fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

"Warszawa niezaistnia艂a" i zaistnia艂a

Warsztat historyka sztuki pozwala Trybusiowi na precyzyjn膮 analiz臋 sk艂adaj膮cych si臋 na ideologiczny przekaz element贸w ka偶dego z budynk贸w, a pozbawiona nostalgii i melancholii formu艂a uprawiania, spatynowanej dot膮d, varsavianistyki daje mu szans臋 na dok艂adne zrozumienie kontekstu lokalnego i roli, jak膮 projektowane obiekty mia艂y odgrywa膰 na mapie miasta.

Ilustr.: Antek Sieczkowski

Premiera d艂ugo oczekiwanej ksi膮偶ki Jaros艂awa Trybusia, 鈥淲arszawa Niezaistnia艂a鈥, zbieg艂a si臋 w czasie z wydarzeniem, kt贸re na pierwszy rzut oka wydaje si臋 znajdowa膰 w zupe艂nie innym porz膮dku. 2 grudnia min臋艂o sze艣膰 lat, odk膮d rz膮dy w Warszawie przej臋艂a Hanna Gronkiewicz-Waltz.

 

Nie jest szczeg贸lnie zaskakuj膮ce, 偶e zwo艂ana z tej okazji konferencja prasowa przyj臋艂a form臋 wyliczanki sukces贸w ekipy rz膮dz膮cej Warszaw膮. Akcentowano przede wszystkim praktyczny wymiar polityki prowadzonej przez pani膮 prezydent, co mo偶na uzna膰 za logiczn膮 konsekwencj臋 jej deklaracji z艂o偶onych po reelekcji, gdy zapowiada艂a, 偶e obszarem zainteresowania magistratu b臋dzie przede wszystkim pilnowanie ciep艂ej wody w kranie. Pod tym wzgl臋dem wszystko si臋 zgadza: je藕dzimy nowymi tramwajami i autobusami, Wis艂臋 mo偶na przeby膰 na osiem r贸偶nych sposob贸w (nie licz膮c prom贸w), perspektywa otwarcia drugiej nitki metra jest coraz bardziej realna, a dzi臋ki otwarciu oczyszczalni Czajka miasto przesta艂o zrzuca膰 艣cieki do Wis艂y. Du偶y sukces odnotowa艂o tak偶e ma艂e przedsi臋wzi臋cie, czyli system miejskich rower贸w. Veturillo mo偶na nawet potraktowa膰 jako metafor臋 wszystkich dzia艂a艅 podejmowanych przez magistrat.

Z kolei dla przeciwnik贸w obecnej ekipy, skromny i pragmatyczny program sta艂 si臋 najlepszym dowodem na pora偶k臋 Hanny Gronkiewicz-Waltz. W艣r贸d polityk贸w coraz g艂o艣niej wypowiadane s膮 opinie o abdykacji i wypaleniu. Pewn膮 nowo艣ci膮 jest jednak liczba krytycznych g艂os贸w ze strony medi贸w i organizacji pozarz膮dowych, kt贸re nie mog膮 wybaczy膰 obecnej ekipie porzucenia strategicznych warszawskich realizacji: totalnego parali偶u na placu Defilad wraz z zamieszaniem wok贸艂 MSN, rezygnacji z odbudowy Pa艂acu Saskiego, odraczania projekt贸w rewitalizacji placu Trzech Krzy偶y i zostawienia na pastw臋 losu otoczenia Stadionu Narodowego.

 

鈥淢iasto zawsze buduj膮 politycy. Kiedy umywaj膮 r臋ce, powstaje jego karykatura鈥 – pisze Dariusz Bartoszewicz, dziennikarz 鈥淕azety Sto艂ecznej鈥, wyrokuj膮c, 偶e perspektywa w miar臋 szybkiej zabudowy otoczenia placu Defilad jest nierealna, a budowane aktualnie w Warszawie osiedla s膮 ska偶one brakiem politycznej ingerencji, co owocuje kiepskimi realizacjami.

Je艣liby mierzy膰 jako艣膰 zabudowy poziomem kontroli, jaki w艂adza sprawuje nad przestrzeni膮 miasta, to dla Hanny Gronkiewicz-Waltz ksi膮偶ka Jaros艂awa Trybusia powinna by膰 bolesnym wyrzutem sumienia. Dokumentuje ona wielki projekt modernizacyjny, zainicjowany przez w艂adze Warszawy w latach 30. staraniem prezydenta Stefana Starzy艅skiego przy aprobacie i wsparciu ze strony najwy偶szych instytucji pa艅stwowych. By zerwa膰 z peryferyjnym kompleksem i stworzy膰 nowy, imperialny charakter stolicy odrodzonego pa艅stwa polskiego, Warszaw臋 postanowiono wymy艣li膰 po raz drugi, tworz膮c nowe gmachy i kwarta艂y ulic o starannie opracowanym programie ideologicznym. Lokalizacja ka偶dego z projektowanych element贸w uk艂adanki by艂a precyzyjnie obmy艣lona, podobnie jak rola, kt贸r膮 odegra膰 mia艂 w wielkiej narracji o mo偶liwo艣ciach kraju. Fetyszyzacja podr贸偶owania i komunikacji jako symboli nowoczesnego, szybkiego 艣wiata, odzwierciedla si臋 w projektach Dworca Centralnego i Dworca Pocztowego (kt贸rych realizacj臋 rozpocz臋to w Alejach Jerozolimskich) oraz w planowanym reprezentacyjnym lotnisku na Goc艂awiu. Prezentacji osi膮gni臋膰 dynamicznie rozwijaj膮cego si臋 pa艅stwa s艂u偶y膰 mia艂y tereny wystawowe na Saskiej K臋pie wraz z ulokowanym nad Wis艂膮 Muzeum Rolnictwa i Przemys艂u.

 

Now膮 opraw臋 postanowiono tak偶e nada膰 starym (czy, jak m贸wiono w贸wczas, 鈥渟taro偶ytnym鈥) cz臋艣ciom miasta. Doceniaj膮c rol臋, jak膮 w 偶yciu wsp贸lnoty odgrywaj膮 miejsca przesi膮kni臋te narodow膮 tradycj膮, przeprowadzono oddzielne konkursy na projekty rewitalizacji i przedefiniowania znacze艅 w historycznych cz臋艣ciach 艣r贸dmie艣cia. Przesi膮kni臋t膮 znaczeniami przestrze艅 placu Pi艂sudskiego postanowiono uporz膮dkowa膰, architektur膮 podkre艣laj膮c sakralny charakter tego miejsca. Z kolei Stare Miasto mia艂o zyska膰 wszystkie cechy rozumianej na wskro艣 nowocze艣nie dzielnicy historycznej. Oba miejsca mia艂y 艣wiadczy膰 o bogatych tradycjach miejskich i narodowych, bez obcych nalecia艂o艣ci, za to z dopisanymi nowymi interpretacjami po偶膮danych tre艣ci historycznych.

Zwie艅czeniem przekazu urbanistycznego mia艂 by膰 projekt nowej dzielnicy rz膮dowej na Polach Mokotowskich, kt贸ra, zgodnie z panuj膮cymi w贸wczas tendencjami urbanistycznymi, mia艂a przej膮膰 rol臋 centrum miasta, 艂膮cz膮c w jednej przestrzeni obszary o charakterze sakralnym (艢wi膮tynia Opatrzno艣ci Bo偶ej i miejsce kultu Pi艂sudskiego, kt贸rego imieniem mia艂a by膰 te偶 nazwana ca艂a dzielnica), budynki rz膮dowe, wojskowe i uniwersyteckie, a tak偶e ambasady. Obszar od placu na Rozdro偶u do Gr贸jeckiej stanowi膰 mia艂 monumentaln膮 syntez臋 nowoczesnego pa艅stwa, zyskuj膮c pe艂n膮 wymow臋 w trakcie manifestacji Narodu, dla kt贸rych przeznaczona by艂a, stanowi膮ca o艣 ca艂ego za艂o偶enia, otoczona trybunami, aleja J贸zefa Pi艂sudskiego.

 

Warsztat historyka sztuki pozwala Trybusiowi na precyzyjn膮 analiz臋 sk艂adaj膮cych si臋 na ideologiczny przekaz element贸w ka偶dego z budynk贸w, a pozbawiona nostalgii i melancholii formu艂a uprawiania, spatynowanej dot膮d, varsavianistyki daje mu szans臋 na dok艂adne zrozumienie kontekstu lokalnego i roli, jak膮 projektowane obiekty mia艂y odgrywa膰 na mapie miasta. Ca艂o艣ciowe spojrzenie na problematyk臋 buduje obraz Warszawy jako pot臋偶nego ideologicznego mechanizmu, do nakr臋cenia kt贸rego zaanga偶owani zostali architekci pod kierownictwem Stefana Starzy艅skiego.

Wsp贸艂cze艣nie nie da si臋 oceni膰 skuteczno艣ci Starzy艅skiego, bo rozpisane na lata plany rozbudowy przerwa艂a wojna. Prace nad poszczeg贸lnymi projektami by艂y na r贸偶nym etapie zaawansowania, jednak za艂o偶y膰 mo偶na, 偶e determinacja ze strony w艂adz by艂a na tyle du偶a, 偶e ka偶da z realizacji traktowana by艂a w pe艂ni priorytetowo.

 

Katalog monumentalnych, niezrealizowanych projekt贸w staje si臋 dla Trybusia punktem wyj艣cia do charakterystyki zanurzonej w polityce 鈥渃zystej鈥 formy architektury, niedotkni臋tej kompromisami, na kt贸re skazany jest projektant, gdy tylko rozpocznie si臋 realizacja. Z kolei dla praktyk贸w mi艂o艣ci do Warszawy, czyli polityk贸w, wizjonerskie projekty sygnowane przez Starzy艅skiego mog膮 sta膰 si臋 okazj膮 do coraz popularniejszego ostatnimi czasy zestawienia nieporadno艣ci dzisiejszych w艂adz ze skuteczno艣ci膮 polityk贸w tworz膮cych II RP. Hanna Gronkiewicz-Waltz o budowanie takich analogii sama si臋 zreszt膮 prosi艂a, wielokrotnie podkre艣laj膮c, 偶e prezydent Starzy艅ski jest dla niej inspiracj膮 do dzia艂ania.

Gdyby ju偶 do takich, wyabstrahowanych z subtelno艣ci, por贸wna艅 dosz艂o, to uczciwe trzeba stwierdzi膰, 偶e wizjonerski bilans kadencji 2006-2012 jest odwrotno艣ci膮 pi臋ciolatki Starzy艅skiego z drugiej po艂owy lat 30.. Je艣li jednak dzi艣 tak bole艣nie doskwiera warszawiakom brak pomys艂u na to, w kt贸rym kierunku powinno zmierza膰 miasto, to, zgodnie z logik膮 przeciwie艅stw, mieszka艅cy stolicy w latach 30. musieli cierpie膰 z powodu przesytu wizjonerstwem. Stoj膮c dzi艣 na placu Defilad i po raz setny pomstuj膮c na przera偶aj膮c膮, pe艂n膮 prowizorek dziur臋 w 艣rodku miasta, warto zada膰 sobie pytanie, czy mimo wszystko chaos nie jest bardziej ludzki od stworzonych do defilowania kanion贸w monumentalnych gmach贸w.

 

Warszawa z ca艂膮 pewno艣ci膮 potrzebuje dzi艣 strategii rozwoju. Chocia偶 wsp贸艂czesna w艂adza posiada inne 艣rodki budowania swojego wizerunku ni偶 tworzenie monumentalnej architektury, to jednak zawsze istnieje ryzyko wpl膮tania przestrzeni miejskiej w dzia艂alno艣膰 propagandow膮. Dlatego apeluj膮c do Hanny Gronkiewicz-Waltz, by na ostatnie dwa lata swoich rz膮d贸w w stolicy odwa偶y艂a si臋 pchn膮膰 miasto w jakimkolwiek kierunku, starajmy si臋 tak formu艂owa膰 postulaty, by jasne by艂o, 偶e wizja miasta ma by膰 odbiciem potrzeb jego mieszka艅c贸w, a nie w艂adzy.

 

Przeczytaj inne teksty Autora.

 

Jaros艂aw Trybu艣

鈥淲arszawa Niezaistnia艂a鈥

wydawca: Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Fundacja B臋c Zmiana
Warszawa 2012
 
 
 
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij