Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Uprawniona pomoc

Po raz kolejny szykowany jest projekt ÔÇ×prawa dla ubogichÔÇŁ. Rz─ůd zapowiedzia┼é, ┼╝e nowe prawo dotycz─ůce bezp┼éatnej pomocy prawnej wejdzie w ┼╝ycie w 2016, a bezp┼éatnej informacji prawnej w 2017 roku. Cho─ç zapowiedzi te s─ů na pewno powodem do rado┼Ťci, to nie spos├│b nie podej┼Ť─ç do nich z dystansem, gdy u┼Ťwiadomimy sobie, ┼╝e podobne mo┼╝na by┼éo us┼éysze─ç z ust kolejnych polityk├│w od dobrych 10 lat. A pomocy jak nie by┼éo, tak nie ma.

ilustr.: Monika Grubizna

ilustr.: Monika Grubizna


Sprawiedliwo┼Ť─ç ubogich
R├│wny dost─Öp do s─ůdu jest jednym z podstawowych praw cz┼éowieka, a tak┼╝e wymogiem elementarnej sprawiedliwo┼Ťci. Nie mo┼╝e by─ç tak, ┼╝e wykszta┼écenie, p┼ée─ç, wiek czy sytuacja maj─ůtkowa wp┼éywaj─ů na dost─Öp do prawa. I w teorii tak nie jest. W praktyce jednak ludzie mniej wykszta┼éceni, biedniejsi czy z mniejszych miejscowo┼Ťci w konfrontacji z wymiarem sprawiedliwo┼Ťci stoj─ů na s┼éabszej pozycji. Barier─Ö stanowi─ů dla nich najcz─Ö┼Ťciej brak pieni─Ödzy na obs┼éug─Ö prawn─ů i nieznajomo┼Ť─ç w┼éasnych praw.
Obecnie prawo polskie reguluje dost─Öp do bezp┼éatnych ┼Ťwiadcze┼ä prawnych jedynie na etapie s─ůdowym. Polega to mi─Ödzy innymi na tym, ┼╝e obywatel mo┼╝e wyst─ůpi─ç o zwolnienie od koszt├│w s─ůdowych lub o przyznanie pe┼énomocnika z urz─Ödu, je┼╝eli nie jest w stanie ponie┼Ť─ç tych koszt├│w bez szkody dla swojego utrzymania.
Abstrahuj─ůc od oceny jako┼Ťci tej formy pomocy, jest jasne, ┼╝e pomoc jedynie na etapie s─ůdowym jest niewystarczaj─ůca. Obejmuje ona tylko sytuacje, w kt├│rych osoba ju┼╝ wnios┼éa pozew lub jest ju┼╝ stron─ů w post─Öpowaniu. Wszystko, co dzieje si─Ö wcze┼Ťniej jest ÔÇ×niewidzialneÔÇŁ ÔÇô czyli dzieje si─Ö co do zasady poza sfer─ů dzia┼éania pa┼ästwa. Pytanie chocia┼╝by o to, sk─ůd obywatel ma wiedzie─ç, jak rozwi─ůza─ç problem prawny, w jaki spos├│b ma sformu┼éowa─ç pozew i gdzie go z┼éo┼╝y─ç (oczywi┼Ťcie z do┼é─ůczonym wnioskiem o zwolnienie z koszt├│w s─ůdowych lub przyznanie pe┼énomocnika), ju┼╝ nikogo nie interesuje.
Jak trwoga, to doÔÇŽ fundacji
Obecnie pomoc prawn─ů przeds─ůdow─ů zapewniaj─ů przede wszystkim fundacje, klinki prawa przy uniwersytetach, nieliczne kancelarie udzielaj─ůce porad pro bono, a tak┼╝e kilka instytucji ÔÇô Rzecznik Praw Obywatela czy Rzecznicy Praw Konsumenta. Problem tkwi jednak w tym, ┼╝e nie s─ů one w stanie zapewni─ç pomocy wszystkim potrzebuj─ůcym. Wi─Ökszo┼Ť─ç z tych instytucji znajduje si─Ö w du┼╝ych miastach, tak wi─Öc zasi─Ög ich oddzia┼éywania jest cz─Östo ograniczony. Fundacje, z powod├│w finansowych, cz─Östo nie s─ů w stanie zapewni─ç konsultacji d┼éu┼╝ej ni┼╝ kilkana┼Ťcie godzin w tygodniu. Studenci z klinik uniwersyteckich nie mog─ů by─ç reprezentantami w s─ůdzie. Kancelarie cz─Östo bior─ů jedynie sprawy ÔÇ×medialneÔÇŁ, na kt├│rych mog─ů si─Ö wypromowa─ç, a tych jest bardzo niewiele.
To tylko kilka przyk┼éad├│w obecnych ogranicze┼ä, a ich lista jest bardzo d┼éuga. Pa┼ästwo musi przyzna─ç, ┼╝e jak zapewnia pomoc materialn─ů czy socjaln─ů, tak nie mo┼╝e zapomina─ç o pomocy prawnej. Zw┼éaszcza ┼╝e, jak niedawno pisali┼Ťmy, nie zapewnia ┼╝adnej, nawet podstawowej, edukacji prawniczej dla swoich obywateli.
Obecna sytuacja jest fatalna. Nie tylko fundacje zalewane s─ů za du┼╝─ů, jak na ich mo┼╝liwo┼Ťci, ilo┼Ťci─ů spraw. Problemem jest tak┼╝e to, ┼╝e organy, kt├│re nie ┼Ťwiadcz─ů pomocy, r├│wnie┼╝ s─ů tego ofiar─ů. Instytucje publiczne, takie jak Urz─ůd Ochrony Konkurencji i Konsument├│w, cz─Östo dostaj─ů po kilkadziesi─ůt list├│w i telefon├│w dziennie w indywidualnych sprawach konsumenckich, kt├│rymi nie mog─ů si─Ö zaj─ů─ç z racji tego, ┼╝e w my┼Ťl prawa powo┼éane s─ů do zajmowania si─Ö jedynie zbiorowym interesem konsument├│w i nie mog─ů udziela─ç porad w sprawach indywidualnych. Na tym przyk┼éadzie bardzo widoczne jest to, ┼╝e ludzie nie znaj─ů prawa, nie rozumiej─ů go i w zwi─ůzku z tym nie potrafi─ů go stosowa─ç.
Mo┼╝na wi─Öc powiedzie─ç, ┼╝e je┼Ťli do kogo┼Ť nie trafia argument o r├│wno┼Ťci w dost─Öpie do prawa, to powinien trafi─ç chocia┼╝ ten m├│wi─ůcy, ┼╝e przyznanie bezp┼éatnej pomocy prawnej odci─ů┼╝y instytucje publiczne od spraw, kt├│rymi i tak nie mog─ů si─Ö zaj─ů─ç. Poza tym mo┼╝liwe, ┼╝e bezp┼éatna pomoc zmniejszy liczb─Ö spraw s─ůdowych albo przynajmniej stopie┼ä ich skomplikowania. Ci, kt├│rzy teraz zwlekaj─ů z za┼éatwieniem swoich problem├│w, poniewa┼╝ nie wiedz─ů jak si─Ö za nie zabra─ç b─ůd┼║ nie maj─ů na to pieni─Ödzy, b─Öd─ů w stanie szybciej je rozwi─ůza─ç.
Prawo dla ubogich u nasÔÇŽ
Wr├│─çmy jednak na ziemi─Ö i przyjrzyjmy si─Ö nowej propozycji. W projekcie jest mowa o dw├│ch rodzajach pomocy: bezp┼éatnej podstawowej pomocy prawnej, kt├│r─ů obj─Öci b─Öd─ů tylko ci, kt├│rzy s─ů ju┼╝ beneficjentami pomocy socjalnej, oraz bezp┼éatnej informacji prawnej dla wszystkich.
Pierwsza z nich ÔÇô ┬ápodstawowa pomoc prawna ÔÇô zapewni dost─Öp do prawnika, kt├│ry pomo┼╝e sporz─ůdzi─ç pismo wskazuj─ůce aktualny stan prawny, przys┼éuguj─ůce uprawnienia i wska┼╝e spos├│b rozwi─ůzania danej sprawy. Mo┼╝e tak┼╝e sporz─ůdzi─ç projekt pisma wszczynaj─ůcego post─Öpowanie s─ůdowe oraz o zwolnienie od koszt├│w s─ůdowych lub o ustanowienie pe┼énomocnika z urz─Ödu.
W por├│wnaniu ze stanem obecnym to spora zmiana, jednak projekt zak┼éada wy┼é─ůczenie z pomocy reprezentacji procesowej oraz sporz─ůdzania wszelkich pism procesowych w tocz─ůcym si─Ö post─Öpowaniu. W praktyce oznacza to, ┼╝e korzystaj─ůcy z takiej pomocy b─Ödzie m├│g┼é jedynie wszcz─ů─ç post─Öpowanie, a je┼╝eli sam zostanie pozwany, z za┼éo┼╝enia b─Ödzie musia┼é poradzi─ç sobie┬áz pisaniem sam, co z logicznego punktu widzenia wydaje si─Ö do┼Ť─ç w─ůtpliwym rozwi─ůzaniem.
Drugi rodzaj pomocy to bezp┼éatna infolinia z informacj─ů prawn─ů. Dzwoni─ůc na ni─ů, mamy uzyska─ç informacj─Ö o aktualnych aktach prawnych wa┼╝nych dla naszej sprawy oraz o sposobach uzyskania pomocy prawnej. Brzmi to do┼Ť─ç skromnie, cho─ç mo┼╝na ┼╝ywi─ç nadziej─Ö, ┼╝e je┼Ťli kto┼Ť b─Ödzie mia┼é problem z nieuczciwym kontrahentem, pomoc konsultanta nie sko┼äczy si─Ö na poleceniu lektury Kodeksu Cywilnego (kt├│ry ma ponad 1000 artyku┼é├│w), a raczej na wskazaniu jego konkretnych artyku┼é├│w.
…i za granic─ů
Szkoda, ┼╝e nowy projekt nie wspomina o stworzeniu strony internetowej, na kt├│rej (na przyk┼éad wzorem holenderskiego Juridish Loket)┬ázebrano by rozwi─ůzania dla najcz─Ö┼Ťciej zg┼éaszanych spraw. U nas cz─ůstkowe informacje, je┼Ťli w og├│le s─ů gdzie┼Ť zamieszczane, to znajduj─ů si─Ö na stronach poszczeg├│lnych instytucji, co bardzo utrudnia ich odnalezienie.
Szkoda, ┼╝e nie pokuszono si─Ö o jakiekolwiek zapewnienie kwalifikowanej pomocy prawnej, obejmuj─ůcej reprezentacj─Ö w s─ůdzie, cho─ç zak┼éadano to w niekt├│rych wcze┼Ťniejszych projektach (chocia┼╝by w projekcie z 2004 roku). Nie widz─Ö przeszk├│d do stworzenia sytuacji, w kt├│rej prawnik, kt├│ry w ramach bezp┼éatnej pomocy prawnej zapoznaje si─Ö z dan─ů spraw─ů i pisze dla obywatela pozew, nie m├│g┼éby r├│wnie┼╝ ÔÇ×z g├│ryÔÇŁ reprezentowa─ç go w┬ás─ůdzie.
Po tylu latach zastanawiania si─Ö nad tym, jak zapewni─ç dost─Öp do bezp┼éatnej pomocy prawnej, mo┼╝na by┼éo ┼╝ywi─ç nadziej─Ö na rozwi─ůzania kompleksowe, ale niestety proponowane id─ů po linii najmniejszego oporu. Jak m├│wi uzasadnienie ustawy ÔÇô konsekwencj─ů obecnego stanu rzeczy ÔÇ×mo┼╝e by─ç uznanie, ┼╝e pa┼ästwo nie zapewnia swym obywatelom r├│wnego dost─Öpu do wymiaru sprawiedliwo┼ŤciÔÇŁ. Asekuranckie ÔÇ×mo┼╝eÔÇŁ b─Ödzie mo┼╝na powiedzie─ç po wej┼Ťciu w ┼╝ycie tego projektu, bo na razie konsekwencj─ů obecnego stanu rzeczy jest brak takiego dost─Öpu.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś