Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Trumpofobia w Oaxace? Notatki terenowe z po┼éudniowego Meksyku

Otwarcie rasistowska retoryka, jakiej u┼╝ywa ameryka┼äski prezydent uderza w poczucie godno┼Ťci obywateli Meksyku i ich dumy narodowej, a zapowiadane zmiany polityczne zwiastuj─ů powa┼╝ne zagro┼╝enia dla funkcjonowania wielu rodzin, spo┼éeczno┼Ťci, a nawet suwerenno┼Ťci kraju.

Speedy-Gonzalez-Slowpoke-Rodriguez-Trump-Wall-2017-01-Bertelli

źródło: www.speedyscousin.com


Zapiski ze stycznia 2017:
Kilka dni przed styczniowym ÔÇ×Marszem Kobiet na WaszyngtonÔÇŁ jecha┼éam w mie┼Ťcie Oaxaca taks├│wk─ů. Kurs jak zwykle do nowej siedziby centrum badawczego, w kt├│rym od kilku miesi─Öcy przebywam na stypendium naukowym. CIESAS-Pac├şfico Sur przenios┼éo si─Ö na wzg├│rze na obrze┼╝a miasta, nie dociera tu ┼╝aden ┼Ťrodek komunikacji miejskiej, ka┼╝d─ů podr├│┼╝ taks├│wk─ů zaczynam wi─Öc od ustalania trasy. Tym razem trafi┼é mi si─Ö wyj─ůtkowo rozmowny kierowca. Kiedy ju┼╝ wyja┼Ťni┬ş┬ş┬ş┬ş┼éam, jak dotrze─ç pod wskazany adres oraz czym si─Ö zajmuj─Ö tu w Oaxace (nie by┼éo to jakie┼Ť karko┼éomne zadanie, w Meksyku antropologia jest dyscyplin─ů rozpoznawaln─ů), przyszed┼é czas na small talk. Zwyczajowo na pierwszy ogie┼ä idzie tr├ífico, czyli gdzie, jak i dlaczego miasto danego dnia si─Ö korkuje ÔÇô┬átu jak zwykle zdziwienie, ┼╝e nie psiocz─Ö na ci─ůgle protestuj─ůcych na ulicach nauczycieli czy blokady stacji benzynowych zwi─ůzane z podwy┼╝kami cen benzyny. Kolejny dy┼╝urny temat to pogoda, ┼╝e poranki ch┼éodne, ale og├│lnie klimat w dolinach Oaxaki przyjemny. Po tej kr├│tkiej rozgrzewce pyta mnie otwarcie: ÔÇ×I co z tym Waszym TrumpemÔÇŁ? M─Ö┼╝czyzna o┼╝ywia si─Ö zdecydowanie, kiedy okazuje si─Ö, ┼╝e chocia┼╝ bia┼éa, wykszta┼écona i schludnie ubrana (jad─Ö na seminarium), nie jestem gring─ů, nie przyjecha┼éam ze Stan├│w Zjednoczonych, chocia┼╝ ÔÇô i tu si─Ö zgadzamy ÔÇô┬ázmiany w ameryka┼äskiej polityce b─Öd─ů mia┼éy konsekwencje globalne, wi─Öc dotkn─ů zar├│wno jego, jak i mnie. Zatrzymujemy si─Ö na ┼Ťwiat┼éach i wtedy wyci─ůga telefon, ┼╝eby pokaza─ç mi rysunek satyryczny ÔÇô ten sam, kt├│ry ogl─ůda┼éam ju┼╝ w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych, popijaj─ůc porann─ů kaw─Ö. Donald Trump kl─Öczy przy ┼Ťcianie i przy mysiej dziurze ustawia mur, tymczasem Speedy Gonzales ÔÇô posta─ç z popularnych od lat 50. XX wieku program├│w Warner Brothers ÔÇô stoi mu ju┼╝ na ramieniu, podparty pod boki, z triumfalnym wyrazem twarzy. Ameryka┼äski prezydent zupe┼énie jak kot Sylvester (el gringo pussygato, kt├│ry w kresk├│wce pilnuje p┼éotu na granicy meksyka┼äsko-ameryka┼äskiej i stoj─ůcej za nim fabryki sera przed wyg┼éodzonymi gryzoniami zza Rio Grande) zostaje przechytrzony przez biedn─ů, ale sprytn─ů ÔÇ×najszybsz─ů meksyka┼äsk─ů myszÔÇŁ.
ÔÇ×┬íTrump est├í completamente loco! To sko┼äczony ┼Ťwir! ÔÇô┬á┼Ümieje si─Ö m├│j rozm├│wca ÔÇô Jak sobie bez nas poradzi, kto tam b─Ödzie pracowa┼é!? Ostro te┼╝ wkurza muzu┼éman├│w, to mo┼╝e si─Ö go pozb─Öd─ů? No, ale co my z tym mo┼╝emy zrobi─ç? Na razie trzeba czeka─ç, bardziej wspiera─ç lokalny przemys┼é, kupowa─ç to, co meksyka┼äskie, zapomnie─ç o McDonaldzie i pizzy, zamiast tego je┼Ť─ç nasze memelas (regionalna specjalno┼Ť─ç: tortille z past─ů z fasoli i serem)ÔÇŁ. I tak przeszli┼Ťmy do kolejnego etapu za┼╝y┼éo┼Ťci: rozmowa toczy si─Ö wok├│┼é miejscowego jedzenia, wypad├│w za miasto, wymieniamy si─Ö namiarami na jad┼éodajnie, w kt├│rych mo┼╝na zje┼Ť─ç najlepszy ┼╝├│┼éty sos mole┬ái tak dalej. Szybko okazuje si─Ö, ┼╝e co┼Ť tam jednak o kuchni regionu wiem. Pada jeszcze dy┼╝urne pytanie, czy lubi─Ö ostre potrawy (tutejsze chile de agua wyciska si├│dme poty!), kiedy okazuje si─Ö, ┼╝e tak, taks├│wkarz pyta w ko┼äcu, sk─ůd jestem. Zanim dojedziemy na miejsce, dowiem si─Ö jeszcze, ┼╝e jest fanem papie┼╝a Polaka (ÔÇ×to by┼é ten prawdziwy papie┼╝!ÔÇŁ), natomiast ju┼╝ nie bardzo papie┼╝a Franciszka, kt├│ry jest co prawda w porz─ůdku, ale to Argenty┼äczyk przecie┼╝, wi─Öc na pewno ÔÇô w opinii mojego rozm├│wcy ÔÇô arogancki jak wszyscy jego krajanie!
***
Jak co tydzie┼ä w pi─ůtek wybieram si─Ö na najwi─Ökszy w mie┼Ťcie targ Central de Abastos. Tym razem w towarzystwie Poncho ÔÇô rodowitego oaxaqe┼äczyka, m─Ö┼╝a mojej ameryka┼äskiej przyjaci├│┼éki i Bena ÔÇô Kanadyjczyka, od d┼éu┼╝szego czasu zawodowo zwi─ůzanego z Meksykiem i od kilku lat mieszka┼äca Oaxaki. To moi sprawdzeni kumple od ÔÇ×jedzeniowych wypad├│wÔÇŁ. Wiemy dobrze, gdzie sprzedaj─ů swoje sezonowe produkty zje┼╝d┼╝aj─ůce z g├│r Indianki, gdzie jest najlepszy ser, kawa z kooperatyw, no i jak przysta┼éo na prawdziwych smakoszy, gdzie po zakupach zje┼Ť─ç najlepsze memelas. Zm─Öczeni styczniowym s┼éo┼äcem przysiadamy w jednej z tanich jad┼éodajni i tym razem jeste┼Ťmy tu jedynymi cudzoziemcami, jest wczesna pora obiadowa, czekaj─ůc na zam├│wienie, rozmawiamy po hiszpa┼äsku i popijamy piwo Corona. Po raz pierwszy robimy to prawie z dum─ů, po tym jak firma wypu┼Ťci┼éa do sieci spot reklamowy Am├ęrica es grande w odpowiedzi na wyborczy slogan Trumpa LetÔÇÖs make America great again. Przypomina w niej, ┼╝e Ameryka to nie tylko Stany Zjednoczone, ┼╝e to wielokulturowy i wieloetniczny kontynent si─Ögaj─ůcy ÔÇ×od bieguna do biegunaÔÇŁ, ┼╝e ÔÇ×wszyscy jeste┼Ťmy Amerykanami i Ameryka zawsze by┼éa wielkaÔÇŁ! Clip ko┼äczy si─Ö wezwaniem ┬ídesfronter├şzate! ÔÇô odrzu─ç granice! ┬íSalud!
Po chwili do naszego stolika podchodzi ros┼éy m─Ö┼╝czyzna w ┼Ťrednim wieku, ubrany w jeansy i koszulk─Ö polo. W pierwszym odruchu my┼Ťl─Ö, ┼╝e poprosi nas o drobne na obiad, ale on przeprasza nas za to, ┼╝e przeszkadza w rozmowie, i od razu pyta, jak najszybciej dosta─ç si─Ö do Kanady, najlepiej statkiem. Wyja┼Ťnia, ┼╝e ma tam ju┼╝ znajomych i nawet praca by si─Ö od razu znalaz┼éa, bo jest construction worker, pracowa┼é ju┼╝ w Stanach, ale teraz chcia┼éby spr├│bowa─ç bardziej na p├│┼énocy. Nasz kanadyjski kolega natychmiast i ca┼ékiem swobodnie podejmuje temat, wspomina o polityce rz─ůdu kanadyjskiego, o programach, w ramach kt├│rych oferuje kontrakty i tak dalej. Po chwili w┼é─ůczam si─Ö do rozmowy, proponuj─Ö, ┼╝eby m─Ö┼╝czyzna si─Ö do nas przysiad┼é i wypi┼é piwo. Ten jednak grzecznie si─Ö wymawia. Pytam, dlaczego wzi─ů┼é nas za Kanadyjczyk├│w, skoro rozmawiali┼Ťmy po hiszpa┼äsku. Bo wygl─ůdali┼Ťcie na buena onda (czyli przyja┼║nie nastawionych), Kanadyjczycy to mili ludzie. Ale ja nie jestem Kanadyjk─ů, jestem z Europy, z Polski. Nasz rozm├│wca nieco si─Ö konfunduje, ale zaraz odpowiada: No tak! Ale nie jeste┼Ť gringa, wi─Öc na jedno wychodzi! ┼Ümiejemy si─Ö, m─Ö┼╝czyzna podaje moim towarzyszom r─Ök─Ö, mnie ┼╝egna skinieniem g┼éowy. Odchodzi, a my dostajemy w ko┼äcu zam├│wione memelas. Przy obiedzie Ben wyja┼Ťnia, ┼╝e to nie pierwszy raz i zapewne nie ostatni, kiedy jest zagadywany przez przygodnie spotkanych m─Ö┼╝czyzn (czasem ┼éaman─ů angielszczyzn─ů) o to, jak bezpiecznie i szybko dosta─ç si─Ö do Kanady. Wydaje si─Ö, ┼╝e to coraz popularniejszy kierunek migracji z Oaxaki. Nie po raz pierwszy te┼╝ spotykamy si─Ö tu z opini─ů, ┼╝e Kanadyjczycy to wyj─ůtkowo mili ludzie, ┼╝artujemy nawet, ┼╝e to cz─Ö┼Ť─ç auto-stereotypu a media darling premier, Justin Trudeau, to kluczowy element marki narodowej.
***
Nast─Öpnego dnia, 21 stycznia, wpadamy na siebie z Benem i Poncho ponownie, w centrum miasta, podczas protestu w ge┼Ťcie solidarno┼Ťci z waszyngto┼äskim marszem kobiet. Demonstracj─Ö w Oaxace zorganizowa┼éa tutejsza spo┼éeczno┼Ť─ç expat├│w, pokolenie baby-boomers, weteranki i weterani ameryka┼äskich ruch├│w obywatelskich. Zbi├│rka przed po┼éudniem, na ulicy Alcal├í nazywanej tu te┼╝ Pasa┼╝em Turystycznym, przed siedzib─ů ameryka┼äskiego konsulatu. Wi─Ökszo┼Ť─ç protestuj─ůcych to Amerykanki i Amerykanie (mieszkaj─ůcy na sta┼ée w mie┼Ťcie lub sp─Ödzaj─ůcych tu zwyczajowo zim─Ö), s─ů te┼╝ inni cudzoziemcy, w tym tury┼Ťci (sezon turystyczny w pe┼éni), nieco Meksykan├│w z organizacji pozarz─ůdowych, dziennikarze, spotka┼éam te┼╝ tutejszych antropolog├│w. Kilka os├│b niesie transparenty: ÔÇ×Ameryka to jedna rodzina!ÔÇŁ, ÔÇ×Marsz w solidarno┼Ťci z Meksykanami!ÔÇŁ, ÔÇ×Trump to nie jest m├│j prezydentÔÇŁ, ÔÇ×Nie dla muru!ÔÇŁ, ÔÇ×Prawa kobiet prawami cz┼éowiekaÔÇŁ, widz─Ö t-shirty z politycznymi has┼éami, atmosfera nieco piknikowa, grupa jest ca┼ékiem spora (oko┼éo tysi─ůca os├│b), wielu uczestnik├│w si─Ö zna, przyja┼║ni, protestuje w ÔÇ×podgrupachÔÇŁ.
Ruszamy w kierunku rynku (z├│calo). Cho─ç trasa nie jest d┼éuga, to wyb├│r miejsca pikiety i trasy marszu strategiczny i ujawniaj─ůcy uprzywilejowany status maszeruj─ůcych. Oaxaca to miasto protest├│w, z ca┼éego stanu zje┼╝d┼╝aj─ů tu przedstawiciele r├│┼╝nych organizacji i ruch├│w spo┼éecznych, ┼╝eby manifestowa─ç niezadowolenie z polityki rz─ůd├│w (stanowego czy federalnego), ale najcz─Ö┼Ťciej ma to miejsce na obrze┼╝ach miasta. Jedynie nauczyciele z os┼éawionej Sekcji 22 zwykle okupuj─ů kolonialne centrum (pr├│ba usuni─Öcia szkolnych zwi─ůzkowc├│w z z├│calo by┼éa iskr─ů zapaln─ů powstania ludowego w 2006 roku). Maszerujemy tras─ů, kt├│r─ů na og├│┼é pokonuj─ů tury┼Ťci (w szczycie sezonu bywa bardzo zat┼éoczona), ale te┼╝ coraz cz─Ö┼Ťciej w tradycyjnych paradach (calendas) zamo┼╝ni Meksykanie (zwykle z miasta Meksyk czy z bogatszej p├│┼énocy), kt├│rzy przyje┼╝d┼╝aj─ů do kolonialnej Oaxaki, ┼╝eby wzi─ů─ç udzia┼é w ceremonii ┼Ťlubnej w najbardziej presti┼╝owym miejscu, w barokowym ko┼Ťciele Santo Domingo.
Manifestacja w Oaxace to siostrzany marsz kobiet (w grupie protestuj─ůcych jedn─ů trzeci─ů stanowili jednak m─Ö┼╝czy┼║ni). Chocia┼╝ w przestrzeni protestu has┼éa pot─Öpiaj─ůce polityk─Ö Trumpa wobec migrant├│w i Meksyku by┼éy najbardziej widoczne, to przy lunchu, na kt├│ry wybra┼éam si─Ö z dwiema znajomymi, emerytowanymi, ameryka┼äskimi antropolo┼╝kami, rozmawiamy g┼é├│wnie o mizoginizmie Trumpa, o emocjach jakie wywo┼éuje (w┼Ťciek┼éo┼Ť─ç, za┼╝enowanie, strach), o pierwszej damie (kim jest? czy cierpi na tak zwany ÔÇ×syndrom sztokholmskiÔÇŁ?), a tak┼╝e szerzej o prawach kobiet, w tym reprodukcyjnych. Padaj─ů te┼╝ oczywi┼Ťcie pytania o Czarny Protest w Polsce kilka miesi─Öcy wcze┼Ťniej. Rozmowa toczy si─Ö po hiszpa┼äsku, obie Amerykanki sp─Ödzi┼éy wiele lat na badaniach terenowych w Meksyku, g┼é├│wnie w Oaxace. Czasem tylko wtr─ůcamy co┼Ť po angielsku. Popijamy piwo Corona, oczywi┼Ťcie. ┬íSalud!
Frijoleros, snow birds i inniÔÇŽ
Kampanii prezydenckiej Donalda Trumpa towarzyszy┼é w Meksyku wysyp satyrycznych rysunk├│w ze Speedy Gonzalezem i innymi popkulturowymi wcieleniami tej postaci. W mediach spo┼éeczno┼Ťciowych pojawi┼éa si─Ö na przyk┼éad popularna piosenka grupy Molotov ÔÇ×FrijoleroÔÇŁ (fasolarz ÔÇô to pogardliwe okre┼Ťlenie meksyka┼äskiego migranta), tym razem jako podk┼éad muzyczny do kr├│tkiego filmu b─Öd─ůcego kompilacj─ů scen z r├│┼╝nych odcink├│w kresk├│wki. Zakazany przez Cartoon Network na fali poprawno┼Ťci politycznej w latach 90. Speedy Gonzales szybko jednak wr├│ci┼é do ram├│wki kana┼éu, zmian─Ö decyzji wymog┼éy protesty ze strony spo┼éeczno┼Ťci latynoskiej w Stanach. ÔÇ×Najszybsza meksyka┼äska myszÔÇŁ sta┼éa si─Ö bowiem kulturowym bohaterem po obu stronach Rio Grande. Uosabia ÔÇô w przeciwie┼ästwie do innych bohater├│w kresk├│wki ÔÇô┬ásame pozytywne cechy, z kt├│rymi meksyka┼äscy (i nie tylko) migranci chc─ů si─Ö identyfikowa─ç. Jest inteligentny, sprytny i szybki, co daje mu murowan─ů przewag─Ö nad gapowatym el gringo pussycat, w kt├│rego strzela ci─Ötymi ripostami. Obdarzony poczuciem humoru, lojalny, przyjacielski, czaruj─ůcy ÔÇ×wobec damÔÇŁ Speedy Gonzalez jest, co najwa┼╝niejsze, pracowity.
ÔÇ×Czy ja wygl─ůdam na nielegalnego? Z┼éap mnie je┼╝eli potrafiszÔÇŁ ÔÇô┬árzuca na jednym z rysunk├│w Speedy w stron─Ö ameryka┼äskiego prezydenta. Satyra jest sprawdzonym sposobem na frustracj─Ö, poczucie strachu, niepewno┼Ťci, ale te┼╝ obszarem symbolicznego protestu. W Meksyku ten rodzaj oporu ma d┼éug─ů tradycj─Ö, jest stale obecny w politycznej kulturze kraju. Ob┼Ťmiewany bezlito┼Ťnie Trump jest uwa┼╝any za niebezpiecznego wariata, nie znaczy to bynajmniej, ┼╝e Meksykanie go lekcewa┼╝─ů. Otwarcie rasistowska retoryka, jakiej u┼╝ywa ameryka┼äski prezydent, nazywaj─ůc nielegalnych migrant├│w z po┼éudnia kryminalistami (z┼éodziejami, gwa┼écicielami i mordercami), uderza w poczucie godno┼Ťci obywateli i dumy narodowej, a zapowiadane zmiany polityczne zwiastuj─ů powa┼╝ne zagro┼╝enia dla funkcjonowania wielu rodzin, spo┼éeczno┼Ťci, a nawet suwerenno┼Ťci kraju.
Widmo Trumpa i jego nieobliczalnych pomys┼é├│w politycznych wisi r├│wnie┼╝ nad Oaxac─ů. Ten po┼éudniowy stan Meksyku, powszechnie przedstawiany jako najbardziej india┼äski, wi─Öc tradycyjny (w niepoprawnej politycznie wersji gospodarczo i spo┼éecznie niedorozwini─Öty czy wr─Öcz zacofany), etnicznie i lingwistycznie zr├│┼╝nicowany (osiem region├│w, osiemna┼Ťcie grup etnicznych, ponad dwadzie┼Ťcia j─Özyk├│w), g├│rzysty i przez to niedost─Öpny (a wi─Öc kulturowo najbardziej autentyczny, z zachowan─ů jeszcze bior├│┼╝norodno┼Ťci─ů) i tak dalej. Wszystko to sk┼éada si─Ö na wizerunek Oaxaki jako nieco tajemniczej, zatrzymanej w czasie krainy, raju turystycznego dla tych bardziej ÔÇ×wymagaj─ůcychÔÇŁ oraz ÔÇ×intelektualnie i kulturowo zorientowanychÔÇŁ podr├│┼╝nik├│w z zagranicy. Dla Meksykan├│w z bardziej zwesternizowanej p├│┼énocy kraju wyprawa do Oaxaki (czy Chiapas) to okazja do konfrontacji z india┼äskim komponentem meksyka┼äsko┼Ťci, wewn─Ötrznym ÔÇ×innymÔÇŁ czy nawet ÔÇ×obcymÔÇŁ. To podr├│┼╝ do tego (nie)prawdziwego, ÔÇ×g┼é─ÖbokiegoÔÇŁ Meksyku.
Malowniczo po┼éo┼╝ona u zbiegu trzech dolin, kolonialna stolica stanu (w kt├│rej od kilku lat prowadz─Ö badania etnograficzne) wraz ze stref─ů archeologiczn─ů Monte Alb├ín (od 1987 roku na li┼Ťcie ┼Ťwiatowego dziedzictwa UNESCO) kusi doskona┼éym klimatem (miasto wiecznej wiosny!), ciekawym rynkiem sztuki (polecane muzea i galerie sztuki), szerokim wyborem r─Ökodzie┼éa (wytwarzanego w okolicznych pueblos), sieci─ů pre-kolumbijskich targ├│w. Bior├│┼╝norodno┼Ť─ç i zr├│┼╝nicowanie kulturowe da┼éy podstawy bogatym tradycjom kulinarnym, st─ůd Oaxaca, reklamowana jako ÔÇ×serce meksyka┼äskiej gastronomiiÔÇŁ, przyci─ůga foodies i ekspert├│w kulinarnych z ca┼éego ┼Ťwiata.┬á Jest jeszcze medycyna india┼äska, jazda konna, turystyka rowerowa, kursy tkania, hiking, zawsze mo┼╝na te┼╝ w kilka godzin przemie┼Ťci─ç si─Ö nad Pacyfik, na prawie dziewicze pla┼╝eÔÇŽ W ostatnich dekadach turystyka kulturowa sta┼éa si─Ö jednym z g┼é├│wnych filar├│w tutejszej gospodarki, a podlegaj─ůce szybkiej gentryfikacji miasto Oaxaca (wraz z okolicznymi pueblos) sta┼éo si─Ö u┼╝ytecznym w promocji stanu fetyszem towarowym i kulturowym.
ÔÇ×Jedziesz zn├│w do Oaxaki? Takiej to dobrze!ÔÇŁ. W Oaxace ┼╝yje si─Ö stosunkowo tanio, a jako┼Ť─ç ┼╝ycia jest w dalszym ci─ůgu wysoka ÔÇô cz─Östo s┼éysz─Ö takie opinie od fuere├▒os (ludzi nie-st─ůd). Miasto i okoliczne Doliny Centralne od dawna przyci─ůgaj─ů Meksykan├│w z innych cz─Ö┼Ťci kraju i cudzoziemc├│w, przede wszystkim ze Stan├│w Zjednoczonych i Kanady. Przybysze z p├│┼énocy sp─Ödzaj─ů tu cz─Ö┼Ť─ç roku (zwykle zim─Ö, w przypadku tak zwanych┬ásnow birds,┬ákt├│rych┬áÔÇ×drugich dom├│wÔÇŁ┬áprzyje┼╝d┼╝aj─ů pilnowa─ç w porze deszczowej mniej zamo┼╝ni), coraz cz─Ö┼Ťciej przenosz─ů si─Ö te┼╝ na sta┼ée, kiedy pracuj─ů z domu lub po przej┼Ťciu na emerytur─Ö. Kolejna grupa uprzywilejowanych imigrant├│w to pracownicy organizacji pozarz─ůdowych ÔÇô Oaxaca to jeden z najubo┼╝szych stan├│w w kraju, z nad wyraz dobrze rozwini─Ötym przemys┼éem pomocowo-rozwojowym, daj─ůcym zatrudnienie wykszta┼éconym Meksykanom i cudzoziemcom, oferuj─ůcym ponadto wiele program├│w opartych na wolontariacie dla emerytowanych gringos czy student├│w podczas gap year. Wielokulturowa Oaxaca to te┼╝ tradycyjnie mekka dla antropolog├│w wszelakiej ma┼Ťci, jest nas tu prawdziwe zatrz─Ösienie, czynnych i emerytowanych, krajowych i zagranicznych. ┼╗ycie akademickie kwitnie: prezentacje ksi─ů┼╝ek, sympozja, konferencje. Poza o┼Ťrodkami akademickimi w mie┼Ťcie dzia┼éa r├│wnie┼╝ niezale┼╝ny Welte Institute for Oaxacan Studies ÔÇô biblioteka i d┼éugo przed pojawieniem si─Ö Internetu baza wypadowo-kontaktowa dla zachodnich antropolog├│w.
Al otro ladoÔÇŽ
To, czego nie wida─ç na pierwszy rzut oka, co przes┼éania sfolkloryzowana i zgentryfikowana na potrzeby turystyki stolica stanu i jej bezpo┼Ťrednie okolice, to powszechno┼Ť─ç┬á migracji zarobkowych (w obr─Öbie kraju i za granic─Ö) stanowi─ůcych o fizycznym przetrwaniu i rozwoju lokalnych spo┼éeczno┼Ťci, nawet tych czerpi─ůcych spore korzy┼Ťci z handlu r─Ökodzie┼éem czy z turystyki. W Dolinach Centralnych i innych cz─Ö┼Ťciach stanu (La Mixteca czy Sierra Norte) przemieszczenia w poszukiwaniu pracy i dochodu maj─ů d┼éug─ů tradycj─Ö, od kilku dekad nasila si─Ö te┼╝ przep┼éyw nieudokumentowanych imigrant├│w z kraj├│w Ameryki Centralnej. Zjawiska zwi─ůzane z mobilno┼Ťci─ů biednych i zmarginalizowanych Meksykan├│w czy Salwadorczyk├│w (upadek rolnictwa, przemoc, degradacja ┼Ťrodowiska i tak dalej) s─ů skrz─Ötnie pomijane w uromantyczniaj─ůcych Oaxak─Ö materia┼éach promocyjnych i literaturze popularnej, za to intensywnie obecne w badaniach etnograficznych antropolog├│w, nawet je┼╝eli migracja czy szerzej mobilno┼Ť─ç nie stanowi g┼é├│wnego przedmiotu naszych zainteresowa┼ä. Ponadto status badaczy spo┼éecznych jako uprzywilejowanych imigrant├│w okresowych zawsze wp┼éywa na kontekst i przebieg prowadzonych obserwacji, co pokazuj─ů chocia┼╝by moje zapiski terenowe.
Mieszka┼äcy Oaxaki przemieszczaj─ů si─Ö w poszukiwaniu pracy od pocz─ůtku XX wieku, w pierwszych dekadach by┼éy to przede wszystkim migracje w obr─Öbie stanu (na przyk┼éad do miasta Oaxaca), kraju (sezonowe do Chiapas, w okresie zbior├│w kawy czy trzciny cukrowej), wraz z uprzemys┼éowieniem do wi─Ökszych miast (na przyk┼éad do miasta Meksyk, gdzie kobiety wyje┼╝d┼╝a┼éy i wyje┼╝d┼╝aj─ů, by pracowa─ç jako s┼éu┼╝─ůce). Powstanie sieci dr├│g oraz rozw├│j turystyki, a co za tym idzie sektora us┼éug, wyznaczy┼éo nowe szlaki migracyjne ÔÇô┬ádo kurort├│w na wybrze┼╝ach: Acapulco, Canc├║n czy w ostatnich dekadach do regionu Los Cabos. Pojawienie si─Ö agrobiznesu na p├│┼énocy kraju spowodowa┼éo z kolei migracj─Ö ÔÇ×zb─ÖdnychÔÇŁ robotnik├│w rolnych do du┼╝ych gospodarstw w stanie Sinaloa czy Baja California, mniejsze grupy mieszka┼äc├│w, a w┼éa┼Ťciwie mieszkanek Oaxaki znalaz┼éy zatrudnienie w pasie montowni (maquiladoras) przy granicy ze Stanami Zjednoczonymi.
Migracj─Ö z Oaxaki do Stan├│w Zjednoczonych zapocz─ůtkowa┼éy w 1942 roku programy Braceros ÔÇô┬áumowy mi─Ödzyrz─ůdowe maj─ůce na celu sprowadzenie taniej si┼éy roboczej do pracy w gospodarstwach rolnych, gdzie Meksykanie (tylko m─Ö┼╝czy┼║ni) mieli zast─ůpi─ç zmobilizowanych do wojska ÔÇ×ameryka┼äskich ch┼éopc├│wÔÇŁ. W r├│┼╝nej formie kontraktowanie robotnik├│w rolnych przetrwa┼éo do 1964 roku, da┼éo pocz─ůtek sieciom migracyjnym i zmianom spo┼éeczno-kulturowym, kt├│re w konsekwencji doprowadzi┼éy do powstania specyficznej ÔÇ×kultury migracjiÔÇŁ w Dolinach Centralnych czy regionie La Mixteca. Kolejne, du┼╝e grupy Oaxake┼äczyk├│w opu┼Ťci┼éy stan w wyniku kryzysu ekonomicznego lat 80. XX wieku oraz nast─Öpstw tak zwanych ÔÇ×reform strukturalnychÔÇŁ, kt├│re Meksykowi i innym krajom regionu narzuci┼éy mi─Ödzynarodowe organizacje finansowe. Dalsze neoliberalne przekszta┼écenia gospodarki (zw┼éaszcza w obszarze rolnictwa) oraz zmiany w konstytucji (prywatyzacja ejido┬áÔÇô ziem wsp├│lnotowych, czyli w praktyce cofni─Öcie porewolucyjnej reformy rolnej z lat 30. i 40.) zosta┼éy wprowadzone przed podpisaniem uk┼éadu o Wolnym Handlu mi─Ödzy Stanami Zjednoczonymi, Kanad─ů i Meksykiem (NAFTA) w 1994 roku. Ich skutki szczeg├│lnie dotkliwie odczu┼éa rolnicza Oaxaca. Nowe fale migracji zasili┼éy istniej─ůce ju┼╝ skupiska migrant├│w na po┼éudniowym zachodzie Stan├│w, najbardziej w Kalifornii (okolice Los Angeles, nazywane Oaxacaliforni─ů) czy w stanie Illinois. Kryzysy w Stanach jednoczonych ÔÇô┬ápolityczny po 11 wrze┼Ťnia 2001 i ekonomiczny w 2008 roku ÔÇô przynios┼éy pogorszenie atmosfery wok├│┼é latynoskich imigrant├│w, szczeg├│lnie nieudokumentowanych, polityka migracyjna zosta┼éa zaostrzona, nasili┼éy si─Ö deportacje (oficjalnie mia┼éy dotyczy─ç tylko os├│b karanych). Chocia┼╝ tempo migracji znacz─ůco wyhamowa┼éo, przep┼éyw ludzi, pieni─Ödzy czy przedmiot├│w (na przyk┼éad paczek z jedzeniem) nie usta┼é, wyprawa al otro lado, czyli za granic─Ö ze Stanami (a coraz cz─Ö┼Ťciej bezpo┼Ťrednio do Kanady), nadal pozostaje podstawow─ů strategi─ů polepszenia standardu ┼╝ycia wielu gospodarstw domowych i podtrzymania relacji spo┼éecznych w lokalnych wsp├│lnotach.
Meksyka┼äska prowincja, kt├│rej stan Oaxaca zdaje si─Ö modelowym przyk┼éadem, ÔÇ×india┼äski, biedny i zacofanyÔÇŁ, okazuje si─Ö nad wyraz zglobalizowan─ů przestrzeni─ů: nawet najbardziej senne pueblos od dekad stanowi─ů element skomplikowanych transnarodowych, transgranicznych czy translokalnych uk┼éad├│w na osi globalna P├│┼énocÔÇôPo┼éudnie. Meksykanie w poszukiwaniu pracy i godnych warunk├│w ┼╝ycia przemieszczaj─ů si─Ö stale, cho─ç wi─Ökszo┼Ť─ç z coraz wi─Ökszym trudem mi─Ödzy Oaxak─ů a Los Angeles czy Chicago, za to p├│┼énocnoameryka┼äskie snow birds coraz ┼éatwiej i cz─Ö┼Ťciej przylatuj─ů, ┼╝eby przezimowa─ç, korzystaj─ůc z oferty turystyki wypoczynkowej na po┼éudniu Meksyku. Dla imigrant├│w z Ameryki Centralnej, kt├│rzy przemierzaj─ů stan na dachu poci─ůgu towarowego, ┼éodzi─ů wzd┼éu┼╝ wybrze┼╝a czy na piechot─Ö, Oaxaca to kolejny, niebezpieczny etap podr├│┼╝y. Poznane na przestrzeni lat pracy badawczej zaprzyja┼║nione antropolo┼╝ki kursuj─ů regularnie, szybko i bezpiecznie mi─Ödzy Oaxak─ů a Albuquerque, Berlinem czy Warszaw─ů. Nawet idylliczna Oaxaca uwik┼éana jest w sie─ç uwarstwionych klasowo, rasowo i politycznie globalnych przep┼éyw├│w oraz powi─Ökszaj─ůcych si─Ö nier├│wno┼Ťci spo┼éecznych.
Mur w naszych g┼éowachÔÇŽ
Utkwi┼é mi w pami─Öci spot, kt├│ry widzia┼éam w meksyka┼äskiej telewizji wiele lat temu (na pewno ju┼╝ po 11 wrze┼Ťnia 2001), tak zwana reklama spo┼éeczna, sponsorowana przez jedn─ů z meksyka┼äskich agend rz─ůdowych. Skromnie wygl─ůdaj─ůce mieszkanie, starsza kobieta czule ca┼éuje i b┼éogos┼éawi stoj─ůcego przed ni─ů m┼éodego m─Ö┼╝czyzn─Ö, najprawdopodobniej matka ┼╝egna syna przed drog─ů. Ch┼éopak ubrany w kurtk─Ö, wysokie buty (botas), w czapce bejsbol├│wce, w r─Öku trzyma niewielki plecak. W nast─Öpnym uj─Öciu widzimy grup─Ö podobnie wygl─ůdaj─ůcych m─Ö┼╝czyzn i kilka kobiet przemierzaj─ůcych pustkowie. G┼éos z offu m├│wi: ÔÇ×Je┼╝eli wybierasz si─Ö al otro lado (na drug─ů stron─Ö), pami─Ötaj, ┼╝eby zabra─ç wystarczaj─ůc─ů ilo┼Ť─ç wody, buty z grub─ů podeszw─ů i ciep┼ée ubranie. Chro┼ä g┼éow─Ö przed s┼éo┼äcem i pod─ů┼╝aj za liniami wysokiego napi─Öcia. Zachowaj bezpiecze┼ästwo!ÔÇŁ. Reklama doradza, jak najbezpieczniej przej┼Ť─ç przez ÔÇ×zielon─ůÔÇŁ granic─Ö mi─Ödzy Stanami a Meksykiem, czyli przekroczy─ç rzek─Ö Rio Grande/Bravo (st─ůd nielegalnych imigrant├│w nazywa si─Ö mojados czy wetbacks┬áÔÇô zmoczonymi) lub przeby─ç pustyni─Ö w Arizonie, gdzie na piechur├│w czekaj─ů jadowite paj─ůki i w─Ö┼╝e, udar s┼éoneczny, odwodnienie, nieuczciwi coyotes (przemytnicy) porzucaj─ůcy grup─Ö czy migra (s┼éyn─ůce z brutalno┼Ťci patrole ameryka┼äskiej stra┼╝y granicznej), a zdarza si─Ö, ┼╝e farmer z broni─ů czy inne formy przemocy, takie jak gwa┼ét. Wiele m┼éodych kobiet, szczeg├│lnie tych z Ameryki Centralnej, przed wyruszeniem w drog─Ö zaczyna bra─ç tabletki antykoncepcyjne, by zabezpieczy─ç si─Ö przed niechcian─ů ci─ů┼╝─ů z gwa┼étu. Tego rodzaju ryzyko wliczaj─ů w ludzkie koszty migracji.
Meksyka┼äski rz─ůd polega na wysi┼éku migrant├│w, w wi─Ökszo┼Ťci m┼éodych m─Ö┼╝czyzn. Przekazy pieni─Ö┼╝ne (remesas) p┼éyn─ůce g┼é├│wnie ze Stan├│w Zjednoczonych to od wielu lat drugie ÔÇô po ropie naftowej, a przed turystyk─ů ÔÇô ┼║r├│d┼éo dochodu narodowego kraju. Szacuje si─Ö, ┼╝e do Meksyku corocznie trafia w ten spos├│b 25 miliard├│w dolar├│w. M─Ö┼╝czy┼║niÔÇômigranci s─ů wi─Öc gloryfikowani, pozostaj─ůce w spo┼éeczno┼Ťciach ich ┼╝ony, matki czy siostry ÔÇ×wspieraneÔÇŁ, ale te┼╝ dyscyplinowane przez r├│┼╝nego rodzaju programy rozwojowo-pomocowe. Badania socjologiczne pokazuj─ů, ┼╝e w ostatnich dekadach na obszarach silnie zmarginalizowanych to w┼éa┼Ťnie remesas i rz─ůdowe zapomogi pieni─Ö┼╝ne stanowi─ů o prze┼╝yciu wsp├│lnot, podtrzymaniu tkanki spo┼éecznej i┬á przetrwaniu miejscowych kultur. W Oaxace to mi─Ödzy innymi zachowanie rozbudowanego systemu fiest ÔÇô z kt├│rego s┼éynie ten stan ÔÇô a tak┼╝e miejscowych form samorz─ůdno┼Ťci, w ramach kt├│rych od m─Ö┼╝czyzn, a tak┼╝e coraz cz─Ö┼Ťciej kobiet oczekuje si─Ö nieodp┼éatnego pe┼énienia funkcji w lokalnych w┼éadzach, przynajmniej przez rok.
W zesz┼éorocznej kampanii prezydenckiej Donald Trump zapowiada┼é wprowadzenie zmian w relacjach z po┼éudniowym s─ůsiadem. Najbardziej no┼Ťna medialnie okaza┼éa si─Ö gro┼║ba postawienia muru wzd┼éu┼╝ granicy, zapory przed dalszym nap┼éywem niechcianych Latynos├│w. Jego koszty mieliby ponie┼Ť─ç sami Meksykanie. Ponownie w zagranicznych mediach natykam si─Ö na stare powiedzenie: Pobre de M├ęxico tan lejos de Dios y tan cerca de los Estados Unidos (Biedny ten Meksyk! Tak daleko od Boga, a tak blisko Stan├│w Zjednoczonych). Tymczasem w Meksyku mur to old news. Na granicy ze Stanami Zjednoczonymi stoi od dawna: wysokie ┼Ťciany czy zasieki, a tam, gdzie fizycznie ich jeszcze nie ma, trzeba pokona─ç rzek─Ö lub niebezpieczn─ů pustyni─Ö. Niejednokrotnie o wiele trudniejsze okazuje si─Ö dotarcie do strefy przygranicznej i przetrwanie w jej kulturze chaosu, bezkarno┼Ťci i przyzwolenia dla przemocy. Wyczerpuj─ůco j─ů charakteryzuje Ed Vulliamy w reporta┼╝u ÔÇ×Ameksyka. Wojna wzd┼éu┼╝ granicyÔÇŁ: ub├│stwo, slumsy wok├│┼é maquiladoras (montowni sprz─Ötu) pozbawione podstawowej infrastruktury, brak wody, niedzia┼éaj─ůce instytucje pa┼ästwa, wszechobecna korupcja, przemyt broni i narkotyk├│w, handel ┼╝ywym towarem, feminicios ÔÇô masowe zab├│jstwa ubogich, m┼éodych kobiet w Ciudad Juarez. ┼╗eby tu dotrze─ç, trzeba jednak pokona─ç wiele innych przeszk├│d: zdoby─ç ┼Ťrodki na podr├│┼╝, na przerzut przez granic─Ö, zdoby─ç kontakty i wypracowa─ç sieci wsparcia po drugiej stronie. W─Ödr├│wka z Ameryki ┼üaci┼äskiej do zasobnych kraj├│w na p├│┼énocy kontynentu jest z roku na rok jest coraz bardziej kosztowna i obarczona coraz wi─Ökszym ryzykiem.
Doniesienia o zagradzaniu dr├│g, stawianiu mur├│w, tworzeniu zap├│r s─ů no┼Ťne medialnie, budz─ů natychmiastowy odzew, organizuj─ů niezadowolenie spo┼éeczne i mobilizuj─ů do dzia┼éania. Zapowied┼║ postawienia szczelnego muru na granicy z Meksykiem robi wra┼╝enie, odci─ůga jednak uwag─Ö od strukturalnych i historycznie zdeterminowanych przyczyn obecnego mi─Ödzynarodowego kryzysu migracyjnego na granicy mi─Ödzy obydwoma pa┼ästwami, gdzie obok migrant├│w z Ameryki Centralnej (tu du┼╝─ů grup─Ö stanowi─ů matki z dzie─çmi) koczuj─ů Haita┼äczycy czy coraz liczniejsi Kuba┼äczycy. Obecny impas ma korzenie w nier├│wnych relacjach gospodarczych w obr─Öbie uk┼éadu NAFTA oraz bardziej og├│lnie d┼éugotrwa┼éej obecno┼Ťci ekonomicznej i politycznej Stan├│w Zjednoczonych w krajach Ameryki ┼üaci┼äskiej i na Karaibach. Wed┼éug szacunk├│w Mi─Ödzynarodowej Organizacji ds. Migracji corocznie przez terytorium Meksyku przechodzi do pi─Öciuset tysi─Öcy nielegalnych migrant├│w, wi─Ökszo┼Ť─ç (oko┼éo 90 procent) pochodzi z Ameryki ┼Ürodkowej.
Pa┼ästwa w tej cz─Ö┼Ťci kontynentu s─ů nieraz nazywane ÔÇ×republikami bananowymiÔÇŁ. Pogardliwe, acz lapidarne okre┼Ťlenie trafnie oddaje skutki obecno┼Ťci ameryka┼äskiego agrobiznesu i politycznych wp┼éyw├│w Stan├│w Zjednoczonych w regionie. Przyczyn intensywnych migracji ekonomicznych i uchod┼║stwa politycznego ostatnich dekad z Ameryki ┼Ürodkowej nale┼╝y szuka─ç w nast─Öpstwach wojen domowych drugiej po┼éowy XX wieku: traumy spo┼éecznej, zapa┼Ťci gospodarczej, przemocy, post─Öpuj─ůcej degradacji ┼Ťrodowiska przyrodniczego, kryzysu ┼╝ywno┼Ťciowego i tak dalej. Nast─Öpstwom konflikt├│w politycznych, w kt├│rych Stany Zjednoczone odgrywa┼éy zawsze znacz─ůca rol─Ö, towarzysz─ů po dzi┼Ť dzie┼ä neokolonialne praktyki gospodarcze. Wystarczy wspomnie─ç przyk┼éad Gwatemali, gdzie obrona ekonomicznych interes├│w ameryka┼äskiej United Fruit Company (UFCO) doprowadzi┼éa w 1954 roku do (inspirowanego przez CIA) zamachu stanu, w wyniku kt├│rego zosta┼é obalony demokratycznie wybrany rz─ůd Jacobo ├ürbenza Guzm├ína i udaremniona reforma rolna. ┬áZaostrzaj─ůcy si─Ö kryzys polityczny doprowadzi┼é w efekcie do wybuchu ponad trzydziestoletniej (1960ÔÇô1996) wojny domowej, w trakcie kt├│rej najbardziej ucierpia┼éy spo┼éeczno┼Ťci india┼äskie ÔÇô┬ádosz┼éo do ludob├│jstwa Maj├│w. Zdewastowany spo┼éecznie i gospodarczo kraj pad┼é ┼éupem wolnorynkowej globalizacji w najgorszym wydaniu: pojawi┼éy si─Ö szwalnie i montownie sprz─Ötu, w kt├│rych zatrudnienie znajduj─ů g┼é├│wnie m┼éode Indianki (najta┼äsza z mo┼╝liwych si┼éa robocza), a wielkie latyfundia przestawi┼éy si─Ö na najbardziej op┼éacaln─ů, ekstensywn─ů produkcj─Ö kardamonu, trzciny cukrowej czy palmy oleistej, stawiaj─ůc pod znakiem zapytania suwerenno┼Ť─ç ┼╝ywno┼Ťciow─ů Gwatemali. Uprawa banan├│w w dalszym ci─ůgu dominuje na du┼╝ych po┼éaciach kraju. Na plantacjach Chiquita Brands (spadkobierczyni UFCO) czy Del Monte warunki pracy s─ů niehumanitarne, a prawa pracownicze i prawa cz┼éowieka nagminnie ┼éamane. Raporty organizacji praw cz┼éowieka i ┼Ťledztwa dziennikarskie pod wizerunkiem spo┼éecznie odpowiedzialnego biznesu kreowanego przez bananowych gigant├│w ujawniaj─ů stare, ugruntowane praktyki w nowym, zglobalizowanym wydaniu. Bezrolni, biedni i niedo┼╝ywieni Gwatemalczycy coraz cz─Ö┼Ťciej w drodze na p├│┼énoc widz─ů jedyn─ů nadziej─Ö na popraw─Ö kondycji swoich rodzin i spo┼éeczno┼Ťci.
W Oaxace wprowadzenie polityk zwi─ůzanych z NAFTA spowodowa┼éo zapa┼Ť─ç rolnictwa, wzmo┼╝enie migracji i wyludnienie wielu obszar├│w stanu. Przynios┼éo te┼╝ dalsze zagro┼╝enie dla ┼Ťrodowiska naturalnego. Wystarczy wyjecha─ç z kosmopolitycznej stolicy na po┼éudnie, do Regionu Istmo de Tehuantepec. Powitaj─ů nas wszechobecne graffiti: ┬íNo a la Mina! (nie dla kopalni!), ┬íSi a la vida, no a la mina! (tak dla ┼╝ycia, nie dla kopalni!), ┬íLa sed de oro nos deja sin agua! (pragnienie z┼éota pozbawia nas wody!). Takimi has┼éami naznaczone s─ů przystanki autobusowe, ┼Ťciany budynk├│w, banery przy drogach. To reakcja na polityk─Ö rz─ůdu stanowego, kt├│ry w ostatnich latach ÔÇô bez konsultacji z mieszka┼äcami ÔÇô┬áudzieli┼é pi─Ötnastu koncesji na eksploatacj─Ö z┼é├│┼╝ naturalnych (srebra, z┼éota i cynku, rudy ┼╝elaza czy miedzi) i dzia┼éania ameryka┼äskich oraz kanadyjskich firm wydobywczych obejmuj─ů teraz 8 procent terytorium stanu. U┼éatwiaj─ůc inwestycje zagraniczne w ramach uk┼éadu NAFTA, kolejne meksyka┼äskie ekipy rz─ůdz─ůce stawiaj─ů pod znakiem zapytania istnienie wielu wsp├│lnot, miasteczek i rezerwat├│w przyrody. Odkrywkowe wydobycie surowc├│w oznacza nieuchronn─ů degradacj─Ö ┼Ťrodowiska, wysuszenie okolicznych rzek, kwa┼Ťne deszcze choroby, w ko┼äcu opuszczenie wsi i miasteczek. Aktywi┼Ťci z Istmo w swoich kampaniach przypominaj─ů, ┼╝e w ┼╝adnym kraju Ameryki ┼üaci┼äskiej obecno┼Ť─ç transnarodowych firm g├│rniczych nie przynios┼éa korzy┼Ťci miejscowej ludno┼Ťci (poza w─ůsk─ů grup─ů skorumpowanych elit) ani krajowi (obdarzeni ulgami inwestorzy zagraniczni p┼éac─ů minimalne podatki), za to realne zagro┼╝enia w postaci nieodwracalnych zmian w ┼Ťrodowisku naturalnym, fal wewn─Ötrznych uchod┼║c├│w, a tym samym potencjalnych migrant├│w. Na mitingach padaj─ů przyk┼éady udanych mobilizacji w obronie wody i ┼Ťrodowiska, w tym peruwia┼äskiego regionu Cajamarca, gdzie kilka lat temu masowe protesty miejscowej ludno┼Ťci powstrzyma┼éy dewastuj─ůce dla ┼Ťrodowiska dzia┼éania ameryka┼äskiej Newmont Mining Corp.┬á S┼éucha─ç gromkie ┬íS├ş, se puede! (naprawd─Ö mo┼╝na!) ÔÇô has┼éo ukute w latach 70. XX wieku w Stanach Zjednoczonych przez strajkuj─ůcych pod wodz─ů Oskara Chaveza meksyka┼äskich robotnik├│w rolnych.
Ostatnie tygodnie to w Meksyku czas masowych protest├│w wobec zapowiadanych przez Donalda Trumpa zmian w polityce migracyjnej. Meksykanie demonstruj─ů swoje niezadowolenie i zaniepokojenie doniesieniami z p├│┼énocy, zmobilizowani przez otwarcie ksenofobiczny wyd┼║wi─Ök posuni─Ö─ç nowej administracji. Wielu jednak zgodzi┼éoby si─Ö z opini─ů zwi─ůzanego z WikiLeaks Juliana Assanga wyra┼╝on─ů niedawno w wywiadzie dla argenty┼äskiego dziennika Pagina12, ┼╝e ÔÇ×Obama by┼é wilkiem w owczej sk├│rze, a Trump to po prostu wilk w wilczej sk├│rzeÔÇŁ. Podczas dw├│ch prezydenckich kadencji demokraty Baracka Obamy, wybranego w du┼╝ej mierze g┼éosami latynoskiej mniejszo┼Ťci, sytuacja prawna i spo┼éeczna tej grupy wyborc├│w nie poprawi┼éa si─Ö, natomiast nasili┼éy si─Ö deportacje indocumentados. Administracja Obamy odes┼éa┼éa z terytorium Stan├│w Zjednoczonych ponad dwa i p├│┼é miliona os├│b, wi─Öcej ni┼╝ podczas rz─ůd├│w jakiegokolwiek innego ameryka┼äskiego prezydenta w historii, w tym zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç z nich to obywatele Meksyku. A Meksykanie obdarzeni s─ů wyj─ůtkowo dobr─ů pami─Öci─ů historyczn─ů. Nieczuli zupe┼énie na marketing polityczny wok├│┼é by┼éej ameryka┼äskiej pary prezydenckiej czy mi─Ödzynarodowo oklaskiwanego kanadyjskiego premiera, wiedz─ů, ┼╝e NAFTA to w istocie uk┼éad Dawida z dwoma Goliatami.
Anty-Trumpowe wyst─ůpienia stanowi─ů jedynie cz─Ö┼Ť─ç fali sprzeciwu, jaka przetacza si─Ö w ostatnich miesi─ůcach przez ca┼éy kraj. Agend─Ö zorganizowanej w mie┼Ťcie Meksyk 12 lutego manifestacji trafnie streszcza jedno z hase┼é: ÔÇ×Zagro┼╝enie w Waszyngtonie, ale wr├│g w Los PinosÔÇŁ (rezydencja prezydenta). Meksykanie t┼éumnie protestuj─ů przeciwko polityce wywodz─ůcego si─Ö z Partii Rewolucyjno-Instytucjonalnej rz─ůdu, prowadz─ůcej do dalszej prywatyzacji gospodarki, szczeg├│lnie wydobycia ropy naftowej i nast─Öpuj─ůcych po nim podwy┼╝ek cen benzyny (gasolinazo) oraz wszechobecnej korupcji, ┼╝─ůdaj─ů wyja┼Ťnienia znikni─Öcia 43 student├│w z Ayontzinapy i tym samym ujawnienia zwi─ůzk├│w elit politycznych ze zorganizowan─ů przest─Öpczo┼Ťci─ů. Wielu intelektualist├│w, aktywist├│w i┬á polityk├│w lewicy widzi w obecnym kryzysie relacji ze Stanami Zjednoczonymi szans─Ö na renegocjacje uk┼éadu NAFTA, uniezale┼╝nienie si─Ö gospodarcze (media donosz─ů o wzrastaj─ůcej wymianie handlowej z Chinami, Uni─ů Europejsk─ů czy Japoni─ů ÔÇô ostatnio g┼éo┼Ťno by┼éo o du┼╝ym transporcie awokado wys┼éanym zamiast do Stan├│w, za Pacyfik), wyhamowanie proces├│w neoliberalizacji (w kolejno┼Ťci mia┼éyby by─ç sprywatyzowane s┼éu┼╝ba zdrowia i woda, zapowiadano dalsze ci─Öcia w edukacji) oraz wi─Öksz─ů solidarno┼Ť─ç i wsp├│┼éprac─Ö z krajami Ameryki ┼üaci┼äskiej. W wywiadzie dla meksyka┼äskiego miesi─Öcznika Proceso ksi─ůdz Alejandro Solalinde, wywodz─ůcy si─Ö z nurtu teologii wyzwolenia, wieloletni obro┼äca praw nielegalnych imigrant├│w (za┼éo┼╝yciel schroniska dla indocumentados w Oaxace, w regionie Istmo) m├│wi wprost: ÔÇ×Odpu┼Ťcili nam, zn├│w jeste┼Ťmy wolni i trzeba wykorzysta─ç ten czas, ┼╝eby powr├│ci─ç do Meksyku, konsumowa─ç nasze produkty i pozby─ç si─Ö tego brudnego i skorumpowanego rz─ůdu [ÔÇŽ]. Dop├│ki mamy Trumpa, b─Ödziemy budowa─ç kraj dla nas samych, nasz kraj jest bogaty, ale rz─ůdzony przez tych zdrajc├│w i sprzedawczyk├│wÔÇŁ. Nie jest to g┼éos odosobniony ani te┼╝ wyj─ůtkowo jak na meksyka┼äsk─ů opozycj─Ö radykalny. Trump na p├│┼énocy mo┼╝e przynie┼Ť─ç szanse na tak wyczekiwan─ů zmian─Ö polityczn─ů na po┼éudniu kontynentu.
***
Tymczasem w Oaxace znajomi gring@s organizuj─ů protesty na odleg┼éo┼Ť─ç (obecnie to akcja poczt├│wkowa), omawiaj─ů ÔÇ×dzie┼ä bez imigrantaÔÇŁ i spekuluj─ů o mo┼╝liwo┼Ťci secesji stanu Kalifornia. Nieliczne w mie┼Ťcie Starbucksy dalej okupuje tutejsza klasa ┼Ťrednia, a miasto jak zwykle zakorkowane anty-rz─ůdowymi protestami. Wszyscy przygotowujemy si─Ö do obchod├│w karnawa┼éu. W Dolinach Centralnych s┼éynie z nich spo┼éeczno┼Ť─ç San Mart├şn Tilcajete, gdzie w tegorocznym pochodzie diab┼é├│w z pewno┼Ťci─ů nie zabraknie figury Donalda Trumpa. Utalentowani miejscowi rzemie┼Ťlnicy (wielu z do┼Ťwiadczeniem migracji al otro lado) ko┼äcz─ů ju┼╝ zapewne produkcj─Ö odpowiednich, przera┼╝aj─ůcych masek.
Autorka w latach 2014ÔÇô2016 prowadzi┼éa badania w ramach grantu Narodowego Centrum Nauki ÔÇ×Turystyka kulinarna, gender i (re)konstrukcja lokalnych kultur jedzenia w po┼éudniowym Meksyku (stan Oaxaca)ÔÇŁ. Projekt zosta┼é sfinansowany ze ┼Ťrodk├│w Narodowego Centrum nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2012/07/D/HS3/03814

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś