Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Vu─Źko z karabinem na ramieniu

Tury┼Ťci zadowalaj─ů si─Ö p┼éytk─ů narracj─ů, dlatego kupuj─ů wojenne pami─ůtki. Mieszka┼äcy Sarajewa doskonale zdaj─ů sobie z tego spraw─Ö, wi─Öc sprzedaj─ů turystom to, co tamci chc─ů kupi─ç. Ko┼éo si─Ö zamyka.

Zniszczone muzeum Igrzysk Olimpijskich w Sarajewie


991 dni trwa┼éo obl─Ö┼╝enie Sarajewa. By┼éo najd┼éu┼╝szym obl─Ö┼╝eniem miasta w Europie po II wojnie ┼Ťwiatowej. Szacuje si─Ö, ┼╝e podczas jego trwania zgin─Ö┼éo oko┼éo 10 tys. ludzi, w tym oko┼éo 1,5 tys. dzieci. W czwartym tygodniu obl─Ö┼╝enia sp┼éon─Ö┼éo muzeum XIV Zimowych Igrzysk Olimpijskich, kt├│re ledwie osiem lat wcze┼Ťniej odby┼éy si─Ö w Sarajewie ÔÇô budynek, kt├│ry przedstawia┼é opowie┼Ť─ç, na kt├│rej mieszka┼äcy Bo┼Ťni mogli zbudowa─ç now─ů to┼╝samo┼Ť─ç. Dzi┼Ť nie o fantastycznej olimpiadzie rozmawiaj─ů tury┼Ťci odwiedzaj─ůcy Sarajewo i nie z ni─ů kojarz─ů Bo┼Ťni─Ö obywatele pa┼ästw Europy Zachodniej. Dzi┼Ť, gdy s┼éyszymy Sarajewo, przed oczyma widzimy przede wszystkim wojn─Ö.
Olimpiada w Sarajewie by┼éa kr├│tka – trwa┼éa 11 dni (dla por├│wnania Euro 2012 by┼éo o prawie dwa tygodnie d┼éu┼╝sze). C├│┼╝ to jednak by┼éo za 11 dni? Z opowie┼Ťci mieszka┼äc├│w nie tylko Sarajewa, nawet nie tylko Bo┼Ťni, ale ca┼éych Ba┼ékan├│w, wy┼éania si─Ö obraz niemal idylliczny. Zapewne dramatyczne wspomnienia z lat 90. wzmacniaj─ů legend─Ö olimpijskich wspomnie┼ä, odbieraj─ůc im przy tym troch─Ö wiarygodno┼Ťci. Bior─ůc jednak na to poprawk─Ö, Sarajewo, o kt├│rym we wst─Öpie do swojej ksi─ů┼╝ki ÔÇô ÔÇ×Zabijanie SarajewaÔÇŁ┬áÔÇô Zelejko Vukovi─ç pisa┼é, ┼╝e najpe┼éniej realizowa┼éa si─Ö w nim idea Jugos┼éawii┬áÔÇô wielokulturowego, otwartego na inno┼Ť─ç i tolerancyjnego spo┼éecze┼ästwa, pokaza┼éo si─Ö ┼Ťwiatu ze swojej najlepszej strony. Olimpiada w 1984 roku by┼éa spektakularnym, organizacyjnym sukcesem. Posta─ç Vu─Źka, olimpijskiej maskotki, kt├│ra we wst─Öpie do transmisji z Olimpiady przelatywa┼éa na nartach ┼Ťwiat, krzycz─ůc ÔÇ×SarajewooooooÔÇŁ, zosta┼éa w pami─Öci pokolenia, kt├│re mia┼éo wtedy po kilkana┼Ťcie i dwadzie┼Ťcia kilka lat. Pierwszy raz olimpiada odby┼éa si─Ö w tak biednym mie┼Ťcie. Ogromnym wysi┼ékiem zwyczajnych mieszka┼äc├│w Sarajewa i instytucji pa┼ästwowych uda┼éo si─Ö, w┼éa┼Ťciwie od zera, przygotowa─ç kompletn─ů olimpijsk─ů infrastruktur─Ö. Wysi┼éek ten zosta┼é jednak roztrwoniony zaledwie kilka lat po pami─Ötnej olimpiadzie.
 
Dzisiejszy system polityczny Bo┼Ťni powsta┼é w 1995 roku na mocy porozumienia pokojowego w Dayton w Stanach Zjednoczonych. Narody ba┼éka┼äskie, wycie┼äczone wojn─ů mi─Ödzy sob─ů i z wojskami ONZ, by┼éy gotowe przysta─ç na dowolne warunki zaproponowane przez Amerykan├│w. Trzy zwa┼Ťnione narody pozosta┼éy w granicach jednego pa┼ästwa, podzielonego na dwie cz─Ö┼Ťci ÔÇô Federacj─Ö Bo┼Ťni i Hercegowiny i Republik─Ö Serbsk─ů. Dzi┼Ť obowi─ůzuje tam zapewne jeden z najbardziej skomplikowanych system├│w politycznych na ┼Ťwiecie. W┼éadz─Ö sprawuje prezydium, sk┼éadaj─ůce si─Ö z przedstawicieli trzech narod├│w wchodz─ůcych w sk┼éad Bo┼Ťni i Hercegowiny, kt├│re wojowa┼éy ze sob─ů w latach 1992-1995 ÔÇô Boszniak├│w (czyli muzu┼éman├│w i ludzi wychowanych w muzu┼éma┼äskiej tradycji, dzi┼Ť cz─Östo niewierz─ůcych), Serb├│w i Chorwat├│w. Co osiem miesi─Öcy zmienia si─Ö przewodnicz─ůcy prezydium, by reprezentanci wszystkich narod├│w mieli taki sam udzia┼é w sprawowaniu rz─ůd├│w. Przez lata po wojnie faktyczn─ů w┼éadz─Ö stanowi┼é reprezentant spo┼éeczno┼Ťci mi─Ödzynarodowej, delegowany przez ONZ, jednak ju┼╝ od dawna, cho─ç jego stanowisko nadal istnieje, nie anga┼╝uje si─Ö on w polityk─Ö pa┼ästwa. Za wi─Ökszymi wp┼éywami wsp├│lnoty mi─Ödzynarodowej na polityk─Ö kraju t─Öskni dzi┼Ť wielu mieszka┼äc├│w Bo┼Ťni, poniewa┼╝ by┼é to czas najwi─Ökszego rozwoju oraz najbardziej konsekwentnej i sp├│jnej polityki wewn─Ötrznej od czasu rozpadu Jugos┼éawii. Jak bardzo dzi┼Ť polityczny system Bo┼Ťni i Hercegowiny jest dysfunkcyjny, zobaczy─ç mo┼╝na na przyk┼éadzie zarz─ůdzania szkolnictwem. W ca┼éej Bo┼Ťni, na r├│┼╝nych szczeblach administracyjnych, funkcjonuje 14 ministr├│w odpowiedzialnych za edukacj─Ö. ┼üatwo sobie wyobrazi─ç, ┼╝e ich kompetencje nierzadko mieszaj─ů si─Ö ze sob─ů.
Perspektywa pojednania mi─Ödzy walcz─ůcymi w wojnie stronami jest bardzo odleg┼éa. W┼éadz─Ö sprawuj─ů partie nacjonalistyczne. Ani w┼éadza, ani w┼éa┼Ťciwie ca┼éa klasa polityczna nie d─ů┼╝y do og├│lnonarodowego porozumienia. Jedyn─ů nadziej─Ö daj─ů oddolne inicjatywy spo┼éeczne. Jedn─ů z nich jest festiwal film├│w o prawach cz┼éowieka, organizowany co roku w Sarajewie – Pravo Ljudski, kt├│remu towarzysz─ů warsztaty dla m┼éodzie┼╝y prowadzone nie tylko w stolicy, ale te┼╝ w mniejszych bo┼Ťniackich miejscowo┼Ťciach. Dzi─Öki podobnym przedsi─Öwzi─Öciom m┼éodzi ludzie, uczniowie szk├│┼é niepami─Ötaj─ůcy wojny nie maj─ů tak g┼é─Öboko zakorzenionych uraz├│w. Jednak sama Bo┼Ťnia jest w znacznie mniejszym stopniu przemieszana etnicznie ni┼╝ przed wojn─ů, wi─Öc m┼éodzi Boszniacy znacznie rzadziej znaj─ů si─Ö, ze swoimi r├│wie┼Ťnikami – Chorwatami i Serbami. W samym Sarajewie przed wojn─ů ┼╝y┼éo oko┼éo 20% Serb├│w, dzi┼Ť jest ich tam niewiele ponad 5%. W┼éa┼Ťciwie nie istnieje wsp├│lna to┼╝samo┼Ť─ç narodowa mieszka┼äc├│w Bo┼Ťni i Hercegowiny
 

Gad┼╝ety wojenne sprzedawane w Sarajewie


Muzu┼éma┼äska, handlowa dzielnica, najstarsza cz─Ö┼Ť─ç Sarajewa – Bascarsiji – pe┼éna jest stragan├│w z pami─ůtkami. Du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç z nich to pami─ůtki wojenne. D┼éugopisy skonstruowane z ┼éusek po nabojach, he┼émy, mundury ┼╝o┼énierzy bo┼Ťniackich z czasu ostatniej wojny i koszulki z nacjonalistycznymi has┼éami ciesz─ů si─Ö du┼╝ym powodzeniem. Ogromna cz─Ö┼Ť─ç turyst├│w przyje┼╝d┼╝aj─ůcych do Sarajewa poszukuje w nim przede wszystkim wojny. To w┼éa┼Ťnie ta tragiczna cz─Ö┼Ť─ç historii miasta sprowadza ich do Bo┼Ťni. Ich ch─Ö─ç zobaczenia wojny rzadko zwi─ůzana jest z potrzeb─ů upami─Ötnienia ofiar czy chwili zadumy nad przyczynami tragicznej historii. Wielu turyst├│w nie chce zrozumie─ç, ani uczci─ç pami─Öci. Zadowalaj─ů si─Ö p┼éytk─ů narracj─ů, dlatego kupuj─ů wojenne pami─ůtki. Mieszka┼äcy Sarajewa doskonale zdaj─ů sobie z tego spraw─Ö, wi─Öc sprzedaj─ů turystom to, co tamci chc─ů kupi─ç. W ten spos├│b wzmacniaj─ů skojarzenia Sarajewa z wojn─ů, wok├│┼é niej buduj─ů wizerunek Bo┼Ťni na zewn─ůtrz i zwi─Ökszaj─ů popyt na wojenne gad┼╝ety. Ko┼éo si─Ö zamyka.
Walki w Chorwacji zacz─Ö┼éy si─Ö rok wcze┼Ťniej ni┼╝ wojna w Bo┼Ťni. Scenariusz by┼é podobny –┬áChorwacja og┼éosi┼éa niepodleg┼éo┼Ť─ç, co nie spotka┼éo si─Ö z przychyln─ů reakcj─ů Serb├│w. Rozpocz─Ö┼éa si─Ö wojna mi─Ödzy Armi─ů Chorwacji a armi─ů Republiki Serbskiej Krajiny (Krajina to region w Chorwacji, zamieszkany w wi─Ökszo┼Ťci przez Serb├│w, w kt├│rym, po og┼éoszeniu niepodleg┼éo┼Ťci przez Chorwacj─Ö, Serbowie proklamowali powstanie w┼éasnego pa┼ästwa ÔÇô Republiki Serbskiej Krajiny) i Jugos┼éowia┼äsk─ů Armi─ů Ludow─ů. Walki sko┼äczy┼éy si─Ö w tym samym momencie w Chorwacji, co w Bo┼Ťni. Mimo to, z Chorwacj─ů wi─ů┼╝─ů si─Ö zupe┼énie inne skojarzenia. Gdy zamkn─Ö oczy i pomy┼Ťl─Ö o Chorwacji, zobacz─Ö rajskie pla┼╝e, palmy, s┼éo┼äce i dziewczyny w bikini. Tanie, nadmorskie wakacje wypar┼éy z wyobra┼║ni krwaw─ů wojn─Ö i masowe ludob├│jstwa. Tymczasem Sarajewo i Bo┼Ťni─Ö wci─ů┼╝ dotyka wojenny stygmat, od kt├│rego, zmierzaj─ůca do Unii Europejskiej Chorwacja jest w┼éa┼Ťciwie wolna. Czy wynika to jedynie z lepszej struktury i kondycji pa┼ästwa Chorwat├│w? A mo┼╝e popkulturowy przekaz i my sami obarczamy Sarajewo i Bo┼Ťni─Ö wojennym brzemieniem?
 
Chorwacja jest jednym z najcz─Ö┼Ťciej odwiedzanych przez Polak├│w kraj├│w nadmorskich. Na pla┼╝ach w okolicach Dubrownika mo┼╝na spotka─ç rzesze rodak├│w, sp─Ödzaj─ůcych na Ba┼ékanach stosunkowo tanie, rodzinne wakacje. Fantastyczna chorwacka przyroda sprzyja popularno┼Ťci tamtejszych o┼Ťrodk├│w. Czemu jednak Polacy, kt├│rzy na wakacje przyje┼╝d┼╝aj─ů do Chorwacji, nie mieliby sp─Ödza─ç ferii na olimpijskich stokach Bjelasnicy i Jahoriny, oddalonej 20 kilometr├│w od Sarajewa? Mo┼╝e w┼éa┼Ťnie Polacy mogliby stanowi─ç turystyczne zaplecze tego miasta? Oczywi┼Ťcie, nie rozwi─ů┼╝e to skomplikowanych problem├│w Bo┼Ťni i Hercegowiny, ale mo┼╝e podreperowa─ç fataln─ů sytuacj─Ö ekonomiczn─ů kraju i pom├│c w zmianie wizerunku tego pi─Öknego kraju w Europie. W ka┼╝dym razie warto spr├│bowa─ç.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś