Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Toksyczna m臋sko艣膰 zabija

Fundamentalna wi臋kszo艣膰 przemocy w naszym spo艂ecze艅stwie to przemoc m臋偶czyzn. Nie wszyscy m臋偶czy藕ni maj膮 sk艂onno艣ci do agresji, ale wszyscy od najm艂odszych lat uczestnicz膮 w grach, kt贸rych esencj膮 jest rywalizacja, konkurencja i walka. Grach, kt贸re maj膮 tragiczne konsekwencje.
Toksyczna m臋sko艣膰 zabija
ilustr.: Zofia Rogula

Przemoc ma p艂e膰. W 2018 roku w ramach procedury Niebieskiej Karty polska policja zarejestrowa艂a 73 tysi膮ce sprawc贸w przemocy domowej 鈥 ponad 90 procent z nich to m臋偶czy藕ni. Po艂ow臋 przest臋pstw pope艂nili pod wp艂ywem alkoholu. Sprawcami zab贸jstw w Polsce r贸wnie偶 najcz臋艣ciej s膮 m臋偶czy藕ni. Dlaczego zabijaj膮? W艣r贸d zbrodni o ustalonym motywie dominuj膮c膮 przyczyn膮 by艂y 鈥 jak eufemistycznie ujmuje to policja 鈥 鈥瀗ieporozumienia rodzinne鈥. 31 pa藕dziernika 2019 roku w polskich zak艂adach karnych osadzone by艂y 74 732 osoby. Ponad 71 tysi臋cy stanowili m臋偶czy藕ni.

Cho膰 przemoc rz膮dz膮ca naszym 偶yciem spo艂ecznym to przede wszystkim przemoc m臋偶czyzn, zaskakuj膮co rzadko m贸wi si臋 o niej jako o problemie m臋skim. Cz臋sto natomiast sprowadza si臋 j膮 do zachowa艅 w臋偶szej grupy spo艂ecznej (na przyk艂ad kibic贸w), trudno艣ci 偶yciowych jednostki (na przyk艂ad uzale偶nienia od alkoholu) czy indywidualnej sk艂onno艣ci do agresji.

W debacie publicznej istnieje silna tendencja do pomijania tego, co najbardziej typowe, a zwracania uwagi na wyj膮tki. Gdy przest臋pstwo pope艂nia muzu艂manin, Hindus czy Arab, dowiemy si臋 tego ju偶 z nag艂贸wka artyku艂u. Gdy sprawc膮 b臋dzie bia艂y, heteroseksualny, ochrzczony m臋偶czyzna 鈥 a tacy odpowiadaj膮 za fundamentaln膮 wi臋kszo艣膰 przest臋pstw w Polsce 鈥 o 偶adnej z tych cech nie us艂yszymy ani s艂owa. Rzadko zwraca si臋 uwag臋 na to, 偶e w oceanie przemocy, kt贸ry nas otacza, istotnym wyr贸偶nikiem jest p艂e膰. Jeszcze rzadziej szuka si臋 korzeni tej korelacji w normach spo艂ecznych i kulturowych.

Rzadko zwraca si臋 uwag臋 na to, 偶e w oceanie przemocy, kt贸ry nas otacza, istotnym wyr贸偶nikiem jest p艂e膰.

Artyku艂y, kt贸re donosz膮 o gwa艂tach, pobiciach czy morderstwach, zwykle s膮 ca艂kowicie odpolitycznione 鈥 m贸wi膮 o zdegenerowanej jednostce, buduj膮 obraz potwora, kt贸ry kolejny raz pobi艂 偶on臋 czy dziecko. Co wi臋cej, historie przemocy zwykle opowiadane s膮 w stronie biernej 鈥 skupiaj膮 si臋 na ofierze, a nie na sprawcy. A, jak wykazuj膮 badania, j臋zyk ma fundamentalne znaczenie dla tego, jak my艣limy o przemocy, w szczeg贸lno艣ci przemocy seksualnej. Gdy uczestnik贸w eksperyment贸w konfrontuje si臋 z komunikatami prasowymi pisanymi w stronie biernej (na przyk艂ad 鈥瀌wudziestoletnia kobieta zosta艂a zgwa艂cona鈥), maj膮 oni wi臋ksz膮 sk艂onno艣膰 do przypisywania winy ofierze. Gdy komunikaty sformu艂owane s膮 w stronie czynnej (鈥瀟rzydziestoletni m臋偶czyzna zgwa艂ci艂鈥), znacznie cz臋艣ciej skupiaj膮 si臋 na winie sprawcy. Nie bez znaczenia jest wi臋c fakt, 偶e rozpoznanym w debacie publicznej聽problemem jest przemoc wobec kobiet, a nie przemoc m臋偶czyzn.

Par臋 miesi臋cy temu mia艂 miejsce Marsz R贸wno艣ci w Bia艂ymstoku, podczas kt贸rego dosz艂o do niespotykanej eskalacji przemocy 鈥 uczestnik贸w obrzucano kamieniami, racami, kostk膮 brukow膮, bito, kopano. Jak wygl膮da艂y nag艂贸wki gazet? 鈥濨ia艂ystok. Policja zatrzyma艂a kolejn膮 osob臋 podejrzan膮 o pobicie鈥; 鈥濸olicja namierzy艂a i ustali艂a to偶samo艣膰 blisko 150 os贸b鈥; 鈥濨ia艂ostoccy policjanci ustalili to偶samo艣膰 kolejnej osoby podejrzanej o pobicie osiemnastolatka鈥; 鈥濸olicja identyfikuje kolejne osoby zak艂贸caj膮ce Marsz R贸wno艣ci w Bia艂ymstoku鈥. Z tego, co uda艂o mi si臋 ustali膰, w ka偶dej z tych historii chodzi艂o o m臋偶czyzn. Jak wygl膮da艂yby artyku艂y w prasie, gdyby podczas jakiejkolwiek demonstracji 150 kobiet zacz臋艂o rzuca膰 kamieniami i fizycznie atakowa膰 demonstrant贸w? Czy pisano by o osobach? Czy od razu nie zacz臋to by zastanawia膰 si臋 nad rol膮 p艂ci?

Prawdziwy m臋偶czyzna

Zasady gry s膮聽proste, wystarczy zapami臋ta膰, za co zdobywasz punkty. Musisz by膰 twardy, silny i pewny siebie. Mie膰 powodzenie u kobiet i poczucie humoru, by膰 inteligentny i przystojny. Dobrze je藕dzi膰 autem, dobrze zarabia膰, mie膰 mocn膮 g艂ow臋. Nie wolno ci p艂aka膰, okazywa膰 s艂abo艣ci czy troski. W toku rozgrywki zadbamy o to, 偶eby st臋pi膰 ci empati臋, wi臋c b臋dzie 艂atwiej, ni偶 mog艂oby si臋 wydawa膰. Nie bardzo wypada m贸wi膰 o uczuciach, ale prawdopodobnie nie b臋dziesz musia艂聽szczeg贸lnie si臋 hamowa膰, bo nie damy ci szansy si臋 tego nauczy膰. Wyj膮tek mo偶emy zrobi膰, gdy si臋 upijesz i b臋dziesz rzewnie opowiada艂 towarzyszom i towarzyszkom o szacunku, mi艂o艣ci czy t臋sknocie, kt贸rymi do nich pa艂asz.

Ta gra nazywa si臋 鈥濸rawdziwy M臋偶czyzna鈥 i opublikowa艂o j膮 Wydawnictwo Konserwacji Norm P艂ciowych. Zaprojektowana zosta艂a tak, 偶e nie da si臋 jej聽wygra膰 鈥 tw贸j wynik zawsze oceniany jest w zestawieniu z innymi graczami i podlega nieustannej weryfikacji. Pierwsz膮, naczeln膮 regu艂膮 jest konkurencja 鈥 czasem chodzi o to, kto wi臋cej wyciska w martwym ci膮gu, czasem o sprawno艣膰 retoryczn膮, a czasem o to, kto ostatni upije si臋 na imprezie. Drug膮聽鈥 konieczno艣膰 nieustannego dowodzenia wszystkim wok贸艂, 偶e jeste艣 wystarczaj膮co prawdziwym m臋偶czyzn膮.

Kim jest prawdziwy m臋偶czyzna? Portal Papilot wylicza siedem cech samca alfa: jest pewny siebie do granic przyzwoito艣ci, mo偶e bywa膰 agresywny, pod膮偶a swoj膮 艣cie偶k膮, partnerka musi si臋 za niego wstydzi膰, cz臋sto krytykuje innych, szcz臋艣cie innych go nie cieszy, traktuje partnerk臋 jak gorsz膮 od siebie. Serwis 鈥濬acet鈥 Wirtualnej Polski pisze z kolei tak: 鈥濵a w艂adz臋, cieszy si臋 du偶ym szacunkiem innych facet贸w, kt贸rzy licz膮 si臋 z jego zdaniem, a kobiety same do niego lgn膮. To wszystko cz臋sto przek艂ada si臋 na sukces zawodowy鈥.

Gra w Prawdziwego M臋偶czyzn臋 to przestrze艅, w kt贸rej stykaj膮 si臋 ze sob膮 p臋dz膮cy kapitalizm i patriarchat.

Chodzi wi臋c przede wszystkim o miejsce w hierarchii, o rywalizowanie i udowadnianie, 偶e ma si臋 w艂adz臋. Gra w Prawdziwego M臋偶czyzn臋 to przestrze艅, w kt贸rej stykaj膮 si臋 ze sob膮 p臋dz膮cy kapitalizm, w kt贸rym trzeba zawsze biec szybciej ni偶 wszyscy inni, pracowa膰 ci臋偶ej, zarabia膰 wi臋cej, i patriarchat, kt贸rego owocem jest toksyczna m臋sko艣膰 鈥 nieustannie domagaj膮ca si臋 wykazywania tego, kto jest bardziej m臋ski i bardziej 鈥瀙rawdziwy鈥.

A wykazuje si臋 na wiele sposob贸w. Prostym i powszechnym narz臋dziem jest brawura 鈥 pozornie niegro藕na forma ustanawiania hierarchii, demonstrowania w艂asnej si艂y i budowania pozycji w grupie. By膰 mo偶e z brawury wynika to, 偶e jak wskazuj膮 statystyki policyjne, m臋偶czy藕ni cz臋艣ciej przekraczaj膮 pr臋dko艣膰 i je偶d偶膮 mniej bezpiecznie 鈥 co za tym idzie, powoduj膮 trzy czwarte wszystkich wypadk贸w na polskich drogach (a stanowi膮 niewiele ponad po艂ow臋 kierowc贸w). Jak pisz膮 autorzy raportu 鈥濿ypadki drogowe w 2018 roku鈥: 鈥瀂ar贸wno w przypadku kieruj膮cych, jak i pieszych 鈥 sprawc贸w wypadk贸w drogowych 鈥 to g艂贸wnie m臋偶czy藕ni przyczyniali si臋 do ich powstania鈥. Mo偶e pochodn膮 brawury i uwewn臋trznionej konieczno艣ci imponowania innym jest fakt, 偶e 鈥 jak wskazuj膮 dane policji 鈥 spo艣r贸d 545 utoni臋膰, do kt贸rych dosz艂o w Polsce w ubieg艂ym roku, w 468 przypadkach ton膮cym by艂聽m臋偶czyzna, cho膰 to w艂a艣nie m臋偶czy藕ni cz臋艣ciej deklaruj膮, 偶e potrafi膮 p艂ywa膰.

ilustr.: Zofia Rogula

Ten medal ma te偶 drug膮 stron臋 鈥 w 艣wiecie, w kt贸rym nieustannie nale偶y b艂yszcze膰, okazywa膰 si艂臋 i w艂adz臋, brakuje przestrzeni na szczere i otwarte m贸wienie o problemach, bezsilno艣ci czy smutku. M臋偶czy藕ni wi臋c nie m贸wi膮, rzadko si臋 przed sob膮 otwieraj膮, a je偶eli ju偶 do tego dochodzi, to zwykle pod wp艂ywem alkoholu, gdy ciasny gorset toksycznej m臋sko艣ci mo偶e si臋 nieco poluzowa膰. Rzadziej te偶 chodz膮 do lekarza i rzadziej si臋 diagnozuj膮. Jak wskazuj膮 autorzy kampanii Twarze Depresji:

鈥68,5 tysi膮ca m臋偶czyzn leczy艂o si臋 na depresj臋 w ramach publicznej s艂u偶by zdrowia (dla por贸wnania: 205 tysi臋cy kobiet). Ponadto z powodu ci臋偶kiej depresji w szpitalach psychiatrycznych pomoc otrzyma艂o ponad 8 tysi臋cy m臋偶czyzn (15,5 tysi膮ca kobiet). Z psychoterapii finansowanej przez NFZ korzysta艂o nieco ponad 3 tysi膮ce m臋偶czyzn (11,2 tysi膮ca kobiet)鈥.

Nie umiemy nazywa膰 naszych uczu膰, przyznawa膰 si臋 do nich, nie rozumiemy ich. Jedna z niewielu emocji, do kt贸rych mamy prawo w szorstkim, m臋skim 艣wiecie, to gniew, kt贸rego pochodn膮 jest przemoc i agresja. Brak kontaktu z emocjami i nieumiej臋tno艣膰 dzielenia si臋 nimi ma katastrofalne konsekwencje, a jedn膮 z nich jest to, 偶e w 2018 roku 艣mierci膮 samob贸jcz膮 zgin臋艂o w Polsce 5128 os贸b 鈥 prawie 90 procent z nich stanowili m臋偶czy藕ni.

Kim mo偶emy by膰?

Psychologowie ewolucyjni i trybuni prawicy uwielbiaj膮 opowiada膰 historie o tym, jak wszystkie te mechanizmy 鈥 rywalizacji, hierarchii, w艂adzy 鈥 to po prostu ewolucyjna scheda, bez kt贸rej nie przetrwaliby艣my jako gatunek. Konkurujemy podobno i walczymy po to, 偶eby 鈥瀗atura鈥 rozpozna艂a najlepiej dostosowane geny i zadba艂a o ich reprodukcj臋 w kolejnych pokoleniach. W tej brutalnej wizji rzeczywisto艣ci samob贸jstwa mog艂yby by膰 po prostu elementem doboru naturalnego. Ale nie jeste艣my przecie偶 bezwolnymi wi臋藕niami ewolucyjnych mechanizm贸w, a w zasadach, kt贸re rz膮dz膮 艣wiatem toksycznej m臋sko艣ci, nie ma nic naturalnego. R贸偶ni膮 si臋 mi臋dzy spo艂ecze艅stwami, dostosowuj膮 si臋 do okoliczno艣ci, p艂ynnie zmieniaj膮 si臋 w czasie. I cho膰 faktem jest, 偶e odziedziczyli艣my je po poprzednich pokoleniach, to nieustannie, w ka偶dej interakcji spo艂ecznej, sami je wsp贸艂tworzymy i podtrzymujemy przy 偶yciu. Oznacza to te偶, 偶e sami mo偶emy je zmieni膰.

Z bycia m臋偶czyzn膮 nie wynika odpowiedzialno艣膰 za ca艂y ocean przemocy, kt贸ry podtapia nasze spo艂ecze艅stwo. Nie ma powodu, by艣my ton臋li w poczuciu winy. Je偶eli jeste艣 m臋偶czyzn膮, masz jednak do dyspozycji szczeg贸lne narz臋dzia, 偶eby z tym stanem rzeczy walczy膰 i go zmieni膰 鈥 cho膰 nie jest to zbyt buduj膮ce, studia nad spo艂ecznym funkcjonowaniem p艂ci wykazywa艂y wielokrotnie, 偶e m臋偶czy藕ni du偶o bardziej powa偶nie traktuj膮 kwestie przemocy p艂ciowej, nier贸wno艣ci p艂ci czy systemowego seksizmu, gdy zwraca im na nie uwag臋 inny m臋偶czyzna, ni偶 gdy robi to kobieta.

W zasadach, kt贸re rz膮dz膮 艣wiatem toksycznej m臋sko艣ci, nie ma nic naturalnego.

Jak pisze Jackson Katz w ksi膮偶ce 鈥濸aradoks macho鈥: 鈥濪ramat przemocy domowej, trwaj膮cy ju偶 zbyt d艂ugo w Ameryce i na 艣wiecie 鈥 obejmuj膮cy gwa艂t, bicie, molestowanie oraz wykorzystywanie seksualne kobiet i dziewcz膮t 鈥 prawdopodobnie m贸wi nam wi臋cej o m臋偶czyznach ni偶 o kobietach. Ostatecznie to w艂a艣nie m臋偶czy藕ni s膮 najcz臋艣ciej sprawcami przemocy. M臋偶czy藕ni odpowiadaj膮 za wi臋kszo艣膰 pobi膰 i za niemal wszystkie gwa艂ty.鈥 Przemoc, o kt贸rej mowa w ca艂ym tym tek艣cie, nie jest problemem kobiet, a m臋偶czyzn.

Walka z m臋sk膮 przemoc膮, z toksyczn膮 m臋sko艣ci膮 jest walk膮 z ciasno zakre艣lonymi rolami p艂ciowymi i za艂o偶eniami le偶膮cymi u ich podstaw. Z r贸偶nicami w wychowaniu ch艂opc贸w i dziewcz膮t, w tym, na co si臋 pozwala i na co przymyka oko. Z tego wzgl臋du kresem naszych dzia艂a艅 nie powinno by膰 tylko wypromowanie innego, lepszego wzorca 鈥 pe艂nego troski, opieku艅czo艣ci czy empatii. Musimy p贸j艣膰 dalej i walczy膰 o wolno艣膰 od kr臋puj膮cych norm p艂ciowych, g艂臋boko ugruntowanych, lecz zniewalaj膮cych przekona艅 na temat tego, co oznacza bycie m臋偶czyzn膮 i czym r贸偶ni si臋 od bycia kobiet膮. Musimy walczy膰 o doj艣cie do miejsca, w kt贸rym pytanie o p艂e膰 przestanie stanowi膰 istotny punkt odniesienia w 偶yciu spo艂ecznym, a kategorie m臋sko艣ci i kobieco艣ci b臋d膮 opisywa膰 w膮ski, fizjologiczny fragment rzeczywisto艣ci, na kt贸rym w istocie opieraj膮 si臋 nieliczne r贸偶nice mi臋dzy kobietami i m臋偶czyznami.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij