Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Ucieczka z lewicowego cyrku

Cho─ç Konstanty Pilawa s┼éusznie wskazuje na niekt├│re wypaczenia lewicowego modelu debaty publicznej, to ignoruje ich g┼é─Öbokie przyczyny ÔÇô realn─ů krzywd─Ö, wymagaj─ůc─ů dzia┼éa┼ä tu i teraz i wszechogarniaj─ůc─ů w┼éadz─Ö kapita┼éu, kt├│ry jest g┼é├│wnym moderatorem debaty publicznej.

Ostatnie protesty, wybuch┼ée po ÔÇ×orzeczeniuÔÇŁ Trybuna┼éu Konstytucyjnego dotycz─ůcym aborcji, pokaza┼éy, ┼╝e nie tylko ich temat, lecz r├│wnie┼╝ sama ich forma mo┼╝e by─ç czym┼Ť kontrowersyjnym. Jedno z popularniejszych hase┼é wykrzykiwanych na demonstracjach brzmi ÔÇ×wypierdala─çÔÇŁ. To fascynuj─ůce, ┼╝e niekt├│rych wulgarne slogany a┼╝ tak oburzaj─ů ÔÇô jakby z┼éamanie pewnych zasad estetyki debaty by┼éo czym┼Ť blu┼║nierczym, gorszym nawet od tego, przeciwko czemu protestujemy.

Z pewno┼Ťci─ů forma obecnych protest├│w to jeden z objaw├│w tego, ┼╝e liberalny model debaty przesta┼é dzia┼éa─ç. To, co dzi┼Ť dzieje si─Ö na ulicach polskich miast i miasteczek, dalece odbiega od bezstronnej, pozbawionej emocji, ÔÇ×racjonalnejÔÇŁ dyskusji, w kt├│rej dochodzi si─Ö do prawdy. Ale czy da┼éo si─Ö protestowa─ç inaczej?

Konstanty Pilawa w swoim tek┼Ťcie ÔÇô za Stanleyem Fishem ÔÇô zauwa┼╝a: ÔÇ×Debata liberalna to z definicji inscenizowanie pola konfliktu w ramach z g├│ry narzuconych r├│lÔÇŁ. Tak jak kiedy┼Ť libera┼éowie nie dostrzegali ofiar transformacji, tak do dzi┼Ť pozbawiane g┼éosu s─ů osoby z macicami. Wi─Ökszo┼Ť─ç znacz─ůcych aktor├│w w tym teatrze stanowili i wci─ů┼╝ stanowi─ů m─Ö┼╝czy┼║ni, a g┼éosy kobiet dobiegaj─ů gdzie┼Ť zza kulis. By wywalczy─ç sobie miejsce przy mikrofonie, musz─ů u┼╝ywa─ç ostrzejszych ┼Ťrodk├│w ÔÇô bo, jak pokazuj─ů has┼éa z transparent├│w, ÔÇ×mi┼éo ju┼╝ by┼éoÔÇŁ i wiele to nie da┼éo.

Uczestnictwo w liberalnym modelu debaty, ÔÇ×rozs─ůdnymÔÇŁ i pozbawionym emocji jest luksusem, na kt├│ry niekt├│rzy nie mog─ů sobie pozwoli─ç. Jak mam m├│wi─ç bez emocji o tym, co wydarzy┼éo si─Ö na paradzie r├│wno┼Ťci w Bia┼éymstoku, gdy jestem osob─ů LGBT+? Jak mam m├│wi─ç bez emocji o odbieraniu prawa do aborcji, gdy to ja b─Öd─Ö nosi─ç w sobie przez 9 miesi─Öcy p┼é├│d z wad─ů letaln─ů? Nie mog─Ö tych spor├│w traktowa─ç jako zabawy intelektualnej.

Krzycze─ç w s┼éusznej sprawie

Skoro liberalny model debaty nie dzia┼éa, przyjrzyjmy si─Ö, za sugesti─ů Pilawy, modelowi lewicowemu ÔÇô kt├│ry autor nazywa ÔÇ×lewicowym cyrkiemÔÇŁ. Autor przedstawia nam pod t─ů nazw─ů wizj─Ö debaty, kt├│ra nastawiona jest przede wszystkim na ÔÇ×niewyrz─ůdzanie krzywdyÔÇŁ i przypomina ÔÇ×terapeutyczn─ů kozetk─ÖÔÇŁ. Je┼Ťli bierzemy w niej udzia┼é, musimy zwraca─ç uwag─Ö na swoje uprzywilejowanie i dba─ç o to, by nie skrzywdzi─ç Innego ÔÇô u┼╝ywa─ç odpowiedniego s┼éownictwa, rodzaju gramatycznego, pilnowa─ç si─Ö na ka┼╝dym kroku. Wed┼éug Pilawy ÔÇ×lewicowy cyrkÔÇŁ prowadzi do cenzury kultury (cho─çby usuwania odcink├│w seriali zawieraj─ůcych rasistowskie ┼╝arty), nie pozwala nam na wsp├│┼étworzenie prawa (bo prawo ma przecie┼╝ wyznacza─ç ramy tego, co nas ┼é─ůczy, a nie dzieli), a z drugiej strony daje przyzwolenie na agresj─Ö, gdy kto┼Ť ┼éamie regu┼éy lewicowej poprawno┼Ťci (autor przywo┼éuje tu ataki na ci─Ö┼╝ar├│wki obra┼╝aj─ůce spo┼éeczno┼Ť─ç LGBT+).

Niekt├│re fragmenty tekstu wskazuj─ů na ignorancj─Ö autora ÔÇô ┼Ťwiadom─ů lub nie. Zdanie ÔÇ×Czy bicie pok┼éon├│w i ca┼éowanie but├│w czarnosk├│rym przez Bogu ducha winnych przypadkowych Amerykan├│w mie┼Ťci si─Ö w ramach zdrowego rozs─ůdku?ÔÇŁ, kt├│re oczywi┼Ťcie jest pewnym wyolbrzymieniem, pokazuje, ┼╝e autor postrzega Stany Zjednoczone jako pa┼ästwo, w kt├│rym rz─ůdzi poprawno┼Ť─ç polityczna, a nie strukturalny rasizm. A przecie┼╝ badania na przyk┼éad autorstwa Amnesty International udowadniaj─ů, ┼╝e przemoc policji wobec os├│b czarnosk├│rych jest czym┼Ť powszechnym ÔÇô jej przyk┼éadem by┼éa ┼Ťmier─ç Georga Floyda, nagrana na wstrz─ůsaj─ůcym wr─Öcz filmiku, szeroko p├│┼║niej udost─Öpnianym w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych. Czy policjant ca┼éowa┼é bezbronnemu Floydowi buty, czy raczej przyciska┼é kolanem jego szyj─Ö, a┼╝ ten straci┼é oddech?

Zreszt─ů autor przedstawia t─Ö sytuacj─Ö tak, jak gdyby g┼é├│wnym celem protestuj─ůcych by┼éa w┼éa┼Ťnie cenzura kultury. Nie jest w tym b┼é─Ödnym przekonaniu odosobniony. W trakcie protest├│w Black Lives Matter g┼éo┼Ťno by┼éo o zdj─Öciu z platformy streamingowej Hulu odcinka serialu ÔÇ×The Golden GirlsÔÇŁ, w kt├│rym bohaterki na┼éo┼╝y┼éy na twarz maski b┼éotne ÔÇô co b┼é─Ödnie uznano za tak zwany black face. Wielu u┼╝ywa┼éo tego przyk┼éadu jako dowodu na absurdalno┼Ť─ç idei stoj─ůcych za manifestuj─ůcymi. A przecie┼╝ zupe┼énie nie o to chodzi┼éo ÔÇô najwa┼╝niejszym postulatem by┼éa reforma policji, o kt├│r─ů, jak zauwa┼╝ali sami protestuj─ůcy, nie mo┼╝na by┼éo si─Ö doprosi─ç.

Tego bardzo mi zabrak┼éo w tek┼Ťcie Pilawy ÔÇô dostrze┼╝enia, ┼╝e sytuacja jest tragiczna. Autor co prawda zauwa┼╝a, ┼╝e ÔÇ×rasizm, ksenofobia, homofobia, transfobia ÔÇô w wielu przypadkach s─ů oczywiste, realnie istniej─ů i stanowi─ů realny spo┼éeczny problemÔÇŁ. Zaraz jednak stwierdza, ┼╝e powinni┼Ťmy liczy─ç si─Ö przede wszystkim ze zdaniem og├│┼éu, a nie ÔÇ×ulega─ç moralnemu szanta┼╝owi os├│b s─ůdz─ůcych, ┼╝e s─ů ofiarami tak zwanej przemocy symbolicznejÔÇŁ.

Lewicowy model debaty nie jest bez wad ÔÇô o czym wi─Öcej poni┼╝ej ÔÇô jednak┼╝e krzywda stoj─ůca za pewnymi pot─Öpianymi mechanizmami jest prawdziwa i cz─Östo wymaga natychmiastowej reakcji. Tak jest na przyk┼éad z tak zwanym misgenderowaniem ÔÇô czyli u┼╝ywaniem nieodpowiedniego rodzaju gramatycznego wobec os├│b transp┼éciowych ÔÇô lub u┼╝ywaniem starych imion (na przyk┼éad nazywanie Margot Micha┼éem). Dla konserwatyst├│w to przesadna poprawno┼Ť─ç polityczna i fanaberie. Czy tak samo my┼Ťl─ů osoby transp┼éciowe, z kt├│rych ponad 40% (jak pokazuj─ů badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych) ma za sob─ů pr├│by samob├│jcze?

Czym grozi cancel culture

Jednak┼╝e nawet je┼Ťli krytyka ÔÇ×lewicowego cyrkuÔÇŁ w wykonaniu konserwatyst├│w nas nie przekonuje, a niemieszcz─ůce si─Ö w poprawno┼Ťci politycznej zachowania uznajemy rzeczywi┼Ťcie za godne pot─Öpienia, nie znaczy to, ┼╝e model ten jest bez wad. Wiele mo┼╝na mu zarzuci─ç tak┼╝e z pozycji lewicowych. Ka┼╝de przewinienie, czyli z┼éamanie zasad debaty (przyk┼éadowo ÔÇô u┼╝ycie s┼éowa ÔÇ×murzynÔÇŁ, kt├│re jest uznawane za nacechowane pejoratywnie), musi zosta─ç zauwa┼╝one i pot─Öpione ÔÇô st─ůd te┼╝ m├│wi si─Ö o call-out culture lub cancel culture.

Zjawisko to krytykowa┼é mi─Ödzy innymi Mark Fisher w tek┼Ťcie ÔÇ×Wyj┼Ťcie z Zamku Wampir├│wÔÇŁ ÔÇô gdzie tytu┼éowym zamkiem ma by─ç w┼éa┼Ťnie ÔÇ×lewicowy cyrkÔÇŁ. Jego zdaniem strategia ta ma kilka bardzo powa┼╝nych wad. Po pierwsze, esencjalizacja: dokonuje si─Ö oceny osoby jako ca┼éo┼Ťci na podstawie tylko jednego jej zachowania. Po drugie, wp─Ödzanie w poczucie winy przy jednoczesnym budowaniu poczucia wy┼╝szo┼Ťci moralnej: strategia Zamku Wampir├│w s┼éu┼╝y przede wszystkim temu, by pozosta─ç na elitarnej pozycji ÔÇô klasowej i moralnej. Po trzecie, przykrywanie nier├│wno┼Ťci klasowych: problemy to┼╝samo┼Ťciowe ÔÇô rasy, p┼éci, orientacji ÔÇô staj─ů si─Ö najwa┼╝niejsze.

Wady lewicowego modelu dostrzega r├│wnie┼╝ Agata Sikora w wywiadzie dla Krytyki Politycznej. Zauwa┼╝a, ┼╝e nieodpowiednie u┼╝ywanie s┼é├│w grozi ostracyzmem, a przecie┼╝ absurdem jest oczekiwa─ç od ludzi po standardowej ┼Ťcie┼╝ce edukacyjnej tego samego zrozumienia i obycia, co od absolwent├│w kulturoznawstwa, socjologii czy gender studies. Bycie lewicowym staje si─Ö wi─Öc zale┼╝ne od kapita┼éu kulturowego, kt├│rym si─Ö dysponuje.

Zamek Wampir├│w, pisze Fisher, zamiast wyzwala─ç nas z klasyfikacji, z naszych to┼╝samo┼Ťci, wpycha nas do nich z powrotem ÔÇô i w tych zamkni─Ötych to┼╝samo┼Ťciach tkwimy, niezdolni do tego, by zrozumie─ç si─Ö wzajemnie, je┼Ťli nie jeste┼Ťmy cz┼éonkami tej samej grupy. Tymczasem te to┼╝samo┼Ťci i r├│┼╝nice do┼Ťwiadcze┼ä przykrywaj─ů jedno powszechne do┼Ťwiadczenie, jakim jest kapitalizm. A dla ÔÇ×lewicowego cyrkuÔÇŁ kapitalizm, je┼Ťli w og├│le si─Ö pojawia, jest tylko kolejnym z szeregu problem├│w.

To kapitalizm moderuje dzi┼Ť debat─Ö publiczn─ů

Krytyki kapitalizmu, kt├│ry potrafi dobrze si─Ö ukrywa─ç, brakuje r├│wnie┼╝ w propozycjach rozwi─ůzania problemu w tek┼Ťcie Pilawy. Przywo┼éywani przez niego tw├│rcy ÔÇ×Social dilemmaÔÇŁ zauwa┼╝aj─ů: fake news, polaryzacja sceny politycznej, fa┼észowanie wybor├│w ÔÇô wszystkie te zjawiska bior─ů si─Ö z algorytm├│w popularyzuj─ůcych tre┼Ťci kontrowersyjne i budz─ůce emocje, a z kolei mechanizm ten dyktowany jest najzwyklejsz─ů logik─ů interesu ekonomicznego. Tymczasem propozycje rozwi─ůzania problemu przedstawione przez Pilaw─Ö skupiaj─ů si─Ö na kwestii moderacji, a nie na samym modelu biznesowym.

Podobnie kapitalizm ukrywa si─Ö, gdy m├│wimy o tak zwanych ba┼äkach, czyli zamkni─Ötych ┼Ťrodowiskach ludzi podobnych do siebie ÔÇô czy to w przestrzeni wirtualnej, czy te┼╝ najzupe┼éniej realnej ÔÇô do przekraczania kt├│rych zach─Öca, przywo┼éywany przez Pilaw─Ö, papie┼╝ Franciszek w encyklice ÔÇ×Fratelli TuttiÔÇŁ. Przecie┼╝ ba┼äki te nie bior─ů si─Ö znik─ůd ÔÇô uznajemy je za kolejny wytw├│r medi├│w spo┼éeczno┼Ťciowych, tymczasem w tym przypadku mamy raczej do czynienia z odbiciem rzeczywisto┼Ťci.

Reprodukcja istniej─ůcych ju┼╝ nier├│wno┼Ťci przez kapitalizm zachodzi jak najbardziej realnie. Dzi┼Ť dziecko z bogatej rodziny z wy┼╝szej klasy ┼Ťredniej mieszkaj─ůcej na Wilanowie jest w stanie przej┼Ť─ç ca┼é─ů ┼Ťcie┼╝k─Ö edukacyjn─ů, nie spotykaj─ůc na swej drodze nigdy ┼╝adnego przedstawiciela z grupy mniej uprzywilejowanej. To kapitalizm segreguje i niszczy debat─Ö publiczn─ů i nie pozwala nam si─Ö porozumie─ç ÔÇô w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych poprzez algorytmy nastawione na zysk, a w przestrzeni publicznej poprzez zamkni─Öcie nas w r├│┼╝nych dzielnicach, szko┼éach i ┼Ťrodowiskach. To kapitalizm z g├│ry ustanawia pole debaty tak, by niekt├│rzy gracze nigdy nie mogli zabra─ç w niej g┼éosu.

Dlatego te┼╝ Fisher w swoim tek┼Ťcie wzywa lewic─Ö, by zamiast szerzy─ç strach i niepewno┼Ť─ç, budowa┼éa mi─Ödzyludzk─ů solidarno┼Ť─ç, a moralizuj─ůcy indywidualizm zast─ůpi┼éa polityk─ů klasow─ů. Walka lewicy powinna by─ç d─ů┼╝eniem do budowania nowego ┼Ťwiata, a nie zachowywania struktur to┼╝samo┼Ťci stworzonych i reprodukowanych przez kapita┼é. Czy to znaczy, ┼╝e to┼╝samo┼Ť─ç nie ma ┼╝adnego znaczenia? Wydaje si─Ö, ┼╝e wed┼éug Fishera nie ma ÔÇô ÔÇ×nikt nie jest w istocie czymkolwiekÔÇŁ, pisze. Inaczej jest u Franciszka ÔÇô kt├│ry wzywa do przekraczania granic i otwarto┼Ťci na Innego, ale przestrzega jednocze┼Ťnie przed zapomnieniem o w┼éasnych korzeniach i odci─Öciem si─Ö od swej kultury. Niezale┼╝nie od tego, kt├│r─ů strategi─Ö ostatecznie przyjmiemy, ┼╝adna nie b─Ödzie skuteczna, je┼Ťli nie zmierzymy si─Ö z wszechobecnym, izoluj─ůcym nas od siebie nawzajem kapitalizmem.

***

Inicjatywa wspierana jest przez Fundusz Obywatelski imienia Henryka Wujca zarz─ůdzany przez Fundacj─Ö dla Polski.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś