fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Voelkel: Je艣li nie zmienimy podej艣cia do konsumpcji, to zniszczymy planet臋

Model kapitalizmu, kt贸rego uczyli艣my si臋 od 1989 roku, uznawa艂 za rozw贸j rosn膮c膮 produkcj臋, sprzeda偶 i konsumpcj臋. Podsycali艣my reklamami kolejne zakupy, wzmacniali艣my chciwo艣膰 i ch臋膰 posiadania. To droga do zag艂ady 偶ycia na ziemi. Musimy zawr贸ci膰.
Voelkel: Je艣li nie zmienimy podej艣cia do konsumpcji, to zniszczymy planet臋
ilustr.: Katarzyna Kostecka

Z Piotrem Voelkelem, za艂o偶ycielem Grupy Kapita艂owej VOX i wsp贸艂za艂o偶ycielem Uniwersytetu SWPS, rozmawia Ignacy Dudkiewicz i Szymon R臋bowski.

S艂uchali艣my pana wypowiedzi na Open Eyes Economy Summit w Krakowie, w kt贸rej por贸wna艂 pan w艂asne pokolenie do kret贸w, a m艂odych ludzi do jask贸艂ek. O co w艂a艣ciwie chodzi?

Sam jestem kretem. Wychowa艂em si臋 w PRL-u, wok贸艂 kr贸lowa艂a socjalistyczna bieda, zamkni臋te granice, cenzura. Je艣li chcia艂em mie膰 samochodzik, to musia艂em go sobie zrobi膰. Jak chcia艂em mie膰 rower, to musia艂em umie膰 go z艂o偶y膰, a potem o niego dba膰. Wielu rzeczy po prostu nie by艂o, 偶y艂em w czasach niedostatku. Pierwsz膮 prywatn膮 dzia艂alno艣膰 zacz膮艂em w 1979 roku, z przekonaniem, 偶e je艣li nie b臋d臋 ci臋偶ko pracowa艂, to zawsze b臋d臋 偶y艂 skromnie.

Podobne przekonanie mia艂a znaczna cz臋艣膰 spo艂ecze艅stwa. Po prze艂omie 1989 roku pojawi艂y si臋 nowe mo偶liwo艣ci. Niekt贸rzy zak艂adali biznesy, inni szli do nich pracowa膰 z prze艣wiadczeniem, 偶e chc膮 pracowa膰 w dobrej firmie, pracowa膰 wi臋cej i zarabia膰 wi臋cej. To by艂a cz臋sto praca ponad dawne standardy, d艂u偶sza ni偶 8 godzin dziennie, byli艣my聽 przekonani, 偶e w ten spos贸b dojdziemy do komfortu i dobrobytu. Mieli艣my sta膰 si臋 drug膮 Japoni膮.

Dobrobytu i komfortu, czyli?

Dla nas 鈥 kret贸w 鈥 偶yciowy sukces by艂 definiowany przez wymarzony samoch贸d i kolorowy telewizor, zagraniczne wycieczki, wi臋ksze mieszkanie, dom z ogrodem. Dla tych d贸br byli艣my w stanie ry膰 pod ziemi膮, gryz膮c beton. Trzymaj膮c si臋 tej metafory, mo偶na powiedzie膰, 偶e po nas pojawi艂y si臋 myszki 鈥 pokolenie naszych dzieci, kt贸re gdzie艣 w oddali zobaczy艂o ju偶 s艂o艅ce, ale trzyma艂o si臋 w艂asnych norek i szuka艂o ziarenek, chomikowa艂o. Wiedzieli, 偶e sukces trzeba wypracowa膰, pami臋tali ograniczenia, chcieli 偶y膰 lepiej. Razem stworzyli艣my 艣wiat, w kt贸rym jest masa wszelkich d贸br, 偶yjemy w czasach nadprodukcji i zach艂annej konsumpcji. Granice s膮 otwarte, a tanie linie lotnicze pozwalaj膮 zwiedza膰, podbija膰 艣wiat, studiowa膰 i pracowa膰 w wielu miejscach w zjednoczonej Europie.

Pokolenie Z to jask贸艂ki, kt贸re wychowa艂y si臋 w 艣wiecie zalewanym wieloma produktami, akcjami promocyjnymi, kt贸re 偶yj膮 od urodzenia w wolnym 艣wiecie bez granic. Nie musz膮 i nie chc膮 偶y膰 po to, aby od rana do nocy pracowa膰. Chc膮 pracowa膰 tylko tyle, aby 偶y膰. To my i nasze dzieci 鈥 wiele naszych wysi艂k贸w i stara艅 鈥 da艂y im ten komfort.

Dlaczego jask贸艂ki?

Bo kochaj膮 przestrze艅, otwarty 艣wiat i swobod臋 w korzystaniu z jego mo偶liwo艣ci. Bo ceni膮 czas wolny, w艂asne pasje, hobby, a Internet da艂 im dost臋p do wielu niegdy艣 cenzurowanych i niedost臋pnych zasob贸w.

Wiem, 偶e nasze priorytety s膮 inne, ale chc臋 ich rozumie膰, mie膰 z nimi kontakt, wsp贸艂pracowa膰 i wiele si臋 od nich nauczy膰.

Jak scharakteryzowa艂by pan pokolenie Z?

Inaczej ustawiaj膮 priorytety w 偶yciu. Dobra praca jest dla nich istotnym elementem, ale nie jest najwa偶niejsza. S膮 inne wa偶ne rzeczy, kt贸re oferuje 艣wiat i z kt贸rych chc膮 korzysta膰. Pojawiaj膮 si臋 napi臋cia w relacjach z szefami, kt贸rzy zwykle s膮 starsi i inaczej widz膮 priorytety. Trudno im zrozumie膰, 偶e wa偶niejsza jest lekcja jogi ni偶 pilne zadanie w pracy.

Tu dochodzi do konfliktu?

Tak. Ale narasta u mnie przekonanie, 偶e nie zawsze my starsi mamy racj臋. Czas, kiedy sukces polega艂 na tym, aby produkowa膰 i sprzedawa膰 wi臋cej i wi臋cej, powinien odej艣膰. To by艂a z艂a, niszcz膮ca 艣wiat droga chciwo艣ci i marnotrawstwa. Szcz臋艣cie nie musi polega膰 na ci膮g艂ym kupowaniu i konsumowaniu. Pytanie wi臋c brzmi, jak przeorganizowa膰 prac臋, by porozumie膰 si臋 mimo r贸偶nicy perspektyw. Spotkanie z m艂odymi lud藕mi w firmie wymaga zmiany w sposobie nadawania zadaniom priorytet贸w. Przecie偶 ci m艂odzi ludzie te偶 s膮 odpowiedzialni, maj膮 swoje marzenia, warto艣ci, s膮 gotowi do po艣wi臋ce艅, to my musimy ich zrozumie膰 i znale藕膰 wsp贸ln膮 drog臋, szuka膰 kompromis贸w i przyj膮膰, 偶e nie zawsze mamy racje. To te偶 szansa dla nas, dla 艣wiata, bo 艣wiat, kt贸ry teraz budujemy, b臋dzie 艣wiatem jask贸艂ek. Nie potrzeba nowych kretowisk. Ca艂a moja opowie艣膰 o kretach i jask贸艂kach ma zmieni膰 my艣lenie starszego, mojego pokolenia. Chc臋 podziwia膰 jask贸艂ki, wspiera膰 je w ich ciekawym, innym, lepszym 偶yciu i nie narzeka膰, 偶e nie chc膮 偶y膰 w kretowisku.

M贸wi si臋, 偶e jeste艣 stary, kiedy krytykujesz m艂odych, dop贸ki krytykujesz starszych, jeste艣 m艂ody. Chc臋 zachowa膰 m艂odo艣膰.

No dobrze, ale sk膮d bior膮 si臋 te r贸偶nice w podej艣ciu do 偶ycia?

Postawa cz艂owieka zale偶y mi臋dzy innymi od okoliczno艣ci. Kiedy na p贸艂kach by艂 tylko ocet, musia艂em pracowa膰 po 12 godzin na dob臋, 偶eby raz na jaki艣 czas kupi膰 dzieciom czekolad臋 w Pewexie albo przywie藕膰 im banana z Berlina. Musia艂em za to zap艂aci膰 ponadprzeci臋tnym wysi艂kiem. Dzisiaj nie ma powodu, 偶eby praca tak bardzo dominowa艂a nad naszym 偶yciem. Tym bardziej w kontek艣cie automatyzacji, robotyzacji i sztucznej inteligencji. Pojawi si臋 kompletnie nowa hierarchia warto艣ci, w kt贸rej praca nie b臋dzie najwa偶niejsza.

M贸wi pan o tyraniu ponad miar臋 w celu osi膮gni臋cia dobrobytu. M贸wi pan te偶 o gospodarce nadprodukcji. To model, kt贸ry prowadzi nas do katastrofy klimatycznej. By膰 mo偶e wi臋c inna perspektywa m艂odych wynika r贸wnie偶 ze 艣wiadomo艣ci tego zagro偶enia, ch臋ci przeciwdzia艂ania zmianom klimatu, kt贸ra jednocze艣nie 艂膮czy si臋 ze strachem, 偶e 艣wiat mo偶e si臋 sko艅czy膰?

呕eby by膰 jask贸艂k膮 i fruwa膰, lepiej mie膰 mniej baga偶u. W zwi膮zku z tym m艂odzi ludzie nie widz膮 potrzeby gromadzenia r贸偶nych produkt贸w i gad偶et贸w. Nie czuj膮 konieczno艣ci 鈥瀔reciego鈥 dorabiania si臋, bo ich wolno艣膰 polega na tym, 偶e maj膮 mniej. Ro艣nie akceptacja dla korzystania z wielu d贸br tylko czasowo, bez ich kupowania i posiadania.

Na to rzeczywi艣cie nak艂adaj膮 si臋 wyzwania globalne. Je艣li ludzie nie zmieni膮 podej艣cia do konsumpcji, to zniszczymy planet臋. Rewolucja, kt贸ra przychodzi od m艂odych, ma wi臋c sens. Po pierwsze, mniej znaczy lepiej. A po drugie, musimy produkowa膰 rzeczy zdecydowanie wy偶szej jako艣ci, kt贸re b臋d膮 s艂u偶y艂y ca艂e 偶ycie, a by膰 mo偶e przeka偶emy je dzieciom i wnukom. Model kapitalizmu, kt贸rego uczyli艣my si臋 od 1989 roku i kt贸ry pr贸bowali艣my kopiowa膰, uznawa艂 za sukces i rozw贸j rosn膮c膮 produkcj臋, sprzeda偶, konsumpcj臋. Podsycali艣my reklamami kolejne zakupy, wzmacniali艣my chciwo艣膰 i ch臋膰 posiadania. Wiele produkt贸w mia艂o zakodowan膮 swoj膮 偶ywotno艣膰 na kilka lat, a potem nale偶a艂o je wyrzuci膰, bo nie by艂o ju偶 gwarancji i cz臋艣ci. W modzie wymy艣lono 6 sezon贸w, aby ci膮gle kreowa膰 nowe potrzeby i kolejne zakupy.

Przejawem dobrobytu by艂a zmiana auta co kilka lat. Szef firmy w Niemczech uwa偶a艂, 偶e codziennie musi mie膰 nowy krawat, moda wymusza艂a zmian臋 mebli co 3-5 lat. To droga do upadku naszej cywilizacji i zag艂ady 偶ycia na ziemi. Musimy zawr贸ci膰.

Trzeba projektowa膰 i produkowa膰 wyroby wysokiej jako艣ci, oferowa膰 serwis, kt贸ry daje produktom nie艣miertelno艣膰. A to otworzy realne mo偶liwo艣ci ku temu, 偶eby pracowa膰 mniej.

Zamiany w modelu produkcji powinny zmieni膰 wi臋c tak偶e model pracy, ale i konsumpcji.

Dzi艣 鈥損opatrzmy na chocia偶by firm臋 Patagonia 鈥 posiadanie u偶ywanych przedmiot贸w staje si臋 modne. Dodatkow膮 warto艣ci膮 jest to, 偶e za u偶ywanym ubraniem stoi historia, a noszenie ich jest manifestacj膮 wyznawania okre艣lonych warto艣ci. W tym sensie pokolenie Z nie tyle manifestuje niech臋膰 do wysi艂ku, co przedstawia zupe艂nie inn膮 filozofi臋, w kt贸rej, je艣li mniej konsumujemy, to mo偶emy mniej pracowa膰 i mamy za to czas na rozw贸j osobisty, budowanie relacji czy aktywno艣膰 fizyczn膮.

Poruszy艂 pan jednak jeszcze jeden temat: czy m艂ode pokolenie si臋 boi?

Boi si臋 鈥 i jest to w pe艂ni zrozumia艂e. Wysoki poziom depresji, obawy przed 偶yciem i trudno艣ciami s膮 uzasadnione. Nasze modele wychowania i edukacji nie wspieraj膮 m艂odych w walce z l臋kiem. Ci膮gle jeszcze w wielu domach dzieci s膮 bite, a w szko艂ach motywuje si臋 je, strasz膮c i poganiaj膮c. Kluczem do szcz臋艣liwego 偶ycia jest umiej臋tno艣膰 uporania si臋 z w艂asnym l臋kiem.

Co w tym pomaga?

Trzeba zrobi膰 wszystko, 偶eby rozwija膰 w m艂odym pokoleniu umiej臋tno艣ci, poniewa偶 s膮 one jednym z najlepszych lekarstw na l臋ki. Kiedy co艣 umiem, to mniej si臋 boj臋, przybywa odwagi. Dzieci w fi艅skich podstaw贸wkach ucz膮 si臋, jak naprawi膰 偶elazko, zacerowa膰 skarpet臋, wyprasowa膰 koszul臋, zrobi膰 spaghetti, z艂o偶y膰 latawca czy karmnik dla ptak贸w. Po przej艣ciu takiej szko艂y cz艂owiek si臋 mniej boi, bo du偶o umie. W pracy z l臋kiem bardzo pomaga te偶 to, 偶e jeste艣my komu艣 potrzebni. Warto by膰 po偶ytecznym i pomaga膰 innym. Jestem potrzebny, wi臋c jestem co艣 wart.

A l臋k, z kt贸rym sobie nie radzimy, ma konsekwencje nie tylko osobiste, ale r贸wnie偶 spo艂eczne. 呕ycie w l臋ku prowadzi do tego, 偶e szukamy kogo艣, kto si臋 nami zaopiekuje. Tak rosn膮 w si艂臋 sekty, dyktatury, populi艣ci. Obiecuj膮 bezpiecze艅stwo i zabieraj膮 wolno艣膰. Tak topnieje demokracja, znika r贸偶norodno艣膰, rosn膮 w si艂臋 struktury totalitarne, kt贸re siej膮 l臋k i opisuj膮 ci膮gle nowe zagro偶enia. Buduj膮 elektorat, kt贸ry ma wsp贸lne l臋ki, bo 艂膮czy go wsp贸lny wr贸g.

Ceni臋 wolno艣膰, lubi臋 dyskusje, r贸偶nice pogl膮d贸w, r贸偶norodno艣膰. Uwa偶am, 偶e bardzo wa偶ne jest wspieranie m艂odych w walce z l臋kiem na wszystkich etapach edukacji, bo tylko wtedy b臋d膮 otwarci na dialog. L臋k mo偶na pokona膰.

Jakie to narz臋dzia poza umiej臋tno艣ciami?

Jest kilka dr贸g. Jedn膮 z nich jest pobudzanie ciekawo艣ci, kt贸ra pozwala pokona膰 l臋k i ruszy膰 w 艣wiat szeroki. Poznawa膰 innych ludzi, odmienne pogl膮dy, odkrywa膰, 偶e zmiana nie musi by膰 zagro偶eniem. Jest te偶 wiele narz臋dzi wywodz膮cych si臋 z psychologii. Uczymy tego student贸w na SWPS. Pokazujemy, jak radzi膰 sobie z w艂asnym stresem i s艂abo艣ciami oraz jak budowa膰 lepsze relacje spo艂eczne. Pomagamy odzyska膰 poczucie warto艣ci. Po latach szkolnej edukacji zako艅czonej matur膮 cz臋sto trafiaj膮 do nas m艂odzi jakby prosto z ringu 鈥 poturbowani i poszarpani zar贸wno przez szko艂臋, rodzic贸w, jak i media spo艂eczno艣ciowe.

Kolejnym sposobem walki z l臋kiem jest bycie po偶ytecznym. Wystarczy wys艂ucha膰 kogo艣, kto tego potrzebuje, pom贸c w drobnych sprawach. Odkryjemy, 偶e jeste艣my potrzebni, a to oznacza, 偶e jeste艣my co艣 warci. Ograniczenie l臋ku i odbudowa poczucia warto艣ci to szansa na lepsze relacje z innymi, wsp贸艂prac臋, kooperacj臋. Taka wsp贸lnota nas wzmacnia i przybli偶a do tego, 偶e stajemy si臋 otwarci, odwa偶ni, odpowiedzialni. Te trzy warto艣ci s膮 na sztandarach i w sercu SWPS. Pokazujemy studentom, 偶e mog膮 co艣 da膰 innym i uczestniczy膰 w owocnej wymianie. Daj膮c, wiele dostaj膮. Wspieramy te偶 utalentowan膮 m艂odzie偶 w ramach Funduszu Stypendialnego Talenty. To cz臋sto wybitnie uzdolnione osoby, kt贸re bez naszej pomocy nie by艂yby w stanie pofrun膮膰 a偶 tak wysoko. L膮duj膮 na najlepszych uczelniach w 艣wiecie i Polsce. Dzi臋ki letnim i zimowym obozom buduj膮 przyjacielskie relacje. S膮 bardzo aktywni jako wolontariusze. Tworz膮 niezwykle kolorow膮 grup臋 os贸b z r贸偶nych dziedzin nauki i buduj膮 trwa艂e przyja藕nie. S膮 te偶 odpowiedzialni, odwa偶ni, otwarci i ciekawi 艣wiata. Maj膮 wiele sukces贸w. Jestem z nich dumny.

Czym w konkrecie przejawia si臋 ta edukacja wspieraj膮ca w odzyskiwaniu poczucia w艂asnej warto艣ci?

Najwyra藕niej wida膰 j膮 w School of Form 鈥 szkole projektant贸w, to niewielka cz臋艣膰 SWPS. Cz臋sto trafiaj膮 do niej ludzie wra偶liwi, delikatni 鈥 przemieleni przez szko艂臋, media spo艂eczno艣ciowe i trudne relacje z r贸wie艣nikami. Ich wra偶liwo艣膰 staramy si臋 nakierowa膰 na obserwacj臋 innych ludzi, poznawanie cudzych potrzeb i marze艅. Projekt ma by膰 odpowiedzi膮 na odkryte oczekiwania, a nie tylko projekcj膮 w艂asnych artystycznych idei. Uczymy przysz艂ych projektant贸w psychologii, antropologii, socjologii. Chcemy zaszczepi膰 w nich my艣lenie o 艣wiecie, umiej臋tno艣膰 obserwacji otoczenia i refleksji nad funkcjami, kt贸re ma spe艂nia膰 ich projekt. Do tego dochodz膮 umiej臋tno艣ci praktyczne. Studenci ucz膮 si臋 wielu rzemios艂: 艣lusarki, stolarki, ceramiki, krawiectwa. Odkrywaj膮, 偶e wiele rado艣ci daje zrobienie w艂asnor臋cznie nawet prostych przedmiot贸w. Umiej膮 wiele i znaj膮 ograniczenia technologii, r贸偶nych materia艂贸w. Pracuj膮 w zespo艂ach, kt贸re tworz膮, aby zrealizowa膰 du偶e, trudne projekty. Pokazujemy im problemy zwi膮zane ze zniszczeniem 艣rodowiska, uczymy projektowania w zgodzie z mo偶liwo艣ciami naszej planety.

Z tego, co pan m贸wi, wynika, 偶e to w walce z l臋kiem le偶y 藕r贸d艂o do zmiany spo艂ecznej.

Tak uwa偶am. To w sposobie my艣lenia jest 藕r贸d艂o zmiany postaw. Kto艣 wyl臋kniony przyjmie propozycj臋 dyktatora i odda swoje prawa i wolno艣膰 w zamian za obietnice bezpiecze艅stwa, za populistyczne nadzieje, 偶e sta膰 nas na wszystko, mo偶na bez ko艅ca 偶膮da膰, bud偶et to wytrzyma. S膮 kraje, w kt贸rych narasta wiara, 偶e wystarczy przypilnowa膰 ludzi, montowa膰 pods艂uchy, kamery i w ten spos贸b przy wykorzystaniu sprytnych algorytm贸w, gier i innych 艂apaczy naszej uwagi oraz sztucznej inteligencji zarz膮dza膰 milionami ludzi, ich emocjami i wyborami. Zagoni膰 ich do kretowiska. Kocham wolno艣膰 鈥 stawiam na jask贸艂ki mi臋dzy innymi dlatego, 偶e kiedy艣 偶y艂em i my艣la艂em inaczej. Ciesz臋 si臋 z tej zmiany. Kibicuj臋 jask贸艂kom, kt贸re chc膮 by膰 wolne, wspieram je, bo je艣li tutaj poczuj膮 si臋 藕le, polec膮 do innych, cieplejszych kraj贸w.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij