Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Uk艂adanka

Wydali艣my "Uk艂adank臋", aby zwr贸ci膰 uwag臋 na te w膮tki z 偶ycia Korczaka, kt贸re mog膮 dzi艣 inspirowa膰 do krytycznego my艣lenia i odwa偶nego, pozbawionego poczucia wy偶szo艣ci dzia艂ania: takiego, jakie praktykowa艂 Korczak. Uk艂adank臋 tworzymy z wybranych element贸w, celowo pomijaj膮c niekt贸re w膮tki 鈥 o tragicznym finale jego 偶ycia piszemy jedynie mi臋dzy wierszami.


Zapraszamy do lektury ca艂ej ods艂ony tematycznej z okazji Roku Janusza Korczaka: wywiadu z Helen膮 Datner, jedn膮 z autorek ekspozycji w powstaj膮cym w艂a艣nie Muzeum Historii 呕yd贸w Polskich; tekstu Janka Wi艣niewskiego o spojrzeniu Starego Doktora na n臋dz臋; oraz artyku艂u Kuby Wygna艅skiego o aktualno艣ci Korczakowskiego spojrzenia na dobroczynno艣膰.
 
Trwa uchwalony przez Sejm Rok Janusza Korczaka. Dzi艣 鈥 sz贸stego sierpnia 鈥 mija siedemdziesi膮t lat od domniemanej daty jego 艣mierci. Janusz Korczak to posta膰 z pozoru stworzona do uchwycenia w pomnikowej formie. 呕ycie po艣wi臋ci艂 dzieciom, a zako艅czy艂 je, gin膮c wraz ze swoimi podopiecznymi w obozie zag艂ady. Zza tragicznego wymiaru jego biografii wy艂ania si臋 sylwetka dobrotliwego Starego Doktora, kt贸rego dzia艂alno艣膰 鈥 wielowymiarow膮 i trudn膮 do zdefiniowania 鈥 zbyt 艂atwo zamykamy w banalnej formu艂ce: 鈥瀙rzyjaciel dzieci鈥.
Wydali艣my Uk艂adank臋, aby zwr贸ci膰 uwag臋 na te w膮tki z jego 偶ycia, kt贸re mog膮 dzi艣 inspirowa膰 do krytycznego my艣lenia i odwa偶nego, pozbawionego poczucia wy偶szo艣ci dzia艂ania: takiego, jakie praktykowa艂 Korczak. Uk艂adank臋 tworzymy z wybranych element贸w, celowo pomijaj膮c niekt贸re w膮tki 鈥 o tragicznym finale jego 偶ycia piszemy jedynie mi臋dzy wierszami. Zamiast tego chcemy na nowo postawi膰 pytania, kt贸re towarzyszy艂y Korczakowi przez ca艂e 偶ycie, a dzi艣 nie straci艂y na aktualno艣ci. Problem podw贸jnej to偶samo艣ci, badanie biedy i wykluczenia oraz wypracowywanie autorskich metod dzia艂ania 鈥 ka偶dej z tych kwestii przygl膮damy si臋 zar贸wno w 艣wietle do艣wiadczenia Korczaka, jak i oczami wsp贸艂czesnych autor贸w i rozm贸wc贸w.
 
Polak-呕yd
Polak-呕yd, w ten spos贸b Korczak okre艣la艂 w艂asn膮 to偶samo艣膰. Jego zwi膮zki z polsko艣ci膮 s膮 oczywiste: wychowa艂 si臋 w kr臋gu kultury polskiej, po polsku powsta艂 Kr贸l Maciu艣 Pierwszy i inne jego ksi膮偶ki. W czym jednak przejawia艂a si臋 jego 偶ydowsko艣膰? Nie wyznawa艂 przecie偶 judaizmu, prawie w og贸le nie zna艂 jidysz. 呕eby cho膰 troch臋 przybli偶y膰 si臋 do odpowiedzi, przyjrzeli艣my si臋 innym wyst臋puj膮cym w艣r贸d mniejszo艣ci 偶ydowskiej postawom spo艂ecznym, religijnym i narodowym. 艢wiat艂o na wybory Korczaka rzuca te偶 przedstawiony na podstawie wycink贸w z 贸wczesnej prasy przegl膮d postaw Polak贸w wobec r贸偶nych decyzji 艣wiatopogl膮dowych 呕yd贸w.
Ludzi, kt贸rzy w czasach Korczaka uwa偶ali si臋 i za Polak贸w, i za 呕yd贸w nie by艂o wielu. Jedni chcieli czym pr臋dzej zapomnie膰 o swoich korzeniach, drugich nic nie ci膮gn臋艂o do polsko艣ci. Dzi艣 sytuacja jest odmienna. Liczba Polak贸w-呕yd贸w jest by膰 mo偶e jeszcze mniejsza, ale stanowi膮 oni wi臋kszo艣膰 polskich 呕yd贸w, kt贸rych dziadkom lub rodzicom uda艂o si臋 prze偶y膰 Holokaust. Podw贸jna to偶samo艣膰 Korczaka doprowadza nas zatem do pytania, na czym dzi艣 polega ich 偶ydowsko艣膰? Temat ten omawiamy w rozmowie z Miko艂ajem Grynbergiem, psychologiem i fotografem, autorem ksi膮偶ek Auschwitz, co ja tu robi臋? Ocaleni z XX wieku. Helena Datner, historyk i socjolog, wsp贸艂tw贸rczyni wystawy g艂贸wnej w powstaj膮cym w艂a艣nie Muzeum Historii 呕yd贸w Polskich m贸wi natomiast o problemach zwi膮zanych z pami臋ci膮 po 呕ydach i ich kulturze we wsp贸艂czesnej Polsce, a wi臋c zagadnieniach kluczowych dla kszta艂tu obecnych polskiej, 偶ydowskiej i polsko-偶ydowskiej to偶samo艣ci.
Polak贸w piel臋gnuj膮cych swoje 偶ydowskie pochodzenia nie ma dzi艣 wielu, ale za spraw膮 licznie osiedlaj膮cych si臋 w Polsce obcokrajowc贸w kwestie zwi膮zane z podw贸jn膮 to偶samo艣ci膮 dotycz膮 coraz wi臋kszej grupy obywateli. O 艂膮czeniu kultur, ale r贸wnie偶 o codziennym 偶yciu rozmawiamy z Mamadou Dioufem, za艂o偶ycielem Fundacji Afryka Inaczej i Ngo Van Tuongiem, pochodz膮cym z Wietnamu dzia艂aczem spo艂ecznym. Rzut oka w przysz艂o艣膰 stanowi wypowied藕 Witka Hebanowskiego, 鈥瀉mbasadora wielokulturowo艣ci鈥 i prezesa Fundacji Inna Przestrze艅 o po偶膮danym kszta艂cie polskiej polityki wobec przyjezdnych i rodz膮cej si臋 na nowo wielokulturowej Warszawie.
 
Dziecko salonu
Wsp贸lnym mianownikiem dla wszystkich inicjatyw, w kt贸re anga偶owa艂 si臋 Korczak, by艂a walka z wykluczeniem. Zanim w wieku trzydziestu lat podj膮艂 decyzj臋, 偶e nie b臋dzie zak艂ada艂 w艂asnej rodziny, by ca艂e 偶ycie po艣wi臋ci膰 pracy z dzie膰mi i dla dzieci, w obszarze jego zainteresowa艅 obok kwestii pedagogicznych znajdowa艂y si臋 problemy takie jak 偶ebractwo, prostytucja czy warunki 偶ycia robotnik贸w. Tym tematom po艣wi臋ca艂 swoje felietony na 艂amach krytycznie nastawionych do rzeczywisto艣ci pism. I o ile najbardziej post臋powi czytelnicy prasy z pocz膮tku XX wieku zd膮偶yli si臋 ju偶 oswoi膰 z ostr膮 krytyk膮 miejskich patologii, to w tw贸rczo艣ci Korczaka zupe艂n膮 nowo艣ci膮 by艂 spos贸b, w jaki pisa艂 on o ludziach wykluczonych 鈥 bez wywy偶szania si臋 i bez lito艣ci, z szacunkiem, ale bez idealizacji.
Pionierskie koncepcje Korczaka zacz臋艂y upowszechnia膰 si臋 w dwudziestoleciu mi臋dzywojennym, gdy on sam poch艂oni臋ty by艂 ju偶 prac膮 w Domu Sierot. Publicy艣ci z lewicowych gazet podchwycili za艂o偶enia 鈥瀘bserwacji uczestnicz膮cej鈥 i krytycznym okiem patrzyli na warunki 偶ycia najbiedniejszych. Rozdzia艂 Mapa warszawskiej biedy pokazuje, jak r贸偶norodne by艂y ich spostrze偶enia. Stanowi tak偶e punkt wyj艣cia do rozwa偶a艅 o miejscu miejskiej biedy w pami臋ci mieszka艅c贸w Warszawy.
Do rozmowy o wsp贸艂czesnej biedzie zaprosili艣my ludzi, kt贸rzy w swojej dzia艂alno艣ci pr贸bowali na r贸偶ne sposoby zrozumie膰 艣wiat wykluczonych, 艣wiadomie lub nie艣wiadomie dzia艂aj膮c przy tym w 鈥瀌uchu Korczaka鈥. Naukowe spojrzenie reprezentuje profesor El偶bieta Tarkowska, badaczka ub贸stwa z PAN-u, od wielu lat analizuj膮ca zmiany zachodz膮ce w spojrzeniu Polak贸w na 艣wiat najubo偶szych. Artyku艂 Joanny Erbel to g艂os dzia艂aczki zaanga偶owanej w ochron臋 praw grupy szczeg贸lnie poszkodowanej przez wydarzenia kryzysu 鈥 lokator贸w. Z kolei Tataina Hardej, autorka ksi膮偶ki Szmulki dla pocz膮tkuj膮cych opisuje specyficzne warunki 偶ycia w dzielnicy powszechnie uwa偶anej za 鈥瀦艂膮鈥, a prezentacja zdj臋膰 Macieja Pisuka pokazuje, jakie efekty daje po艂膮czenie zasad obserwacji uczestnicz膮cej z dzia艂alno艣ci膮 artystyczn膮.
 
Radyka艂, praktyk, innowator
Janusz Korczak by艂 przedstawicielem wyj膮tkowego pokolenia zaanga偶owanej inteligencji polskiej prze艂omu XIX i XX wieku. Pokolenia, o kt贸rym pami臋膰 jest s艂abo obecna w dominuj膮cej narracji historycznej, przy膰miona przez p贸藕niejszych 鈥瀔olumb贸w鈥, wcze艣niejszych romantyk贸w i pozytywist贸w. Opisani w ksi膮偶ce Bohdana Cywi艅skiego 鈥瀗iepokorni鈥 to m.in. Stanis艂aw Brzozowski, Jan W艂adys艂aw Dawid, Ludwik Krzywicki, Helena Radli艅ska. Ca艂y szereg wybitnych my艣licieli i dzia艂aczy spo艂ecznych, zwi膮zanych z rodz膮cym si臋 w XIX wieku ruchem socjalistycznym, stworzy艂 na prze艂omie wiek贸w 艣rodowisko, w kt贸rego orbicie znalaz艂 si臋 Korczak i kt贸re w du偶ej mierze ukszta艂towa艂o jego spos贸b my艣lenia o rzeczywisto艣ci spo艂ecznej.
Co jednak w tym wszystkim najwa偶niejsze, nie chodzi艂o jedynie o my艣lenie 鈥 Korczak od wczesnych lat by艂 cz艂owiekiem czynu, co w tamtych czasach wyj膮tkowe nie by艂o (o inteligenckim kulcie 鈥瀋z艂owieka czynu鈥 pisze w swojej ksi膮偶ce tak偶e Cywi艅ski), jest natomiast zupe艂nie niespotykane dzisiaj, gdy s艂owo 鈥瀒nteligent鈥 zosta艂o sprowadzone do jako艣ci wykszta艂cenia, a nie do okre艣lonej misji spo艂ecznej. Wsp贸艂czesna inteligencja nie odrobi艂a lekcji z Korczaka i nadal skupia si臋 g艂贸wnie na 鈥瀏adaninie鈥. Zmierzenie si臋 z wyzwaniem, jakim jest jego postawa, by艂oby zreszt膮 dla wielu wsp贸艂czesnych 鈥瀒nteligent贸w鈥 zbyt trudne. Wyniesiona z tradycji lewicowego pisma 鈥濭艂os鈥 ostra, bezkompromisowa krytyka zastanej rzeczywisto艣ci idzie u niego przez ca艂e 偶ycie w parze z aktywnym, odwa偶nym i pozbawionym wy偶szo艣ci wobec 鈥瀙otrzebuj膮cych鈥 dzia艂aniem na rzecz jej zmiany. Konsekwentnie 艂膮czy艂 ostro艣膰 widzenia systemowych przyczyn biedy, niesprawiedliwo艣ci, nier贸wno艣ci i nietolerancji z dzia艂aniem na rzecz konkretnej grupy 鈥 dzieci pozostaj膮cych pod opiek膮 prowadzonych przez niego Domu Sierot i Naszego Domu.
W swoim wcieleniu lewicowego krytyka Korczak by艂 wiernym uczniem i towarzyszem Brzozowskiego i Krzywickiego, we wcieleniu dzia艂acza spo艂ecznego znacznie wyprzedzi艂 i swoje czasy, i swoje pokolenie. Model wychowania oparty na mechanizmach demokracji bezpo艣redniej, wzmacnianiu podmiotowo艣ci, kszta艂towaniu idea艂u wsp贸艂odpowiedzialno艣ci i budowaniu egalitarnej wsp贸lnoty jest z dzisiejszego punktu widzenia niezwykle inspiruj膮cy. Korczakowski 鈥瀌uch鈥 m贸g艂by przewietrzy膰 wsp贸艂czesn膮 szko艂臋, o czym na 艂amach Uk艂adanki przekonuje Krystyna Starczewska. Wzmacnianie podmiotowo艣ci s艂abszych, oddawanie im g艂osu, odwaga w wykorzystaniu medi贸w (gazeta, radio), s膮 dzi艣 rozwi膮zaniami, kt贸rych potrzeba w pracy z wieloma wykluczonymi grupami spo艂ecznymi, o czym przekonuj膮 w rozmowie aktywi艣ci ze Stowarzyszenia Praktyk贸w Kultury. Wybitna znawczyni 偶ycia i tw贸rczo艣ci Korczaka Marta Ciesielska pisze o jego poszanowaniu dla pracy zespo艂owej i o tym, czym by艂y korczakowskie 鈥瀕aboratoria demokracji鈥, a Kuba Wygna艅ski porusza problem stosunku do dobroczynno艣ci i do s艂owa 鈥瀙omoc鈥, kt贸rego Korczak nie lubi艂 i kt贸rego pu艂apki zna艂 a偶 nadto dobrze.
Jan Mencwel, Cyryl Skibi艅ski, Jan Wi艣niewski
 
***
Uk艂adanka ukaza艂a si臋 nak艂adem Pracowni Bada艅 i Innowacji Spo艂ecznych 鈥濻tocznia鈥. Publikacja zosta艂a dofinansowana ze 艣rodk贸w m. st. Warszawy. Wi臋cej informacji na stronie www.miastospoleczne.pl oraz na profilu facebook.com/korczak.ukladanka
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij