Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

"Warszawa niezaistnia┼éa" i zaistnia┼éa

Warsztat historyka sztuki pozwala Trybusiowi na precyzyjn─ů analiz─Ö sk┼éadaj─ůcych si─Ö na ideologiczny przekaz element├│w ka┼╝dego z budynk├│w, a pozbawiona nostalgii i melancholii formu┼éa uprawiania, spatynowanej dot─ůd, varsavianistyki daje mu szans─Ö na dok┼éadne zrozumienie kontekstu lokalnego i roli, jak─ů projektowane obiekty mia┼éy odgrywa─ç na mapie miasta.

Ilustr.: Antek Sieczkowski

Premiera d┼éugo oczekiwanej ksi─ů┼╝ki Jaros┼éawa Trybusia, ÔÇťWarszawa Niezaistnia┼éaÔÇŁ, zbieg┼éa si─Ö w czasie z wydarzeniem, kt├│re na pierwszy rzut oka wydaje si─Ö znajdowa─ç w zupe┼énie innym porz─ůdku. 2 grudnia min─Ö┼éo sze┼Ť─ç lat, odk─ůd rz─ůdy w Warszawie przej─Ö┼éa Hanna Gronkiewicz-Waltz.

 

Nie jest szczeg├│lnie zaskakuj─ůce, ┼╝e zwo┼éana z tej okazji konferencja prasowa przyj─Ö┼éa form─Ö wyliczanki sukces├│w ekipy rz─ůdz─ůcej Warszaw─ů. Akcentowano przede wszystkim praktyczny wymiar polityki prowadzonej przez pani─ů prezydent, co mo┼╝na uzna─ç za logiczn─ů konsekwencj─Ö jej deklaracji z┼éo┼╝onych po reelekcji, gdy zapowiada┼éa, ┼╝e obszarem zainteresowania magistratu b─Ödzie przede wszystkim pilnowanie ciep┼éej wody w kranie. Pod tym wzgl─Ödem wszystko si─Ö zgadza: je┼║dzimy nowymi tramwajami i autobusami, Wis┼é─Ö mo┼╝na przeby─ç na osiem r├│┼╝nych sposob├│w (nie licz─ůc prom├│w), perspektywa otwarcia drugiej nitki metra jest coraz bardziej realna, a dzi─Öki otwarciu oczyszczalni Czajka miasto przesta┼éo zrzuca─ç ┼Ťcieki do Wis┼éy. Du┼╝y sukces odnotowa┼éo tak┼╝e ma┼ée przedsi─Öwzi─Öcie, czyli system miejskich rower├│w. Veturillo mo┼╝na nawet potraktowa─ç jako metafor─Ö wszystkich dzia┼éa┼ä podejmowanych przez magistrat.

Z kolei dla przeciwnik├│w obecnej ekipy, skromny i pragmatyczny program sta┼é si─Ö najlepszym dowodem na pora┼╝k─Ö Hanny Gronkiewicz-Waltz. W┼Ťr├│d polityk├│w coraz g┼éo┼Ťniej wypowiadane s─ů opinie o abdykacji i wypaleniu. Pewn─ů nowo┼Ťci─ů jest jednak liczba krytycznych g┼éos├│w ze strony medi├│w i organizacji pozarz─ůdowych, kt├│re nie mog─ů wybaczy─ç obecnej ekipie porzucenia strategicznych warszawskich realizacji: totalnego parali┼╝u na placu Defilad wraz z zamieszaniem wok├│┼é MSN, rezygnacji z odbudowy Pa┼éacu Saskiego, odraczania projekt├│w rewitalizacji placu Trzech Krzy┼╝y i zostawienia na pastw─Ö losu otoczenia Stadionu Narodowego.

 

ÔÇťMiasto zawsze buduj─ů politycy. Kiedy umywaj─ů r─Öce, powstaje jego karykaturaÔÇŁ – pisze Dariusz Bartoszewicz, dziennikarz ÔÇťGazety Sto┼éecznejÔÇŁ, wyrokuj─ůc, ┼╝e perspektywa w miar─Ö szybkiej zabudowy otoczenia placu Defilad jest nierealna, a budowane aktualnie w Warszawie osiedla s─ů ska┼╝one brakiem politycznej ingerencji, co owocuje kiepskimi realizacjami.

Je┼Ťliby mierzy─ç jako┼Ť─ç zabudowy poziomem kontroli, jaki w┼éadza sprawuje nad przestrzeni─ů miasta, to dla Hanny Gronkiewicz-Waltz ksi─ů┼╝ka Jaros┼éawa Trybusia powinna by─ç bolesnym wyrzutem sumienia. Dokumentuje ona wielki projekt modernizacyjny, zainicjowany przez w┼éadze Warszawy w latach 30. staraniem prezydenta Stefana Starzy┼äskiego przy aprobacie i wsparciu ze strony najwy┼╝szych instytucji pa┼ästwowych. By zerwa─ç z peryferyjnym kompleksem i stworzy─ç nowy, imperialny charakter stolicy odrodzonego pa┼ästwa polskiego, Warszaw─Ö postanowiono wymy┼Ťli─ç po raz drugi, tworz─ůc nowe gmachy i kwarta┼éy ulic o starannie opracowanym programie ideologicznym. Lokalizacja ka┼╝dego z projektowanych element├│w uk┼éadanki by┼éa precyzyjnie obmy┼Ťlona, podobnie jak rola, kt├│r─ů odegra─ç mia┼é w wielkiej narracji o mo┼╝liwo┼Ťciach kraju. Fetyszyzacja podr├│┼╝owania i komunikacji jako symboli nowoczesnego, szybkiego ┼Ťwiata, odzwierciedla si─Ö w projektach Dworca Centralnego i Dworca Pocztowego (kt├│rych realizacj─Ö rozpocz─Öto w Alejach Jerozolimskich) oraz w planowanym reprezentacyjnym lotnisku na Goc┼éawiu. Prezentacji osi─ůgni─Ö─ç dynamicznie rozwijaj─ůcego si─Ö pa┼ästwa s┼éu┼╝y─ç mia┼éy tereny wystawowe na Saskiej K─Öpie wraz z ulokowanym nad Wis┼é─ů Muzeum Rolnictwa i Przemys┼éu.

 

Now─ů opraw─Ö postanowiono tak┼╝e nada─ç starym (czy, jak m├│wiono w├│wczas, ÔÇťstaro┼╝ytnymÔÇŁ) cz─Ö┼Ťciom miasta. Doceniaj─ůc rol─Ö, jak─ů w ┼╝yciu wsp├│lnoty odgrywaj─ů miejsca przesi─ůkni─Öte narodow─ů tradycj─ů, przeprowadzono oddzielne konkursy na projekty rewitalizacji i przedefiniowania znacze┼ä w historycznych cz─Ö┼Ťciach ┼Ťr├│dmie┼Ťcia. Przesi─ůkni─Öt─ů znaczeniami przestrze┼ä placu Pi┼ésudskiego postanowiono uporz─ůdkowa─ç, architektur─ů podkre┼Ťlaj─ůc sakralny charakter tego miejsca. Z kolei Stare Miasto mia┼éo zyska─ç wszystkie cechy rozumianej na wskro┼Ť nowocze┼Ťnie dzielnicy historycznej. Oba miejsca mia┼éy ┼Ťwiadczy─ç o bogatych tradycjach miejskich i narodowych, bez obcych nalecia┼éo┼Ťci, za to z dopisanymi nowymi interpretacjami po┼╝─ůdanych tre┼Ťci historycznych.

Zwie┼äczeniem przekazu urbanistycznego mia┼é by─ç projekt nowej dzielnicy rz─ůdowej na Polach Mokotowskich, kt├│ra, zgodnie z panuj─ůcymi w├│wczas tendencjami urbanistycznymi, mia┼éa przej─ů─ç rol─Ö centrum miasta, ┼é─ůcz─ůc w jednej przestrzeni obszary o charakterze sakralnym (┼Üwi─ůtynia Opatrzno┼Ťci Bo┼╝ej i miejsce kultu Pi┼ésudskiego, kt├│rego imieniem mia┼éa by─ç te┼╝ nazwana ca┼éa dzielnica), budynki rz─ůdowe, wojskowe i uniwersyteckie, a tak┼╝e ambasady. Obszar od placu na Rozdro┼╝u do Gr├│jeckiej stanowi─ç mia┼é monumentaln─ů syntez─Ö nowoczesnego pa┼ästwa, zyskuj─ůc pe┼én─ů wymow─Ö w trakcie manifestacji Narodu, dla kt├│rych przeznaczona by┼éa, stanowi─ůca o┼Ť ca┼éego za┼éo┼╝enia, otoczona trybunami, aleja J├│zefa Pi┼ésudskiego.

 

Warsztat historyka sztuki pozwala Trybusiowi na precyzyjn─ů analiz─Ö sk┼éadaj─ůcych si─Ö na ideologiczny przekaz element├│w ka┼╝dego z budynk├│w, a pozbawiona nostalgii i melancholii formu┼éa uprawiania, spatynowanej dot─ůd, varsavianistyki daje mu szans─Ö na dok┼éadne zrozumienie kontekstu lokalnego i roli, jak─ů projektowane obiekty mia┼éy odgrywa─ç na mapie miasta. Ca┼éo┼Ťciowe spojrzenie na problematyk─Ö buduje obraz Warszawy jako pot─Ö┼╝nego ideologicznego mechanizmu, do nakr─Öcenia kt├│rego zaanga┼╝owani zostali architekci pod kierownictwem Stefana Starzy┼äskiego.

Wsp├│┼écze┼Ťnie nie da si─Ö oceni─ç skuteczno┼Ťci Starzy┼äskiego, bo rozpisane na lata plany rozbudowy przerwa┼éa wojna. Prace nad poszczeg├│lnymi projektami by┼éy na r├│┼╝nym etapie zaawansowania, jednak za┼éo┼╝y─ç mo┼╝na, ┼╝e determinacja ze strony w┼éadz by┼éa na tyle du┼╝a, ┼╝e ka┼╝da z realizacji traktowana by┼éa w pe┼éni priorytetowo.

 

Katalog monumentalnych, niezrealizowanych projekt├│w staje si─Ö dla Trybusia punktem wyj┼Ťcia do charakterystyki zanurzonej w polityce ÔÇťczystejÔÇŁ formy architektury, niedotkni─Ötej kompromisami, na kt├│re skazany jest projektant, gdy tylko rozpocznie si─Ö realizacja. Z kolei dla praktyk├│w mi┼éo┼Ťci do Warszawy, czyli polityk├│w, wizjonerskie projekty sygnowane przez Starzy┼äskiego mog─ů sta─ç si─Ö okazj─ů do coraz popularniejszego ostatnimi czasy zestawienia nieporadno┼Ťci dzisiejszych w┼éadz ze skuteczno┼Ťci─ů polityk├│w tworz─ůcych II RP. Hanna Gronkiewicz-Waltz o budowanie takich analogii sama si─Ö zreszt─ů prosi┼éa, wielokrotnie podkre┼Ťlaj─ůc, ┼╝e prezydent Starzy┼äski jest dla niej inspiracj─ů do dzia┼éania.

Gdyby ju┼╝ do takich, wyabstrahowanych z subtelno┼Ťci, por├│wna┼ä dosz┼éo, to uczciwe trzeba stwierdzi─ç, ┼╝e wizjonerski bilans kadencji 2006-2012 jest odwrotno┼Ťci─ů pi─Öciolatki Starzy┼äskiego z drugiej po┼éowy lat 30.. Je┼Ťli jednak dzi┼Ť tak bole┼Ťnie doskwiera warszawiakom brak pomys┼éu na to, w kt├│rym kierunku powinno zmierza─ç miasto, to, zgodnie z logik─ů przeciwie┼ästw, mieszka┼äcy stolicy w latach 30. musieli cierpie─ç z powodu przesytu wizjonerstwem. Stoj─ůc dzi┼Ť na placu Defilad i po raz setny pomstuj─ůc na przera┼╝aj─ůc─ů, pe┼én─ů prowizorek dziur─Ö w ┼Ťrodku miasta, warto zada─ç sobie pytanie, czy mimo wszystko chaos nie jest bardziej ludzki od stworzonych do defilowania kanion├│w monumentalnych gmach├│w.

 

Warszawa z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů potrzebuje dzi┼Ť strategii rozwoju. Chocia┼╝ wsp├│┼éczesna w┼éadza posiada inne ┼Ťrodki budowania swojego wizerunku ni┼╝ tworzenie monumentalnej architektury, to jednak zawsze istnieje ryzyko wpl─ůtania przestrzeni miejskiej w dzia┼éalno┼Ť─ç propagandow─ů. Dlatego apeluj─ůc do Hanny Gronkiewicz-Waltz, by na ostatnie dwa lata swoich rz─ůd├│w w stolicy odwa┼╝y┼éa si─Ö pchn─ů─ç miasto w jakimkolwiek kierunku, starajmy si─Ö tak formu┼éowa─ç postulaty, by jasne by┼éo, ┼╝e wizja miasta ma by─ç odbiciem potrzeb jego mieszka┼äc├│w, a nie w┼éadzy.

 

Przeczytaj inne teksty Autora.

 

Jaros┼éaw Trybu┼Ť

ÔÇťWarszawa Niezaistnia┼éaÔÇŁ

wydawca: Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Fundacja B─Öc Zmiana
Warszawa 2012
 
 
 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś