fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Warto rozmawia膰. Rzecz o dialogu mi臋dzyreligijnym

Odwrotnie ni偶 mog艂oby si臋 to niekt贸rym wydawa膰, dialog jest nieroz艂膮czny ze 艣wiadom膮 to偶samo艣ci膮 rozm贸wc贸w. Trudno sobie przecie偶 wyobrazi膰 dobr膮 rozmow臋, gdy obie strony ukrywaj膮 to, kim s膮, lub co gorsza tego nie wiedz膮.
Warto rozmawia膰. Rzecz o dialogu mi臋dzyreligijnym
ilustr.: Marta Basak

W czasach, w jakich przysz艂o nam 偶y膰, kiedy realizuje si臋 wizja radykalizacji religijnej przewidziana przez Gilesa Kepela w 鈥瀂em艣cie Boga鈥, a na w przewa偶aj膮cej cz臋艣ci muzu艂ma艅skich terenach Bliskiego Wschodu i p贸艂nocnej Afryki trwa krwawa wojna, trudno m贸wi膰 o dialogu mi臋dzywyznaniowym. A jednak s膮 dzi艣 ludzie, kt贸rzy si臋 tego zadania podejmuj膮 i walcz膮 o szacunek oraz uznanie godno艣ci cz艂owieka bez wzgl臋du na wyznawan膮 przez niego wiar臋.

Synkretyzm papieski?

Ostatnio temat dialogu mi臋dzyreligijnego poruszy艂 papie偶 Franciszek. W niedawno opublikowanym, p贸艂toraminutowym filmiku m贸wi o intencji swej modlitwy na stycze艅:聽鈥濧by szczery dialog mi臋dzy lud藕mi wyznaj膮cymi r贸偶ne religie przyni贸s艂 owoce pokoju i sprawiedliwo艣ci鈥. Zaczyna od s艂贸w: 鈥濿i臋kszo艣膰 mieszka艅c贸w planety deklaruje, 偶e s膮 wierz膮cy. To powinno prowadzi膰 do dialogu mi臋dzy religiami. Nie mo偶emy przesta膰 si臋 o to modli膰 i wsp贸艂pracowa膰 z tymi, kt贸rzy my艣l膮 inaczej鈥. Po czym dodaje: 鈥濿ielu my艣li inaczej, czuje inaczej, szukaj膮c Boga lub spotykaj膮c Boga w r贸偶ny spos贸b. W tym t艂umie, w tym wachlarzu religii jest tylko jeden pewnik, kt贸ry mamy: wszyscy jeste艣my dzie膰mi Boga鈥. Na filmie widzimy przedstawicieli i przedstawicielk臋 czterech z najwa偶niejszych religii 鈥 chrze艣cija艅stwa, judaizmu, islamu i buddyzmu. Ka偶dy z nich wierzy inaczej, w inny spos贸b, ale maj膮 pewne wsp贸lne, 鈥瀟ransreligijne鈥 Credo: 鈥濿ierz臋 w mi艂o艣膰鈥.

Niekt贸rzy zarzucili Franciszkowi synkretyzm religijny czy deprecjonowanie chrze艣cija艅stwa. Odezwa艂y si臋 g艂osy, 偶e papie偶 promuje relatywizm, zgodnie z kt贸rym wszystkie religie s膮 r贸wne, a dogmaty niewa偶ne. Inni docenili jednak ten gest i podkre艣lali jego warte spostrze偶enia powi膮zanie z deklaracj膮 鈥Nostra aetate鈥, kt贸rej pi臋膰dziesi膮t膮 rocznic臋 og艂oszenia obchodzono w zesz艂ym roku. Opublikowana podczas II Soboru Watyka艅skiego deklaracja traktuje o stosunku Ko艣cio艂a do religii niechrze艣cija艅skich 鈥撀爉i臋dzy innymi o tym, 偶e 鈥濳o艣ci贸艂 katolicki nic nie odrzuca z tego, co w religiach owych [niechrze艣cija艅skich] prawdziwe jest i 艣wi臋te. Ze szczerym szacunkiem odnosi si臋 do owych sposob贸w dzia艂ania i 偶ycia, do owych nakaz贸w i doktryn, kt贸re chocia偶 w wielu wypadkach r贸偶ni膮 si臋 od zasad przez niego wyznawanych i g艂oszonych, nierzadko jednak odbijaj膮 promie艅 owej Prawdy, kt贸ra o艣wieca wszystkich ludzi鈥. Jednocze艣nie podkre艣la si臋, 偶e rol膮 Ko艣cio艂a katolickiego jest tak偶e g艂oszenie 鈥濩hrystusa, kt贸ry jest drog膮, prawd膮 i 偶yciem鈥 oraz wzywanie 鈥瀞yn贸w swoich, aby z roztropno艣ci膮 i mi艂o艣ci膮 przez rozmowy i wsp贸艂prac臋 z wyznawcami innych religii, daj膮c 艣wiadectwo wiary i 偶ycia chrze艣cija艅skiego, uznawali, chronili i wspierali owe dobra duchowe i moralne, a tak偶e warto艣ci spo艂eczno鈥搆ulturalne, kt贸re u tamtych si臋 znajduj膮鈥.

Przede wszystkim zachowa膰 to偶samo艣膰

Zarzucanie Papie偶owi Franciszkowi deprecjonowania chrze艣cija艅stwa mo偶e by膰 spowodowane tym, 偶e nie wszyscy dostrzegaj膮, 偶e dialog nie jest 鈥撀燼 przynajmniej nie musi by膰 鈥撀爎ozmyciem to偶samo艣ci rozm贸wc贸w czy zacieraniem granic lub r贸偶nic mi臋dzy nimi. Podkre艣la艂 to ksi膮dz Grzegorz Michalczyk na zorganizowanym 14 stycznia przez Muzeum Historii 呕yd贸w Polskich POLIN spotkaniu i dyskusji, kt贸rej tematem by艂y wsp贸艂czesne wyzwania stoj膮ce przed dialogiem mi臋dzyreligijnym. Udzia艂 w niej wzi臋li tak偶e rabin Szalom Ber Stambler, przewodnicz膮cy Chabad-Lubavitch w Polsce, Adham Abd El Aal,聽przedstawiciel Muzu艂ma艅skiego Zwi膮zku Religijnego oraz dr hab. Agnieszka Ko艣cia艅ska, antropolo偶ka zajmuj膮ca si臋 religijno艣ci膮, konwersj膮 religijn膮 oraz religijnym przyw贸dztwem kobiet. Spotkanie poprowadzi艂 redaktor tygodnika 鈥濸olityka鈥, Adam Szostkiewicz. Dwa w膮tki dyskusji wydaj膮 si臋 szczeg贸lnie warte podkre艣lenia. Po pierwsze, pytanie o granic臋 dialogu. Najwi臋cej m贸wili o niej przedstawiciele katolicyzmu i judaizmu. Ksi膮dz Michalczyk wymieni艂 cztery warunki dialogu: zgoda na to, 偶e obok mnie jest kto艣 Inny; zainteresowanie Innym, gotowo艣膰 do wys艂uchania Go; brak przekonania, 偶e musz臋 tego Innego zmienia膰; a tak偶e, co bardzo wa偶ne, ch臋膰 zachowania w艂asnej to偶samo艣ci. Rabin Szalom Ber Stambler wyrazi艂 podobn膮 opini臋: 鈥濺eligia nie jest moim artyku艂em 鈥撀爊ie mog臋 go przecenia膰, dzieli膰 na cz臋艣ci, wybiera膰 tylko jej fragmentu鈥. Zdaje si臋 wi臋c, 偶e odwrotnie ni偶 mog艂oby si臋 to niekt贸rym wydawa膰, dialog jest nieroz艂膮czny ze 艣wiadom膮 to偶samo艣ci膮 rozm贸wc贸w. Trudno sobie przecie偶 wyobrazi膰 dobr膮 rozmow臋, gdy obie strony ukrywaj膮, kim s膮, lub co gorsza tego nie wiedz膮.

Drug膮 interesuj膮c膮 kwesti膮, kt贸ra pojawi艂a si臋 w trakcie spotkania, jest miejsce ateist贸w w dialogu mi臋dzyreligijnym. Cz臋艣膰 rozm贸wc贸w wychodzi艂a z za艂o偶enia, 偶e do dialogu, a nawet do wsp贸lnej pokojowej koegzystencji ludzi bardzo potrzebna jest szczerze prze偶ywana i g艂臋boka wiara 鈥 je艣li bowiem uwa偶amy, 偶e B贸g jest Stw贸rc膮 艣wiata, a co za tym idzie tak偶e i cz艂owieka, nie mo偶emy (przynajmniej teoretycznie) nie szanowa膰 drugiej istoty i uw艂acza膰 jej godno艣ci. Jednak taka narracja wydaje si臋 niewystarczaj膮ca, gdy偶 mo偶e prowadzi膰 do wykluczenia wszystkich ateist贸w i agnostyk贸w opieraj膮cych sw贸j szacunek do cz艂owieka na uniwersalnych warto艣ciach, niezwi膮zanych w jakikolwiek spos贸b z wiar膮 w byt nadprzyrodzony. Poszanowanie takiego 艣wiatopogl膮du jest szczeg贸lnie istotne w dobie rosn膮cej laicyzacji, z jak膮 mamy do czynienia zw艂aszcza na Starym Kontynencie.

Mi臋dzy islamem a islamizmem

Oczywi艣cie rozmowa w muzeum POLIN kr膮偶y艂a tak偶e wok贸艂 islamu i jego radykalnych wyznawc贸w, a zw艂aszcza przedstawicieli tak zwanego Pa艅stwa Islamskiego. O tym temacie w ciekawy spos贸b opowiada艂a dr Agnieszka Ko艣cia艅ska, kt贸ra zastanawia艂a si臋, na ile wojna na Bliskim Wschodzie jest faktycznie motywowana powodami religijnymi, a na ile mie艣ci si臋 w kategoriach geopolitycznych. Dr Ko艣cia艅ska m贸wi艂a tak偶e o 鈥瀢sp贸lnocie鈥 ras i religii 鈥撀燾zyli o tym, 偶e muzu艂manin zawsze jest dla nas Arabem (a przecie偶 pa艅stwem z najwi臋ksz膮 liczbowo i procentowo populacj膮 os贸b wyznania muzu艂ma艅skiego jest Indonezja), chrze艣cijanin za艣 bia艂ym Europejczykiem lub Amerykaninem (cho膰 najstarsze Ko艣cio艂y chrze艣cija艅skie powstawa艂y na Bliskim Wschodzie i w Afryce). G艂os zabra艂 te偶 przedstawiciel Muzu艂ma艅skiego Zwi膮zku Religijnego, Adham Abd El Aal. Opowiada艂 mi臋dzy innymi o r贸偶nicy mi臋dzy muzu艂maninem a islamist膮 (鈥濵uzu艂manin pilnuje, by si臋 modli膰 pi臋膰 razy dziennie. Islamista pilnuje, by艣 to ty si臋 modli艂 pi臋膰 razy dziennie. Muzu艂manin wierzy, 偶e B贸g i islam go chroni膮聽鈥撀爄slamista wierzy, 偶e to on jest w stanie ich chroni膰鈥), a tak偶e o wsp贸lnej historii islamu, judaizmu i chrze艣cija艅stwa (鈥濲ako muzu艂manin jestem wdzi臋czny 呕ydom 鈥撀燤oj偶eszowi za wyj艣cie z niewoli egipskiej 鈥撀爋raz chrze艣cijanom 鈥撀爖a trzysta lat ich ofiary w czasach staro偶ytnego Rzymu鈥).

I tu zn贸w warto przypomnie膰 deklaracj臋 鈥濶ostra aetate鈥, kt贸ra porusza tak偶e temat stosunku Ko艣cio艂a do wyznawc贸w islamu. Uczestnicy II Soboru Watyka艅skiego g艂osz膮 w niej, 偶e: 鈥濳o艣ci贸艂 spogl膮da z szacunkiem r贸wnie偶 na mahometan, oddaj膮cych cze艣膰 jedynemu Bogu, 偶ywemu […]. Jezusowi, kt贸rego nie uznaj膮 wprawdzie za Boga, oddaj膮 cze艣膰 jako prorokowi i czcz膮 dziewicz膮 Jego Matk臋 Maryj臋 […]. Ponadto oczekuj膮 dnia s膮du, w kt贸rym B贸g b臋dzie wymierza艂 sprawiedliwo艣膰 wszystkim ludziom wskrzeszonym z martwych. Z tego powodu ceni膮 偶ycie moralne i oddaj膮 Bogu cze艣膰 g艂贸wnie przez modlitw臋, ja艂mu偶ny i post.

Je偶eli wi臋c w ci膮gu wiek贸w wiele powstawa艂o spor贸w i wrogo艣ci mi臋dzy chrze艣cijanami i mahometanami, 艣wi臋ty Sob贸r wzywa wszystkich, aby wymazuj膮c z pami臋ci przesz艂o艣膰, szczerze pracowali nad zrozumieniem wzajemnym i w interesie ca艂ej ludzko艣ci wsp贸lnie strzegli i rozwijali sprawiedliwo艣膰 spo艂eczn膮, dobra moralne oraz pok贸j i wolno艣膰鈥.

Dobrze, 偶e 鈥 mimo trwaj膮cych konflikt贸w i napi臋膰 鈥 mo偶na dzi艣 dostrzec kilka dowod贸w na t臋 鈥瀞zczer膮 prac膮 nad zrozumieniem wzajemnym鈥. Nie tylko ze strony Ko艣cio艂a katolickiego 鈥 przyk艂adem niech b臋dzie konferencja w Marakeszu z 27 stycznia tego roku, podczas kt贸rej dwustu pi臋膰dziesi臋ciu najwa偶niejszych muzu艂ma艅skich przyw贸dc贸w religijnych, naukowych i politycznych podpisa艂o apel wzywaj膮cy do przestrzegania wolno艣ci religijnej w 艣wiecie islamu. Na spotkanie, w kt贸rym uczestniczyli reprezentanci wszystkich od艂am贸w islamu z wi臋kszo艣ci pa艅stw muzu艂ma艅skich, zaproszony zosta艂 tak偶e przedstawiciel Ko艣cio艂a katolickiego 鈥 bp Michel Dubost, odpowiedzialny we francuskim episkopacie za dialog mi臋dzyreligijny. Watyka艅ski dziennik 鈥濴鈥橭sservatore Romano鈥 wzywa, by ten apel wspiera膰, gdy偶 pojawi艂 si臋 w trudnych czasach dla 艣wiata religii Bliskiego Wchodu i uznaje jego prze艂omowe znaczenie.

Cho膰 nie nale偶y w najbli偶szym czasie spodziewa膰 si臋 jego wyra藕nych efekt贸w, to tego typu wydarzenia napawaj膮 nadziej膮, 偶e sprawa dialogu mi臋dzyreligijnego nie jest jeszcze przegrana. Mo偶e dzi臋ki takim gestom i dzia艂aniom z obu stron b臋dziemy kiedy艣 w stanie wype艂ni膰 wezwanie tak wa偶nej dzi艣 deklaracji 鈥Nostra aetate鈥:

鈥濶ie mo偶emy zwraca膰 si臋 do Boga jako do Ojca wszystkich, je艣li nie zgadzamy si臋 traktowa膰 po bratersku kogo艣 z ludzi na obraz Bo偶y stworzonych. Postawa cz艂owieka wobec Boga Ojca i postawa cz艂owieka wobec ludzi, braci, s膮 do tego stopnia z sob膮 zwi膮zane, 偶e Pismo 艣wi臋te powiada: 芦Kto nie mi艂uje, nie zna Boga禄 (1 J 4,8). [鈥 Tote偶 Ko艣ci贸艂 odrzuca jako obc膮 duchowi Chrystusowemu wszelk膮 dyskryminacj臋 czy prze艣ladowanie stosowane ze wzgl臋du na ras臋 czy kolor sk贸ry, na pochodzenie spo艂eczne czy religi臋鈥.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij