Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Terlikowski: Zmiana w Ko┼Ťciele jest nieunikniona

Je┼Ťli biskupi nie zdecyduj─ů si─Ö na zmian─Ö ju┼╝ teraz, Ko┼Ťci├│┼é w przysz┼éo┼Ťci i tak czeka rewolucja. Zmiana musi si─Ö odby─ç na wielu frontach ÔÇô od rozliczenia pedofilii, przez zwi─Ökszenie roli kobiet, a┼╝ po zmian─Ö sposobu kontroli przez ┼Ťwieckich samych hierarch├│w.
Terlikowski: Zmiana w Ko┼Ťciele jest nieunikniona
ilustr.: Zuzia Wojda

Z Tomaszem Terlikowskim, publicyst─ů, przewodnicz─ůcym komisji badaj─ůcej nadu┼╝ycia dominikanina Paw┼éa M. oraz autorem ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Koniec Ko┼Ťcio┼éa, jaki znacieÔÇŁ rozmawia Mateusz Luft.

Czy papie┼╝ senior Benedykt XVI nie powinien ponie┼Ť─ç konsekwencji za to, ┼╝e podczas jego panowania w diecezji Monachium w latach 1977ÔÇô1982 przeniesiono w niej czterech ksi─Ö┼╝y pedofilii, kt├│rzy powinni byli doczeka─ç si─Ö s─ůdu i konsekwencji swoich czyn├│w?

Zacznijmy od tego, ┼╝e nie istniej─ů mechanizmy prawne pozwalaj─ůce wyegzekwowa─ç jakiekolwiek konsekwencje od ÔÇ×papie┼╝a emerytaÔÇŁ. Z jednej strony, papie┼╝ jako taki jest ponad prawem kanonicznym. Z drugiej, status prawny Benedykta XVI jest niejasny i dopiero podlega interpretacji. Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e po abdykacji papie┼╝ wraca do roli kardyna┼éa, tak jak dzia┼éo si─Ö to w ┼Ťredniowieczu. W├│wczas ust─Öpuj─ůca g┼éowa Ko┼Ťcio┼éa zrzek┼éa si─Ö swojego imienia chrzcielnego i usuwa┼éa si─Ö z ┼╝ycia ko┼Ťcielnego. Inaczej post─ůpi┼é Benedykt XVI. Zachowa┼é papieski str├│j, imi─Ö, herb, ┼╝yje w Watykanie, wci─ů┼╝ zabiera g┼éos publicznie.

Natomiast bardziej mnie martwi to, ┼╝e ogromna wi─Ökszo┼Ť─ç, je┼Ťli nie wszyscy biskupi w tamtym czasie traktowali problem pedofilii w Ko┼Ťciele z przymru┼╝eniem oka. Stosowali podw├│jne standardy ÔÇô inaczej traktowali duchownych, a inaczej ┼Ťwieckich, ale tak┼╝e nie rozumieli skali problemu i skutk├│w, jakie potencjalnie niesie wykorzystanie seksualne nieletnich. Znamienna jest te┼╝ odpowied┼║ Benedykta na pytania kancelarii Westpfahl-Spilker-Wastl (WSW) badaj─ůcej nadu┼╝ycia seksualne w Monachium.

W┼éa┼Ťnie chcia┼éem o ni─ů zapyta─ç, bowiem wielu komentator├│w zwraca uwag─Ö na to, ┼╝e nie jest mo┼╝liwe, ┼╝eby dziewi─Ö─çdziesi─Öcioletni papie┼╝ podyktowa┼é osiemdziesi─Öciostronicow─ů odpowied┼║ pisan─ů prawniczym j─Özykiem. Najprawdopodobniej odpowied┼║ dla kancelarii prawnej by┼éa pisana przez prawnik├│w, a papie┼╝ j─ů tylko podpisa┼é. Gdyby Benedykt sam j─ů tworzy┼é, to jej wyd┼║wi─Ök by┼éby inny.

Jak zwraca uwag─Ö niemiecki jezuita i ekspert w dziedzinie wykorzystania seksualnego Hans Zollner, duch tej odpowiedzi jest g┼é─Öboko niezgodny z nauczaniem samego Benedykta, kt├│ry uznawa┼é, ┼╝e normy moralne pozostaj─ů niezale┼╝ne od ducha czasu. Benedykt zawsze naucza┼é, ┼╝e z┼éo pozostaje z┼éem niezale┼╝nie od okoliczno┼Ťci. Dodatkowo odpowied┼║ zawiera zaskakuj─ůce, z punktu widzenia obecnej wiedzy, rozwa┼╝ania na temat tego, czy masturbacja ksi─Ödza na oczach dziewczynki, je┼Ťli jej nie dotyka┼é, jest wykorzystywaniem seksualnym. Ponadto rozwa┼╝ania wys┼éane w imieniu papie┼╝a emeryta dotycz─ůce tego, czy molestowanie kogo┼Ť przez ksi─Ödza, kt├│ry nie ma na sobie sutanny, jest tak─ů sam─ů czynno┼Ťci─ů jak molestowanie w sutannie, s─ů teologicznie dziwaczne. Przecie┼╝ nie sutanna czyni ksi─Ödza, tylko ┼Ťwi─Öcenia kap┼éa┼äskie! I wreszcie brakuje w odpowiedzi Benedykta tego, co kluczowe ÔÇô ludzkiego wzi─Öcia odpowiedzialno┼Ťci, do kt├│rego sam Benedykt nas przyzwyczai┼é. Jest to szczeg├│lnie zaskakuj─ůce jak na kogo┼Ť, kto najpierw jako prefekt Kongregacji Nauki Wiary, a p├│┼║niej jako papie┼╝, zrobi┼é dla walki z ukrywaniem pedofilii bardzo wiele. To nie znaczy, ┼╝e wszystko zawsze si─Ö udawa┼éo ÔÇô nie zatrzymano mi─Ödzy innymi kariery Marciala Maciela Degollado (za┼éo┼╝yciela Legion├│w Chrystusa, kt├│remu udowodniono wieloletnie gwa┼écenie podopiecznych), ale za czas├│w Benedykta XVI odwo┼éano wielu biskup├│w za samo ukrywanie problemu pedofilii w Ko┼Ťciele.

Jak Benedykt tłumaczy swoje zachowanie?

Po szczeg├│┼éowych wyja┼Ťnieniach grupy przyjaci├│┼é i prawnik├│w Benedykta XVI wiemy ju┼╝, ┼╝e niema┼éa cz─Ö┼Ť─ç z odpowiedzi na zarzuty to dzie┼éo prawnik├│w, a nie samego papie┼╝a. St─ůd wzi─Ö┼éa si─Ö nieprawdziwa informacja dotycz─ůca nieobecno┼Ťci papie┼╝a na spotkaniu, na kt├│rym jednak on by┼é. O┼Ťwiadczenie to jednak u┼Ťwiadamia nam, ┼╝e istot─ů pracy prawnik├│w zaprzyja┼║nionych z papie┼╝em Benedyktem wcale nie by┼éo doj┼Ťcie do prawdy, ale wybronienie papie┼╝a emeryta. Oczywi┼Ťcie w przypadku prawnik├│w to do┼Ť─ç zwyczajne zadanie, ale w przypadku papie┼╝a, w kt├│rego herbie jest zapisane umi┼éowanie prawdy, cel powinien by─ç inny.

To w┼éa┼Ťnie dlatego zgadzam si─Ö z niemieckim przewodnicz─ůcym episkopatu Georgem B├Ątzingiem, ┼╝e w tej sytuacji papie┼╝ powinien od┼éo┼╝y─ç dobre rady swoich doradc├│w i najzwyczajniej w ┼Ťwiecie przeprosi. Dzi─Öki temu rozmawialiby┼Ťmy o tej sprawie inaczej. Bez ┼╝alu. I bez poczucia, ┼╝e nawet osoby zas┼éu┼╝one w walce z tym procederem wci─ů┼╝ s─ů niewolnikami my┼Ťlenia o dobru instytucji, a nie wiernych.

Co wi─Öcej, cho─ç nie ma dowod├│w, ┼╝e ├│wczesny biskup Ratzinger ma z tym co┼Ť wsp├│lnego, wszyscy chcieliby┼Ťmy wiedzie─ç, kto namawia┼é ksi─Ödza Gerharda Grubera do sk┼éadania nieprawdziwych zezna┼ä w sprawie udzia┼éu Ratzingera w decyzjach w sprawie pedofilii. Ale nie wiadomo, czy kiedykolwiek si─Ö tego dowiemy, bo obaj s─ů ju┼╝ grubo po dziewi─Ö─çdziesi─ůtce.

I wreszcie kwestia przeprosin zawartych w szczeg├│┼éowej odpowiedzi na raport. To wa┼╝ny dokument, aleÔÇŽ a┼╝ bije po oczach kolejno┼Ť─ç zawartych w nim zda┼ä. Zaczyna si─Ö od podzi─Ökowa┼ä dla ludzi, kt├│rzy go bronili, tak┼╝e dla autor├│w raportu, kt├│ry zawiera┼é nieprawdziwe informacje, potem mamy rozwa┼╝ania o przebaczeniu i odpowiedzialno┼Ťci i gdzie┼Ť w nie w┼é─ůczony jest w─ůtek przeprosin dla skrzywdzonych. Kolejno┼Ť─ç, jak s─ůdz─Ö, powinna by─ç odmienna. Tak┼╝e dokument przyjaci├│┼é papie┼╝a skupia si─Ö na prawniczych argumentach, a brak w nim perspektywy poznania pe┼énej prawdy, a nie tylko prawniczych sztuczek.

Zastanawiam si─Ö, czy priorytetem dla doradc├│w Benedykta nie by┼éa gra na czas. Autorzy odpowiedzi liczyli, ┼╝e mo┼╝e uda si─Ö spraw─Ö przeci─ůgn─ů─ç tak d┼éugo, ┼╝eby nie da┼éo si─Ö jej wyja┼Ťni─ç.

Takie my┼Ťlenie o Ko┼Ťciele nie jest roztropne. Ko┼Ťci├│┼é generalnie ma do┼Ť─ç dobr─ů pami─Ö─ç i pami─Öta sytuacj─Ö Piusa XII, kt├│ry po II wojnie ┼Ťwiatowej by┼é fetowany mi─Ödzy innymi jako bohater pomocy ┼╗ydom. Jego obraz w Ko┼Ťciele znacz─ůco si─Ö zmieni┼é po tym, jak na jaw wysz┼éy domniemane albo prawdziwe ÔÇô nie b─Öd─Ö tego rozstrzyga┼é ÔÇô zaniedbania w ratowaniu ┼╗yd├│w. Tak samo ju┼╝ teraz wi─Öcej m├│wi si─Ö o zaniedbaniach Benedykta ni┼╝ jego zas┼éugach.

Spu┼Ťcizna po Benedykcie b─Ödzie oceniana przez lata i jedyna szansa na wyja┼Ťnienie tych spraw jest w┼éa┼Ťnie teraz. To dzi┼Ť mo┼╝na podj─ů─ç chocia┼╝ pr├│b─Ö przeprosin, przyznania, ┼╝e kilkadziesi─ůt lat temu biskup Ratzinger si─Ö myli┼é. Zaskakuje mnie, ┼╝e osoba tego formatu t┼éumaczy si─Ö w tak niegodny spos├│b.

A co je┼Ťli Ratzinger faktycznie nie by┼é ┼Ťwiadom tego, co dzieje si─Ö w jego diecezji?

Jestem sk┼éonny uwierzy─ç, ┼╝e Benedykt nie wszystko rozumia┼é i nie o wszystkim wiedzia┼é, ale odpowiedzialno┼Ťci─ů arcybiskupa jest to, ┼╝eby sprawdzi─ç takie rzeczy. Nawet w Polsce mamy wyrok w sprawie jednego z biskup├│w, w kt├│rej zawini┼é kto┼Ť inny, ale to biskup ponosi za to odpowiedzialno┼Ť─ç.

U┼╝ywaj─ůc podobnego toku my┼Ťlenia w czerwcu 2021 roku do dymisji poda┼é si─Ö niemiecki biskup Reinhard Marx. Twierdzi┼é w├│wczas, ┼╝e chce da─ç przyk┼éad, jaka jest odpowiedzialno┼Ť─ç biskup├│w za obecny stan rzeczy.

Niekt├│rzy co prawda uwa┼╝aj─ů, ┼╝e ju┼╝ wtedy to by┼é unik, aby uprzedzi─ç ewentualne oskar┼╝enia pod jego adresem w przysz┼éo┼Ťci.

Z dzisiejszej perspektywy faktycznie wygl─ůda to na ÔÇ×ucieczk─Ö do przoduÔÇŁ. Kardyna┼é Marx przez d┼éugi czas sprawia┼é wra┼╝enie niezainteresowanego tematem. Nast─Öpnie poda┼é si─Ö do dymisji. W├│wczas nie zosta┼éa ona przyj─Öta przez papie┼╝a Franciszka. Dzi┼Ť wiemy, ┼╝e Marx tak┼╝e w przesz┼éo┼Ťci zaniedba┼é dwie sprawy nadu┼╝y─ç seksualnych. Raport kancelarii WSW z jednej strony chwali go za post─Öpowanie z ostatnich dw├│ch lat, ale krytykuje tak samo jak poprzednich metropolit├│w za wcze┼Ťniejsze dzia┼éania. Wydawa┼éoby si─Ö, ┼╝e w obliczu wyp┼éywaj─ůcych nowych fakt├│w na temat jego zaniedba┼ä powinien podda─ç si─Ö ponownie do dymisji. Tymczasem co robi kardyna┼é Marx? Przeprasza w imieniu swoim i Ko┼Ťcio┼éa i apeluje o g┼é─Öbsze zmiany w instytucji. Ale czy kardyna┼é Marx jest rzeczywi┼Ťcie t─ů osob─ů, kt├│ra jest powo┼éana do zmiany Ko┼Ťcio┼éa, gdy jeszcze niedawno by┼é g┼é─Öboko zakorzeniony w tym systemie?! Nie ma dowod├│w, ┼╝e p├│┼é roku temu Franciszek mia┼é ┼Ťwiadomo┼Ť─ç zaniedba┼ä Marxa w sprawie pedofilii. Nie wiadomo, co zrobi┼éby dzisiaj, gdyby ponownie zosta┼éa z┼éo┼╝ona dymisja. M├│g┼éby zrobi─ç to samo co z kardyna┼éem Rainerem Woelkiem i zawiesi─ç go na rok. Na przyk┼éadzie historii Marxa mo┼╝emy zada─ç pytanie, czy s┼éowa i gesty to nie jest przypadkiem za ma┼éo, aby oczy┼Ťci─ç Ko┼Ťci├│┼é z ÔÇ×bruduÔÇŁ pedofilii?

Wydaje si─Ö, ┼╝e oskar┼╝enia formu┼éowane na podstawie raportu oczekuj─ů zdecydowanej odpowiedzi ÔÇô ┼╝e polec─ů g┼éowy. Ukrywane pedofilii by┼éo mo┼╝liwe dzi─Öki uk┼éadom wewn─ůtrz Ko┼Ťcio┼éa. Czy do dymisji powinny si─Ö poda─ç ca┼ée episkopaty? Przecie┼╝ trudno liczy─ç na to, ┼╝e ludzie przez lata tworz─ůcy instytucj─Ö b─Öd─ů w stanie doprowadzi─ç do jej oczyszczenia.

Dymisja ca┼éego episkopatu w Chile by┼éa sytuacj─ů wyj─ůtkow─ů. Ksi─ůdz Fernando Karadima, kt├│rego ujawnione nadu┼╝ycia seksualne wstrz─ůsn─Ö┼éy chilijskim ko┼Ťcio┼éem, jako bliski wsp├│┼épracownik Pinocheta odgrywa┼é przez lata istotn─ů rol─Ö w nominacjach biskupich. A wybrani przez niego biskupi reprodukowali te same zachowania. Ale nawet w Chile wi─Ökszo┼Ť─ç biskup├│w nie ponios┼éa ┼╝adnej odpowiedzialno┼Ťci i ostatecznie po jakim┼Ť czasie zostali przywr├│ceni na swoje funkcje.

Dymisja episkopatu by┼éa g┼é├│wnie PR-owym zagraniem papie┼╝a Franciszka, kt├│ry zdecydowanymi dzia┼éaniami musia┼é przykry─ç swoje wcze┼Ťniejsze puste zapewnienia, ┼╝e nie ma ┼╝adnych zarzut├│w wobec jednego z biskup├│w. Co w├│wczas by┼éo nie prawd─ů, bo chwil─Ö po zapewnieniach papie┼╝a┬á przewodnicz─ůcy Papieskiej Komisji ds. Ochrony Os├│b Ma┼éoletnich kardyna┼é Se├ín OÔÇÖMalley o┼Ťwiadczy┼é, ┼╝e przekaza┼é dokumenty w tej sprawie i s─ů w nich zawarte konkretne zarzuty.

Czy polski episkopat r├│wnie┼╝ powinien poda─ç si─Ö do dymisji?

Pami─Ötajmy, ┼╝e sk┼éada si─Ö on z ludzi w r├│┼╝nym wieku i niesprawiedliwie by┼éoby ich traktowa─ç tak samo. Rzeczywi┼Ťcie mamy grup─Ö biskup├│w, kt├│rzy byli wychowani i uczestniczyli w tworzeniu obecnego uk┼éadu. Ale cz─Ö┼Ť─ç z tych najstarszych przesz┼éa ju┼╝ na emerytur─Ö, cz─Ö┼Ť─ç zosta┼éa ukarana. Jeszcze inna grupa biskup├│w przejdzie na emerytur─Ö w ci─ůgu czterech, pi─Öciu lat, co oznacza, ┼╝e odejd─ů, zanim zostan─ů ukarani. Gdy spojrzymy na wypowiedzi i dzia┼éania m┼éodszych cz┼éonk├│w episkopatu, to wida─ç, ┼╝e my┼Ťl─ů inaczej ni┼╝ ich starsi koledzy, a niekt├│rzy z nich nawet radykalnie inaczej.

Ale nawet gdyby┼Ťmy zrealizowali plan dymisji ca┼éego episkopatu, to sk─ůd mieliby┼Ťmy wzi─ů─ç nowych biskup├│w, kt├│rzy nie byliby wychowankami tego systemu? Gdy popatrzymy na polskie duchowie┼ästwo poza episkopatem, ogromna wi─Ökszo┼Ť─ç wci─ů┼╝ uwa┼╝a, ┼╝e w polskim Ko┼Ťciele nie ma problemu nadu┼╝y─ç seksualnych. Natomiast dobro Ko┼Ťcio┼éa jest najwa┼╝niejsze, wi─Öc nie ma potrzeby o tym m├│wi─ç.

Nowych biskup├│w trzeba by wzi─ů─ç chyba z kosmosu albo ÔÇô m├│wi─ůc z┼éo┼Ťliwie ÔÇô ze Stan├│w Zjednoczonych, w kt├│rych proces oczyszczenia instytucji przetoczy┼é si─Ö du┼╝o wcze┼Ťniej.

Ludzi, kt├│rzy obecnie w Polsce zajmuj─ů si─Ö spraw─ů pedofilii w Ko┼Ťciele, mo┼╝na by zamkn─ů─ç w jednej du┼╝ej windzie towarowej. Licz─ůc duchownych dzia┼éaj─ůcych jawnie i niejawnie, prawnik├│w kanonicznych wychodzi kilkana┼Ťcie os├│b ÔÇô zdecydowanie mniej ni┼╝ cz┼éonk├│w Episkopatu.

Ale coraz wi─Öcej rozmawiamy o problemie pedofilii w Ko┼Ťciele.

Proces zmiany mentalno┼Ťci b─Ödzie powolny. Coraz istotniejsz─ů rol─Ö b─Öd─ů odgrywa─ç dzia┼éania organ├│w ┼Ťwieckich. Tak si─Ö sta┼éo we Francji, Niemczech, Ameryce. To nie ksi─Ö┼╝a modlili si─Ö, a┼╝ doszli do wniosku, ┼╝e zrobi─ů porz─ůdek, tylko ich dzia┼éania poprzedzi┼éy twarde posuni─Öcia w┼éadz pa┼ästwowych.

Sp├│jrzmy na to, co si─Ö dzieje teraz w Hiszpanii. Kilkana┼Ťcie dni temu hiszpa┼äscy biskupi wr├│cili z Rzymu z wizyty ad limina i o┼Ťwiadczyli, ┼╝e nie zrobi─ů ┼╝adnej krajowej komisji do spraw pedofilii, ale tylko diecezjaln─ů. Jaka by┼éa odpowied┼║ lewicowego rz─ůdu ÔÇô a wiemy jak antyko┼Ťcielna potrafi by─ç hiszpa┼äska lewica? W takim razie my powo┼éamy swoj─ů komisj─Ö pa┼ästwow─ů tylko do spraw nadu┼╝y─ç w Ko┼Ťciele.

My┼Ťl─Ö, ┼╝e polscy biskupi szybciej zmieni─ů swoje post─Öpowanie, gdy Ko┼Ťci├│┼é b─Ödzie musia┼é wyp┼éaci─ç odszkodowania. Pierwsze takie odszkodowania p┼éac─ů zakony, ale ju┼╝ nied┼éugo b─Öd─ů to robi─ç r├│wnie┼╝ diecezje. Drugim czynnikiem otrze┼║wiaj─ůcym mo┼╝e by─ç powo┼éanie komisji, na czele kt├│rej nie stanie prof. B┼éa┼╝ej Kmieciak ÔÇô osoba wierz─ůca, tylko na przyk┼éad Joanna Scheuring-Wielgus albo Adrian Zandberg. Wyobra┼║my sobie, co by by┼éo, gdyby na czele MSWiA stan─ů kto┼Ť z lewicy albo Koalicji Obywatelskiej i do paru kurii biskupich wkroczy┼éaby policja. Tylko wtedy na oczyszczenie wewn─Ötrzne b─Ödzie ju┼╝ za p├│┼║no.

W tej chwili Ko┼Ťci├│┼é ma szans─Ö oczyszczenia si─Ö swoimi si┼éami. Je┼Ťli nie chce wsp├│┼épracowa─ç z profesorem B┼éa┼╝ejem Kmieciakiem, niech powo┼éa tak─ů komisj─Ö, kt├│rej mo┼╝e przekaza─ç odpowiednie dokumenty.

S┼éuchaj─ůc Ci─Ö, u┼Ťwiadamiam sobie, co naprawd─Ö wzmacnia sojusz w┼éadzy z o┼étarzem. Polski Ko┼Ťci├│┼é nie mo┼╝e dobrowolnie przerwa─ç tej relacji, bo stawka jest zbyt wysoka.

Pytanie za co zap┼éacimy wi─Öksz─ů cen─Ö? Patrz─ůc z perspektywy ewangelii, najwy┼╝sz─ů stawk─ů jest utrata wiarygodno┼Ťci przez tych, kt├│rzy j─ů g┼éosz─ů. Nasza wiara jest zbudowana na ┼Ťwiadectwie aposto┼é├│w i ich nast─Öpc├│w, to im Chrystus przekaza┼é ┼Ťwiadectwo, a dopiero oni przekazuj─ů je nam. Je┼Ťli aposto┼éowie utrac─ů wiarygodno┼Ť─ç, to ich ┼Ťwiadectwo przestaje by─ç istotne.

Brak zdolno┼Ťci rozliczenia pedofilii w Ko┼Ťciele nie jest jedyn─ů przyczyn─ů laicyzacji w Polsce. Ale bardzo istotn─ů. Niekt├│rzy po prostu maj─ů do┼Ť─ç. I to jest realna cena braku dzia┼éania. Codziennie po cichu m┼éodsi i starsi zrywaj─ů relacj─Ö z Ko┼Ťcio┼éem. Dla niekt├│rych ten wstrz─ůs jest tak du┼╝y, ┼╝e zaczynaj─ů sobie zadawa─ç pytania o prawdziwo┼Ť─ç tego, czego Ko┼Ťci├│┼é naucza┼é.

Ja si─Ö nie martwi─Ö tym, ┼╝e straci instytucja. Stary Testament pokazuje nam, ┼╝e gdy przyw├│dcy Izraela zaczynali chodzi─ç w┼éasnymi drogami, s─ůsiednie kraje przywraca┼éy ich ku w┼éa┼Ťciwej drodze. Najwy┼╝ej Ko┼Ťci├│┼é b─Ödzie musia┼é sprzeda─ç cz─Ö┼Ť─ç dom├│w rekolekcyjnych.

W Twojej nowej ksi─ů┼╝ce ÔÇô ÔÇ×Koniec ko┼Ťcio┼éa, jaki znacieÔÇŁ ÔÇô da si─Ö wyczu─ç pewien optymizm zwi─ůzany z tym, ┼╝e oczyszczenie i zmiana jest nieunikniona. Z drugiej strony, gdy czytam w Wi─Özi o Barbarze Borowieckiej, kt├│ra by┼éa molestowana przez ksi─Ödza Henryka Jankowskiego, a teraz wycofuje si─Ö ze ┼Ťcie┼╝ki prawnej, bo Ko┼Ťci├│┼é okaza┼é si─Ö nieprzemakalny na jej g┼éos, widz─Ö, ┼╝e pokrzywdzeni w wi─Ökszo┼Ťci zostaj─ů ze swoja histori─ů sami. A zmiana systemu zale┼╝y od determinacji jednostek, kt├│re musz─ů wykaza─ç si─Ö cierpliwo┼Ťci─ů, aby osi─ůgn─ů─ç sprawiedliwo┼Ť─ç.

Nie twierdz─Ö, ┼╝e zmiana b─Ödzie szybka i dokona si─Ö zado┼Ť─çuczynienie pokrzywdzonym. Tutaj jestem pesymist─ů. Chocia┼╝ s─ů pozytywne przypadki. Ofiary Paw┼éa M. (by┼éego dominikanina z Wroc┼éawia) dostan─ů zaraz odszkodowania od Dominikan├│w. Natomiast proces zapadania si─Ö systemu jest tak szybki, ┼╝e a┼╝ w pewnym sensie nieunikniony. Historia Ko┼Ťcio┼éa uczy nas, ┼╝e po zapa┼Ťci przychodzi nowa forma ┼╝ycia ko┼Ťcielnego.

W mojej ksi─ů┼╝ce odwo┼éuj─Ö si─Ö do wydarze┼ä roku 1517. W├│wczas wiosn─ů sko┼äczy┼é si─Ö V Sob├│r Latera┼äski, kt├│ry stwierdzi┼é, ┼╝e nie ma ┼╝adnych problem├│w w Ko┼Ťciele, a ju┼╝ 31 pa┼║dziernika ojciec Marcin Luter wywiesi┼é na drzwiach katedry w Wittenberdze swoje 95 tez. Jak wiemy, zwolennicy zmian w Ko┼Ťciele przez wiele lat nie mieli powod├│w do optymizmu. Ale po kilkudziesi─Öciu latach przyszed┼é Sob├│r Trydencki, kt├│ry bardzo g┼é─Öboko zmieni┼é Ko┼Ťci├│┼é. Tak jak sob├│r by┼é odpowiedzi─ů na zapa┼Ť─ç instytucji, tak my teraz widzimy, jak Ko┼Ťci├│┼é wali si─Ö na naszych oczach. Tylko jak na to odpowiedzie─ç?

Czy widzimy jakie┼Ť pierwsze oznaki zmiany?

Po pierwsze, widzimy, ┼╝e model papiestwa si─Ö zmieni┼é ÔÇô mamy dw├│ch papie┼╝y ÔÇô emeryta Benedykta XVI i urz─Öduj─ůcego Franciszka. Po drugie, wszystko zmierza ku tworzenia mechanizm├│w wi─Ökszej kontroli nad biskupami, bo wszyscy widz─ů, ┼╝e zasada, wed┼éug kt├│rej biskup odpowiada tylko przed Bogiem i odleg┼é─ů Kuri─ů Rzymsk─ů, nie dzia┼éa. W praktyce biskup odpowiada tylko przed wielkimi ┼Ťwiatowymi mediami, takimi jak New York Times, Jerusalem Post czy La Repubblica, kt├│rych g┼éos dociera do Watykanu. A wi─Öc biskup jest w swojej diecezji jak Kr├│l S┼éo┼äce. Mamy w Ko┼Ťciele kilkuset Biskup├│w S┼éo┼äce, kt├│rych decyzji nikt nie kontroluje. Do kogo mo┼╝e si─Ö odwo┼éa─ç ksi─ůdz nies┼éusznie potraktowany przez biskupa? Do s─ůdu biskupiego, kt├│ry podlega biskupowi, albo do odleg┼éej Stolicy Apostolskiej.

Z pewno┼Ťci─ů w najbli┼╝szych latach b─Ödziemy szuka─ç nowych metod wyboru hierarch├│w. Obecnie przedstawiciele systemu wybieraj─ů kolejnych urz─Ödnik├│w. Nawet w ┼Ťredniowieczu by┼éo lepiej! Wtedy to kapitu┼éa wybiera┼éa biskupa, w┼éadca musia┼é go zatwierdzi─ç i dopiero na ko┼äcu papie┼╝!

Po trzecie, ju┼╝ teraz wida─ç, ┼╝e kobiety maj─ů odrobin─Ö wi─Öcej do powiedzenia w Ko┼Ťciele, a siostry zakonne coraz bardziej emancypuj─ů si─Ö spod w┼éadzy ksi─Ö┼╝y. Pod wzgl─Ödem teologicznym wszystko jest przygotowane do uwiarygodnienia, uprawomocnienia i dopuszczenia diakonatu kobiet. Po akolitacie i lektoracie kobiet mo┼╝emy si─Ö spodziewa─ç, ┼╝e ko┼Ťcio┼éach pojawi─ů si─Ö ÔÇ×diakonkiÔÇŁ, czy ÔÇ×diakonisyÔÇŁ, co oznacza, ┼╝e kobiety stan─ů┼é si─Ö duchownymi.

W ksi─ů┼╝ce argumentujesz, ┼╝e po uwolnieniu instytucji diakonatu dla kobiet, to one mog┼éyby przej─ů─ç odpowiedzialno┼Ť─ç za codzienne ┼╝ycie parafii. Ksi─ůdz by┼éby potrzebny tylko do eucharystii i spowiadania.

Ze wzgl─Ödu na kryzys powo┼éa┼ä ju┼╝ nied┼éugo to b─Ödzie konieczno┼Ť─ç. W Amazonii, w kt├│rej panuje kryzys powo┼éa┼ä, kobiety ju┼╝ s─ů administratorkami wi─Ökszo┼Ťci parafii. Nawet patrz─ůc z perspektywy instytucji, lepiej by┼éoby je zwi─ůza─ç ┼Ťci┼Ťlej z Ko┼Ťcio┼éem.

Jestem przekonany, ┼╝e dopuszczenie kobiet do wewn─ůtrz instytucji Ko┼Ťcio┼éa rozsadzi to bardzo zmaskulinizowane towarzystwo, jakim jest stan duchowny.

Za tak wiele rzeczy w ko┼Ťciele odpowiada ÔÇ×klerykalizmÔÇŁ, czyli kultura m─Ö┼╝czyzn, w┼Ťr├│d kt├│rych jest wyra┼║na nadreprezentacja homoseksualist├│w wzgl─Ödem reszty spo┼éecze┼ästwa, w kt├│rej cz┼éonkowie wzajemnie si─Ö wspieraj─ů, ale tak┼╝e wzajemnie kryj─ů swoje przewinienia.

Mi─Ödzy ksi─Ö┼╝mi panuje przyja┼║┼ä, co jest z pewno┼Ťci─ů bardzo cenne, ale tak┼╝e solidarno┼Ť─ç prowadz─ůca do wielu wypacze┼ä. ÔÇ×KlerykalizmÔÇŁ tworzy zwart─ů kast─Ö m─Ö┼╝czyzn, kt├│ra ma tendencj─Ö do samowywy┼╝szania si─Ö. W samorefleksji Ko┼Ťcio┼éa bycie ksi─Ödzem oznacza bycie kim┼Ť lepszym od ┼Ťwieckich. Nie bez powodu najwi─Öksz─ů kara dla ksi─Ödza jest wed┼éug kodeksu kanonicznego przeniesienie w stan ┼Ťwiecki.

Wreszcie w tak homogenicznej spo┼éeczno┼Ťci celibatariuszy w naturalny spos├│b wzmacniane s─ů tendencje mizoginiczne. Dlatego heteroseksualni m─Ö┼╝czy┼║ni, chc─ůcy zachowa─ç celibat ÔÇô kt├│ry jest niew─ůtpliwym wyzwaniem ÔÇô separuj─ů si─Ö od kobiet. Nawet je┼Ťli nie fizycznie, to mentalnie. Znam ksi─Ö┼╝y, kt├│rzy opowiadaj─ů okropne dowcipy o kobietach i my┼Ťl─Ö, ┼╝e jest to w┼éa┼Ťnie mechanizm obronny zwi─ůzany z celibatem.

Co mog┼éoby rozbi─ç ÔÇ×klerykalizmÔÇŁ?

Je┼Ťli za wszelk─ů cen─Ö chcemy zachowa─ç celibat, to najpro┼Ťciej by┼éoby wprowadzi─ç zmiany w formacji ksi─Ö┼╝y. Na przyk┼éad sprawi─ç, aby kszta┼étowanie ksi─Ö┼╝y diecezjalnych nie by┼éo oparte o surowe, zamkni─Öte ┼╝ycie zakonne, ale o ┼╝ycie przy parafii mi─Ödzy lud┼║mi. Nie ulega w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e bezpieczniej by┼éoby przyjmowa─ç do seminarium starszych m─Ö┼╝czyzn na przyk┼éad ju┼╝ z wy┼╝szym wykszta┼éceniem ┼Ťwieckim. Bo czasy, gdy ksi─ůdz utrzymywa┼é si─Ö z pos┼éugi w parafii, nied┼éugo si─Ö sko┼äcz─ů.

Drug─ů mo┼╝liwo┼Ťci─ů by┼éoby uczynienie celibatu dobrowolnym. Wydaje mi si─Ö, ┼╝e papie┼╝ Franciszek rozwa┼╝a┼é tak─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç i jest ona wspominana co jaki┼Ť czas, przynajmniej od czasu Soboru Watyka┼äskiego II. W├│wczas najbli┼╝sz─ů osob─ů dla ksi─Ödza nie by┼éby kumpel z roku.

Nie gospodyni…

Tylko ┼╝ona. Oczywi┼Ťcie wtedy mog─ů pojawi─ç si─Ö skandale z udzia┼éem ┼╝on, z rozwodami. Ale ju┼╝ teraz mamy skandale zwi─ůzane z ┼éamaniem celibatu.

Czy mo┼╝liwe jest zniesienie celibatu?

Tak, ale jest to ma┼éo prawdopodobne, poniewa┼╝ nawet dla tych ksi─Ö┼╝y, kt├│rzy gorliwie celibatu nie praktykuj─ů, jest to bardzo wa┼╝ny wyznacznik to┼╝samo┼Ťci kap┼éana ┼éaci┼äskiego.

Natomiast chcia┼ébym zwr├│ci─ç uwag─Ö, ┼╝e ju┼╝ teraz nast─Öpuj─ů wa┼╝niejsze zmiany ni┼╝ zniesienie celibatu. Gdy dobrze wczytamy si─Ö w adhortacj─Ö Querida Amazonia (odnosz─ůc─ů si─Ö do sytuacji panuj─ůcej w ko┼Ťciele w Amazonii), to widzimy w niej zapowied┼║ g┼é─Öbszych zmian w funkcjonowaniu Ko┼Ťcio┼éa. Papie┼╝ Franciszek pisze, ┼╝e co prawda kap┼éa┼ästwo sk┼éada si─Ö z w┼éadzy nauczania, w┼éadzy zarz─ůdzania i w┼éadzy sprawowania sakrament├│w, ale w┼éa┼Ťciwie nieod┼é─ůcznie z kap┼éa┼ästwem zwi─ůzana jest tylko ta ostatnia w┼éadza, a dwie pozosta┼ée mo┼╝na by spokojnie przekaza─ç ┼Ťwieckim. Co to oznacza w praktyce? ┼╗e nie ma ┼╝adnych przeciwwskaza┼ä dla tego, ┼╝eby to ┼Ťwieccy prawili kazania w ko┼Ťciele i ┼╝eby to oni zarz─ůdzali parafiami, diecezjami i r├│┼╝nymi strukturami duszpasterskimi. Dlaczego w r─Öce ┼Ťwieckich nie odda─ç urz─Ödu wikariusza generalnego czy biskupiego? Czasem lepiej by by┼éo, gdyby nad nominacjami proboszczowskimi usiad┼é dobry HR-owiec ni┼╝ najbardziej pobo┼╝ny biskup. Wierz─Ö, ┼╝e Duch ┼Üwi─Öty m├│g┼éby lepiej towarzyszy─ç dobremu specjali┼Ťcie od zarz─ůdzania ni┼╝ pobo┼╝nemu ksi─Ödzu.

Czyli najstarszej korporacji na ┼Ťwiecie przyda┼éoby si─Ö troch─Ö bardziej nowoczesnych metod zarz─ůdzania?

┼Üwiecki zatrudniony w Ko┼Ťciele, w razie gdyby si─Ö nie sprawdzi┼é, m├│g┼éby wr├│ci─ç do swojego pozako┼Ťcielnego zawodu. Po pracy ┼Ťwiecki wraca do siebie do domu, do ludzi, a wi─Öc ju┼╝ przez sam─ů swoj─ů obecno┼Ť─ç rozsadza skostnia┼é─ů struktur─Ö organizacyjn─ů Ko┼Ťcio┼éa i sprawia, ┼╝e z definicji staje si─Ö on mniej klerykalny. Taki Ko┼Ťci├│┼é, wzbogacony o perspektyw─Ö ┼Ťwieckich, m├│g┼éby ÔÇ×ws┼éucha─ç si─ÖÔÇŁ ÔÇô sam widzisz jak wkrada mi si─Ö ko┼Ťcielna nowomowaÔÇô w to, co do powiedzenia maj─ů jego wierni.

Jeden z zakonnik├│w zwierzy┼é mi si─Ö ostatnio, jak niedawno u┼Ťwiadomi┼é sobie, ┼╝e godziny nabo┼╝e┼ästw w tygodniu ustalaj─ů tylko pod sw├│j prywatny grafik, a nie mo┼╝liwo┼Ťci wiernych. A przecie┼╝ to ┼Ťwieccy ÔÇô kt├│rzy maj─ů swoje ┼╝ycie i swoje godziny pracy ÔÇô b─Öd─ů do nich przychodzi─ç. Gdyby w zarz─ůdzie parafii zasiadali ┼Ťwieccy, to by┼Ťmy wiedzieli, ┼╝e na przyk┼éad 8 rano jest dobr─ů godzin─ů na msz─Ö, ale tylko wtedy, je┼Ťli nie b─Ödzie ona trwa─ç d┼éu┼╝ej ni┼╝ 25 minut, bo na 9 ludzie si─Ö spiesz─ů do pracy. A wieczorna msza musi by─ç o takiej godzinie, ┼╝eby mo┼╝na by┼éo zd─ů┼╝y─ç odebra─ç dzieci ze szko┼éy.

W Polsce zazwyczaj godziny mszy ┼Ťwi─Ötej ustala proboszcz, kt├│ry o rytmie ┼╝ycia ┼Ťwieckich wie niewiele. Moi znajomi proboszczowie w Wielkiej Brytanii m├│wi─ů mi ÔÇ×Tomek, co ty?! Tak naprawd─Ö to my decydujemy tylko o tym, co w kazaniu powiemyÔÇŁ.

A ty chcia┼éby┼Ť im nawet kazania odebra─ç.

Pieni─Ödzmi zarz─ůdza tam rada ekonomiczna. Proboszcz dostaje od biskupa tylko czek, kt├│rego wysoko┼Ť─ç jest ustalana z g├│ry, ┼╝eby nie by┼éo spor├│w o to, kto gdzie b─Ödzie proboszczem.

Kiedy takie nowinki zawitaj─ů do Polski?

My┼Ťl─Ö, ┼╝e Synod o synodalno┼Ťci niesie szans─Ö du┼╝ej zmiany dla ca┼éego Ko┼Ťcio┼éa. Nikt jeszcze nie wie, jakie b─Öd─ů jego efekty. Czy wnioskiem b─Ödzie, ┼╝e wszystko dzia┼éa ┼Ťwietnie, czy co┼Ť si─Ö zmieni. Natomiast sam pomys┼é, ┼╝eby do rozm├│w zaprosi─ç ┼Ťwieckich jest ju┼╝ rewolucyjny. W Niemczech w drodze synodalnej ┼Ťwieccy i duchowni bior─ů udzia┼é p├│┼é na p├│┼é. Dlaczego o przysz┼éo┼Ťci Ko┼Ťcio┼éa maj─ů decydowa─ç tylko biskupi? Jedni powiedz─ů, ┼╝e w Ko┼Ťciele ┼éaci┼äskim zawsze tak by┼éo, inni powo┼éaj─ů si─Ö na tradycj─Ö wschodnich katolik├│w, w kt├│rej co raz cz─Ö┼Ťciej jest brany pod uwag─Ö g┼éos ┼Ťwieckich. Dlaczego nie mo┼╝na do dyskusji wewn─ůtrz instytucji wprowadzi─ç g┼é─Öbszej obecno┼Ťci kobiet, si├│str zakonnych, os├│b konsekrowanych, szeregowego duchowie┼ästwa, ┼Ťwieckich? Dlaczego ┼Ťwieccy mog─ů si─Ö tylko wypowiada─ç, ale nie maj─ů prawa g┼éosu? Przecie┼╝ to absurdalne!

To kiedy dojdzie do tej zmiany? Ju┼╝ si─Ö niecierpliwi─Ö.

To nie wydarzy si─Ö w ci─ůgu trzech lat. Ale mog─Ö powiedzie─ç, ┼╝e moje dzieci ┼╝yj─ů ju┼╝ w innym Ko┼Ťciele ni┼╝ ten, w kt├│rym ja si─Ö urodzi┼éem i wychowa┼éem, a moje wnuki b─Öd─ů ┼╝y┼éy w radykalnie innym Ko┼Ťciele. Mam tylko nadziej─Ö, ┼╝e to b─Ödzie Ko┼Ťci├│┼é bardziej empatyczny, otwarty, wyrozumia┼éy i ewangeliczny.

Przy takiej okazji nie mog─Ö nie zada─ç pytania o to, gdzie podzia┼é si─Ö tamten Terlikowski, kt├│ry by┼é znany ze swojej konserwatywnej obrony Ko┼Ťcio┼éa, z mocnych s┼é├│w w obronie pewnej wizji wiary? A teraz m├│j rozm├│wca apeluje o zmiany w Ko┼Ťciele, ostro wyst─Öpuje przeciwko obecnej hierarchii i uk┼éadowi, jakie tworzy duchowie┼ästwo, przynosi nowinki teologiczne? Jak ty to rozumiesz?

Zawsze krytykowa┼éem duchowie┼ästwo. Zabiera┼éem mocno g┼éos w sprawie abp. Wielgusa. W sprawie oczyszczenia Ko┼Ťcio┼éa zajmowa┼éem jasne stanowisko ju┼╝ wcze┼Ťniej. Natomiast nie b─Öd─Ö udawa┼é, ┼╝e w mojej postawie nic si─Ö nie zmieni┼éo.

Po pierwsze, spotka┼éem osoby skrzywdzone. Te osoby przesta┼éy by─ç dla mnie anonimowymi historiami, ale autentycznymi lud┼║mi, kt├│rzy wo┼éaj─ů z jednej strony o wsp├│┼éczucie, mi┼éosierdzie i sprawiedliwo┼Ť─ç, a z drugiej o zmian─Ö w samym Ko┼Ťciele. Pozna┼éem ich historie ┼╝ycia, drog─Ö wiary i zw─ůtpienia. Pozna┼éem te┼╝ ich pytania, z kt├│rymi oni pozostaj─ů do tej pory. Na przyk┼éad cz─Ö┼Ť─ç m─Ö┼╝czyzn, w├│wczas wykorzystywanych ch┼éopc├│w, dzi┼Ť jest osobami homoseksualnymi. Rozmowy z nimi zmieniaj─ů perspektyw─Ö na pewne kwestie, pozwalaj─ů spojrze─ç na pewne kwestie szerzej i u┼Ťwiadamiaj─ů jak ┼éatwo jest kogo┼Ť zrani─ç.

Po drugie, wci─ů┼╝ pozostaje konserwatyst─ů, bo wierz─Ö, ┼╝e zasada konserwatywna brzmi: ÔÇ×W przysz┼éo┼Ťci i w tera┼║niejszo┼Ťci s─ů rzeczy i rzeczywisto┼Ťci warte zachowania. Nie wszystko co przynosi nam nowoczesno┼Ť─ç jest dobreÔÇŁ. Ale ┼╝eby zachowa─ç to, co dobre z przesz┼éo┼Ťci, musimy decydowa─ç si─Ö na zmian─Ö. Je┼Ťli tego nie zrobimy, przyjdzie rewolucja i zmiecie zar├│wno to, co by┼éo z┼ée, jak i dobre. ┼╗eby zachowa─ç to, co dobre, musimy przeprowadzi─ç g┼é─Öbokie reformy Ko┼Ťcio┼éa.

Po trzecie, ka┼╝dy system ma swoje dobre i z┼ée strony. Chantal Delsol, francuska profesor filozofii politycznej, w swoim eseju dla Teologii Politycznej napisa┼éa, ┼╝e kiedy┼Ť pedofilia by┼éa cen─ů, jak─ů byli┼Ťmy zdecydowani p┼éaci─ç za stabilno┼Ť─ç rodziny i instytucji Ko┼Ťcio┼éa. To nie oznacza, ┼╝e ludzie wiedzieli i ignorowali problem, ┼╝eby zachowa─ç rodzin─Ö, ale ┼╝e byli tak ukszta┼étowani, ┼╝e nie byli w stanie zauwa┼╝y─ç i zrozumie─ç, jakie pedofilia sieje zniszczenie.

Stabilno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa by┼éa op┼éacana nie tylko przymykaniem oka na pedofili─Ö, ale by┼éa te┼╝ okupiona instytucjonaln─ů przemoc─ů wobec kobiet i ostracyzmem wobec ludzi, kt├│rzy wybierali inaczej ni┼╝ dominuj─ůcy paradygmat. Historii nie da si─Ö cofn─ů─ç i rozs─ůdny konserwatysta potrafi dostrzec to, co jest dobre w tera┼║niejszo┼Ťci, ┼╝eby zachowa─ç to dla przysz┼éo┼Ťci.

Po czwarte, wcze┼Ťniej nie ukrywa┼éem swojego sceptycyzmu wobec Papie┼╝a Franciszka. Ale mimo ┼╝e jest to bardziej duszpasterz ni┼╝ intelektualista i pomimo tego, ┼╝e jego dzia┼éania nie zawsze odpowiadaj─ů deklaracjom, to teraz mam ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e wiele z jego intuicji odpowiada na wyzwania wsp├│┼éczesno┼Ťci.

Wydawc─ů ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Ko┼Ťci├│┼é jakiego nie znacieÔÇŁ jest Nowa Konfederacja, ale czytaj─ůc j─ů, ┼éatwo sobie wyobrazi─ç, ┼╝e opublikowa┼éo j─ů kt├│re┼Ť z wydawnictw reprezentuj─ůcych ÔÇ×liberalnyÔÇŁ katolicyzm. Jeste┼Ť cz┼éowiekiem w zmianie. Jak si─Ö z tym czujesz?

┼╗yj─Ö. Bycie w zmianie jest ciekawym do┼Ťwiadczeniem. Natomiast niestety w Polsce ÔÇ×zmianaÔÇŁ zazwyczaj oznacza przechodzenie z jednej strony opinii publicznej na drug─ů. A ja wci─ů┼╝ mam nadziej─Ö, ┼╝e jestem cz┼éowiekiem bezdomnym, niezakorzenionym, nieprzynale┼╝nym ani do jednego, ani drugiego obozu.

***

Ksi─ů┼╝ka ÔÇ×Koniec Ko┼Ťcio┼éa, jaki znacieÔÇŁ jest dost─Öpna od 1 lutego na na stronie ksi─Ögarni Nowa Konfederacja.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś