magazyn lewicy katolickiej

Uwaga! Seksualno艣膰 w natarciu

Otwarta debata o seksualno艣ci w og贸le, a seksualno艣ci kobiet tym bardziej, stanowi zagro偶enie dla warto艣ci konserwatywnych, na kt贸rych opiera si臋 obowi膮zuj膮ca wizja polskiej rodziny, a w dalszej kolejno艣ci po偶膮dana wizja polsko艣ci i pa艅stwa narodowego.
Uwaga! Seksualno艣膰 w natarciu
ilustr.: Natasza Kornobis

Od paru lat w艣r贸d polityk贸w Zjednoczonej Prawicy narasta poczucie zagro偶enia ze strony platform multimedialnych takich jak Netflix, HBO GO, VOD czy Amazon Prime. Platformy te, zdaniem polityk贸w takich jak Patryk Jaki czy Kamil Bortniczuk, deprawuj膮 m艂odzie偶, wpajaj膮 鈥瀕ewack膮 propagand臋鈥, winne s膮 鈥瀗achalnej promocji poprawno艣ci politycznej oraz lewicowej rewolucji moralnej鈥. G艂os w sprawie zatruwaj膮cej Polak贸w zachodniej seksualizacji zabra艂 te偶 ostatnio arcybiskup G膮decki, wini膮c Netflix za promocj臋 homoseksualizmu, hedonizmu i rozwi膮z艂o艣ci. Sprawa jest wi臋c powa偶na, tym bardziej, 偶e opr贸cz pozycji poruszaj膮cych kwestie oko艂o rasowe, na przyk艂ad dyskryminacji student贸w na tle rasowym na ameryka艅skich uniwersytetach, czy queerowe 鈥 r贸偶norodno艣ci to偶samo艣ci seksualnych, w ostatnich kilku latach, ku mojej naukowej uciesze, powstaje coraz wi臋cej film贸w i seriali traktuj膮cych tak偶e o szeroko poj臋tej niemonogamii konsensualnej 鈥 takiej, w kt贸rej wszystkie strony maj膮 pe艂n膮 wiedz臋 i 艣wiadomo艣膰, jakiego rodzaju jest to zwi膮zek, w pe艂ni taki uk艂ad akceptuj膮c.

Na wspomnianych platformach mo偶na znale藕膰 seriale i filmy o zwi膮zkach i otwartych ma艂偶e艅stwach na przyk艂ad 鈥濿anderlust鈥, 鈥濫asy鈥, 鈥濶ewness鈥 czy mi艂osnych tr贸jk膮tach: 鈥瀁ou, Me, Her鈥 (Netflix), 鈥濼rygonometry鈥 (HBO). Warto zwr贸ci膰 w tym miejscu uwag臋, 偶e serwisy te mierz膮 ogl膮dalno艣膰, bazuj膮c na algorytmach analizuj膮cych zainteresowanie spo艂eczne konkretn膮 tematyk膮 w danych grupach spo艂ecznych, zatem s膮 odzwierciedleniem aktualnych potrzeb spo艂ecznych (cz臋sto zr贸偶nicowanych wiekowo b膮d藕 klasowo).

Na stra偶y polsko艣ci i polskiej rodziny

Sk膮d jednak bierze si臋 tak silne poczucie zagro偶enia u wsp贸艂czesnej prawicy? U podstaw polskiej to偶samo艣ci narodowej le偶y rodzina. Jej dobrostan b臋dzie przedk艂adany nad dobrostan samej jednostki. Jak pisze socjolog Filip Schmidt (2015: 27), niewiele jest spo艂ecznych instytucji, kt贸re po pierwsze podlegaj膮 tak znacz膮cemu procesowi idealizacji i zawieraj膮 tak silny 艂adunek emocjonalny jak rodzina, po drugie stanowi膮 pole tak za偶artych walk ideologicznych i politycznych. Ka偶da przemiana jej formy jest podstaw膮 do obaw, potencjalnych konflikt贸w i napi臋膰 spo艂ecznych.

Dlatego, jak s艂usznie zauwa偶a antropolo偶ka Agnieszka Ko艣cia艅ska, tematy takie jak seksualno艣膰 konsekwentnie prowadz膮 do sporu o rodzin臋, o role p艂ciowe i wreszcie do sporu o polsko艣膰. Przyczyn powy偶szego spl膮tania poj臋膰 dostarcza klasyczna ju偶 dla nauk spo艂ecznych pozycja 鈥濭ender and nation鈥, autorstwa Niry Yuval Davis, w kt贸rej socjolo偶ka pokazuje, 偶e poj臋cia p艂ci i narodu s膮 ze sob膮 nierozerwalnie zwi膮zane (1997). Kobiety jako biologicznie predysponowane do rodzenia dzieci automatycznie wyst臋puj膮 w roli reproduktorek narodu, a tak偶e nosicielek tradycji narodowych. Zostaje na nie na艂o偶ona odpowiedzialno艣膰 za wsp贸lnot臋, ich cia艂a s艂u偶膮 pa艅stwu narodowemu, zatem ich seksualno艣膰 musi by膰 kontrolowana. Antropolo偶ka Paola Tabet (1996) pisze o niemo偶liwo艣ci rozr贸偶nienia tego, co 鈥瀗aturalne鈥 od tego, co 鈥瀔ontrolowane鈥, gdy przychodzi nam rozmawia膰 o reprodukcji. Reprodukcja zawsze zale偶na jest od spo艂ecznego, kulturowego i politycznego kontekstu, kt贸ry j膮 konstruuje. Kontynuacj膮 tej my艣li by艂oby stwierdzenie, i偶 cia艂o kobiety przestaje nale偶e膰 wy艂膮cznie do niej wraz z wej艣ciem w wiek reprodukcyjny. Samo poj臋cie to偶samo艣ci narodowej zasadza si臋 na prze艣wiadczeniu o jedno艣ci krwi i wsp贸lnocie gen贸w, a tak偶e wynikaj膮cej z niej ch臋ci utrzymania czysto艣ci krwi (Yuval Davis 1997). Chocia偶 poj臋cie czysto艣ci odnosi si臋 tu g艂贸wnie do poj臋cia krwi i zwi膮zanej z ni膮 eugeniki, obecnie rozszerza ona swoje znaczenie o warto艣ci i tradycje narodowe, kt贸re konstytuuj膮 wyobra偶enie to偶samo艣ci narodowej 鈥 w tym wypadku wyobra偶enie 鈥瀙olsko艣ci鈥.

Polsko艣膰 wedle rozumowania polityk贸w partii prawicowych i hierarch贸w Ko艣cio艂a katolickiego opiera si臋 na nie podlegaj膮cych negocjacji tradycyjnych warto艣ciach takich jak ma艂偶e艅stwo, religia czy rodzina nuklearna. To dlatego Patryk Jaki m贸wi o tym, 偶e musimy walczy膰 o dusze m艂odych, bo zachodnia, masowa, medialna socjalizacja zatruwa Polak贸w. Dlatego te偶 za przestrog臋 dla Polski s艂u偶膮 mu Wielka Brytania, maj膮ca niegdy艣 prawdziw膮, siln膮 konserwatywn膮 parti臋 (partia ta nadal rz膮dzi, ale zmieni艂a pogl膮dy w niekt贸rych sprawach), a teraz do szk贸艂 wprowadzaj膮ca nauki o budz膮cej trwog臋 nazwie gender. Gender, czyli p艂ci kulturowej 鈥 zbiorze cech, kt贸re kultura uwa偶a za kobiece i m臋skie oraz wynikaj膮cych z nich koncepcji r贸l p艂ciowych, do kt贸rych poprawnego odgrywania jeste艣my socjalizowani.

Za nauczk臋 dla Polski politykowi s艂u偶膮 te偶 Niemcy, w kt贸rych prawo dopuszcza adopcje dzieci przez pary homoseksualne (notabene prawo to zosta艂o zmienione przez niemieck膮 chadecj臋, a wi臋c parti臋 o konserwatywnym rodowodzie). Z tego samego powodu poj臋cia takie jak gender, edukacja seksualna, rodzicielstwo os贸b LGBT czy kobieca seksualno艣膰 powoduj膮 pop艂och, ch臋膰 obrony, natychmiastowe wyj臋cie miecza i zbroi i zg艂oszenie gotowo艣ci do walki w imi臋 normatywnej 鈥瀋zystej鈥 i 鈥瀗ieska偶onej鈥 polsko艣ci. Jest to wizja Polski oczywi艣cie szalenie krzywdz膮ca dla wszystkich tych, kt贸rzy do tego sztucznie jednolitego i normatywnego obrazka nie pasuj膮. Alternatywne formy rodzin takie jak rodziny z wyboru (zawierane niekoniecznie poprzez pokrewie艅stwo krwi, termin odnosi si臋 do r贸偶norodnych relacji intymnych zawieranych przez osoby nieheteronormatywne) s膮 negowane i postrzegane jako zagro偶enie dla jej chrze艣cija艅skiej formy usankcjonowanej przez pa艅stwo narodowe i opartej na zwi膮zku ma艂偶e艅skim kobiety i m臋偶czyzny 鈥 wspomnianej rodziny nuklearnej (Yuval Davis 1997; 2008). Je艣li bowiem tradycyjna rodzina nie jest jedyn膮 z mo偶liwych, znaczy to, 偶e niepodwa偶alne warto艣ci i autorytety, na kt贸rych opieramy nasz 艣wiatopogl膮d, mog膮 by膰 kontestowane, podwa偶one, a wi臋c r贸wnie偶 skonstruowane na nowo. I chocia偶 pozorne utrzymanie jednolitej wizji narodu pomaga w utrzymaniu binarnego podzia艂u i zarysowaniu granicy my-oni, to ku zaskoczeniu konserwatywnych polityk贸w, ani homoseksualno艣膰, ani niemonogamia nie przysz艂a do nas z Zachodu.

Agnieszka Graff i El偶bieta Korolczuk w artykule 鈥濭ender as 芦Ebola from Brussels禄: The Anticolonial Frame and the Rise of Illiberal Populism鈥 (2015) rekonstruuj膮 logik臋 przedstawicieli prawicy, kt贸ra opiera si臋 na prze艣wiadczeniu, 偶e szeroko rozumiany Zach贸d, reprezentowany przez Uni臋 Europejsk膮 i Bruksel臋, pr贸buje skolonizowa膰 Polsk臋 鈥 ostatni prawdziwy bastion chrze艣cija艅stwa w Europie 鈥 i usilnie pr贸buje doprowadzi膰 do rewolucji moralno-seksualnej oraz rozpadu prawdziwych warto艣ci, poprzez rozpoznanie poj臋膰 takich jak p艂e膰 kulturowa (gender) czy prawne uznanie zwi膮zk贸w nieheteronormatywnych. Polska dziennikarka Marzena Nykiel, autorka ksi膮偶ki o jak偶e no艣nym tytule 鈥濸u艂apka gender: kar艂y kontra or艂y: wojna cywilizacji鈥, tak pisze o obecnej sytuacji kulturowej:

鈥濼o wezwanie Polski do ratowania Zachodu. Przyjecha艂 Jan Sobieski do Wiednia ze swoj膮 kawaleri膮 i w ten spos贸b ocali艂 Zach贸d i ocali艂 chrze艣cija艅stwo. Teraz u naszych bram jest nowy wr贸g. Nowym wrogiem jest Wilhelm Reich i edukacja seksualna. 艢wiat patrzy na Polsk臋 z nadziej膮, 偶e Polska jeszcze raz ocali Zach贸d鈥 (Nykiel 2014, s. 305).

Jak s艂usznie diagnozuj膮 Graff i Korolczuk (2018), has艂a takie jak 鈥瀏ender鈥, 鈥瀒deologia gender鈥 czy 鈥瀏enderyzm鈥 staj膮 si臋 pustymi no艣nikami znacze艅 i synonimami dla demoralizacji, aborcji, nienormatywnej seksualno艣ci. Dodatkowo kojarzone s膮 z globalnymi neoliberalnymi elitami rzekomo kolonizuj膮cymi kraje Europy 艢rodkowo-Wschodniej. Por贸wnanie gender do afryka艅skiego 艣miertelnego wirusa Eboli, kt贸rego u偶y艂 Joseph Ratzinger, to wyj膮tkowo dobry przyk艂ad wzbudzania poczucia zagro偶enia oraz strategii zarz膮dzania spo艂ecznym strachem tak dobrze ostatnio sprawdzaj膮cymi si臋 w polskiej polityce. Ponownie metafora ska偶enia polsko艣ci odgrywa tu istotn膮 rol臋.

Chocia偶 osobom wyrzuconym poza nawias spo艂ecznej akceptacji nie jest 艂atwo 偶y膰 w Polsce, nie zmienia to jednak faktu, 偶e Polacy zawieraj膮 i b臋d膮 zawiera膰 zwi膮zki i zak艂ada膰 rodziny nieheteronormatywne. Podobnie jak te nie mieszcz膮ce si臋 w kulturowej normie monogamii. Prawd膮 jest, 偶e popularne platformy streamingowe, wychodz膮c naprzeciw zainteresowaniom widz贸w, przyczyniaj膮 si臋 do detabuizacji i naturalizacji temat贸w, kt贸re uznawane s膮 przez konserwatywn膮 cz臋艣膰 polskiego spo艂ecze艅stwa za nienormatywne 鈥 ergo lewicowe. Ponadto jako istotna cz臋艣膰 popkultury, pe艂ni膮 funkcj臋 edukacyjn膮, co potwierdza fakt, 偶e politycy i polityczki m艂odszego pokolenia zar贸wno z lewej, jak i prawej strony zabieraj膮c g艂os w kwestiach spo艂ecznych, takich jak na przyk艂ad zwi膮zki partnerskie powo艂uj膮 si臋 na Netflix, nie za艣 na badania naukowe. W styczniowym wywiadzie dla Gazety Wyborczej Franciszek Sterczewski zapytany o to, jak reaguje, gdy kto艣 m贸wi, 偶e to nie jest czas na poruszanie kwestii aborcji i ma艂偶e艅stw jednop艂ciowych odpowiedzia艂: 鈥濳a偶dy, kto tak m贸wi, wyra偶a brak empatii i 艣wiadomo艣ci, 偶e gdy te prawa cz艂owieka nie s膮 gwarantowane, to ludziom dzieje si臋 krzywda. By膰 mo偶e jest to kwestia pokoleniowa. Dla moich r贸wie艣nik贸w to, 偶e ka偶dy chce kocha膰 tak, jak czuje, i mie膰 prawo do w艂asnej to偶samo艣ci, jest spraw膮 oczywist膮鈥.

Gdy dziennikarz przypomina mu, 偶e kiedy艣 sam mia艂 z tym problem, Sterczewski odpowiada: 鈥瀂goda, ale pokolenie dwudziestolatk贸w ju偶 nie ma takich w膮tpliwo艣ci. Przez ostatnie lata mi臋dzy innymi dzi臋ki 芦RuPaul Drag Race禄 czy innym produkcjom dost臋pnym na Netflixie przeszli艣my jako spo艂ecze艅stwo wielk膮 lekcj臋 tolerancji. Skoro ja zmieni艂em zdanie, to starsi publicy艣ci i politycy te偶 mog膮鈥.

Netflix i HBO o niemonogamii

Jedn膮 z pierwszych pozycji, na jak膮 trafi艂am, poszukuj膮c temat贸w wielomi艂o艣ci we wsp贸艂czesnej popkulturze, jest ameryka艅ski film 鈥濶ewness鈥 Drake鈥檃 Doremusa z 2017 roku. Jest to opowie艣膰 o m艂odej Hiszpance i Amerykaninie, kt贸rzy poznaj膮 si臋 przez jedn膮 z popularnych aplikacji randkowych. Cho膰 pocz膮tkowo planowali niezobowi膮zuj膮ce spotkanie, zakochuj膮 si臋 w sobie i wchodz膮 w sta艂y zwi膮zek. Po jakim艣 czasie dochodzi do k艂贸tni, w skutek kt贸rej oboje si臋 zdradzaj膮. Nast臋pnego dnia, czuj膮c wyrzuty sumienia, wyznaj膮 sobie prawd臋. Nie chc膮 si臋 rozstawa膰, id膮 na terapi臋, kt贸ra owocuje pomys艂em na otwarcie zwi膮zku. Oboje zaczynaj膮 spotyka膰 si臋 z innymi lud藕mi, jednocze艣nie pozostaj膮c razem. Wracaj膮 do siebie na noc, opowiadaj膮c sobie o randkach, co pomaga wzbogaci膰 ich dotychczasowe 偶ycie seksualne 鈥 przez chwil臋 uk艂ad funkcjonuje bardzo dobrze. Po jakim艣 czasie jednak rodzi si臋 konflikt, jedna z os贸b zostaje zraniona, zrywaj膮 ze sob膮, by ponownie si臋 zej艣膰 i wr贸ci膰 do monogamicznego zwi膮zku. Spos贸b, w jaki opowiedziana jest historia, dodatkowo bior膮c pod uwag臋 wiek bohater贸w, przypomina raczej przypadkowy epizod, m艂odzie艅czy eksperyment, kt贸ry nie ma szans na powodzenie. Re偶yser wprowadza chwilowy element anarchii i chaosu, by ko艅cowo powr贸ci膰 do porz膮dku spo艂ecznego, nienegocjowalnych warto艣ci i znanej wszystkim spo艂ecznej normy. Daje widzowi zaspokoi膰 ewentualne potrzeby wychodz膮ce poza to, co akceptowane, jak gdyby chcia艂 go odwie艣膰 od realizowania podobnych pomys艂贸w w rzeczywisto艣ci. Film pe艂ni funkcj臋 fantazji seksualnej, przed kt贸rej realizacj膮 widz zostaje przestrze偶ony.

Odwa偶n膮, cho膰 nieco zbyt hollywoodzk膮 i przeestetyzowan膮 opowie艣ci膮 o zwi膮zku poliamorycznym, a konkretnie mi艂osnym tr贸jk膮cie, jest ameryka艅ski serial 鈥瀁ou, Me, Her鈥. Jack i Emma mieszkaj膮cy na bogatych przedmie艣ciach Portland wiod膮 u艂o偶one 偶ycie przedstawicieli klasy 艣redniej. Znudzeni swoim po偶yciem ma艂偶e艅skim decyduj膮 si臋 skorzysta膰 z us艂ug osoby do towarzystwa, m艂odej inteligentnej studentki psychologii 鈥 Izzy. Transakcja biznesowa z biegiem czasu przeradza si臋 w wzajemne zauroczenie, kt贸re jednak, bior膮c pod uwag臋 w艣cibskich s膮siad贸w wyznaj膮cych tradycyjne pogl膮dy, musi pozosta膰 w ukryciu. Za spraw膮 m艂odej psycholo偶ki ma艂偶e艅stwo zostaje wprowadzone w 艣wiat poliamorycznych relacji i mierzy si臋 zar贸wno z w艂asnymi uprzedzeniami, jak i reakcjami otoczenia. Relacja przeradza si臋 w d艂ugotrwa艂y poliamoryczny tr贸jk膮t pe艂en wyboj贸w, ale i wsp贸lnych decyzji 偶yciowych, r贸wnie偶 tych o 艣lubie we tr贸jk臋 oraz posiadaniu i wsp贸lnym wychowywaniu dziecka.

Ciekawsz膮 i nieco bardziej dojrza艂膮 opowie艣ci膮 o zwi膮zku w tr贸jk膮cie jest brytyjski mini-serial 鈥濼rygonometry鈥 z 2020 roku, dost臋pny na platformie HBO. Serial opowiada o afroameryka艅skiej parze 偶yj膮cej w Londynie, zmagaj膮cej si臋 z problemami finansowymi. Z tego powodu para poszukuje wsp贸艂lokatorki, kt贸ra b臋dzie dzieli艂a z nimi koszty wynajmu. Gemma i Kieran znajduj膮 Ray 鈥 francusk膮 p艂ywaczk臋 artystyczn膮, kt贸ra po wypadku rezygnuje ze sportowej kariery. Chocia偶 ich zwi膮zkowi opr贸cz pieni臋dzy zdaje si臋 niczego nie brakowa膰, stopniowo poznaj膮c Ray, zaprzyja藕niaj膮 si臋 z ni膮 i zakochuj膮 w sobie nawzajem. Jest to przyk艂ad niemonogamii konsensualnej, kt贸ra wchodzi do zwi膮zku tylnymi drzwiami, nieznana w teorii i nieplanowana. Bohaterzy 鈥濼rygonometrii鈥 nie s膮 bowiem zaznajomieni z konceptem etycznej niemonogamii czy poliamorii, nie s膮 wyposa偶eni w narz臋dzia, kt贸re pomog艂yby odnale藕膰 si臋 w takiej relacji. Zaskoczeni swoimi uczuciami zdaj膮 sobie spraw臋, 偶e chc膮 by膰 ze sob膮, ale to, na jakich zasadach ich zwi膮zek b臋dzie funkcjonowa艂, musz膮 wypracowa膰 sobie sami.

鈥濻ztuka kochania鈥 Michaliny Wis艂ockiej 鈥 ksi膮偶ka, film i odbi贸r spo艂eczny

W Polsce nadal brakuje pozycji, kt贸re jako g艂贸wn膮 tematyk臋 obra艂yby szeroko rozumiane zwi膮zki wychodz膮ce poza norm臋, w tym norm臋 monogamii. Jednak w 2017 roku ukaza艂 si臋 film Marii Sadowskiej o Michalinie Wis艂ockiej, jej 偶yciu osobistym i dorobku naukowym. W tym samym czasie wznowiono te偶 jej s艂ynn膮 ksi膮偶k臋 鈥濻ztuka kochania鈥. W dyskusjach, kt贸re wybuch艂y wok贸艂 filmu, g艂osy dzieli艂y si臋 na te, kt贸re ponownie okrzykn臋艂y Wis艂ock膮 matk膮 rewolucji seksualnej, tym razem widz膮c w niej r贸wnie偶 post臋pow膮 feministk臋, oraz te, kt贸re wytyka艂y palcami jej 偶ycie w tr贸jk膮cie.

呕ycie seksualne wychodz膮ce poza granice ma艂偶e艅stwa, szczeg贸lnie w przypadku kobiet, by艂o w czasach PRL ukrywane i jednoznacznie okre艣lane jako patologiczne (por贸wnaj Klich-Kluczewska 2015). Cho膰 sk膮din膮d wiadomo, 偶e praktykowanie wielomi艂o艣ci w r贸偶norakich konfiguracjach, na przyk艂ad w kr臋gach opozycji, zdarza艂o si臋 nierzadko, cho膰 ze wzgl臋du na obowi膮zuj膮ce normy by艂o tabuizowane.

Jak pisz臋 Ko艣cia艅ska w 鈥濸艂e膰, przyjemno艣膰, przemoc鈥 (2014), cho膰 ksi膮偶ka Wis艂ockiej (wydana jako ca艂o艣膰 dopiero w 1978 roku, wcze艣niej we fragmentach publikowana w 鈥濸erspektywach鈥) by艂a rewolucyjna, je艣li chodzi o otwarto艣膰 w tematyce seksu, czym wzbudzi艂a sprzeciw Ko艣cio艂a katolickiego i 艣rodowiska medycznego, by艂a tak偶e bardzo stereotypowa w kwestii postrzegania r贸l p艂ciowych. Radzi艂a kobietom bycie biernymi w sprawach seksualnych, odradza艂a emancypacj臋 jako szkodliw膮 dla spraw 艂贸偶kowych, a kobieco艣膰 艣ci艣le uto偶samia艂a z uleg艂o艣ci膮, bierno艣ci膮, podporz膮dkowaniem, macierzy艅stwem i sfer膮 rodzinn膮. Michalina Wis艂ocka wraz z m臋偶em Stanis艂awem Wis艂ockim otworzyli swoje ma艂偶e艅stwo z przyczyn seksualnych. Ich partnerk膮, a p贸藕niej tak偶e i biologiczn膮 matk膮 Krzysztofa (syna Stanis艂awa), by艂a wieloletnia przyjaci贸艂ka Wis艂ockiej 鈥 Wanda. W wywiadzie dla Du偶ego Formatu, kt贸rego w 2004 roku udzieli艂a Wis艂ocka, zapytana, czy tr贸jk膮t mia艂 uratowa膰 jej ma艂偶e艅stwo i czy w ten spos贸b pr贸bowa艂a zatrzyma膰 przy sobie m臋偶a, odpowiada:

鈥濶ie, tylko uwa偶a艂am, 偶e nam b臋dzie bardzo fajnie w tr贸jk臋. Ja si臋 z Wand膮 bardzo przyja藕ni艂am, a jego kocha艂am. Wanda mia艂a olbrzymi膮 wyobra藕ni臋 i ca艂e 偶ycie 偶e艣my sobie bajdy opowiada艂y. Wis艂ocki nic z tego nie rozumia艂: 芦A te偶 gadacie 鈥 m贸wi艂 鈥 nie wiadomo o czym禄. Poza tym by艂 jeszcze jeden element taki cichy, to, 偶e ona mia艂a cholerny temperament (seksualny), kt贸ry jemu pasowa艂, bo on te偶, owszem, mia艂, a ja – nie. No, nie mia艂am temperamentu鈥.

Za spraw膮 filmu 偶ycie i tworzony przez Wis艂ock膮 tr贸jk膮t na nowo sta艂y si臋 sensacj膮, ale r贸wnie偶 przyczynkiem do licznych ocen moralnych. 鈥濵y艣la艂a, 偶e do szcz臋艣cia trzeba trojga, zap艂aci艂a sowit膮 cen臋鈥, 鈥瀂amiast sztuki kochania opanowa艂a sztuk臋 k艂amania鈥, 鈥濲ej zwi膮zek z m臋偶em by艂 fars膮鈥, to tylko kilka cytat贸w z licznych artyku艂贸w, kt贸re powsta艂y na fali gor膮czki popremierowej. Wis艂ocka portretowana jest w nich jako wyemancypowana inteligentka i karierowiczka, migaj膮ca si臋 od domowych i ma艂偶e艅skich obowi膮zk贸w. W przytoczonych artyku艂ach cz臋sto dodatkow膮 rol臋 pe艂ni tak偶e g艂os Krysi Bielewicz, c贸rki Wis艂ockiej, kt贸ra traumatycznie wspomina swoje dzieci艅stwo. Narracja wok贸艂 偶ycia w tr贸jk膮cie brzmi jak przestroga dla wszystkich tych, kt贸rym wpad艂by do g艂owy podobny pomys艂. Cho膰 tr贸jk膮t Wis艂ockich z Wand膮 nie jest pewnie klasycznym przyk艂adem tr贸jk膮ta mi艂osnego, gdy偶 nie by艂o w nim wsp贸lnego zakochania wszystkich stron ani wsp贸lnego aktu seksualnego, film 鈥濻ztuka kochania鈥 jest jedynym wsp贸艂czesnym polskim filmem, kt贸ry porusza ten temat.

Seks, bro艅 Bo偶e, nie dla przyjemno艣ci

Przez pryzmat seksualno艣ci mo偶emy prze艣ledzi膰 ca艂y szereg kwestii spo艂ecznych. Seksualno艣膰 ujawnia bowiem to, w jaki spos贸b spo艂ecze艅stwo i kultura postrzegaj膮 rol臋 p艂ciowe, rodzin臋, a dalej nar贸d i zwi膮zan膮 z nim powinno艣膰 jednostki, r贸wnie偶 t臋 wobec wsp贸lnoty narodowej. Przez soczewk臋 seksualno艣ci mo偶na dostrzec te偶, jak bardzo to, co wydaje nam si臋 prywatne, momentalnie staje si臋 polityczne. Seksualno艣膰 kobiet w Polsce, podobnie jak samo ich cia艂o s膮 upolitycznione. Tematy te, poruszone w przestrzeni publicznej momentalnie wywo艂uj膮 sp贸r o granice wolno艣ci, kt贸ry poprzedza ca艂y szereg ocen moralnych, tego, co kobiecie wolno, czego nie wolno, co wypada, co nie wypada, co sob膮 reprezentuje i do jakich emocji i funkcji jest biologicznie predysponowana, i jak w zwi膮zku z tym powinna post臋powa膰, by przypadkiem nie wykroczy膰 poza granice normy i nie narazi膰 si臋 na ostracyzm. W obecnie obowi膮zuj膮cym podr臋czniku do 偶ycia w rodzinie autorstwa Teresy Kr贸l 鈥濿臋druj膮c ku doros艂o艣ci鈥 mo偶emy prze艣ledzi膰 kolejne, maj膮ce obowi膮zywa膰 kobiety, normy:

Przykazanie dziewictwa:

鈥濿iadomo jednak, 偶e nie chodzi tu tylko o ma艂y fa艂d b艂ony dziewiczej, ale o co艣 wi臋cej. To 芦co艣禄 to integralno艣膰 osoby ludzkiej. Integralny znaczy zwi膮zany z ca艂o艣ci膮; to dziewczyna, kt贸ra 芦nie rozmienia si臋 na drobne禄. Ona nale偶y do siebie i ca艂膮 siebie ofiaruje temu jednemu, ukochanemu na ca艂e 偶ycie. On r贸wnie偶 鈥 ca艂ego siebie dla niej鈥 (s.97);

Nast臋pnie pot臋pienie antykoncepcji:

鈥濻tosowanie 艣rodk贸w antykoncepcyjnych jest uzale偶nieniem losu swego i dziecka od techniki i farmacji. Je艣li pomimo stosowania antykoncepcji zaistnieje ci膮偶a, kobieta przenosi odpowiedzialno艣膰 za ten fakt na lekarza, kt贸ry zaleci艂 dany 艣rodek, lub producenta. Czuje si臋 oszukana, za艣 pocz臋te dziecko nazywa 芦wpadk膮禄 i traktuje jak intruza鈥 (s.154);

Przestroga przed pozama艂偶e艅skim seksem:

鈥濸ytanie o warunki podj臋cia wsp贸艂偶ycia seksualnego unaoczni艂o, 偶e najwy偶sz膮 akceptacj臋 seksu pozama艂偶e艅skiego wykazali uczniowie najs艂abiej ucz膮cy si臋, a najmniejsz膮 osoby wierz膮ce鈥 (s. 47);

I dalej, wniosek:

鈥瀂 powy偶szych rozwa偶a艅 jasno wynika, 偶e najw艂a艣ciwszym miejscem dla inicjacji seksualnej jest ma艂偶e艅stwo鈥 (s. 194).

Seks s艂u偶y prokreacji, kropka.

Od 2019 roku prowadz臋 etnograficzne badania na temat niemonogamii kobiet w Polsce. Moimi rozm贸wczyniami s膮 kobiety w wieku 27-49 lat (tak nakre艣lona grupa badawcza ma na celu obj膮膰 kobiety w wieku reprodukcyjnym, ale pomin膮膰 umowny wiek, kt贸ry mo偶na by by艂o nazwa膰 mianem m艂odzie艅czego wieku eksperymentalnego) z r贸偶nych cz臋艣ci kraju. Prowadzone przeze mnie badania wpisuj膮 si臋 w nurt bada艅 spo艂ecznych nad emocjami, a w tym mi艂o艣ci膮, seksualno艣ci膮 i intymno艣ci膮 w czasach (po)nowoczesnych. W szerszej perspektywie przygl膮dam si臋 przemianom obyczajowo艣ci i mam za zadanie pokaza膰 upolityczniony wymiar seksualno艣ci i rodziny we wsp贸艂czesnym spo艂ecze艅stwie polskim. Interesuje mnie to, w jaki spos贸b kobiety funkcjonuj膮 w relacji niemonogamicznej i w jaki spos贸b radz膮 sobie emocjonalnie z trudno艣ciami i wyzwaniami, jakie potencjalnie niesie za sob膮 taki typ relacji. Czemu decyduj膮 si臋 na taki uk艂ad? Jak dyskurs medialny i ko艣cielny wp艂ywa na przemiany obyczajowo艣ci dzi艣? Jak relacja niemonogamiczna jest odbierana spo艂ecznie? Jak prze偶ywane i definiowane s膮 emocje takie jak mi艂o艣膰, zazdro艣膰, zdrada? I cho膰 na wnioski jest jeszcze zdecydowanie za wcze艣nie, to mog臋 powiedzie膰, 偶e nie mam problem贸w ze znalezieniem rozm贸wczy艅 i 偶e ch臋tnie o tym m贸wi膮. Kobiety, niekiedy po ma艂偶e艅stwach lub d艂ugoletnich zwi膮zkach z jednym partnerem, podj臋艂y 艣wiadom膮 decyzj臋, by 偶y膰 w trwa艂ej wielo艣ci relacji. Nie jest to proste w kraju, w kt贸rym dewiacj膮 nazywa si臋 ka偶d膮 form臋 zwi膮zku inn膮 ni偶 heteronormatywna monogamia.

Opr贸cz wywiad贸w, analizy dyskursu historycznego i medialnego, do艂膮czam do bada艅 tak偶e reakcje mojego otoczenia 鈥 przyjaci贸艂, znajomych, ludzi, z kt贸rymi pracuj臋 鈥 na temat moich bada艅. Jest to 艣rodowisko szeroko poj臋tej wielkomiejskiej klasy 艣redniej, z kt贸rym dziel臋 kapita艂 kulturowy, spo艂eczny i czasem te偶 ekonomiczny. Gdy m贸wi臋, 偶e zajmuj臋 si臋 badaniem niemonogamii kobiet, okazuje si臋, 偶e wiele os贸b o deklarowanych lewicowych pogl膮dach w kwestiach obyczajowych pozostaje mocno konserwatywna. I pomimo tego, 偶e reakcje s膮 r贸偶ne, od negatywnych przez niezrozumienie, po ca艂kowicie pozytywne, to maj膮 jedn膮 cech臋 wsp贸ln膮 鈥 wszystkie koncentruj膮 si臋 g艂贸wnie na seksie. Wiele z nich zawiera te偶 w sobie natychmiastow膮 ocen臋 moraln膮. 鈥濶o nie wiem, to jest po prostu obrzydliwe, jak sobie pomy艣l臋, 偶e moja dziewczyna mia艂a/by tyle partner贸w seksualnych鈥, 鈥濼akie dewiacje, to nie jest nic nowego 鈥 w staro偶ytnym Rzymie to ju偶 wszystko by艂o i jako艣 nie zmieni艂o to kszta艂tu rodziny鈥, 鈥濼e偶 mo偶e chcia艂bym mie膰 tyle partnerek seksualnych, ale nie powiem mojej 偶onie, 偶e to jest normalny styl 偶ycia鈥, 鈥濧 ja to takim kobietom po prostu wsp贸艂czuj臋, bo to znaczy 偶e nie umiej膮 utrzyma膰 jednego faceta przy sobie i stworzy膰 z nim trwa艂ej relacji鈥, ale te偶 鈥濧le super moim zdaniem ludzie nie s膮 z natury monogamiczni, to jest gdzie艣 bliskie temu, jak sam my艣l臋 o zwi膮zkach鈥.

Osobom, z kt贸rymi rozmawiam o moich badaniach, wyra藕nie trudno jest zaakceptowa膰 fakt, 偶e zwi膮zki, o kt贸rych mowa, nie s膮 wy艂膮cznie oparte na seksie, s膮 to w wi臋kszo艣ci d艂ugotrwa艂e relacje mi艂osne, w kt贸rych mo偶na kocha膰 wi臋cej ni偶 jedn膮 osob臋 jednocze艣nie. Krytyka niemonogamicznych relacji pojawia si臋 nie tylko dlatego, 偶e mamy silnie ugruntowan膮 wizj臋 romantycznego zwi膮zku monogamicznego, kt贸ry ma zawsze prowadzi膰 do ma艂偶e艅stwa, ale te偶 dlatego, 偶e takie pojmowanie relacji mi臋dzyludzkich musi zacz膮膰 si臋 od za艂o偶enia, 偶e cz艂owiek mo偶e zakocha膰 si臋 w drugim cz艂owieku jako osobie, jej charakterze, wygl膮dzie i osobowo艣ci (a niekoniecznie p艂ci), jak gdyby wychodz膮c poza ram臋 uwarunkowa艅 spo艂ecznych i kulturowych. Tak w艂a艣nie rozumuj膮 kobiety, z kt贸rymi dotychczas przeprowadzi艂am wywiady. Jedna z moich rozm贸wczy艅 m贸wi o tym tak:

鈥濼o, 偶e moja mi艂o艣膰 jest dzielona mi臋dzy kilka os贸b, to nie oznacza, 偶e, 偶e ona jest jaka艣 gorsza czy 偶e mniej jej jest, czy co艣 takiego. No i to nieuchronnie prowadzi do pytania: 芦No dobra, ale jakby艣my dodali do tego seks, to dlaczego nagle ludzie zaczynaj膮 my艣le膰 inaczej i nagle to jest problem?禄聽鈥 Natalia (31 lat)鈥.

Dlatego te偶 swoboda, z jak膮 Netflix, HBO czy inne platformy streamingowe podchodz膮 do temat贸w wychodz膮cych poza normatywn膮 ram臋 wywo艂uje tak silny strach. Otwarta debata o seksualno艣ci w og贸le, a seksualno艣ci kobiet tym bardziej, stanowi zagro偶enie dla warto艣ci konserwatywnych, na kt贸rych opiera si臋 obowi膮zuj膮ca wizja polskiej rodziny, a w dalszej kolejno艣ci po偶膮dana wizja polsko艣ci i pa艅stwa narodowego. Poruszanie przez platformy streamingowe tematu niemonogamii, cho膰 na razie dosy膰 ostro偶ne, potencjalnie mo偶e przyczyni膰 si臋 do powolnego procesu detabuizacji takich form zwi膮zk贸w, a w dalszej kolejno艣ci do ukazania ich r贸偶norodno艣ci oraz istotnych emocji, jakie im towarzysz膮, bez nadmiernej koncentracji na samym seksie.

Mimo 偶e obecno艣膰 innych form relacji mi艂osnych i rodzinnych takich jak zwi膮zki nieheteronormatywne, niemonogamiczne czy rodziny z wyboru nie powoduje przecie偶, 偶e heteronormatywne ma艂偶e艅stwo czy oparta na nim forma rodziny nuklearnej jako instytucji znika, ju偶 sam fakt ich istnienia tworzy niebezpiecze艅stwo destabilizacji 艂adu spo艂ecznego oraz potencjalne ska偶enie jednolitej wizji to偶samo艣ci narodowej.

Korzysta艂am z prac:

B. Klich-Kluczewska, 鈥濺odzina, tabu i komunizm w Polsce (1956-1989)鈥, Wydawnictwo Libron, 2015.

A. Ko艣cia艅ska, 鈥濸艂e膰, przyjemno艣膰 i przemoc. Kszta艂towanie wiedzy eksperckiej o seksualno艣ci w Polsce鈥,聽Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2014.

M. Nykiel, 鈥濸u艂apka gender: Kar艂y kontra or艂y: Wojna cywilizacji鈥,聽Wydawnictwo M, 2014.

F. Schmidt, 鈥濸ara, mieszkanie, ma艂偶e艅stwo. Dynamika zwi膮zk贸w intymnych na tle przemian historycznych i wsp贸艂czesnych dyskusji o procesach indywidualizacji鈥,聽Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Miko艂aja Kopernika, 2015, s.27.

P. Tabet, 鈥濶atural fertility, forced reproduction鈥, [w:] D. Leonard, L. Atkins (eds), 鈥濻ex in Question: French Materialist Feminism鈥, Taylor and Francis, 1996.

K. Teresa, 鈥濿臋druj膮c ku doros艂o艣ci. Wychowanie do 偶ycia w rodzinie鈥, Rubikon, 2015.

N. Yuval Davis 鈥濼heorizing Gender and Nation鈥, 鈥濿omen and the Biological Reproduction of Nation鈥 [w:] 鈥濭ender and Nation鈥, Sage, 1997.聽

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij