fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Walka o architektur臋, czyli raport z placu budowy

Tegoroczne Biennale Architektury odchodzi od dotychczasowego teoretyzowania i autotematyczno艣ci. Tendencje estetyczne zast臋puje dynamiczne wezwanie do podj臋cia dzia艂a艅 na rzecz zmiany rzeczywisto艣ci. Z Wenecji s艂ycha膰 wo艂anie do architekt贸w: 鈥濻p贸jrzcie z innej perspektywy!鈥.

ilustr: Agnieszka Myszkowska, Andrzej D臋bowski

ilustr.: Agnieszka Myszkowska, Andrzej D臋bowski


Estetyczne przestrzenie galerii. Bia艂e 艣ciany, a na nich wymuskane wizualizacje budynk贸w l艣ni膮cych od szk艂a z ekologicznymi ogrodami na dachu. Czy tego spodziewaj膮 si臋 widzowie Biennale Architektury w Wenecji? Je艣li tak, to temat rozpoczynaj膮cej si臋 w艂a艣nie pi臋tnastej edycji tej presti偶owej wystawy wydawa膰 si臋 mo偶e niepokoj膮cy. 鈥濺eporting from the front鈥,聽czyli 鈥濺aport z frontu鈥, budz膮cy z艂owr贸偶bnie militarne skojarzenia, wywraca do g贸ry bezpieczny 艣wiat wystaw architektonicznych. Dotychczasow膮 tendencj臋 przedstawiania projekt贸w estetycznych budynk贸w i rozm贸w o racji bytu architektury w obecnym 艣wiecie zast臋puje dynamiczne wezwanie do podj臋cia dzia艂a艅 na rzecz zmiany rzeczywisto艣ci. Z Wenecji s艂ycha膰 wo艂anie聽do architekt贸w: 鈥濻p贸jrzcie z innej perspektywy!鈥.
I tu w艂a艣nie wkracza na scen臋 Alejandro Aravena, tegoroczny kurator Biennale oraz laureat nagrody Pritzkera (jednego z najwa偶niejszych wyr贸偶nie艅 w 艣rodowisku), znany ze swojego zaanga偶owania w problemy spo艂eczno-urbanistyczne i ekologiczne. Jego projekt Quinta Monroy w Chile polega艂 na zast膮pieniu prowizorycznych budynk贸w z dzielnicy slums贸w nowymi, tanimi w budowie domami. Architekt musia艂 uwzgl臋dni膰 w swoim projekcie do艣膰 niewielki bud偶et, ale te偶 zdecydowa艂 si臋 na wsp贸艂prac臋 z mieszka艅cami, 偶eby pozna膰 ich potrzeby i zrozumie膰 problemy, kt贸re ich trapi膮. Aravena, znaj膮c mentalno艣膰 ludzi ze slums贸w i rozumiej膮c proces rozrastania si臋 takich osiedli, przygotowa艂 projekt dom贸w, kt贸re mo偶na by艂o p贸藕niej samemu rozbudowa膰 zgodnie z panuj膮cym w takich dzielnicach zwyczajem. Znajomo艣膰 proces贸w spo艂eczno-urbanistycznych i wra偶liwo艣膰 na potrzeby u偶ytkownika przyczyni艂a si臋 do sukcesu projektu. Jednocze艣nie za艣 Aravena, ciesz膮cy si臋 du偶膮 s艂aw膮 architekt biedak贸w, umie艣ci艂 si臋 w opozycji do stararchitekt贸w takich jak Zaha Hadid czy David Chipperfield, kt贸rzy raczej ka偶膮 u偶ytkownikowi i przestrzeni dopasowa膰 si臋 do ich budynku, ni偶 trac膮 czas na konsultacje spo艂eczne.
Nominowanie na g艂贸wnego dyrektora wystawy takiego architekta z pewno艣ci膮 zawa偶y na jej charakterze, oddalaj膮c j膮 od teoretyzowania i autotematyczno艣ci, kt贸re mo偶na by艂o zaobserwowa膰 w poprzednich edycjach Biennale. Porzucenie d艂ugich dyskurs贸w i projekt贸w sztuki dla sztuki, a raczej architektury dla architektury mo偶e zadzia艂a膰 na jej korzy艣膰, paradoksalnie zbli偶aj膮c si臋 do tego, co od zawsze stanowi艂o podstaw臋 tej dyscypliny 鈥 rozwi膮zywanie problem贸w za pomoc膮 intelektu i kszta艂towanie otoczenia tak, by jak najlepiej zaspokaja艂o聽potrzeby u偶ytkownik贸w. Architektoniczna filozofia Araveny, jego nieszablonowe my艣lenie, kt贸re wychodzi od kwestii nie stricte architektonicznych, ale zmierza do rozwi膮zania realnie istniej膮cych problem贸w i poprawy rzeczywisto艣ci, znalaz艂a odzwierciedlenie w o艣wiadczeniu wystosowanym do kurator贸w wystaw narodowych. 鈥濺eporting from the front鈥澛爉imo do艣膰 negatywnych skojarze艅 militarnych w do艣膰 niespokojnym czasie i w pesymistycznie postmodernistycznej rzeczywisto艣ci przywraca wiar臋 w sprawcz膮 moc architektury, kt贸ra pozwala na rozwi膮zywanie konkretnych problem贸w i popraw臋 realnych warunk贸w. Aravena zach臋ca architekt贸w do staczania ma艂ych i wielkich bitew na polu projektowania i budowania oraz do przedefiniowania wsp贸艂czesnego rozumienia architektury z tego biznesowego, pe艂nego komputerowych wizualizacji przedstawianych przez modnie ubranych intelektualist贸w, do metody kreowania lepszej rzeczywisto艣ci.
Cisi bohaterowie
Polsk膮 odpowiedzi膮 na has艂o 鈥濺eporting from the front鈥澛爅est prezentowana w naszym narodowym pawilonie wystawa 鈥濬air building鈥. Kuratorzy Dominika Janicka i Micha艂 Gdak z Institute of Design Kielce, przy wsp贸艂pracy z Martyn膮 Janick膮, zrywaj膮 ze wsp贸艂czesnej architektury jej paradny p艂aszcz pe艂en nowoczesnych materia艂贸w i 艣mia艂ych form. Pod spodem ukazuje si臋 tw贸r sk艂adaj膮cy si臋 z mi臋sistej codzienno艣ci, pr贸buj膮cy nadrobi膰 swoje niedoskona艂o艣ci za pomoc膮 wyg艂adzonych wizualizacji z CAD-a, niczym cia艂a modelek 鈥瀠lepszone鈥 w Photoshopie. Id膮c drog膮 wskazan膮 przez Araven臋, kuratorzy odwracaj膮 si臋 od g艂贸wnych bohater贸w 艣wiata projektowania, natchnionych architekt贸w-demiurg贸w, kt贸rych genialny pomys艂 tworzy pi臋kn膮 form臋 zmieniaj膮c膮 rzeczywisto艣膰, i zwracaj膮 wzrok ku cichym bohaterom 鈥 robotnikom budowlanym, bez kt贸rych koncepcja pozosta艂aby jedynie kilkoma kreskami na papierze. U偶ywaj膮c wcze艣niej ju偶 pojawiaj膮cej si臋 terminologii wojskowej, to oni, szeregowi 偶o艂nierze tocz膮 najci臋偶sz膮 bitw臋 i ryzykuj膮 najwi臋cej, pozostaj膮c przy tym niemal偶e kompletnie anonimowymi w por贸wnaniu do otoczonych blaskiem architekt贸w. Kuratorzy wystawy, praktykuj膮cy architekci i projektanci, zainspirowani reporta偶em Katarzyny Brejwo z 鈥濪u偶ego Formatu鈥 o operatorach 偶urawi, postanowili zbada膰 sytuacj臋 na polskich budowach poprzez rozmowy nie tylko z pracownikami fizycznymi, lecz tak偶e z architektami (mi臋dzy innymi z projektantem domu Kereta Jakubem Szcz臋snym czy Jerzym Szczepanikiem Dzikowskim ze studia JEMS), wyk艂adowcami uniwersyteckimi i specjalistami badaj膮cymi rynek architektoniczny.
Wywiady zaprezentowane zostan膮 publiczno艣ci w formie filmu, wy艣wietlanego na wielkich ekranach w pawilonie, kt贸ry paradoksalnie zamiast przyj膮膰 wyg艂adzony i estetyczny wygl膮d przestrzeni wystawienniczej, na czas trwania Biennale zamieni si臋 w plac budowy. Zainscenizowania scenografia przeniesie widza w 艣wiat budowla艅c贸w, przy 艣cianach ustawione zostan膮 rusztowania, na pod艂odze pojawi si臋 piasek i betoniarki, a dodatkowo us艂ysze膰 b臋dzie mo偶na typowe dla rob贸t budowlanych odg艂osy. To wszystko ma zosta膰 skontrastowane umieszczonymi obok typowymi wizualizacjami budynk贸w, z kt贸rymi stykaj膮 si臋 klienci zlecaj膮cy projekt czy czytelnicy gazet. W wykreowanym w pawilonie 艣wiecie au rebours 鈥瀋zysta鈥architektura b臋dzie musia艂a ust膮pi膰 tej 鈥瀊rudnej鈥, acz realnej, a widz zamieni si臋 miejscami z robotnikiem budowlanym, zupe艂nie jakby ogl膮da艂 reporta偶 z miejsca konfliktu zbrojnego.
Podr贸偶uj膮c z budowy na budow臋, od jednego hotelu robotniczego do drugiego, kuratorom uda艂o si臋 przekona膰 do siebie robotnik贸w i spojrze膰 na prace przy konstrukcji budynk贸w ich oczami. Z艂e warunki pracy, nieprzestrzeganie przepis贸w BHP i przekraczanie czasu pracy wymuszane przez pracodawc贸w, by zmie艣ci膰 si臋 w terminie, brak terminowych p艂atno艣ci, konieczno艣膰 nieustannego przemieszczania si臋 za prac膮 鈥 oto codzienno艣膰 pracownik贸w budowlanych. Cho膰 z pewno艣ci膮 znajd膮 si臋 widzowie, kt贸rzy powiedz膮, 偶e nie s膮 to nowe wnioski, a podobnymi problemami zajmuje si臋 nadz贸r budowlany, to jednak dramatyczne opowie艣ci robotnik贸w o wypadkach na budowach, kt贸rych byli 艣wiadkami, opowiadane 艂ami膮cym si臋 g艂osem lub duma z wykonywanego zawodu i 艣wiadomo艣膰 wagi swojego wk艂adu w proces budowy sprawiaj膮, 偶e nawet osoby przypadkowe nie mog膮 przej艣膰 obok tych fakt贸w oboj臋tnie.
Etyka placu budowy
Z filmu wy艂ania si臋 te偶 jeszcze inny problem, kt贸ry z punktu widzenia dzisiejszej kultury pracy wydaje si臋 szczeg贸lnie bolesny. Plac budowy jest bowiem bardzo cz臋sto wykluczany z my艣lenia o architekturze, istnieje jako odmienna rzeczywisto艣膰, kt贸r膮 z biurem projektant贸w 艂膮cz膮 jedynie papierowe plany i dokumentacja, przekazywane sobie nawzajem niczym tajna korespondencja. Wyra藕nie dostrzec mo偶na g艂臋bokie niezrozumienie si臋 architekt贸w i budowla艅c贸w, kt贸re wynika z braku kontaktu mi臋dzy obiema grupami, chocia偶 zdaj膮 sobie spraw臋 z korzy艣ci, kt贸re pomog艂yby udoskonali膰 projekt, je艣li podzieli艂yby si臋 swoj膮 wiedz膮. Wydaje si臋 jednak, 偶e z艂a komunikacja spowodowana jest tak偶e bardzo stereotypowym podej艣ciem do drugiej strony, kt贸ra zak艂ada, 偶e robotnik budowlany jest prostakiem dysponuj膮cym tylko si艂膮 robocz膮, podczas gdy architekt jest w swoich oczach geniuszem obdarzonym iskr膮 talentu, a z punktu widzenia robotnik贸w 鈥撀爓ywy偶szaj膮cym si臋 zwierzchnikiem, kt贸ry nie ma poj臋cia o w艂a艣ciwo艣ciach materia艂贸w i praktyce budowlanej. Chocia偶 niekt贸re wypowiedzi wydaj膮 si臋 przerysowane, warto zwr贸ci膰 uwag臋 na problem etyki zawodowej, kt贸rej wyra藕nie brakuje na tym polu.
Dlatego te偶 zgodnie z zaleceniami Avareny kuratorzy nie zdaj膮 jedynie 鈥瀝aportu z frontu鈥, lecz proponuj膮 wprowadzenie pewnego rodzaju certyfikacji, kt贸rej wzorem jest funkcjonuj膮cy w 艣wiecie handlu fair trade 鈥 rodzaj gwarancji etyczno艣ci spo艂ecznej i ekonomicznej, dotycz膮cej wykonania i transportu produkt贸w z uwzgl臋dnieniem czynnik贸w ekologicznych i ludzkich. Wpisuj膮c si臋 w trend wyznaczania r贸偶nego rodzaju standard贸w i norm w budownictwie, kuratorzy proponuj膮 utworzenie takiej certyfikacji, kt贸ra przyznawana by艂aby budowom, na kt贸rych przestrzegane s膮 wszystkie przepisy dotycz膮ce bezpiecze艅stwa i gdzie istniej膮 konsultacje mi臋dzy projektantami a wykonawcami. Mia艂aby si臋 ona przyczyni膰 do zmiany obecnej sytuacji, polepszy膰 stosunki mi臋dzy obiema stronami i doceni膰 prac臋 robotnik贸w fizycznych, tak偶e poprzez zmian臋 postrzegania ich przez spo艂ecze艅stwo. Chocia偶 projekt si贸str Janickich i Micha艂a Gdaka, stosuj膮c si臋 do apelu Araveny o skupienie si臋 na 鈥瀎rontach鈥澛爊arodowych, bada艂 g艂贸wnie sytuacj臋 w Polsce, pr贸buje te偶 wskaza膰 mo偶liwe kierunki dzia艂ania ku polepszeniu sytuacji robotnik贸w budowlanych na ca艂ym 艣wiecie. Wpisuje si臋 tym samym w ide臋 tegorocznego Biennale, pozbawionego pustych, wyidealizowanych obrazk贸w, a stawiaj膮cego na konkrety. W ko艅cu, jak m贸wi 艂aci艅ska sentencja:聽鈥濲e艣li chcesz pokoju, gotuj si臋 na wojn臋鈥 (Si vis pacem, para bellum). Wojn臋 ze z艂ymi warunkami pracy i niesprawiedliwo艣ci膮 panuj膮c膮 w bran偶y budowlanej.
W poprzednich edycjach weneckiej wystawy polskie projekty ze wzgl臋du na wyr贸偶niaj膮c膮 je oryginalno艣膰 cieszy艂y si臋 du偶膮 popularno艣ci膮 i by艂y wielokrotnie nagradzane. 鈥濰otel Polonia鈥 z 2008 roku pod opiek膮 kuratorsk膮 Jaros艂awa Trybusia i Grzegorza Pi膮tka otrzyma艂 g艂贸wn膮 nagrod臋 鈥撀燴艂otego Lwa, a w 2012 jury przyzna艂a projektowi Katarzyny Krakowiak i Micha艂a Libery 鈥Making the walls quake as if they were dilating with the secret knowledge of great powers鈥 specjalne wyr贸偶nienie. Czas poka偶e, czy tak偶e tym razem polski projekt przyci膮gnie uwag臋 jury i zaintryguje publiczno艣膰. Niezale偶nie od ostatecznego rozstrzygni臋cia konkursu 15. Mi臋dzynarodowe Biennale Architektury mo偶na ogl膮da膰 od 28 maja do 27 listopada 2016 roku w Giardini i w Arsenale w Wenecji.
***
Wi臋cej informacji o Biennale i wystawie w polskim pawilonie mo偶na znale藕膰 na stronach www.zacheta.art.pl/pl/biennale lub http://www.labiennale.org/en/Home.html.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij