Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Walka o architektur─Ö, czyli raport z placu budowy

Tegoroczne Biennale Architektury odchodzi od dotychczasowego teoretyzowania i autotematyczno┼Ťci. Tendencje estetyczne zast─Öpuje dynamiczne wezwanie do podj─Öcia dzia┼éa┼ä na rzecz zmiany rzeczywisto┼Ťci. Z Wenecji s┼éycha─ç wo┼éanie do architekt├│w: ÔÇ×Sp├│jrzcie z innej perspektywy!ÔÇŁ.

ilustr: Agnieszka Myszkowska, Andrzej D─Öbowski

ilustr.: Agnieszka Myszkowska, Andrzej D─Öbowski


Estetyczne przestrzenie galerii. Bia┼ée ┼Ťciany, a na nich wymuskane wizualizacje budynk├│w l┼Ťni─ůcych od szk┼éa z ekologicznymi ogrodami na dachu. Czy tego spodziewaj─ů si─Ö widzowie Biennale Architektury w Wenecji? Je┼Ťli tak, to temat rozpoczynaj─ůcej si─Ö w┼éa┼Ťnie pi─Ötnastej edycji tej presti┼╝owej wystawy wydawa─ç si─Ö mo┼╝e niepokoj─ůcy. ÔÇ×Reporting from the frontÔÇŁ,┬áczyli ÔÇ×Raport z frontuÔÇŁ, budz─ůcy z┼éowr├│┼╝bnie militarne skojarzenia, wywraca do g├│ry bezpieczny ┼Ťwiat wystaw architektonicznych. Dotychczasow─ů tendencj─Ö przedstawiania projekt├│w estetycznych budynk├│w i rozm├│w o racji bytu architektury w obecnym ┼Ťwiecie zast─Öpuje dynamiczne wezwanie do podj─Öcia dzia┼éa┼ä na rzecz zmiany rzeczywisto┼Ťci. Z Wenecji s┼éycha─ç wo┼éanie┬ádo architekt├│w: ÔÇ×Sp├│jrzcie z innej perspektywy!ÔÇŁ.
I tu w┼éa┼Ťnie wkracza na scen─Ö Alejandro Aravena, tegoroczny kurator Biennale oraz laureat nagrody Pritzkera (jednego z najwa┼╝niejszych wyr├│┼╝nie┼ä w ┼Ťrodowisku), znany ze swojego zaanga┼╝owania w problemy spo┼éeczno-urbanistyczne i ekologiczne. Jego projekt Quinta Monroy w Chile polega┼é na zast─ůpieniu prowizorycznych budynk├│w z dzielnicy slums├│w nowymi, tanimi w budowie domami. Architekt musia┼é uwzgl─Ödni─ç w swoim projekcie do┼Ť─ç niewielki bud┼╝et, ale te┼╝ zdecydowa┼é si─Ö na wsp├│┼éprac─Ö z mieszka┼äcami, ┼╝eby pozna─ç ich potrzeby i zrozumie─ç problemy, kt├│re ich trapi─ů. Aravena, znaj─ůc mentalno┼Ť─ç ludzi ze slums├│w i rozumiej─ůc proces rozrastania si─Ö takich osiedli, przygotowa┼é projekt dom├│w, kt├│re mo┼╝na by┼éo p├│┼║niej samemu rozbudowa─ç zgodnie z panuj─ůcym w takich dzielnicach zwyczajem. Znajomo┼Ť─ç proces├│w spo┼éeczno-urbanistycznych i wra┼╝liwo┼Ť─ç na potrzeby u┼╝ytkownika przyczyni┼éa si─Ö do sukcesu projektu. Jednocze┼Ťnie za┼Ť Aravena, ciesz─ůcy si─Ö du┼╝─ů s┼éaw─ů architekt biedak├│w, umie┼Ťci┼é si─Ö w opozycji do stararchitekt├│w takich jak Zaha Hadid czy David Chipperfield, kt├│rzy raczej ka┼╝─ů u┼╝ytkownikowi i przestrzeni dopasowa─ç si─Ö do ich budynku, ni┼╝ trac─ů czas na konsultacje spo┼éeczne.
Nominowanie na g┼é├│wnego dyrektora wystawy takiego architekta z pewno┼Ťci─ů zawa┼╝y na jej charakterze, oddalaj─ůc j─ů od teoretyzowania i autotematyczno┼Ťci, kt├│re mo┼╝na by┼éo zaobserwowa─ç w poprzednich edycjach Biennale. Porzucenie d┼éugich dyskurs├│w i projekt├│w sztuki dla sztuki, a raczej architektury dla architektury mo┼╝e zadzia┼éa─ç na jej korzy┼Ť─ç, paradoksalnie zbli┼╝aj─ůc si─Ö do tego, co od zawsze stanowi┼éo podstaw─Ö tej dyscypliny ÔÇô rozwi─ůzywanie problem├│w za pomoc─ů intelektu i kszta┼étowanie otoczenia tak, by jak najlepiej zaspokaja┼éo┬ápotrzeby u┼╝ytkownik├│w. Architektoniczna filozofia Araveny, jego nieszablonowe my┼Ťlenie, kt├│re wychodzi od kwestii nie stricte architektonicznych, ale zmierza do rozwi─ůzania realnie istniej─ůcych problem├│w i poprawy rzeczywisto┼Ťci, znalaz┼éa odzwierciedlenie w o┼Ťwiadczeniu wystosowanym do kurator├│w wystaw narodowych. ÔÇ×Reporting from the frontÔÇŁ┬ámimo do┼Ť─ç negatywnych skojarze┼ä militarnych w do┼Ť─ç niespokojnym czasie i w pesymistycznie postmodernistycznej rzeczywisto┼Ťci przywraca wiar─Ö w sprawcz─ů moc architektury, kt├│ra pozwala na rozwi─ůzywanie konkretnych problem├│w i popraw─Ö realnych warunk├│w. Aravena zach─Öca architekt├│w do staczania ma┼éych i wielkich bitew na polu projektowania i budowania oraz do przedefiniowania wsp├│┼éczesnego rozumienia architektury z tego biznesowego, pe┼énego komputerowych wizualizacji przedstawianych przez modnie ubranych intelektualist├│w, do metody kreowania lepszej rzeczywisto┼Ťci.
Cisi bohaterowie
Polsk─ů odpowiedzi─ů na has┼éo ÔÇ×Reporting from the frontÔÇŁ┬ájest prezentowana w naszym narodowym pawilonie wystawa ÔÇ×Fair buildingÔÇŁ. Kuratorzy Dominika Janicka i Micha┼é Gdak z Institute of Design Kielce, przy wsp├│┼épracy z Martyn─ů Janick─ů, zrywaj─ů ze wsp├│┼éczesnej architektury jej paradny p┼éaszcz pe┼éen nowoczesnych materia┼é├│w i ┼Ťmia┼éych form. Pod spodem ukazuje si─Ö tw├│r sk┼éadaj─ůcy si─Ö z mi─Ösistej codzienno┼Ťci, pr├│buj─ůcy nadrobi─ç swoje niedoskona┼éo┼Ťci za pomoc─ů wyg┼éadzonych wizualizacji z CAD-a, niczym cia┼éa modelek ÔÇ×ulepszoneÔÇŁ w Photoshopie. Id─ůc drog─ů wskazan─ů przez Araven─Ö, kuratorzy odwracaj─ů si─Ö od g┼é├│wnych bohater├│w ┼Ťwiata projektowania, natchnionych architekt├│w-demiurg├│w, kt├│rych genialny pomys┼é tworzy pi─Ökn─ů form─Ö zmieniaj─ůc─ů rzeczywisto┼Ť─ç, i zwracaj─ů wzrok ku cichym bohaterom ÔÇô robotnikom budowlanym, bez kt├│rych koncepcja pozosta┼éaby jedynie kilkoma kreskami na papierze. U┼╝ywaj─ůc wcze┼Ťniej ju┼╝ pojawiaj─ůcej si─Ö terminologii wojskowej, to oni, szeregowi ┼╝o┼énierze tocz─ů najci─Ö┼╝sz─ů bitw─Ö i ryzykuj─ů najwi─Öcej, pozostaj─ůc przy tym niemal┼╝e kompletnie anonimowymi w por├│wnaniu do otoczonych blaskiem architekt├│w. Kuratorzy wystawy, praktykuj─ůcy architekci i projektanci, zainspirowani reporta┼╝em Katarzyny Brejwo z ÔÇ×Du┼╝ego FormatuÔÇŁ o operatorach ┼╝urawi, postanowili zbada─ç sytuacj─Ö na polskich budowach poprzez rozmowy nie tylko z pracownikami fizycznymi, lecz tak┼╝e z architektami (mi─Ödzy innymi z projektantem domu Kereta Jakubem Szcz─Ösnym czy Jerzym Szczepanikiem Dzikowskim ze studia JEMS), wyk┼éadowcami uniwersyteckimi i specjalistami badaj─ůcymi rynek architektoniczny.
Wywiady zaprezentowane zostan─ů publiczno┼Ťci w formie filmu, wy┼Ťwietlanego na wielkich ekranach w pawilonie, kt├│ry paradoksalnie zamiast przyj─ů─ç wyg┼éadzony i estetyczny wygl─ůd przestrzeni wystawienniczej, na czas trwania Biennale zamieni si─Ö w plac budowy. Zainscenizowania scenografia przeniesie widza w ┼Ťwiat budowla┼äc├│w, przy ┼Ťcianach ustawione zostan─ů rusztowania, na pod┼éodze pojawi si─Ö piasek i betoniarki, a dodatkowo us┼éysze─ç b─Ödzie mo┼╝na typowe dla rob├│t budowlanych odg┼éosy. To wszystko ma zosta─ç skontrastowane umieszczonymi obok typowymi wizualizacjami budynk├│w, z kt├│rymi stykaj─ů si─Ö klienci zlecaj─ůcy projekt czy czytelnicy gazet. W wykreowanym w pawilonie ┼Ťwiecie au rebours ÔÇ×czystaÔÇŁ┬áarchitektura b─Ödzie musia┼éa ust─ůpi─ç tej ÔÇ×brudnejÔÇŁ, acz realnej, a widz zamieni si─Ö miejscami z robotnikiem budowlanym, zupe┼énie jakby ogl─ůda┼é reporta┼╝ z miejsca konfliktu zbrojnego.
Podr├│┼╝uj─ůc z budowy na budow─Ö, od jednego hotelu robotniczego do drugiego, kuratorom uda┼éo si─Ö przekona─ç do siebie robotnik├│w i spojrze─ç na prace przy konstrukcji budynk├│w ich oczami. Z┼ée warunki pracy, nieprzestrzeganie przepis├│w BHP i przekraczanie czasu pracy wymuszane przez pracodawc├│w, by zmie┼Ťci─ç si─Ö w terminie, brak terminowych p┼éatno┼Ťci, konieczno┼Ť─ç nieustannego przemieszczania si─Ö za prac─ů ÔÇô oto codzienno┼Ť─ç pracownik├│w budowlanych. Cho─ç z pewno┼Ťci─ů znajd─ů si─Ö widzowie, kt├│rzy powiedz─ů, ┼╝e nie s─ů to nowe wnioski, a podobnymi problemami zajmuje si─Ö nadz├│r budowlany, to jednak dramatyczne opowie┼Ťci robotnik├│w o wypadkach na budowach, kt├│rych byli ┼Ťwiadkami, opowiadane ┼éami─ůcym si─Ö g┼éosem lub duma z wykonywanego zawodu i ┼Ťwiadomo┼Ť─ç wagi swojego wk┼éadu w proces budowy sprawiaj─ů, ┼╝e nawet osoby przypadkowe nie mog─ů przej┼Ť─ç obok tych fakt├│w oboj─Ötnie.
Etyka placu budowy
Z filmu wy┼éania si─Ö te┼╝ jeszcze inny problem, kt├│ry z punktu widzenia dzisiejszej kultury pracy wydaje si─Ö szczeg├│lnie bolesny. Plac budowy jest bowiem bardzo cz─Östo wykluczany z my┼Ťlenia o architekturze, istnieje jako odmienna rzeczywisto┼Ť─ç, kt├│r─ů z biurem projektant├│w ┼é─ůcz─ů jedynie papierowe plany i dokumentacja, przekazywane sobie nawzajem niczym tajna korespondencja. Wyra┼║nie dostrzec mo┼╝na g┼é─Öbokie niezrozumienie si─Ö architekt├│w i budowla┼äc├│w, kt├│re wynika z braku kontaktu mi─Ödzy obiema grupami, chocia┼╝ zdaj─ů sobie spraw─Ö z korzy┼Ťci, kt├│re pomog┼éyby udoskonali─ç projekt, je┼Ťli podzieli┼éyby si─Ö swoj─ů wiedz─ů. Wydaje si─Ö jednak, ┼╝e z┼éa komunikacja spowodowana jest tak┼╝e bardzo stereotypowym podej┼Ťciem do drugiej strony, kt├│ra zak┼éada, ┼╝e robotnik budowlany jest prostakiem dysponuj─ůcym tylko si┼é─ů robocz─ů, podczas gdy architekt jest w swoich oczach geniuszem obdarzonym iskr─ů talentu, a z punktu widzenia robotnik├│w ÔÇô┬áwywy┼╝szaj─ůcym si─Ö zwierzchnikiem, kt├│ry nie ma poj─Öcia o w┼éa┼Ťciwo┼Ťciach materia┼é├│w i praktyce budowlanej. Chocia┼╝ niekt├│re wypowiedzi wydaj─ů si─Ö przerysowane, warto zwr├│ci─ç uwag─Ö na problem etyki zawodowej, kt├│rej wyra┼║nie brakuje na tym polu.
Dlatego te┼╝ zgodnie z zaleceniami Avareny kuratorzy nie zdaj─ů jedynie ÔÇ×raportu z frontuÔÇŁ, lecz proponuj─ů wprowadzenie pewnego rodzaju certyfikacji, kt├│rej wzorem jest funkcjonuj─ůcy w ┼Ťwiecie handlu fair trade ÔÇô rodzaj gwarancji etyczno┼Ťci spo┼éecznej i ekonomicznej, dotycz─ůcej wykonania i transportu produkt├│w z uwzgl─Ödnieniem czynnik├│w ekologicznych i ludzkich. Wpisuj─ůc si─Ö w trend wyznaczania r├│┼╝nego rodzaju standard├│w i norm w budownictwie, kuratorzy proponuj─ů utworzenie takiej certyfikacji, kt├│ra przyznawana by┼éaby budowom, na kt├│rych przestrzegane s─ů wszystkie przepisy dotycz─ůce bezpiecze┼ästwa i gdzie istniej─ů konsultacje mi─Ödzy projektantami a wykonawcami. Mia┼éaby si─Ö ona przyczyni─ç do zmiany obecnej sytuacji, polepszy─ç stosunki mi─Ödzy obiema stronami i doceni─ç prac─Ö robotnik├│w fizycznych, tak┼╝e poprzez zmian─Ö postrzegania ich przez spo┼éecze┼ästwo. Chocia┼╝ projekt si├│str Janickich i Micha┼éa Gdaka, stosuj─ůc si─Ö do apelu Araveny o skupienie si─Ö na ÔÇ×frontachÔÇŁ┬ánarodowych, bada┼é g┼é├│wnie sytuacj─Ö w Polsce, pr├│buje te┼╝ wskaza─ç mo┼╝liwe kierunki dzia┼éania ku polepszeniu sytuacji robotnik├│w budowlanych na ca┼éym ┼Ťwiecie. Wpisuje si─Ö tym samym w ide─Ö tegorocznego Biennale, pozbawionego pustych, wyidealizowanych obrazk├│w, a stawiaj─ůcego na konkrety. W ko┼äcu, jak m├│wi ┼éaci┼äska sentencja:┬áÔÇ×Je┼Ťli chcesz pokoju, gotuj si─Ö na wojn─ÖÔÇŁ (Si vis pacem, para bellum). Wojn─Ö ze z┼éymi warunkami pracy i niesprawiedliwo┼Ťci─ů panuj─ůc─ů w bran┼╝y budowlanej.
W poprzednich edycjach weneckiej wystawy polskie projekty ze wzgl─Ödu na wyr├│┼╝niaj─ůc─ů je oryginalno┼Ť─ç cieszy┼éy si─Ö du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů i by┼éy wielokrotnie nagradzane. ÔÇ×Hotel PoloniaÔÇŁ z 2008 roku pod opiek─ů kuratorsk─ů Jaros┼éawa Trybusia i Grzegorza Pi─ůtka otrzyma┼é g┼é├│wn─ů nagrod─Ö ÔÇô┬áZ┼éotego Lwa, a w 2012 jury przyzna┼éa projektowi Katarzyny Krakowiak i Micha┼éa Libery ÔÇ×Making the walls quake as if they were dilating with the secret knowledge of great powersÔÇŁ specjalne wyr├│┼╝nienie. Czas poka┼╝e, czy tak┼╝e tym razem polski projekt przyci─ůgnie uwag─Ö jury i zaintryguje publiczno┼Ť─ç. Niezale┼╝nie od ostatecznego rozstrzygni─Öcia konkursu 15. Mi─Ödzynarodowe Biennale Architektury mo┼╝na ogl─ůda─ç od 28 maja do 27 listopada 2016 roku w Giardini i w Arsenale w Wenecji.
***
Wi─Öcej informacji o Biennale i wystawie w polskim pawilonie mo┼╝na znale┼║─ç na stronach www.zacheta.art.pl/pl/biennale lub http://www.labiennale.org/en/Home.html.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś