzienne cztery godziny bez ┼Ťwiat┼éa w ca┼éym kraju. By jeszcze bardziej zmniejszy─ç zu┼╝ycie, funkcjonariusze publiczni b─Öd─ů pracowa─ç jedynie dwa dni w tygodniu.
Pod koniec 2015 roku Fedecamaras ÔÇô najwi─Öksza federacja przedsi─Öbiorc├│w w Wenezueli ÔÇô┬áog┼éosi┼éa a┼╝ osiemdziesi─Öcioprocentowy spadek tak w dzia┼éalno┼Ťci produkcyjnej, jak i handlowej kraju. Ekonomista Asdrubal Oliveros szacuje, ┼╝e PKB w dolarach w latach 2013ÔÇô2016 skurczy si─Ö w sumie o 47 procent. Wed┼éug Mi─Ödzynarodowego Funduszu Walutowego wenezuelska gospodarka wykaza┼éa w 2015 roku najwi─Ökszy spadek na ┼Ťwiecie, wyprzedzaj─ůc Sudan i Gwine─Ö R├│wnikow─ů. W tym samym roku inflacja wynios┼éa 180,9 procent. Wska┼║nik ub├│stwa jest najni┼╝szy od czas├│w, w kt├│rych zacz─Öto go mierzy─ç. Wszystko to w wi─Ökszo┼Ťci dane pozarz─ůdowe: po wej┼Ťciu w kryzys administracja pa┼ästwowa stopniowo przesta┼éa publikowa─ç wi─Ökszo┼Ť─ç istotnych statystyk. Ze statystykami czy bez nich jest ewidentne, ┼╝e Wenezuela, jak─ů znali┼Ťmy ÔÇô as regionu, cel migracyjny gastarbajter├│w z po┼éowy kontynentu, kraj dobrobytu kupionego za nieograniczone zyski z ropy naftowej ÔÇô znika. Imperialistyczne zap─Ödy Stan├│w Zjednoczonych w Ameryce ┼üaci┼äskiej, skrajne nier├│wno┼Ťci spo┼éeczne, neokolonialny uk┼éad globalnego podzia┼éu pracy czy tendencje polityczne stawiaj─ůce interesy mi─Ödzynarodowych korporacji ponad dobrem obywatela ÔÇô z tym wszystkim rzeczywi┼Ťcie warto walczy─ç. Ale nie w ten spos├│b.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś