Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Walka z inflacj─ů po polsku ÔÇô witamy w antypracowniczym pa┼ästwie?

Jakie s─ů przyczyny wzrostu cen kluczowych surowc├│w oraz mo┼╝liwo┼Ťci ich zast─ůpienia? Tak postawione pytania powinny zmierza─ç do wsp├│lnego punktu: jak wydajniej i m─ůdrzej gospodarowa─ç, zgodnie z ludzkimi potrzebami, zamiast d─ů┼╝y─ç do uniemo┼╝liwienia realizacji tych potrzeb.
Walka z inflacj─ů po polsku ÔÇô witamy w antypracowniczym pa┼ästwie?
Ilustr.: Anna Grzelewska

ÔÇ×Kill the PoorÔÇŁ (zabij biednego) ┼Ťpiewa┼é ironicznie punk rockowy zesp├│┼é Dead Kennedys w swoim przeboju z 1980 roku. Autorzy Konsensusu Waszyngto┼äskiego, opracowanego pod koniec lat 80. XX wieku, albo nie czuli ironii zawartej w refrenie, albo nie chcieli jej dostrzega─ç. W oparciu o ten dokument dzia┼éali tw├│rcy polskiego pakietu antyinflacyjnego na pocz─ůtku lat 90. Dzi┼Ť po ponad trzydziestu latach, gdy znamy ju┼╝ skutki ÔÇ×sch┼éadzaniaÔÇŁ gospodarki, w debacie publicznej wci─ů┼╝ dominuj─ů g┼éosy domagaj─ůce si─Ö potraktowania polskiego spo┼éecze┼ästwa now─ů terapi─ů szokow─ů. Ekonomi┼Ťci z Polskiej Sieci Ekonomii wskazuj─ů na szereg innych mo┼╝liwych dzia┼éa┼ä, kt├│rych wdro┼╝enie nie b─Ödzie przypomina┼éo zaciskania pasa na gardle gorzej uposa┼╝onego polskiego pracownika.

┼Üledz─ůc wypowiedzi przedstawicieli wiod─ůcych nurt├│w politycznych oraz zwi─ůzanych z nimi dziennikarzy, mo┼╝na poczu─ç si─Ö jak na planie ÔÇ×Powrotu do Przysz┼éo┼ŤciÔÇŁ z 1985 roku. Jednak┬á kultowy film w re┼╝yserii Roberta Zemeckisa jest rodzinn─ů komedi─ů, a wys┼éanie wehiku┼éu doktora Emmetta Browna na polsk─ů prowincj─Ö doby transformacji ustrojowej z pocz─ůtku lat 90. to gotowy scenariusz wyj─ůtkowo ci─Ö┼╝kiej, czarnej komedii. To w┼éa┼Ťnie na pocz─ůtku barwnych, chocia┼╝ groteskowych lat 90. powsta┼é mit, kt├│ry zawa┼╝y┼é na ┼╝yciu setek tysi─Öcy Polek i Polak├│w. Profesor Leszek Balcerowicz bohatersko ratuj─ůcy kraj pogr─ů┼╝aj─ůcy si─Ö w hiperinflacyjnym kryzysie przy pomocy finansowej dyscypliny, ostrych ci─Ö─ç i natychmiastowej prywatyzacji ÔÇô to ulubiona opowie┼Ť─ç wi─Ökszo┼Ťci polskiej klasy rz─ůdz─ůcej. Historia maj─ůca wiele cech moralitetu. Por─Öczna i prosta w obs┼éudze niczym meble z Ikei, dostarczy┼éa wielu argument├│w przeciw zbyt hojnej pensji minimalnej oraz ÔÇ×rozleniwiaj─ůcym ┼Ťwiadczeniom spo┼éecznymÔÇŁ. Jednak w micie za┼éo┼╝ycielskim III RP, tak jak w ka┼╝dym dobrym k┼éamstwie, tkwi tylko niewielkie ziarnko prawdy.

Ekonomiczna chirurgia polowa

Ekonomista profesor Ryszard Bugaj nawo┼éywa┼é do kategorycznego przeciwstawiania si─Ö wzrostowi p┼éac. Utrzymywa┼é, ┼╝e ostatni─ů lini─ů obrony w walce z panosz─ůcym si─Ö w naszym kraju p┼éacowym rozpasaniem ma odegra─ç pa┼ästwo. Jego rola mia┼éaby jednak niespodziewanie wzrosn─ů─ç. U schy┼éku burzliwych lat 70. neolibera┼éowie, tacy jak Milton Friedman czy Friedrich Hayek, postulowali sprowadzenie pa┼ästwa do pozycji nocnego str├│┼╝a, kt├│rego rola mia┼éaby si─Ö ogranicza─ç do dbania o bezpiecze┼ästwo osobiste. W XXI wieku w trosce o stabilno┼Ť─ç finansow─ů ten sam poczciwy cie─ç z brzuszkiem musia┼éby zmieni─ç si─Ö w gro┼║nego policjanta dysponuj─ůcego bogatym arsena┼éem ┼Ťrodk├│w represji przeciw zwi─ůzkom zawodowym. Zwolennik rz─ůd├│w twardej r─Öki nie przypomina swoim czytelnikom, ┼╝e ju┼╝ obecnie polskie prawo zwi─ůzkowe nale┼╝y do najbardziej restrykcyjnych dla strajkuj─ůcych w ca┼éej Europie. W nier├│wnej grze mi─Ödzy dyrekcj─ů strajkuj─ůcych zak┼éad├│w a za┼éogami inicjatywa zdecydowanie le┼╝y po stronie pracodawc├│w. Strajk w Solarisie unaoczni┼é, ┼╝e zarz─ůd przedsi─Öbiorstwa mo┼╝e zgodnie z prawem nie wpu┼Ťci─ç na teren zak┼éadu zewn─Ötrznych przewodnicz─ůcych zwi─ůzk├│w lub prawnik├│w strajkuj─ůcych. To dzia┼éanie ewidentnie sprzeczne z ustaleniami Mi─Ödzynarodowej Organizacji Pracy.

Dla wielu tezy profesora Leszka Bugaja nie wydaj─ů si─Ö skrajne. Do podobnej argumentacji przyzwyczaili si─Ö ju┼╝ od pocz─ůtku lat 90., kiedy to media wpoi┼éy nam, ┼╝e brutalna ekonomia tamtych trudnych lat by┼éa dla spo┼éecze┼ästwa jedyn─ů mo┼╝liw─ů drog─ů rozwoju i punktem odniesienia do obecnych relacji ekonomicznych i spo┼éecznych. Jak wiadomo, decydenci i politycy uwielbiaj─ů dosadne opowie┼Ťci paraboliczne, gdy┼╝ te dobrze sprzedaj─ů si─Ö na antenie. Jednak mi┼éo┼Ťnicy chwyt├│w retorycznych zapominaj─ů, ┼╝e zero-jedynkowe por├│wnywanie obecnych problem├│w inflacyjnych z czasami niemowl─Öcego okresu polskiego kapitalizmu jest chwytem marketingowym niepopartym powa┼╝nymi dowodami ekonomicznymi.

ÔÇô Naomi Klein w swojej s┼éynnej ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Doktryna SzokuÔÇŁ opisa┼éa spos├│b, w jaki przedstawiciele bogatych elit oraz przedsi─Öbiorczy ludzie chc─ůcy finansowo skorzysta─ç na gospodarczym chaosie s─ů w stanie przeforsowa─ç swoje pomys┼éy, kt├│re w normalnych okoliczno┼Ťciach by┼éyby uznane za szale┼ästwo. W skrajnych sytuacjach decydentom ┼éatwo powiedzie─ç, ┼╝e co prawda bezrobocie dochodzi do 20% i dopiero si─Ö rozkr─Öca, ale to wynik zbyt ma┼éej dawki terapii szokiem, kt├│r─ů ÔÇ×lekarzeÔÇŁ przepisali spo┼éecze┼ästwu. W normalnych okoliczno┼Ťciach ludzie zawr├│ciliby z takiej karko┼éomnej ┼Ťcie┼╝ki. W sytuacjach nadzwyczajnych wielu jest w stanie w du┼╝o wi─Ökszym stopniu j─ů akceptowa─ç. W Polsce moment szoku trwa┼é bardzo d┼éugo. Nie chc─Ö stawia─ç aktu oskar┼╝enia, ale w tym momencie nale┼╝a┼éoby wspomnie─ç, jak wiod─ůce, neoliberalne media, z Gazet─ů Wyborcz─ů na czele, ÔÇ×zas┼éu┼╝y┼éy si─ÖÔÇŁ w promowaniu tego typu narracji. Ludzi, kt├│rym z powod├│w ideologicznych niszczono z dnia na dzie┼ä miejsca pracy, okre┼Ťlano mianem homo sovieticus, tak jakby byli przedstawicielami osobnej, gorszej rasy. Dzisiaj w debacie publicznej teorie osobnych, ludzkich ras w ramach jednego spo┼éecze┼ästwa, by┼éyby uznane za rasistowskie. W├│wczas uchodzi┼éy za wyraz dobrego smaku i pod─ů┼╝ania w┼éa┼Ťciw─ů drog─ů. W procesie tym uczestniczyli r├│wnie┼╝ naukowcy, w tym wielu socjolog├│w. Do dzi┼Ť ┼Ťlady takich tez mo┼╝na znale┼║─ç w starszych podr─Öcznikach, w kt├│rych napisano, ┼╝e ka┼╝da wizja ┼Ťwiata, w kt├│rej ludzie decyduj─ů o czym┼Ť wsp├│lnie, troszcz─ů si─Ö wzajemnie o siebie, o wsp├│ln─ů w┼éasno┼Ť─ç i wyra┼╝aj─ů solidarno┼Ť─ç spo┼éeczn─ů, s─ů niepotrzebne i ┼Ťwiadcz─ů o pasywno┼Ťci czy niedojrza┼éo┼Ťci. Rozw├│j cywilizacyjny wytwarza si─Ö bowiem jedynie wtedy, kiedy dbamy o jednostkowe interesy. Skanduj─ůcy s┼éynne has┼éo Andrzeja Leppera ÔÇ×Balcerowicz musi odej┼Ť─çÔÇŁ wskazywali na okres, gdy autor terapii szokowej by┼é Prezesem Narodowego Banku Polskiego. Jednak zar├│wno jego przeciwnicy, jak i zwolennicy zapominaj─ů, ┼╝e najgorsz─ů polityk─Ö prowadzono w czasach, gdy Balcerowicz by┼é Ministrem Finans├│w. To w┼éa┼Ťnie do czerwca 2000 roku, a wi─Öc dekad─Ö po ostatecznym po┼╝egnaniu PRLu, wsp├│┼éczynnik inflacji by┼é w Polsce na dwucyfrowym poziomie, ┼é─ůcz─ůc si─Ö z powszechnym bezrobociem. Ten stan utrzymywa┼é si─Ö przez bardzo d┼éugi czas. To, co mia┼éo by─ç zaledwie kr├│tkim okresem specjalnym, okaza┼éo si─Ö trwa┼é─ů rzeczywisto┼Ťci─ů gospodarcz─ů ÔÇô t┼éumaczy Jan J. Zygmuntowski, wsp├│┼éprzewodnicz─ůcy Polskiej Sieci Ekonomii.

Oprzytomnienie ┼Ťwiata nauki przysz┼éo dopiero po wielu latach. Bezprecedensowy rozk┼éad polskiego ┼╝ycia spo┼éeczno-gospodarczego i utrzymuj─ůca si─Ö przez ca┼ée lata nadzwyczaj wysoka inflacja spowodowana destrukcj─ů element├│w wytw├│rczych (licznych zak┼éad├│w przemys┼éowych i pr─Ö┼╝nie rozwijaj─ůcych si─Ö w latach 80. zak┼éad├│w produkuj─ůcych sprz─Öt elektryczny, w tym nowoczesnych jak na tamte czasy komputer├│w) to zjawiska, kt├│rych mo┼╝na by┼éo z powodzeniem unikn─ů─ç, ale zabrak┼éo ku temu dobrej woli ludzi odpowiedzialnych za polityk─Ö gospodarcz─ů.

Typowy zestaw antyinflacyjny z tamtego okresu zak┼éada┼é sch┼éadzanie i wyhamowywanie gospodarki.

G┼é├│wne sk┼éadniki takiej kuracji szokowej wynikaj─ů z za┼éo┼╝enia, ┼╝e inflacja ma charakter popytowy i wyst─Öpuje w├│wczas, gdy poziom produkcji d├│br nie nad─ů┼╝a za szybko wzrastaj─ůcym popytem na towary i us┼éugi. Lekarstwem na wzrost cen ma by─ç sztuczne ograniczenie popytu, czyli m├│wi─ůc wprost ÔÇô zabranie ludziom ┼Ťrodk├│w finansowych tak, by nie by┼éo ich sta─ç na zaspokajanie popytu. Mi─Ödzy ortodoksyjn─ů teori─ů ekonomii a chirurgi─ů polow─ů doby wojen napoleo┼äskich istnieje ni─ç pokrewie┼ästwa. I w jednym, i w drugim przypadku specjali┼Ťci ordynowali rannym i poszkodowanym, do kt├│rych praktycy neoliberalizmu, tacy jak Milton Friedman, lubili por├│wnywa─ç kraje i gospodarki, amputacj─Ö ko┼äczyn i g┼é─Öbokie wycinanie tkanki.

Taka perspektywa zak┼éada my┼Ťlenie o inflacji wy┼é─ůcznie w kategoriach p┼éac, z ca┼ékowitym pomini─Öciem mo┼╝liwo┼Ťci produkcyjnych gospodarki. Ten skrajny punkt widzenia t┼éumaczy szczeg├│lnie uci─ů┼╝liwe dla szarego zjadacza chleba decyzje gospodarcze czas├│w transformacji. Jednym z nich by┼é tak zwany popiwek, czyli obci─ů┼╝enie specjalnym podatkiem przedsi─Öbiorstw pa┼ästwowych podnosz─ůcych p┼éac─Ö ponad ┼Ťci┼Ťle okre┼Ťlony przez ustawodawc─Ö limit. Dodatkowych op┼éat nie musia┼éy uiszcza─ç firmy prywatne. To odg├│rne za┼éo┼╝enie by┼éo celowe i mia┼éo znacznie przyspieszy─ç prywatyzacj─Ö gospodarki.

U podstaw polityki ograniczania popytu le┼╝y za┼éo┼╝enie, ┼╝e gospodarka znajduje si─Ö w r├│wnowadze mi─Ödzy popytem i poda┼╝─ů lub ┼╝e dzia┼éania ekonomisty powinny doprowadzi─ç do osi─ůgni─Öcia takiego idealnego modelu. Wynika to z dzia┼éania si┼é rynkowych, stabilnych niczym prawa natury. To fa┼ész na ka┼╝dym etapie. Neoliberalizm jest w pierwszej kolejno┼Ťci programem politycznym, kt├│rego podstaw─ů jest ekonomia neoklasyczna.

ÔÇô K┼éopot w tym, ┼╝e na czysto naukowym poziomie jej za┼éo┼╝enia opieraj─ů si─Ö na zbiorze pobo┼╝nych ┼╝ycze┼ä. Ta doktryna ekonomiczna zak┼éada relacje, kt├│re w realnym ┼Ťwiecie wyst─Öpuj─ů wy┼é─ůcznie w kr├│tkich i bardzo wyj─ůtkowych okresach, na przyk┼éad gdy pa┼ästwo prowadzi dzia┼éania wojenne ÔÇô t┼éumaczy dr Maciej Szlinder, socjolog i filozof, ekspert od dochodu podstawowego i cz┼éonek zarz─ůdu partii Razem.

Taki schemat my┼Ťlenia automatycznie zak┼éada, ┼╝e wzrost popytu na jakie┼Ť dobro lub us┼éug─Ö musi automatycznie prowadzi─ç do natychmiastowego wzrostu jego ceny.

W oczach zwolennik├│w teorii neoliberalnej zysk jest wynikiem wyst─Öpowania zewn─Ötrznych czynnik├│w takich, jak technologie i wydajno┼Ť─ç pracy i nie jest mo┼╝liwe, by podnoszenie pensji pracownik├│w nie doprowadzi┼éo do wyra┼║nego wzrostu cen.

ÔÇô Ca┼ékowicie pomijana jest relacja si┼é mi─Ödzy pracownikiem a zatrudniaj─ůcym. W idealnej grze ekonomicznej ust─Öpstwo na rzecz pracownik├│w, a wi─Öc zmniejszenie mar┼╝y zysk├│w w┼éa┼Ťciciela firmy, musia┼éoby wi─ůza─ç si─Ö z jego bankructwem w wyniku panuj─ůcej na rynku konkurencji. ┼Üledz─ůc relacje p┼éac do zysk├│w (udzia┼é p┼éac i zysk├│w w PKB kraj├│w), mo┼╝na odkry─ç, ┼╝e te warto┼Ťci by┼éy bardzo zmienne. Im silniejsze by┼éy zwi─ůzki zawodowe oraz pa┼ästwa opieku┼äcze wytwarzaj─ůce rozbudowane systemy transfer├│w socjalnych i us┼éug publicznych, tym pracuj─ůcy mogli liczy─ç na wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç z wypracowanej przez siebie warto┼Ťci pochodz─ůcej z wytworzenia i sprzeda┼╝y d├│br i us┼éug. To korzystny uk┼éad dla gospodarki, bo pracownicy w por├│wnaniu do kapitalist├│w wydaj─ů wi─Öksz─ů cz─Ö┼Ť─ç z zarobionych przez siebie pieni─Ödzy ÔÇô ocenia dr Maciej Szlinder.

Ekonomia neoklasyczna jest wi─Öc ekonomi─ů ksi─Ö┼╝ycow─ů, nie uwzgl─Ödniaj─ůc─ů w zbyt du┼╝ym stopniu┬á rzeczywistych, ludzkich zachowa┼ä oraz relacji w┼éadzy. Sytuacj─Ö gospodarcz─ů kszta┼étuj─ů dzia┼éania pojedynczych jednostek regulowane i ograniczane przez idealnie funkcjonuj─ůce mechanizmy rynkowe. W Polsce po czterdziestu latach PRLu importowana z USA ideologia spo┼éeczno-ekonomiczna by┼éa rekomendowana przez Bank ┼Üwiatowy wraz z b─Öd─ůcym g┼é├│wnym architektem ekonomicznych przemian w Europie ┼Ürodkowo-Wschodniej Jeffreyem Sachsem. Uproszczona wizja ┼Ťwiata odpowiada┼éa mentalno┼Ťci nowych, polskich elit wraz z jej infantylnie rozumianym antykomunizmem, objawiaj─ůcym si─Ö mi─Ödzy innymi wr─Öczaniu ryngrafu z Matk─ů Bosk─ů genera┼éowi Augusto Pinochetowi czy wysy┼éaniu list├│w gratulacyjnych dla talib├│w walcz─ůcych z sowietami w Afganistanie.

W poszukiwaniu winowajc├│w

Ludzie zg┼éaszaj─ů popyt na towary i us┼éugi dlatego, ┼╝e chc─ů zaspokoi─ç jakie┼Ť potrzeby. Dlaczego walcz─ůc z inflacj─ů, nie zada─ç pytania o rozwi─ůzywanie realnych problem├│w, dotycz─ůcych mocy produkcyjnych, a wi─Öc produkcji, zasob├│w, surowc├│w i energii? Pierwsz─ů kwesti─ů, nad kt├│r─ů nale┼╝a┼éoby si─Ö pochyli─ç, jest odpowied┼║ na pytanie o przyczyny wzrostu ceny kluczowych surowc├│w oraz o ewentualne mo┼╝liwo┼Ťci ich zast─ůpienia. Tak postawione pytania powinny zmierza─ç do wsp├│lnego punktu: jak wydajniej i m─ůdrzej gospodarowa─ç, zgodnie z ludzkimi potrzebami, zamiast d─ů┼╝y─ç do uniemo┼╝liwienia realizacji tych potrzeb.

Kwesti─ů konsekwentnie omijan─ů przez wszystkie polskie rz─ůdy po 1989 roku by┼éo zaniedbanie dywersyfikacji miksu energetycznego. O podatno┼Ťci na wahania cen w du┼╝ym stopniu decyduje oparcie praktycznie ca┼éej polskiej gospodarki o wydobycie w─Ögla i import gazu ziemnego, a przez to ca┼ékowita zale┼╝no┼Ť─ç polskiej gospodarki od w─Ögla i rosyjskiego gazu.

Nad Wis┼é─ů inflacja osi─ůgn─Ö┼éa najwy┼╝szy poziom od 20 lat, ale widmo spadku warto┼Ťci pieni─ůdza┬á sp─Ödza sen z oczu nie tylko polskich w┼éadz i konsument├│w. W Niemczech ceny konsumpcyjne wzros┼éy o 7,3% w stosunku do poprzedniego roku, w USA w lutym 2022 roku inflacja konsumencka zbli┼╝y┼éa si─Ö do 8 %. Tak wysokiej inflacji nie widziano w tych krajach od 40 lat. W strefie euro r├│wnie┼╝ dobija do 7,8% czego nie do┼Ťwiadczano od pocz─ůtku lat 90. W Polsce i na ┼Ťwiecie g┼é├│wn─ů przyczyn─ů rosn─ůcej inflacji s─ů w┼éa┼Ťnie podwy┼╝ki cen energii i paliw. Koszty paliwa przez rok wzros┼éy a┼╝ o 36,6%, znacznie przekraczaj─ůc og├│lny wska┼║nik inflacji. Tak┼╝e ceny no┼Ťnik├│w energii wzros┼éy szybciej, o 13,4%, przy czym wzrost cen gazu jest jeszcze szybszy (ponad 16%). Nie nale┼╝y nie docenia─ç roli, jak─ů w codziennym ┼╝yciu konsument├│w odgrywaj─ů procesy globalizacyjne. Przez lata ca┼é─ů ┼Ťwiatow─ů produkcj─Ö towar├│w niezb─Ödnych konsumentom przeniesiono do Chin. To ubogie niegdy┼Ť pa┼ästwo uros┼éo do pozycji ┼Ťwiatowego mocarstwa, kt├│re z ┼éatwo┼Ťci─ů mo┼╝e podnosi─ç ceny surowc├│w. Chiny cz─Östo nie s─ů w stanie sprosta─ç gigantycznemu strumieniowi zam├│wie┼ä nap┼éywaj─ůcych od kontrahent├│w z ca┼éej kuli ziemskiej.

ÔÇô Na ca┼éym ┼Ťwiecie rosn─ů ceny energii i surowc├│w. Niebanaln─ů rol─Ö odgrywaj─ů te┼╝ zerwane przez pandemi─Ö ┼éa┼äcuchy dostaw. Pandemia COVID-19 wymusi┼éa wy┼é─ůczanie przez rz─ůdy ca┼éych sektor├│w globalnej gospodarki, co musia┼éo wp┼éyn─ů─ç na ograniczenie produkcji wielu wa┼╝nych p├│┼éprodukt├│w. Szczeg├│lnie wyra┼║nie wida─ç to w ogromnym niedoborze mikroprocesor├│w, wykonywanych przez firmy maj─ůce swoje fabryki g┼é├│wnie w Azji. Ten niedob├│r da┼é si─Ö szczeg├│lnie we znaki producentom samochod├│w oraz sprz─Ötu RTV i AGD. Terminy wprowadzania w ┼╝ycie zarz─ůdze┼ä lockdownowych by┼éy r├│┼╝ne dla wielu cz─Ö┼Ťci ┼Ťwiata, wi─Öc sieci dostaw i dystrybucji towar├│w dostosowane do funkcjonowania w warunkach otwartej gospodarki reagowa┼éy powa┼╝nymi zastojami. Podczas lockdownu ograniczyli┼Ťmy korzystanie z lokalnych us┼éug niewymagaj─ůcych rozbudowanego importu na rzecz towar├│w zamawianych zdalnie i z dostaw─ů wprost pod drzwi. Wzros┼éo zapotrzebowanie na kontenery, co nie sz┼éo w parze ze zwi─Ökszeniem ich produkcji. Dost─Öpno┼Ť─ç tego trudnego do zast─ůpienia towaru znacznie spad┼éa z uwagi na zbyt d┼éugie okresy przetrzymywania. Brak wolnych statk├│w i kontener├│w nie m├│g┼é pozosta─ç bez wp┼éywu na ogromny wzrost cen transportu morskiego, szczeg├│lnie z port├│w azjatyckich do europejskich ÔÇô t┼éumaczy Szlinder.

Pierwszy czynnik jest ca┼ékowicie poza zasi─Ögiem rodzimych rz─ůdz─ůcych oraz ekonomist├│w. W ko┼äcu Polska nie nale┼╝y do ┼Ťcis┼éego grona eksporter├│w ropy naftowej czy gazu. W nasz kraj rykoszetem uderzy┼é wyra┼║ny spadek wydobycia g┼é├│wnych paliw kopalnych, niezb─Ödnych dla funkcjonowania ka┼╝dej gospodarki, a g┼é├│wnym winowajc─ů by┼éa ┼Ťwiatowa pandemia. Co prawda zapotrzebowanie na surowce wr├│ci┼éo do dawnego poziomu, gdy g┼é├│wni konsumenci znie┼Ťli u siebie obostrzenia wprowadzone w czasie lockdownu, ale w├│wczas na poziom wydobycia i ceny wp┼éyn─Ö┼éa skutecznie┬á prowadzona polityczna gra pa┼ästw OPEC w kwestii ropy naftowej oraz Rosji, b─Öd─ůcej najwi─Ökszym eksporterem gazu. Na trudnej sytuacji przej┼Ťciowej zyskali tak┼╝e gie┼édowi spekulanci graj─ůcy cenami surowc├│w.

Gdyby polska gospodarka by┼éa zdekarbonizowana, to znaczy opiera┼éa si─Ö na odnawialnych ┼║r├│d┼éach energii oraz energetyce j─ůdrowej, to oczywi┼Ťcie nad Wis┼é─ů nadal nie mieliby┼Ťmy praktycznie ┼╝adnego wp┼éywu na wysoko┼Ť─ç cen surowc├│w potrzebnych do wytwarzania energii i produkcji towar├│w, jednak ceny ropy wydobytej w Katarze czy Arabii Saudyjskiej nie mia┼éyby wp┼éywu na koszty wyprodukowania energii w Polsce.

Zgodnie z danymi podanymi przez GUS za rok 2020, miesi─Öczny koszt ┼╝ywno┼Ťci na osob─Ö wynosi┼é 323 z┼é. Przeci─Ötna polska rodzina sk┼éadaj─ůca si─Ö z dw├│ch doros┼éych os├│b i dwojga dzieci musia┼éa wyda─ç na zakupy spo┼╝ywcze 1300 z┼é. Oznacza to, ┼╝e jeszcze przed wyra┼║nym wzrostem inflacji na pocz─ůtku bie┼╝─ůcego roku przeci─Ötny Kowalski wydawa┼é na podstawowe produkty ┼╝ywno┼Ťciowe 27% wyp┼éaty. Chocia┼╝ ceny ┼╝ywno┼Ťci tak┼╝e rosn─ů, to dzieje si─Ö to wolniej ni┼╝ wzrost og├│lnego wska┼║nika inflacji ÔÇô w listopadzie wzrost ten wyni├│s┼é 6,4% rok do roku.

Do wytwarzania nawoz├│w, na kt├│rych opiera si─Ö gospodarka ┼╝ywno┼Ťciowa, potrzeba gazu ziemnego oraz fosforan├│w. G┼é├│wnym eksporterem tego drugiego surowca s─ů Chiny. Jednak zale┼╝no┼Ť─ç┬á producent├│w ┼╝ywno┼Ťci od drogich surowc├│w to nie jedyne trudno┼Ťci, z kt├│rymi zmaga si─Ö polski nabywca, w kt├│rego portfel uderza r├│wnie┼╝ post─Öpuj─ůca katastrofa klimatyczna.

ÔÇô Susze i powodzie od d┼éu┼╝szego czasu nawiedzaj─ů coraz wi─Öksze obszary naszego globu. W Polsce brak wody dotyka wi─Ökszo┼Ť─ç wojew├│dztw, ale ten problem jest szczeg├│lnie dotkliwy w Wielkopolsce czy w wojew├│dztwie ┼é├│dzkim. To efekt zmian klimatycznych, wywo┼éanych dzia┼éalno┼Ťci─ů cz┼éowieka. Oczywi┼Ťcie wiele zale┼╝y od rodzaju upraw (w zesz┼éym roku wzros┼éy przede wszystkim ceny cebuli, kapusty i mas┼éa), ale w niedalekiej przysz┼éo┼Ťci katastrofa klimatyczna b─Ödzie wywiera┼éa olbrzymi wp┼éyw na dost─Öpno┼Ť─ç i trwa┼éy wzrost koszt├│w wi─Ökszo┼Ťci zb├│┼╝, warzyw, owoc├│w oraz mi─Ösa ÔÇô trafiaj─ůcych na sto┼éy konsument├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie ÔÇô przewiduje dr Maciej Szlinder.

Politycy maj─ů jednak wp┼éyw na struktur─Ö rynku ┼╝ywno┼Ťci. Obecnie zakupy robimy g┼é├│wnie w du┼╝ych sieciach handlowych. Wielcy monopoli┼Ťci mog─ů bez wi─Ökszego wysi┼éku wykorzystywa─ç wzrosty cen, narzucaj─ůc wi─Öksz─ů mar┼╝─Ö pod pretekstem galopuj─ůcej inflacji. Nier├│wno┼Ťci relacji mi─Ödzy rolnikami, b─Öd─ůcymi dostawcami ┼╝ywno┼Ťci, a skupuj─ůcymi owoce ich pracy wida─ç jak na d┼éoni. Coraz wi─Öksze zyski ze sprzeda┼╝y ┼╝ywno┼Ťci nie trafiaj─ů do jej wytw├│rc├│w. Przyk┼éadem typowych dzia┼éa┼ä du┼╝ych sieci handlowych jest polityka cenowa Biedronki, kt├│ra podwy┼╝szy┼éa ceny na dzie┼ä przed zniesieniem przez rz─ůd premiera Morawieckiego podatku VAT na artyku┼éy ┼╝ywno┼Ťciowe. Dane zebrane przez platform─Ö Instrat.pl wykaza┼éy liczne nadu┼╝ycia w energetyce w─Öglowej. W dziedzinie manipulowania klientem i podnoszenia mar┼╝y r├│wnie kreatywni co sieci handlowe specjalizuj─ůce si─Ö w obrocie ┼╝ywno┼Ťci─ů potrafi─ů by─ç te┼╝ producenci nawoz├│w sztucznych oraz du┼╝e koncerny technologiczne. Monopoli┼Ťci, tacy jak Google czy Facebook w Stanach Zjednoczonych, s─ů antybohaterami licznych post─Öpowa┼ä s─ůdowych. Firmom zarzuca si─Ö uczestnictwo z zmowach cenowych.

Rz─ůd Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci ponosi odpowiedzialno┼Ť─ç nie tylko poprzez swoj─ů bierno┼Ť─ç wobec wielkiego kapita┼éu. Z┼ée relacje mi─Ödzynarodowe wp┼éywaj─ů tak┼╝e na coraz s┼éabsz─ů wiarygodno┼Ť─ç polskiego rz─ůdu, kt├│ra przek┼éada si─Ö na niepewno┼Ť─ç inwestor├│w, a w konsekwencji os┼éabienie polskiej waluty. Narodowy Bank Polski wcze┼Ťniej celowo gra┼é na os┼éabianie z┼éot├│wki. Celem by┼éo wzmocnienie polskich eksporter├│w, kt├│rych towary przy ni┼╝szej warto┼Ťci z┼éotego s─ů bardziej konkurencyjne zagranic─ů. Na obni┼╝aniu warto┼Ťci pieni─ůdza skorzysta┼éy r├│wnie┼╝ mi─Ödzynarodowe korporacje, kt├│re ulokowa┼éy w Polsce swoje oddzia┼éy. Ich zyskiem by┼é spadek koszt├│w wynagrodze┼ä polskich pracownik├│w.

Odpowiedzialno┼Ťci─ů w┼éadzy publicznej jest uczynienie gospodarki bardziej odporn─ů na kryzysy, kt├│re wobec katastrofy klimatycznej i prawdopodobie┼ästwa wyst─ůpienia kolejnych fal epidemii s─ů nie do unikni─Öcia. Gospodarka i spo┼éecze┼ästwo powinno by─ç bardziej odporne na zewn─Ötrzne t─ůpni─Öcia. Bezpiecze┼ästwo klimatyczne dotychczas postrzegane przez nadwi┼Ťla┼äskie elity jako modny dodatek, o kt├│rym zazwyczaj wspomina si─Ö na kilka miesi─Öcy przed wyborami, by podkre┼Ťli─ç swoj─ů ÔÇ×nowoczesno┼Ť─çÔÇŁ i ÔÇ×europejsko┼Ť─çÔÇŁ, powinno sta─ç si─Ö ko┼éem zamachowym nowoczesnej gospodarki.

ÔÇô Globalne procesy s─ů wod─ů na m┼éyn inflacji. Ale to nie oznacza, ┼╝e ostatnie sze┼Ť─ç lat szumnie okre┼Ťlanych, jako ÔÇ×Dobra ZmianaÔÇŁ w jakikolwiek spos├│b przygotowa┼éo Polsk─Ö do stawienia czo┼éa obecnemu kryzysowi. Przyj─Öty za namow─ů Polskiej Sieci Ekonomii szeroki pakiet fiskalny uratowa┼é polsk─ů gospodark─Ö od g┼é─Öbokiej zapa┼Ťci spowodowanej lockdownem. Jednak s┼éuszne rozwi─ůzanie by┼éo wprowadzane w spos├│b ma┼éo kompetentny. Ustawodawcy nie podejmowali przy tym pr├│b nawi─ůzania dialogu spo┼éecznego. Rozwi─ůzania Tarczy Antykryzysowej wprowadzano b┼éyskawicznie, ale zgodnie z kluczem: wszystkie ┼Ťrodki publiczne powinni przej─ů─ç przedsi─Öbiorcy, z omini─Öciem pracownik├│w. Akumulacja kapita┼éu w grupie najbogatszych zn├│w wzros┼éa. Najbardziej maj─Ötni wykorzystali nag┼éy zastrzyk got├│wki do nabywania nieruchomo┼Ťci w du┼╝ych miastach. PiS r├│wnie┼╝ nie jest wolny od mentalno┼Ťci neoliberalnej. Im wi─Öcej czasu up┼éywa od sukces├│w wyborczych tej partii, tym kierownictwo PIS coraz bardziej wyra┼║nie pod─ů┼╝a w kierunku rozwi─ůza┼ä skrajnie rynkowych. Zaniechano wszelkich dzia┼éa┼ä w kierunku transformacji energetycznej polskiej gospodarki. Dzia┼éalno┼Ť─ç korporacji zarabiaj─ůcych na kryzysie i inflacji poprzez zwi─Ökszanie swoich mar┼╝y jest poza jak─ůkolwiek kontrol─ů. Najwi─Ökszych beneficjent├│w inflacyjnego kryzysu nie spotka┼éo ze strony rz─ůdz─ůcych ani jedno s┼éowo pot─Öpienia. Rz─ůd nie wie co robi─ç, a media zrzucaj─ů ca┼é─ů odpowiedzialno┼Ť─ç za problemy gospodarcze na pracownik├│w ÔÇô przyznaje wiceprzewodnicz─ůcy Polskiej Sieci Ekonomii.

Doktryna Szoku bis?

Do podnoszenia st├│p procentowych najg┼éo┼Ťniej namawiaj─ů ekonomi┼Ťci zwi─ůzani z sektorem bankowym. W ko┼äcu na takiej polityce najbardziej zyska┼éyby w┼éa┼Ťnie banki, kt├│re w wyniku podwy┼╝szenia st├│p mog┼éyby istotnie zwi─Ökszy─ç oprocentowanie kredyt├│w. Zdaniem dr Macieja Szlindera przyczyn inflacji, z kt├│r─ů obecnie zmagamy si─Ö kupuj─ůc paliwo na stacjach benzynowych, nie nale┼╝y szuka─ç w bie┼╝─ůcej polityce instytucji finansowych wok├│┼é wysoko┼Ťci st├│p procentowych, lecz w latach zaniedba┼ä w energetyce i w biernym przyzwoleniu na zdominowanie polskiego rynku przez dyktuj─ůce ceny monopole w wielu sektorach gospodarki.

Dr Maciej Szlinder uwa┼╝a, ┼╝e powr├│t do dzikiej rzeczywisto┼Ťci gospodarczej lat 90. wraz z jej zaw─Ö┼╝onym wyobra┼╝eniem o walce z inflacj─ů jest jak najbardziej mo┼╝liwy, jednak sch┼éadzanie gospodarki, ograniczanie liczby inwestycji, podwy┼╝ka st├│p procentowych to przepis na szybkie bankructwo wi─Ökszo┼Ťci kredytobiorc├│w i gwa┼étowny spadek poziomu ┼╝ycia milion├│w obywateli. Powrotowi do przesz┼éo┼Ťci sprzyja nacisk ze strony du┼╝ej cz─Ö┼Ťci medi├│w, kt├│rych punkt widzenia na gospodark─Ö ukszta┼étowa┼é si─Ö w┼éa┼Ťnie w pierwszej dekadzie po 1989 roku. M┼éodsze pokolenie dziennikarzy my┼Ťli o walce z inflacj─ů jedynie w kontek┼Ťcie polityki Banku ┼Üwiatowego i drako┼äskich metod jej wdra┼╝ania. W ko┼äcu wi─Ökszo┼Ť─ç publicyst├│w komentuj─ůcych bie┼╝─ůce problemy spo┼éeczne odwo┼éuje si─Ö do spo┼éecznej pami─Öci, czyli do rozwi─ůza┼ä ostatniego okresu.

ÔÇô Oczywi┼Ťcie zar├│wno w┼Ťr├│d ekonomist├│w, jak i cytuj─ůcych ich dziennikarzy dominuje rozumienie inflacji wy┼é─ůcznie w kontek┼Ťcie polityki monetarnej Banku Centralnego. Ta ostatnia instytucja jest upolityczniona i zdominowana przez PIS, wi─Öc bie┼╝─ůca walka polityczna skutecznie wyciszy wszystkie g┼éosy m├│wi─ůce o zewn─Ötrznych ┼║r├│d┼éach inflacji i potrzebie dostosowywania polskiej gospodarki do nowych reali├│w globalnej gospodarki. Adam Glapi┼äski, prezes Banku Centralnego, jest celem ┼éatwym niczym tarcza na strzelnicy. Gdy ulegaj─ůc presji opinii publicznej, podwy┼╝sza w ko┼äcu stopy procentowe, uderza w niego fala krytyki za drastyczny wzrost wysoko┼Ťci rat kredytowych. To ciekawa zale┼╝no┼Ť─ç, bo kredyty hipoteczne zaci─ůgaj─ů cz─Ö┼Ťciej ludzie zarabiaj─ůcy┬á powy┼╝ej ┼Ťredniej krajowej. Do tej grupy spo┼éecznej cz─Östo nale┼╝─ů w┼éa┼Ťnie znani dziennikarze. Skutki podnoszenia rat kredytowych dotkn─ů tak┼╝e i t─Ö grup─Ö spo┼éeczn─ů, co nie przeszkadza im optowa─ç za wewn─Ötrznie sprzecznymi rozwi─ůzaniami i za ich skutki obwinia─ç rz─ůd ÔÇô ocenia cz┼éonek Zarz─ůdu Krajowego Razem.

Krytycy PISu lubi─ů por├│wnywa─ç jego beneficjent├│w do t┼éuszczy, kt├│rej wydatki doprowadzi┼éy do gigantycznego wzrostu popytu, a wi─Öc w konsekwencji r├│wnie┼╝ wzrostu koszt├│w ┼╝ycia. Jak zauwa┼╝a Jan Zygmuntowski, wprowadzaniu programu spo┼éecznego 500+ nie towarzyszy┼é wzrost d┼éugu publicznego. W trakcie kolejnych lat jego obs┼éugi, zad┼éu┼╝enie publiczne niespodziewanie wr─Öcz mala┼éo.

ÔÇô Ci─ůg┼ée odnoszenie rzeczywisto┼Ťci ostatnich miesi─Öcy do sytuacji sprzed sze┼Ťciu lat mija si─Ö z celem, gdy┼╝ wtedy nie mieli┼Ťmy do czynienia z problemami poda┼╝owymi, zatorami w dostawach surowc├│w i podstawowych d├│br na ca┼éym ┼Ťwiecie. Trudno jest racjonalnie uzasadni─ç, w jaki spos├│b likwidacja programu 500+ mia┼éaby wywiera─ç wp┼éyw na spadek cen pr─ůdu. Ten program odgrywa tu rol─Ö fetyszu. Sztandarowy program PISu by┼é kluczowy dla wygrania przez t─Ö formacj─Ö wybor├│w parlamentarnych, gdy┼╝ w oczach przeci─Ötnego wyborcy polityka socjalna by┼éa wa┼╝niejsza ni┼╝ ksenofobiczne i nacjonalistyczne rojenia przyw├│dc├│w tej formacji. Poniewa┼╝ jest symbolem, to w┼éa┼Ťnie na nim skupia si─Ö wi─Ökszo┼Ť─ç zaciek┼éych, medialnych szturm├│w strony neoliberalnej. Oczywi┼Ťcie nast─Öpne b─Öd─ů ataki na resztki systemu publicznych ubezpiecze┼ä spo┼éecznych w naszym kraju. Niedawno k┼é├│ci┼éem si─Ö na wizji z dr Menzenem z Konfederacji, kt├│ry atakowa┼é ÔÇ×rozleniwiaj─ůceÔÇŁ zasi┼éki dla bezrobotnych, mimo ┼╝e te wynosz─ů oko┼éo 700 z┼é i s─ů pobierane zaledwie przez 16% pozostaj─ůcych bez pracy. To pokazuje skal─Ö, jak bardzo w polskim bud┼╝ecie wydatki socjalne s─ů nieistotne i jak mimo to w debacie publicznej pe┼éni─ů rol─Ö wielkiego straszaka. Skoro istnieje ca┼éa masa ludzi, kt├│rzy mimo fakt├│w wierz─ů w neoliberalne bajki, to mo┼╝emy spodziewa─ç si─Ö, ┼╝e w najbli┼╝szym czasie znajdzie si─Ö spora grupa parlamentarzyst├│w, kt├│rzy b─Öd─ů sk┼éonni g┼éosowa─ç za wprowadzaniem uci─ů┼╝liwych dla przeci─Ötnego obywatela ci─Ö─ç. Im mniejszy wp┼éyw wywr─ů ich dzia┼éania na obni┼╝enie inflacji, tym g┼éo┼Ťniej b─Öd─ů zapewniali, ┼╝e nale┼╝y jeszcze bardziej zacisn─ů─ç pasa spo┼éecze┼ästwu ÔÇô oskar┼╝a Jan J.Zygmuntowski.

Polityka socjalna nie jest podstaw─ů ┼╝adnej poprawnie funkcjonuj─ůcej gospodarki, ale stawianie jej w roli koz┼éa ofiarnego jest ze strony polityk├│w ┼éatw─ů pr├│b─ů unikni─Öcia odpowiedzialno┼Ťci za lata w┼éasnych zaniedba┼ä oraz braku refleksji nad kardynalnymi pytaniami: jak obni┼╝y─ç ceny energii, jak zapobiec notorycznym zatorom i op├│┼║nieniom dostaw p├│┼éprzewodnik├│w i czip├│w komputerowych? Co zrobi─ç z niestabilno┼Ťci─ů ┼Ťwiatowego handlu. Pr├│ba uczciwego rozwi─ůzania powy┼╝szych problem├│w wymaga my┼Ťlenia w kategoriach zbiorowo┼Ťci. Wkr├│tce publiczne inwestycje na bardzo du┼╝─ů skal─Ö oka┼╝─ů si─Ö niezb─Ödne. Ze wzgl─Ödu na potrzeb─Ö dzia┼éania w du┼╝ej skali, jedynym gospodarczym graczem, kt├│ry by┼éby w stanie zasi─ů┼Ť─ç do takiej rozgrywki, jest pa┼ästwo. Oznacza to konieczno┼Ť─ç wspierania przez rz─ůdz─ůcych spo┼éecznych form w┼éasno┼Ťci, takich jak sp├│┼édzielczo┼Ť─ç, w celu przeciwdzia┼éaniu monopolizacji i przeciwstawianiu si─Ö wielkim firmom podbijaj─ůcym swoje zyski kosztem wi─Ökszo┼Ťci Polak├│w codziennie zmagaj─ůcych si─Ö z dro┼╝yzn─ů.

ÔÇô Produkcj─Ö najwa┼╝niejszych towar├│w i komponent├│w do nich, trzeba w ko┼äcu zacz─ů─ç organizowa─ç lokalnie, zamiast w niesko┼äczono┼Ť─ç globalizowa─ç j─ů kosztem zwi─Ökszania podatno┼Ťci na szoki wywo┼éane kryzysami. Wszystkie powy┼╝sze w─ůtki s─ů politycznie tak niewygodne, ┼╝e w publicznej debacie neolibera┼éowie musz─ů ich unika─ç jak ognia i dlatego ich gospodarcza oferta jest tak ma┼éo konkretna ÔÇô uwa┼╝a przedstawiciel Polskiej Sieci Ekonomii.

M┼éot na monopole

ÔÇô Musimy jak najszybciej d─ů┼╝y─ç do transformacji energetycznej i dywersyfikowa─ç ┼║r├│d┼éa dostaw kluczowych komponent├│w dla przemys┼éu. Ju┼╝ teraz ponosimy konsekwencje wieloletnich zaniedba┼ä rz─ůd├│w Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci i tworzenia cieplarnianych warunk├│w dla zagranicznych korporacji. Oczywi┼Ťcie jestem ┼Ťwiadomy, ┼╝e realizacj─Ö takiego zadania b─Ödzie trzeba roz┼éo┼╝y─ç na wiele lat. Ale s─ů dzia┼éania, kt├│re mo┼╝na podj─ů─ç ju┼╝ teraz. Niezb─Ödna jest bardzo silna aktywno┼Ť─ç Urz─Ödu Ochrony Konkurencji i Urz─Ödu Regulacji Energetyki. Pa┼ästwo musi wreszcie opracowa─ç i wdro┼╝y─ç polityk─Ö antymonopolow─ů z prawdziwego zdarzenia ÔÇô uwa┼╝a Jan.J.Zygmuntowski.

Dzi─Öki danym zebranym przez antymonopolistyczne instytucje opinia publiczna mog┼éaby si─Ö dowiedzie─ç, w jakim stopniu ┼Ťwiadome dzia┼éania korporacji nakr─Öcaj─ů inflacj─Ö.

Inaczej ni┼╝ w latach 90. nale┼╝a┼éoby zadba─ç o najs┼éabszych, kt├│rym inflacja zjada resztki oszcz─Ödno┼Ťci. G┼é├│wn─ů trosk─ů tw├│rc├│w Tarczy Antyinflacyjnej jest maksymalna redukcja wysoko┼Ťci podatku VAT. Jest to dzia┼éanie obni┼╝aj─ůce inflacj─Ö, ale kosztem spadaj─ůcych przychod├│w Skarbu Pa┼ästwa. W miejsce Tarczy Antyinflacyjnej ekonomista proponuje bony energetyczne wydawane najubo┼╝szym gospodarstwom, dla kt├│rych wzrost cen pr─ůdu i gazu oznaczaj─ů natychmiastowe bankructwo.

Blisko 40% Polak├│w popiera si─Ögni─Öcie po takie ┼Ťrodki, jak odg├│rna regulacja cen na podstawowe towary na wz├│r taryf dla gospodarstw domowych, obowi─ůzuj─ůcych aktualnie na rynku energetycznym czy cen maseczek ca┼ékowicie kontrolowanych podczas szczytowej fali pandemii. Zdaniem ekonomisty mimo ┼╝e podobnych dzia┼éa┼ä pa┼ästwo nie mo┼╝e wykonywa─ç w skali ca┼éej gospodarki, to w niekt├│rych sytuacjach zdecydowana polityka pa┼ästwa przynios┼éaby obiecuj─ůce rezultaty dla og├│┼éu konsument├│w.

ÔÇô Nale┼╝y bra─ç pod uwag─Ö struktur─Ö produkcji, wielko┼Ť─ç mar┼╝. Kontrola cen mog┼éaby by─ç wprowadzona, je┼Ťli takiemu dzia┼éaniu przy┼Ťwieca┼éby wa┼╝ny cel spo┼éeczny, na przyk┼éad stosowane w niekt├│rych krajach zabezpieczenie cen podstawowych produkt├│w spo┼╝ywczych czy obecne przecie┼╝ w Polsce taryfy energetyczne. Oczywi┼Ťcie mo┼╝e si─Ö tak zdarzy─ç, ┼╝e niezamierzonym efektem dzia┼éa┼ä ustawodawcy b─Ödzie powstanie czarnego rynku. Ludzie mog─ů kupowa─ç produkty tylko po to, by odsprzeda─ç je z zyskiem. Jednak takie konsekwencje s─ů mniejszym z┼éem w obliczu olbrzymiej fali masowych bankructw lub skrajnego ub├│stwa ludzi, kt├│rych nie sta─ç na zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb. Rynek nie rozwi─ů┼╝e za nas problem├│w spo┼éecznych. Dlatego, chocia┼╝ ka┼╝de rozwi─ůzanie wi─ů┼╝e si─Ö z jakimi┼Ť negatywnymi konsekwencjami, to kompasem przy podejmowaniu decyzji o charakterze ekonomicznym, powinno by─ç dobro spo┼éeczne ÔÇô deklaruje ekonomista.

R├│wnolegle nale┼╝y odwr├│ci─ç polityk─Ö os┼éabiania z┼éot├│wki i wykorzysta─ç rekordowe rezerwy walutowe, zgromadzone przez NBP do wzmocnienia waluty.

Pr├│cz g┼é├│wnych filar├│w odpowiedzialnej spo┼éecznie polityki antyinflacyjnej, dr Szlinder wskazuje na potrzeb─Ö przeciwstawiania si─Ö dumpingowi p┼éacowemu. Uprawiana pod pretekstem walki z inflacj─ů presja na obni┼╝enie p┼éac b─Ödzie tym silniejsza, ┼╝e na polski rynek pracy trafi nied┼éugo setki tysi─Öcy m┼éodych Ukrai┼äc├│w.

ÔÇô Je┼Ťli przyczyny inflacji s─ů w g┼é├│wnej mierze zewn─Ötrzne, to uczciwie b─Ödzie zrekompensowa─ç pracownikom, szczeg├│lnie tym mniej zarabiaj─ůcym, wzrost koszt├│w ┼╝ycia, zamiast przerzuci─ç na nich ca┼éy koszt spo┼éeczny walki z inflacj─ů. Po┼Ťrednio nale┼╝y wspiera─ç walki zwi─ůzk├│w zawodowych. Na bardziej bezpo┼Ťrednim poziomie powinien dokona─ç si─Ö wzrost p┼éac grup zawodowych bezpo┼Ťrednio zale┼╝nych od rz─ůdu, to znaczy pracownik├│w sektora publicznego. Pensje pracownik├│w administracji publicznej, z wyj─ůtkiem urz─Ödnik├│w najwy┼╝szej rangi, od lat by┼éy utrzymywane na g┼éodowym poziomie. Mimo ostatnich podwy┼╝ek na skandalicznie niskim poziomie utrzymuj─ů si─Ö zarobki pracownik├│w ochrony zdrowia, zw┼éaszcza piel─Ögniarek i ratownik├│w medycznych ÔÇô s─ůdzi Maciej Szlinder.

Przyk┼éad├│w dzia┼éa┼ä, kt├│re uzwi─ůzkowieni pracownicy mog─ů podj─ů─ç w warunkach rosn─ůcej inflacji, dostarczaj─ů bojowe zwi─ůzki zawodowe znad Sekwany. We francuskich sieciach handlowych zwi─ůzkowcom uda┼éo si─Ö wywalczy─ç specjalne dodatki inflacyjne zawarte w umowie ka┼╝dego pracownika. W efekcie francuscy pracownicy sektora handlowego nie ponosz─ů strat w wyniku og├│lnoeuropejskiej inflacji, gdy┼╝ w┼éa┼Ťciciele sieci s─ů zobligowani do wyr├│wnania im strat.

Inflacyjna dro┼╝yzna nie pozostanie bez wp┼éywu na postawy pracownik├│w nad Wis┼é─ů. Ponad po┼éowa z nich b─Ödzie si─Ö domaga┼éa podwy┼╝ki r├│wnowa┼╝─ůcej szybko rosn─ůce koszty ┼╝ycia.

Wkr├│tce w niekt├│rych zak┼éadach pracy te ┼╝─ůdania p┼éacowe mog─ů si─Ö przerodzi─ç w strajki. Ich liczba b─Ödzie zale┼╝a┼éa od sukces├│w g┼éo┼Ťnych i medialnych spor├│w zbiorowych ostatnich miesi─Öcy. Strajk w Paroc Polska w Trzemesznie zainspirowa┼é pracownik├│w Solarisa, kt├│rzy po sze┼Ťciu tygodniach wywalczyli 500 z┼é podwy┼╝ki brutto dla ka┼╝dego.

ÔÇô Mo┼╝na si─Ö zatem spodziewa─ç innych wyst─ůpie┼ä w du┼╝ych przedsi─Öbiorstwach, wyr├│┼╝niaj─ůcych si─Ö z┼╝yt─ů za┼éog─ů i pr─Ö┼╝nie dzia┼éaj─ůcymi zwi─ůzkami zawodowymi. Nie wszystkie b─Öd─ů motywowane wy┼é─ůcznie rosn─ůc─ů inflacj─ů. Pami─Ötajmy, ┼╝e na przestrzeni ostatnich miesi─Öcy wiele firm bardzo zyska┼éo na pandemii. Zyski i mar┼╝e polskich przedsi─Öbiorstw s─ů obecnie wyj─ůtkowo wysokie. Wi─Ökszymi przychodami oczywi┼Ťcie nie chc─ů si─Ö dzieli─ç ze swoimi pracownikami. Na┼éo┼╝enie si─Ö na siebie wzrostu koszt├│w ┼╝ycia z poczuciem niesprawiedliwo┼Ťci to doskona┼éy katalizator, by o┼Ťmieli─ç ludzi do upominania si─Ö wi─Ökszego udzia┼éu w zyskach. Jeden z popularnych komuna┼é├│w ekonomicznych g┼éosi, ┼╝e p┼éace powinny nad─ů┼╝a─ç za wydajno┼Ťci─ů pracy. Przez lata wydajno┼Ť─ç pracy gwa┼étownie wzrasta┼éa, a pensje ros┼éy wolniej lub sta┼éy w miejscu. Dlaczego teraz ruch pracowniczy nie mia┼éby odwr├│ci─ç tego trendu? Obecna struktura p┼éac wiele m├│wi o relacji w┼éadzy mi─Ödzy w┼éa┼Ťcicielami kapita┼éu a pracownikami, wsp├│┼ézale┼╝no┼Ťci od wielu lat skrajnie zachwianej na korzy┼Ť─ç tych pierwszych. Gdyby doprowadzono do sytuacji, w kt├│rej pensje wzrastaj─ů bardziej ni┼╝ wynosi obecnie wydajno┼Ť─ç pracy, to mogliby┼Ťmy wreszcie zwi─Ökszy─ç udzia┼é p┼éac w PKB ÔÇô t┼éumaczy specjalista od dochodu podstawowego.

Fala strajk├│w, kt├│ra wkr├│tce przetoczy si─Ö przez Polsk─Ö, doprowadzi do poprawy kondycji finansowej niekt├│rych grup pracownik├│w. Jednak mimo to w najbli┼╝szym czasie dr Szlinder jest pesymistyczny co do mo┼╝liwo┼Ťci poprawy po┼éo┼╝enia wi─Ökszo┼Ťci pracownik├│w w kraju. Politycznie Polska pozostaje wci─ů┼╝ skansenem neoliberalizmu i sytuacja, w kt├│rej w┼éadz─Ö obejmie rz─ůd sk┼éonny do wyra┼║nych posuni─Ö─ç pro pracowniczych, nie nale┼╝y do najbardziej prawdopodobnych.

Rosn─ůce ceny paliw i produkt├│w ┼╝ywno┼Ťciowych s─ů jedynie przedsmakiem najwi─Ökszego od ─çwier─çwiecza kryzysu ekonomicznego, jaki nawiedzi┼é nasz rejon. Na spadek realnej warto┼Ťci┬á pieni─ůdza na┼éo┼╝─ů si─Ö wkr├│tce problemy z osi─ůgalno┼Ťci─ů kluczowych dla funkcjonowania surowc├│w i p├│┼éprodukt├│w zwi─ůzanych z konfliktem w Ukrainie (stal i gaz ziemny). Odpowiedzi─ů elit na kryzys wci─ů┼╝ jest serwowanie spo┼éecze┼ästwu nie┼Ťwie┼╝ej potrawki, sk┼éadaj─ůcej si─Ö z wiary w┬á niesprawdzone doktryny ekonomiczne z ko┼äca poprzedniego wieku, przyprawione nutk─ů klasistowskiej pogardy i spo┼éecznej niefrasobliwo┼Ťci. Kryzys inflacyjny wraz z towarzysz─ůc─ů mu wojn─ů tu┼╝ pod polskimi granicami stwarza doskona┼é─ů okazj─Ö do ci─Ö─ç, likwidacji praw socjalnych, retoryki s┼éu┼╝─ůcej obni┼╝aniu oczekiwa┼ä spo┼éecznych wzgl─Ödem warunk├│w ┼╝ycia oraz uprawianej przez rz─ůdz─ůcych polityki. Polska nadal jest stosunkowo ubogim krajem, w kt├│rym niedawno milionom ludzi nieznacznie wzr├│s┼é poziom ┼╝ycia. Podstawowym zasobem takiego kraju jest w┼éasne, dobrze wyedukowane spo┼éecze┼ästwo, maj─ůce mo┼╝liwo┼Ť─ç korzystania z efekt├│w publicznych inwestycji. Odwaga i determinacja tysi─Öcy wolontariuszy i wolontariuszek wykaza┼éa, ┼╝e w warunkach kryzysowych polskie spo┼éecze┼ästwo potrafi tworzy─ç wsp├│lnot─Ö. Tylko czy sama determinacja wystarczy, gdy antagonizuj─ůca klasy spo┼éeczne polityka spo┼éeczno-gospodarcza zacznie zmienia─ç nasz kraj w kartonow─ů fasad─Ö dla w─ůskiej grupy oligarch├│w zgarniaj─ůcych gigantyczne profity, kosztem milion├│w zmuszonych do zaciskania pasa? Lekarstwem na kryzys nie s─ů zgrane rozwi─ůzania po┼é─ůczone z wiar─ů w ÔÇ×pa┼ästwa ÔÇô nocnego str├│┼╝aÔÇŁ, tylko szereg odwa┼╝nych rozwi─ůza┼ä systemowych, na kt├│re mo┼╝e si─Ö zdoby─ç jedynie silne i aktywne gospodarczo pa┼ästwo.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś