magazyn lewicy katolickiej

Towar z r贸偶owej strefy

Do pomys艂u wprowadzenia p艂acy rodzinnej r贸偶nymi drogami dochodz膮 przedstawiciele r贸偶nych stron 艣wiatopogl膮dowej barykady. Idea ta jest 偶ywa zar贸wno dla ludzi lewicy, jak i dla os贸b inspiruj膮cych si臋 katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

Ilustr.: Martyna W贸jcik-艢mierska


Tekst pochodzi z najnowszego numeru 鈥濩ze艣膰 pracy!鈥 (鈥濳ontakt鈥 22/2013), kt贸ry ju偶 nied艂ugo zago艣ci do salon贸w EMPiK i Pa艅stwa skrzynek pocztowych.
Do pomys艂u wprowadzenia p艂acy rodzinnej r贸偶nymi drogami dochodz膮 przedstawiciele r贸偶nych stron 艣wiatopogl膮dowej barykady. Idea ta jest 偶ywa zar贸wno dla ludzi lewicy, jak i dla os贸b inspiruj膮cych si臋 katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.
 
Gotowanie. Sprz膮tanie. Zakupy. A przede wszystkim opieka 鈥 nad dzieckiem, niepe艂nosprawnym, starszym. Warto艣膰 nieodp艂atnej pracy, wykonywanej w domu i dla domu, szacowana jest na oko艂o 55% przeci臋tnej p艂acy brutto w gospodarce lub, patrz膮c w skali makro, na oko艂o 30% PKB.
Prace domowe wykonywano od zawsze, dopiero jednak od niedawna podnoszona i dyskutowana jest potrzeba uznania ich za prac臋 r贸wn膮 pracy zarobkowej, a co za tym idzie 鈥 oddzielnego wynagradzania. Na lewicy podkre艣la si臋 te偶 鈥瀔obiecy鈥 wymiar problemu. W miejsce neutralnej 鈥瀙racy domowej鈥 pojawiaj膮 si臋 okre艣lenia w rodzaju 鈥瀗ieodp艂atna praca kobiet鈥, a ca艂a ta sfera zosta艂a barwnie nazwana 鈥瀝贸偶ow膮 stref膮 gospodarki鈥. Wydaje si臋, 偶e opr贸cz argument贸w przemawiaj膮cych za op艂acaniem takiej pracy, kt贸re nabudowane s膮 na przekonaniach ideologicznych, pod uwag臋 wzi膮膰 nale偶y trzy czynniki obecne we wsp贸艂czesnej kulturze i gospodarce.
 
Co boli kobiety
Po pierwsze, kwestia presti偶u i pozycji spo艂ecznej. Wed艂ug sonda偶u CBOS z 2003 roku, przywo艂ywanego w raporcie Instytutu Spraw Obywatelskich, praca gospodyni domowej jest oceniana jako bardziej szanowana ni偶 praca zarobkowa jedynie przez 4% kobiet, a na r贸wni z ni膮 przez kolejne 33%. Jednocze艣nie, wed艂ug tego samego badania, 鈥40% [kobiet] uwa偶a prac臋 zarobkow膮 matek za szkodliw膮 dla kondycji rodziny鈥. Wprowadzenie wynagrodzenia za opiek臋 nad dzieckiem, zwi膮zan膮 cz臋sto z wycofywaniem si臋 z tradycyjnie rozumianego rynku pracy, mia艂oby stanowi膰 narz臋dzie umo偶liwiaj膮ce kobietom realizacj臋 ich cel贸w, przy jednoczesnej odbudowie presti偶u i wzmocnieniu poczucia w艂asnej warto艣ci, jak r贸wnie偶 warto艣ci w oczach ich m臋偶贸w.
Po drugie, w czasach, w kt贸rych dominuje ekonomiczny j臋zyk opisu 艣wiata i konieczno艣膰 oceny dzia艂a艅 politycznych pod k膮tem efektywno艣ci, to, co nie jest zmierzone, skwantyfikowane i przeliczone na pieni膮dze, nie staje si臋 celem polityki. Nieodp艂atna praca domowa przyczynia si臋 do generowania PKB, kt贸rego powi臋kszanie jest g艂贸wnym celem polityki gospodarczej. Nie jest ona jednak w 偶aden spos贸b do tego偶 PKB wliczana, wynagradzana ani nie figuruje na li艣cie cel贸w gospodarczych. Celem polityki gospodarczej, szczeg贸lnie w warunkach kryzysu, jest pobudzanie wzrostu, co ma by膰 najbardziej skutecznym remedium na rosn膮ce zad艂u偶enie i bezrobocie. Jednak dop贸ki 鈥瀗ieodp艂atna praca鈥 nie znajdzie czytelnego odzwierciedlenia we 鈥瀢zro艣cie鈥, dop贸ty jej odpowiednie wspieranie b臋dzie jedynie pobocznym celem rz膮dz膮cych. Pozytywn膮 zmian臋 w tym kontek艣cie zwiastuj膮 podejmowane w ostatnich latach pr贸by wprowadzenia do polityki gospodarczej syntetycznych miar innych ni偶 PKB. Tak czy inaczej, osi膮gni臋cie konsensusu w tej sprawie wydaje si臋 raczej odleg艂e.
Wreszcie, trzecim czynnikiem, kt贸ry sprawia, 偶e uznanie pracy domowej za 鈥瀙rawdziw膮鈥 prac臋 stanowi potrzeb臋 coraz bardziej pal膮c膮, jest zyskuj膮ca w wielu krajach popularno艣膰 idea workfare society. Workfare society to koncepcja systemu 艣wiadcze艅 spo艂ecznych opartego o partycypacj臋 w rynku pracy. Na jej gruncie niepracuj膮ca osoba, kt贸ra chce uzyska膰 dane 艣wiadczenie spo艂eczne 鈥 ubezpieczenie zdrowotne, zasi艂ek czy emerytur臋 鈥 musi spe艂ni膰 pewne kryteria: wykaza膰 si臋 aktywnym poszukiwaniem pracy, bra膰 udzia艂 w szkoleniach b膮d藕 udowodni膰, 偶e jest niezdolna do pracy. To w艂a艣nie odr贸偶nia koncepcj臋 workfare society od welfare state, w kt贸rym 艣wiadczenia spo艂eczne nale偶膮 si臋 wszystkim, a ich finansowanie jest mo偶liwe dzi臋ki prawnemu usankcjonowaniu solidarno艣ci spo艂ecznej. Nieuznanie pracy domowej za prac臋 sprawia, 偶e osoby j膮 wykonuj膮ce nie otrzymuj膮 艣wiadcze艅 nale偶nych innym pracuj膮cym, np. nie obejmuje ich z tego tytu艂u ubezpieczenie zdrowotne, nie maj膮 prawa do odszkodowania za wypadki przy pracy, nie odprowadza si臋 za nie sk艂adek emerytalnych. W Polsce trwaj膮 obecnie prace nad przyznaniem praw do urlopu wychowawczego kobietom pracuj膮cym na umowach cywilnoprawnych, studentkom i bezrobotnym. Dotychczas jednak takie 艣wiadczenia uzale偶nione by艂y od tego, czy przed urodzeniem dziecka kobieta zatrudniona by艂a na etacie.
 
Ko艣ci贸艂, lewica, rodzina
Argumenty za wycen膮 pracy wykonywanej w domu oraz za jej wynagradzaniem pojawiaj膮 si臋 w r贸偶nych rejonach 艣wiatopogl膮dowej sceny. Z jednej (lewej) strony, podkre艣la si臋 kwesti臋 uznania i dowarto艣ciowania pracy wykonywanej przez kobiety. Najwa偶niejszym celem jest tu r贸wnouprawnienie partner贸w prowadz膮cych gospodarstwo domowe, polegaj膮ce na 鈥瀞prawiedliwym鈥 podziale obowi膮zk贸w, a tak偶e zmniejszenie zale偶no艣ci kobiet od m臋偶czyzn poprzez umo偶liwienie im powrotu na rynek pracy. Wynagradzanie pracy wykonywanej w domu mog艂oby r贸wnie偶 przyczyni膰 si臋 do zmniejszenie uzale偶nienia ekonomicznego kobiet i ograniczenia skali zjawiska 鈥瀎eminizacji biedy鈥. To jednak wydaje si臋 tematem wt贸rnym w stosunku do kwestii r贸wnouprawnienia, a nawet mo偶e tworzy膰 pewne bariery dla jego osi膮gni臋cia. Jak pisz膮 autorzy wspomnianego ju偶 raportu Instytutu Spraw Obywatelskich, na wyp艂acan膮 przez pa艅stwo pensj臋 za 鈥瀦ajmowanie si臋 domem鈥 kobiety mog艂yby zareagowa膰 鈥瀢ycofaniem z 偶ycia publicznego [鈥 do domu, w konsekwencji nast膮pi艂by powr贸t do tradycyjnego, patriarchalnego podzia艂u obszar贸w 偶ycia spo艂ecznego. [鈥 By膰 mo偶e zatem nie idea p艂acenia kobietom za prace domowe, lecz idea redystrybucji pracy domowej pomi臋dzy kobietami i m臋偶czyznami jest 鈥 jak dot膮d 鈥 jedyn膮 strategi膮, kt贸ra zdaje si臋 zapewnia膰 wi臋kszy stopie艅 r贸wno艣ci pomi臋dzy p艂ciami. Nie ma jednak pomys艂u, jak t臋 strategi臋 w praktyce zrealizowa膰鈥.
Analogiczna argumentacja rozwijana jest w toku trwaj膮cej obecnie dyskusji na temat wyd艂u偶enia urlop贸w macierzy艅skich w Polsce. Podnosi si臋, 偶e nowe rozwi膮zanie 鈥 mo偶liwo艣膰 wyd艂u偶enia urlopu do roku oraz wykorzystania jego cz臋艣ci przez ojca dziecka 鈥 przyczyni si臋 do pogorszenia pozycji kobiet na rynku pracy oraz utrwalenia dotychczasowego, nier贸wnego podzia艂u obowi膮zk贸w. Proponowane jest zatem wprowadzenie obowi膮zku wzi臋cia cz臋艣ci urlopu przez ojca dziecka. Gdyby m臋偶czyzna z tego przywileju nie skorzysta艂, ca艂kowita d艂ugo艣膰 urlopu uleg艂aby skr贸ceniu.
 
Podobne argumenty stoj膮 za rozwi膮zaniami przyj臋tymi w krajach skandynawskich, o silnej tradycji socjaldemokratycznej, gdzie znacznie silniej akcentowany jest podzia艂 obowi膮zk贸w (np. poprzez bod藕ce dla wykorzystania przez ojc贸w urlop贸w wychowawczych) oraz zapewnienie niezale偶no艣ci kobiet (np. poprzez u艂atwienia w powrocie na rynek pracy, umo偶liwienie pracy w niepe艂nym wymiarze lub zapewnienie sprawnego systemu 偶艂obk贸w i przedszkoli). Kraje skandynawskie maj膮 bardzo wysoki odsetek pracuj膮cych kobiet, a tak偶e wysoki odsetek pracuj膮cych matek ma艂ych dzieci, przy jednoczesnym relatywnie wysokim wsp贸艂czynniku dzietno艣ci. Filozofia stoj膮ca za wprowadzanymi tam rozwi膮zaniami jest jednak r贸wnie偶 silnie nastawiona na jednostk臋 i jej wyrwanie z wszelkich zale偶no艣ci 鈥 w tym r贸wnie偶 rodzinnych. Jak podkre艣lono w broszurze reklamuj膮cej skandynawski model spo艂eczno-ekonomiczny, wydanej na 艢wiatowe Forum Ekonomiczne w Davos w 2011 roku, 鈥瀒dealna rodzina jest z艂o偶ona z doros艂ych, kt贸rzy pracuj膮 i nie s膮 od siebie zale偶ni finansowo, i dzieci, kt贸re zach臋ca si臋 do bycia niezale偶nymi tak wcze艣nie, jak to mo偶liwe鈥.
Poparcie dla wynagradzania os贸b zajmuj膮cych si臋 dzie膰mi i z tego tytu艂u rezygnuj膮cych z innej pracy zarobkowej wyprowadzane bywa r贸wnie偶, w 艣lad za katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮, z poj臋cia sprawiedliwej p艂acy. Sprawiedliwej, to znaczy takiej, kt贸ra pozwala na utrzymanie rodziny, nawet w贸wczas, gdy pracuje tylko jedno spo艣r贸d rodzic贸w, a drugie zajmuje si臋 domem i wychowaniem dzieci. W domy艣le zak艂ada si臋, 偶e t臋 drug膮 funkcj臋 lepiej spe艂ni kobieta, gdy偶 jest niezast膮piona w opiece nad potomstwem, szczeg贸lnie we wczesnym etapie jego 偶ycia. Przez wiele lat idea 鈥瀙艂acy rodzinnej鈥 oznacza艂a zapewnienie osobie pozostaj膮cej na rynku pracy (czytaj: ojcu) takiego wynagrodzenia, kt贸re wystarczy do utrzymania ca艂ej rodziny. Obecnie, w sytuacji nie do艣膰 wysokiej pensji 鈥瀏艂owy rodziny鈥, pojawia si臋 postulat materialnego wynagrodzenia pracy kobiety 鈥 czy to w formie dop艂aty do pensji pracuj膮cego m臋偶a, czy te偶 zasi艂ku rodzinnego.
 
W odr贸偶nieniu od motywacji lewicowych, katolicka nauka spo艂eczna wskazuje na konieczno艣膰 zapewnienia dost臋pu do d贸br (a nie wynagrodzenia pracy wed艂ug wysi艂ku i trudu), przy jednoczesnym podkre艣leniu zagro偶e艅, jakie mog膮 si臋 wi膮za膰 z konieczno艣ci膮 podejmowania pracy przez matki ma艂ych dzieci. Nie wspomina si臋 tu te偶 o zapewnieniu r贸wnouprawnienia p艂ci (por. np. 鈥Laborem Excercens鈥 19). Praca wykonywana przez matki w domu musi zosta膰 鈥瀠szanowana zgodnie z warto艣ci膮, jak膮 przynosi ona rodzinie i spo艂ecze艅stwu鈥 (鈥濳arta praw rodziny鈥, art. 10) 鈥 nie ma tu jednak mowy o wynagrodzeniu finansowym, jest to raczej nawo艂ywanie do zmiany postaw spo艂ecznych wzgl臋dem kobiet niepodejmuj膮cych zatrudnienia poza domem.
 
Gdzie praca pop艂aca
Szukaj膮c przyk艂ad贸w z innych kraj贸w i ograniczaj膮c si臋 do 艣wiadcze艅 zwi膮zanych z opiek膮 nad dzie膰mi (a zatem pozostawiaj膮c na uboczu problemy opieki nad lud藕mi niepe艂nosprawnymi lub starszymi), wskaza膰 mo偶na kraje oferuj膮ce rozwi膮zania odpowiadaj膮ce p艂acy rodzinnej np. w formie p艂atnego urlopu wychowawczego. Tego typu 艣wiadczenia istotnie r贸偶ni膮 si臋 od cz臋sto stosowanych zasi艂k贸w 鈥瀗a dziecko鈥, kt贸rych istnienie mo偶na raczej interpretowa膰 jako udzia艂 w korzy艣ciach spo艂ecznych uzyskanych dzi臋ki narodzinom nowego obywatela. W ka偶dym jednak przypadku trudno z ca艂膮 pewno艣ci膮 wyrokowa膰 o intencjach prawodawc贸w, kt贸rzy w swoich deklaracjach cz臋艣ciej zach臋caj膮 do posiadania wi臋kszej liczby dzieci przez z艂agodzenie spadku stopy 偶yciowej zwi膮zanej z ich posiadaniem i wychowaniem, ni偶 wprost przedstawiaj膮 p艂atny urlop jako wynagrodzenie za wykonywan膮 prac臋. Takie podej艣cie mo偶e by膰 jednak zgodne zar贸wno z KNS, jak i z systemami socjaldemokratycznymi.
Cz臋艣ciowo p艂atne urlopy wychowawcze obowi膮zuj膮 np. we Francji, w kt贸rej w dodatku zasi艂ki s膮 progresywne 鈥 w znaczeniu wi臋kszego (oraz d艂u偶szego) wsparcia przy wi臋kszej liczbie dzieci. W Finlandii rodzicom przys艂uguje tzw. 鈥瀠rlop opieki domowej鈥, mo偶liwy do wykorzystania do trzecich urodzin dziecka, r贸wnie偶 wraz z przys艂uguj膮cym zasi艂kiem. W p贸藕niejszym okresie (do uko艅czenia przez dziecko drugiej klasy szko艂y podstawowej) przys艂uguje tzw. cz臋艣ciowy urlop na opiek臋 nad dzieckiem, po艂膮czony z niskim zasi艂kiem. Ciekawe rozwi膮zanie wprowadzi艂a Estonia. Polega ono na mo偶liwo艣ci skorzystania z p艂atnego 鈥瀠rlopu rodzicielskiego鈥 r贸wnie偶 przez osoby, kt贸re wcze艣niej nie pracowa艂y 鈥 w takim wypadku wyp艂acana kwota r贸wna jest pensji minimalnej. W Niemczech p艂atne urlopy wychowawcze (wraz z przys艂uguj膮cym zasi艂kiem 鈥 Elterngeld) zosta艂y wprowadzone za rz膮d贸w wielkiej koalicji CDU-SPD, a wi臋c przy wsp贸艂pracy chadek贸w i socjaldemokrat贸w. Z kolei we wrze艣niu 2013, wraz z wej艣ciem w 偶ycie prawa gwarantuj膮cego zapewnienie pa艅stwowej opieki nad dzie膰mi do lat trzech, ma pojawi膰 si臋 mo偶liwo艣膰 otrzymania zasi艂ku finansowego w sytuacji, gdy kt贸re艣 z rodzic贸w postanawia zrezygnowa膰 z pracy w celu podj臋cia opieki nad dzieckiem. Rz膮dz膮ca obecnie chadecja uzasadnia otworzenie tej furtki daniem rodzicom pe艂nej mo偶liwo艣ci wyboru mi臋dzy opiek膮 instytucjonaln膮 a osobist膮 鈥 bez finansowego dyskryminowania 偶adnej spo艣r贸d opcji.
W Polsce trwaj膮 obecnie prace nad wyd艂u偶eniem urlop贸w macierzy艅skich (do jednego roku, obj臋tych zasi艂kiem w wysoko艣ci 80% pensji), jak r贸wnie偶 nad op艂acaniem sk艂adek emerytalnych kobietom, kt贸re urodz膮 dzieci, a wcze艣niej nie pracowa艂y (jest to element tzw. pakietu os艂onowego dla podwy偶szenia wieku emerytalnego).
 
Spo艂ecze艅stwo sieci
Mo偶na pozostawi膰 na boku kwesti臋 polityki prorodzinnej i wskaza膰 na inne dziedziny, w kt贸rych wykonywana praca nie jest wynagradzana finansowo, cho膰 bez w膮tpienia przyczynia si臋 do rozwoju gospodarki. Sztandarowym przyk艂adem jest tu rozw贸j Wikipedii: tysi膮ce ludzi po艣wi臋caj膮 sw贸j wolny czas, tworz膮c encyklopedi臋 dok艂adniejsz膮 ni偶 Britannica. Je艣li wierzy膰 g艂osom piewc贸w gospodarki opartej na wiedzy, tudzie偶 kapitalizmu kognitywnego, kluczowego znaczenia dla podtrzymania rozwoju nabra艂o odpowiednie wykorzystania r贸偶norakich sieci oraz rozwijanie kreatywno艣ci, nieod艂膮cznie zwi膮zanej z bezpo艣rednimi interakcjami mi臋dzyludzkimi. Oba te czynniki wymykaj膮 si臋 tradycyjnemu rynkowi, a podejmowane dzia艂ania nie zostaj膮 wynagrodzone.
W to miejsce wkracza nienowa idea 鈥瀌ochodu powszechnego鈥 鈥 kwoty pieni臋dzy gwarantowanej ka偶demu obywatelowi, bez 偶adnych warunk贸w wst臋pnych. Niezale偶nie od wsp贸艂czesnych teorii socjologiczno-ekonomicznych, mo偶na, podobnie jak mia艂o to miejsce w przypadku p艂acy rodzinnej, uzupe艂ni膰 taki postulat argumentacj膮 zaczerpni臋t膮 z r贸偶nych stron ideologicznej barykady. Z jednej strony, ludzie lewicy wskazuj膮 na 鈥瀌emokratyzacj臋 gospodarki鈥 oraz prawo do godnego 偶ycia dla ka偶dego. Z drugiej 鈥 guru libera艂贸w Milton Friedman formu艂uje pomys艂 na doch贸d powszechny w postaci negatywnego podatku dochodowego, kt贸ry m贸g艂by zast膮pi膰 istniej膮ce systemy wsparcia dla ubogich rodzin. W praktyce nale偶a艂oby uzgodni膰 wysoko艣膰 progu dochodowego, powy偶ej kt贸rej podatek by艂by obliczany tradycyjnie (tj. jako pewna kwota p艂acona pa艅stwu). Poni偶ej za艣 oprocentowanie by艂oby ujemne 鈥 czyli na koniec dnia pa艅stwo musia艂oby tak naliczony negatywny podatek podatnikowi zwr贸ci膰. Wed艂ug Friedmana upro艣ci艂oby to biurokracj臋, zlikwidowa艂o b艂臋dne bod藕ce (np. wk艂adanie wysi艂ku w uzyskiwanie okre艣lonej formy 艣wiadczenia), a jednocze艣nie podtrzyma艂o zach臋t臋 do poszukiwania i podejmowania pracy. Nale偶y wreszcie przywo艂a膰 r贸wnie偶 zwi膮zane z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮 poj臋cie 鈥瀕ogiki daru鈥, opisane w encyklice 鈥Caritas in veritate鈥 uzupe艂nienie relacji rynkowych i interwencji pa艅stwa dzia艂aniami bezinteresownymi, kierowanymi mi艂o艣ci膮 bli藕niego.
 
Show me the money
Niezale偶nie od sposobu argumentowania, nie mo偶na uciec od pytania: kto za to wszystko zap艂aci? Mo偶na przerzuca膰 si臋 obliczeniami i argumentami o ogromnych kosztach i zagro偶eniu d艂ugiem publicznym; o katastrofalnych skutkach zniech臋cania do podejmowania pracy i o tw贸rczych efektach ka偶dej aktywno艣ci we wsp贸lnocie; o naturalnej roli kobiety i powszechnej r贸wno艣ci czy niezale偶no艣ci.
Czy jest zatem mo偶liwy sojusz mi臋dzy dwiema stronami ideologicznego sporu? Ewentualne porozumienie, przynajmniej na kr贸tki okres, wydaje si臋 mo偶liwe (casus Niemiec), jednak d艂ugofalowe cele s膮 zdecydowanie odmienne. Dla lewej strony takim celem jest zerwanie z tradycyjnymi rolami spo艂ecznymi, a szczeg贸lnie rodzinnymi. Strona inspiruj膮ca si臋 nauk膮 Ko艣cio艂a ma za艣 na celu osadzenie pracy w szerokim kontek艣cie cel贸w ludzkiego 偶ycia i podkre艣lanie jej znaczenia dla jednostki i wsp贸lnoty. Idzie za tym r贸wnie偶 przeciwstawienie si臋 post臋puj膮cej ekonomizacji wszystkich sfer 偶ycia i przemienianie w tym kierunku paradygmatu gospodarczego. By膰 mo偶e sposobem na pogodzenie zwa艣nionych stron jest rozszerzenie podej艣cia do wynagrodzenia za prac臋 na wszystkie sfery 偶ycia 鈥 a zatem skierowanie si臋 w stron臋 dochodu powszechnego 鈥 rozwi膮zania doceniaj膮cego zar贸wno pranie, prasowanie, opiek臋 nad dzie膰mi, jak i przys艂uguj膮ce bez wzgl臋du na p艂e膰 czy tradycyjn膮 rol臋 spo艂eczn膮.
 
Koniec ko艅c贸w, niezb臋dne b臋dzie zaanga偶owanie pa艅stwa 鈥 trudno bowiem wyobrazi膰 sobie, 偶eby koszty zwi膮zane np. z utrzymaniem niepracuj膮cych 偶on pracownik贸w ponosi膰 mieli pracodawcy. Dodatkowe elementy polityki redystrybucyjnej, szczeg贸lnie w kwestii dotykaj膮cej tak znaczn膮 cz臋艣膰 spo艂ecze艅stwa, wymagaj膮 te偶 silnego poparcia spo艂ecznego. W ka偶dym przypadku nowe rozwi膮zania problemu nieodp艂atnej pracy b臋d膮 zatem musia艂y zosta膰 poprzedzone kolektywn膮 zmian膮 sposobu rozumienia samej pracy. Droga do tego jeszcze daleka, jednak zar贸wno trendy spo艂eczno-ekonomiczne, jak i bie偶膮ce przemiany polityczne wydaj膮 si臋 wskazywa膰 na to, 偶e w艂膮czenie problemu nieodp艂atnej pracy do g艂贸wnego nurtu debaty publicznej mo偶e by膰 bli偶ej, ni偶 nam si臋 wydaje.
 
Przeczytaj inne teksty Autora.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij