Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Tatarzy krymscy. Obcy we w┼éasnym domu

Ogromne poczucie niesprawiedliwo┼Ťci, krzywdy i bezradno┼Ťci, do kt├│rego ju┼╝ nied┼éugo, po nasileniu atak├│w FSB, do┼é─ůczy┼é egzystencjalny strach, niepewno┼Ť─ç ka┼╝dego jutra ÔÇô to emocje prze┼╝ywane dzisiaj przez niemal ka┼╝dego Tatara Krymskiego.

Spotkanie Rady Koordynacyjnej ┼Üwiatowego Kongresu Tatar├│w Krymskich w Wilnie, 10-13 kwietnia 2016 r. ilustr.: Piotr Hlebowicz

Spotkanie Rady Koordynacyjnej ┼Üwiatowego Kongresu Tatar├│w Krymskich w Wilnie, 10ÔÇô13 kwietnia 2016, fot. Piotr Hlebowicz


Po aneksji Krymu w 2014 roku, pot─Öpionej zar├│wno przez Ukrain─Ö, jak i pa┼ästwa ┼Ťwiata zachodniego, sytuacja Tatar├│w Krymskich ÔÇô┬árdzennej, zaledwie trzystutysi─Öcznej ludno┼Ťci P├│┼éwyspu ÔÇôsystematycznie si─Ö pogarsza. Sprawc─ů represji w postaci aresztowa┼ä lider├│w Med┼╝lisu, tatarskiego parlamentu, zaszczuwania ludzi specs┼éu┼╝bami, atakowania symboli narodu i rozsiewania panicznego strachu w spo┼éeczno┼Ťci jest kremlowska administracja pod rz─ůdami W┼éadimira Putina.
Obecnie g┼é├│wnym zadaniem Rosjan na Krymie nie jest realizacja sk┼éadanych przed okupacj─ů obietnic lepszego ┼╝ycia dla mieszka┼äc├│w zaanektowanego regionu. W obliczu rosn─ůcych problem├│w gospodarczych Rosji, b─Öd─ůcych w du┼╝ej mierze skutkiem niskich i malej─ůcych cen ropy naftowej, zapewnienie dobrobytu odsuwa si─Ö na dalszy plan. W ramach tematu zast─Öpczego na arenie wewn─Ötrznej g┼é├│wnymi wrogami Kremla stali si─Ö Tatarzy Krymscy. Nar├│d ten przez ca┼éy okres rosyjskiej kolonizacji Krymu, kt├│ra rozpocz─Ö┼éa si─Ö wraz z pierwsz─ů aneksj─ů P├│┼éwyspu przez caryc─Ö Katarzyn─Ö II w roku 1783, traktowany jest przez Rosjan jako obcy, wrogi element, niezdolny do zasymilowania i niepodatny na rosyjsk─ů politycznoÔÇôideologiczn─ů indoktrynacj─Ö, innymi s┼éowy ÔÇô niedaj─ůcy si─Ö podporz─ůdkowa─ç.
Wspomniana pierwsza aneksja nast─ůpi┼éa po zdobyciu przez Rosjan pa┼ästwa Tatar├│w Krymskich ÔÇô za┼éo┼╝onego w XV wieku Chanatu Krymskiego. Wraz z pojawieniem si─Ö┬ána P├│┼éwysepie administracji carskiej rozpocz─Ö┼éy si─Ö prze┼Ťladowania duchowie┼ästwa i w┼éa┼Ťcicieli maj─ůtk├│w, maj─ůce na celu marginalizacj─Ö ┼╝ywio┼éu krymskotatarskiego. Wynikiem systematycznie realizowanej polityki asymilacji i prze┼Ťladowa┼ä, a tak┼╝e Wojny Krymskiej w latach 1853ÔÇô1856 by┼éy masowe emigracje Tatar├│w Krymskich w XVIII i XIX wieku na tereny ├│wczesnego Imperium Osma┼äskiego, dzisiejszych Rumunii i Bu┼égarii. W konsekwencji ju┼╝ od roku 1917 w spisach powszechnych Tatarzy Krymscy figuruj─ů jako mniejszo┼Ť─ç.
U schy┼éku drugiej dekady XX wieku Tatarzy Krymscy, podobnie jak inne narody Europy ┼ÜrodkowoÔÇôWschodniej ÔÇô mi─Ödzy innymi Polacy, Ukrai┼äcy i Bia┼éorusini ÔÇô podj─Öli walk─Ö o odzyskanie w┼éasnej pa┼ästwowo┼Ťci. Krymska Republika Ludowa nie przetrwa┼éa jednak konfrontacji z Bolszewikami, a P├│┼éwysep w 1918 roku zosta┼é wcielony do Rosji sowieckiej.
Walka o powr├│t
D─ů┼╝enia niepodleg┼éo┼Ťciowe by┼éy ┼╝ywe w ┼Ťrodowiskach inteligencji krymskotatarskiej tak┼╝e pod rz─ůdami twardej r─Öki Lenina i Stalina. Ten drugi, pragn─ů─ç ostatecznie rozprawi─ç si─Ö z aspiracjami wolno┼Ťciowymi Tatar├│w Krymskich w ZSRR, podj─ů┼é decyzj─Ö o deportacji wszystkich przedstawicieli tej ludno┼Ťci do Azji Centralnej. 18 maja 1944 roku oko┼éo dwustu tysi─Öcy os├│b si┼é─ů za┼éadowano do wagon├│w bydl─Öcych i wywieziono do Uzbekistanu i na Ural. W drodze do miejsc przeznaczenia, a tak┼╝e w pierwszych miesi─ůcach ┼╝ycia na zes┼éaniu niemal po┼éowa deportowanych ÔÇô a by┼éy to g┼é├│wnie dzieci, kobiety i starcy – zmar┼éa z g┼éodu, chor├│b i wycie┼äczenia. Wielu m─Ö┼╝czyzn wci─ů┼╝ by┼éo na froncie w szeregach Armii Czerwonej, a gdy niczego nie┼Ťwiadomi wracali na Krym, dowiadywali si─Ö od nowych w┼éa┼Ťcicieli swoich dom├│w, ┼╝e Tatarzy Krymscy zostali uznani za zdrajc├│w ojczyzny i kolaborant├│w niemieckich oraz wywiezieni z P├│┼éwyspu. Wielu ojc├│w, m─Ö┼╝├│w i braci nigdy nie odnalaz┼éo ju┼╝ utraconych rodzin.
Zwi─ůzek Sowiecki by┼é najwi─Ökszym imperium totalitarnym XX wieku i wi─Özieniem narod├│w. ┼╗eby odbudowa─ç powojenn─ů gospodark─Ö kraju, Stalin stworzy┼é pot─Ö┼╝ny system ┼éagr├│w GU┼üAG. Miliony ludzi, w tym setki tysi─Öcy tak zwanych wi─Ö┼║ni├│w politycznych, przedstawicieli elit intelektualnych, bohater├│w Armii Czerwonej, cz┼éonk├│w grup etnicznych i religijnych zamieszka┼éych w ZSRR, trafi┼éo i zgin─Ö┼éo w trybach najwi─Ökszej obok hitlerowskich oboz├│w ┼Ťmierci maszyny zag┼éady cz┼éowieka. Mimo trwaj─ůcych represji przedstawiciele elit krymskotatarskich rozpocz─Öli w latach 50. XX wieku pokojowy ruch na rzecz powrotu na Krym. W latach 60. i 70. dzia┼éa┼éy grupy inicjatywne, powsta┼ée wsz─Ödzie tam, gdzie zbiorowo mieszkali Tatarzy Krymscy. Ich zadaniem by┼éa koordynacja ruchu, walka o prawa cz┼éowieka, kontakty z mediami zagranicznymi, wspieranie innych ujarzmionych narod├│w Europy oraz dzia┼éanie na rzecz powrotu na Krym poprzez organizacj─Ö demonstracji, wysy┼éanie petycji i prowadzenie akcji g┼éodowych. Pod koniec lat 80. ruch krymskotatarski, uznawany przez demokratyczne spo┼éecze┼ästwa na Zachodzie za jeden z najbardziej masowych ruch├│w dysydenckich ZSRR, zacz─ů┼é przybiera─ç formy instytucjonalne. Pojawi┼éa si─Ö organizacja ruchu narodowego Tatar├│w Krymskich, kt├│ra za zadanie mia┼éa mi─Ödzy innymi koordynacj─Ö repatriacji, czyli masowego powrotu na Krym, kt├│rego szczytowy okres przypad┼é na lata 1989ÔÇô1992.
Nowy pocz─ůtek
W ramach niepodleg┼éej Ukrainy odrodzone zosta┼éy nieformalne organy samorz─ůdu Tatar├│w Krymskich ÔÇô Med┼╝lis i Kuru┼étaj. Rol─ů tych instytucji by┼éo reprezentowanie narodu w dialogu z w┼éadz─ů pa┼ästwow─ů oraz dbanie o sprawy codzienne wsz─Ödzie tam, gdzie pa┼ästwo ukrai┼äskie nie dawa┼éo rady pom├│c w zwi─ůzku z brakiem ┼Ťrodk├│w, trudn─ů sytuacj─ů polityczn─ů w wieloetnicznym, ale zdominowanym przez ┼╝ywio┼é rosyjski Krymie, czy te┼╝ przez zwyk┼é─ů opiesza┼éo┼Ť─ç urz─Ödnik├│w. G┼é├│wny postulat ruchu narodowego Tatar├│w Krymskich w ZSRR zosta┼é spe┼éniony ÔÇô zdecydowana wi─Ökszo┼Ť─ç narodu wr├│ci┼éa do historycznej ojczyzny po niemal pi─Ö─çdziesi─Öciu latach ┼╝ycia na obczy┼║nie, co nale┼╝y uzna─ç za fenomen, bior─ůc pod uwag─Ö fakt, ┼╝e w┼éadze ZSRR do ko┼äca trwania Imperium nie pozwala┼éy Tatarom Krymskim osiedla─ç si─Ö na Krymie. W czasie pierwszego posiedzenia Kuru┼étaju zosta┼é uchwalony, a w┼éa┼Ťciwie przywr├│cony, przedwojenny cel ruchu spo┼éecznoÔÇôpolitycznego: autonomia narodowa, tym razem w sk┼éadzie Pa┼ästwa Ukrai┼äskiego. Krok ten zasygnalizowa┼é pocz─ůtek nowej fazy w ruchu: walki o autonomi─Ö na odzyskanej ziemi. Liderzy krymskotatarscy wierzyli, ┼╝e w ramach niepodleg┼éej demokratycznej Ukrainy, maj─ůc w┼éasny samorz─ůd, b─Öd─ů mogli odrodzi─ç w┼éasny j─Özyk, kultur─Ö i to┼╝samo┼Ť─ç narodow─ů. Kij├│w jednak nie zdecydowa┼é si─Ö na wzmocnienie Tatar├│w Krymskich i uleg┼é szanta┼╝owi dzia┼éaj─ůcych na P├│┼éwyspie si┼é rosyjskich, akceptuj─ůc forsowany przez nie projekt republiki autonomicznej, kontrolowanej przez Rosjan. W 2014 roku ca┼éy ┼Ťwiat przekona┼é si─Ö, ┼╝e tamto daleko id─ůce ust─Öpstwo po┼éo┼╝y┼éo grunt pod rozw├│j rosyjskiego separatyzmu na Krymie, u┼╝ytego przez Kreml w odpowiednim momencie do rozbioru Ukrainy.
ilustr.: Stanisław Gajewski

ilustr.: Stanisław Gajewski


W ojczy┼║nie jak w getcie
Tatarzy Krymscy byli jedyn─ů zorganizowan─ů si┼é─ů, kt├│ra przeciwstawi┼éa si─Ö aneksji Krymu: 26 lutego 2014 roku, kiedy parlament republiki autonomicznej planowa┼é na nadzwyczajnym posiedzeniu rozpisa─ç separatystyczne referendum ws. niepodleg┼éo┼Ťci Krymu, aktywi┼Ťci krymskotatarscy, wychodz─ůc na wielotysi─Öczn─ů manifestacj─Ö wspart─ů przez innych proukrai┼äskich mieszka┼äc├│w regionu, udaremnili zamiary secesjonist├│w. Nast─Öpnego dnia rosyjski specnaz zaj─ů┼é budynki urz─Ödowe i pod os┼éon─ů ka┼éasznikowych umo┼╝liwi┼é separatystom przeprowadzenie zaplanowanej sesji parlamentu. Tatarzy Krymscy zbojkotowali nielegalne referendum, przeciwstawiaj─ůc si─Ö secesji P├│┼éwyspu i przy┼é─ůczeniu do Rosji. W ten spos├│b, kiedy Rosjanie oficjalnie zaprowadzili na Krymie swoj─ů administracj─Ö, przedstawiciele spo┼éeczno┼Ťci krymskotatarskiej stali si─Ö wi─Ö┼║niami sumienia. Nie poparli oni ┼╝adnego dzia┼éania okupant├│w, demonstruj─ůc ÔÇô najpierw w spos├│b otwarty, za┼Ť po aneksji skrycie, p├│┼égestami, w rozmowach na kuchni lub w gronie najbardziej zaufanych os├│b ÔÇô ch─Ö─ç powrotu swojej ziemi do Ukrainy. Ogromne poczucie niesprawiedliwo┼Ťci, krzywdy i bezradno┼Ťci, do kt├│rego ju┼╝ nied┼éugo, po nasileniu atak├│w FSB, do┼é─ůczy┼é egzystencjalny strach, niepewno┼Ť─ç ka┼╝dego jutra ÔÇô to emocje prze┼╝ywane dzisiaj przez niemal ka┼╝dego Tatara Krymskiego.
Na Krymie przez Rosjan prze┼Ťladowane s─ů dzisiaj nie tylko organizacje krymskotatarskie czy dzia┼éacze spo┼éeczni lub religijni, ale tak┼╝e zwykli ludzie. To wszystko mo┼╝na wyt┼éumaczy─ç na jeden spos├│b: Tatarzy Krymscy wci─ů┼╝ s─ů uznawani przez Kreml za ÔÇ×niepewny elementÔÇŁ, kt├│ry nale┼╝y zniszczy─ç. Zadaniem i intencj─ů Putina jest pozbycie si─Ö z Krymu wszystkich przedstawicieli tego narodu, kt├│rzy cho─çby w my┼Ťlach oponuj─ů rosyjskiej obecno┼Ťci na P├│┼éwyspie. Dlatego FSB bez zapowiedzi w┼éamuje si─Ö do dom├│w krymskotatarskich, w bia┼éy dzie┼ä otaczaj─ůc ich wioski samochodami opancerzonymi, z broni─ů w r─Öku strasz─ůc kobiety, dzieci i starc├│w. Osiemdziesi─Öcioletni dziadkowie i babcie, pami─Ötaj─ůcy deportacj─Ö stalinowsk─ů, pytaj─ů ze ┼ézami w oczach: ÔÇ×Czy zn├│w nas wywioz─ů?ÔÇŁ. Tak samo jak wtedy, dzisiaj te┼╝ nie mamy obro┼äc├│w.
Przy okazji prze┼Ťladowania dzia┼éaczy religijnych Putin umiej─Ötnie rozgrywa kart─Ö terrorystyczn─ů na u┼╝ytek propagandy w spo┼éecze┼ästwach zachodnich, nota bene wra┼╝liwych na ten temat w zwi─ůzku z atakami tak zwanych islamist├│w. Tymczasem zasugerowanie, ┼╝e Tatarzy Krymscy s─ů potencjalnymi terrorystami, uderza w fundamenty powojennego ruchu narodowego, opartego wy┼é─ůcznie na metodach pokojowych, humanitarnych i demokratycznych, za kt├│re lider tego ruchu, Mustafa D┼╝emilew, cieszy si─Ö uznaniem na ca┼éym ┼Ťwiecie. Zb─Ödnym wydaje si─Ö dodawanie, ┼╝e Tatarzy Krymscy nigdy nie byli sprawcami zamach├│w terrorystycznych. Jednak bezwzgl─Ödni rosyjscy politycy, a w┼Ťr├│d nich Putin wyr├│┼╝nia si─Ö szczeg├│ln─ů determinacj─ů w d─ů┼╝eniu do zdobywania i utrzymywania absolutnej w┼éadzy, zdolni s─ů do ka┼╝dej prowokacji wymierzonej w bezbronnych ludzi.
Uruchomiony na p├│┼éwyspie aparat represji Kremla, kt├│ry coraz bardziej przypomina stalinowskie metody walki z przeciwnikami ideowymi, swoimi dzia┼éaniami pcha zwolennik├│w Ukrainy do opuszczenia Krymu. Jednocze┼Ťnie ci, kt├│rzy zostaj─ů, maj─ů siedzie─ç cicho i odrzuci─ç my┼Ťlenie o autonomii lub odrodzeniu narodowym. W Rosji dla Tatar├│w Krymskich przygotowany jest los mniejszo┼Ťci folklorystycznej, kojarzonej najwy┼╝ej ze smaczn─ů kuchni─ů i weso┼éymi ta┼äcami, prezentowanymi na okolicznych jarmarkach ÔÇô┬ái tyle.
Spotkanie Rady Koordynacyjnej ┼Üwiatowego Kongresu Tatar├│w Krymskich w Wilnie, 10-13 kwietnia 2016 r.

Spotkanie Rady Koordynacyjnej ┼Üwiatowego Kongresu Tatar├│w┬áKrymskich w Wilnie, 10ÔÇô13 kwietnia 2016


Rozprawa z Med┼╝lisem
Od kilku miesi─Öcy trwa w Rosji rozprawa z licz─ůcym kilkuset cz┼éonk├│w Med┼╝lisem. Liderowi nieformalnego samorz─ůdu Tatar├│w Krymskich, Refatowi Czubarowowi, nie wolno wje┼╝d┼╝a─ç na Krym, a jego zast─Öpca, Achtem Czyjgoz, od ponad roku siedzi w rosyjskim wi─Özieniu za udzia┼é w demonstracjach proukrai┼äskich. Ponad miesi─ůc temu wszcz─Öto na Krymie post─Öpowanie maj─ůce na celu delegalizacj─Ö Med┼╝lisu jako ÔÇ×organizacji propaguj─ůcej ekstremizmÔÇŁ. Na krok ten zdecydowano si─Ö prawdopodobnie po tym, jak zawiod┼éy wcze┼Ťniejsze pr├│by przej─Öcia kontroli nad zarz─ůdem centralnym poprzez zastraszenie lub przekupienie jego cz┼éonk├│w. Wprawdzie Kremlowi uda┼éo si─Ö przeci─ůgn─ů─ç na swoj─ů stron─Ö cz─Ö┼Ť─ç dzia┼éaczy, lecz to nie wystarczy┼éo i sprawa zawis┼éa w powietrzu. Na domiar z┼éego dla Putina cz┼éonkowie Med┼╝lisu, kt├│rzy zdecydowali si─Ö na wsp├│┼éprac─Ö z okupantami, nie ciesz─ů si─Ö uznaniem i pos┼éuchem w┼Ťr├│d swoich rodak├│w. Oczywi┼Ťcie powinni natychmiast zosta─ç pozbawieni mandatu, ale zgodnie z regulaminem dokona─ç tego mo┼╝na na zebraniu Kuru┼étaju ÔÇô rady sk┼éadaj─ůcej si─Ö z wybranych przez nar├│d w powszechnym g┼éosowaniu delegat├│w, kt├│rzy wi─Ökszo┼Ťci─ů g┼éos├│w mogliby odwo┼éa─ç kolaborant├│w. Jednak dotychczasowe pr├│by zebrania si─Ö Kuru┼étaju by┼éy torpedowane przez stron─Ö rosyjsk─ů, a zorganizowanie spotkania wyjazdowego wi─ů┼╝e si─Ö z prawdopodobie┼ästwem, ┼╝e delegaci nie zostan─ů wpuszczeni z powrotem na Krym, podobnie jak nie wpuszczana jest cz─Ö┼Ť─ç dzia┼éaczy Med┼╝lisu. Latem 2015 roku w Ankarze odby┼é si─Ö drugi ┼Üwiatowy Kongres Tatar├│w Krymskich z udzia┼éem ponad czterystu pi─Ö─çdziesi─Öciu delegat├│w z ca┼éego ┼Ťwiata i dwustu organizacji diasporalnych. Wybrano na nim dwudziestopi─Öcioosobowy Komitet Wykonawczy i postanowiono, ┼╝e b─Ödzie on zbiera┼é si─Ö co dwaÔÇôtrzy miesi─ůce w krajach zamieszkania diaspory i obradowa┼é nad aktualnymi sprawami. Ostatnie posiedzenie odby┼éo si─Ö 12 kwietnia w Wilnie. Udzia┼é w nim wzi─Öli zar├│wno cz┼éonkowie Komitetu, jak i przedstawiciele Med┼╝lisu oraz inni aktywi┼Ťci ruchu narodowego Tatar├│w Krymskich. Dosz┼éo do spotka┼ä z przyw├│dcami litewskimi na czele z prezydent Grybauskait─Ś. Jednym z efekt├│w posiedzenia sta┼é si─Ö apel litewskich eurodeputowanych do unijnej komisarz Mogherini o wsparcie dla Med┼╝lisu. W uchwalonej rezolucji cz┼éonkowie Komitetu zwracaj─ů si─Ö mi─Ödzy innymi do Parlamentu Europejskiego o uznanie, ┼╝e Tatarzy Krymscy s─ů rdzenn─ů ludno┼Ťci─ů Krymu, i pot─Öpienie represji wobec Med┼╝lisu. Od w┼éadz Ukrainy delegaci domagaj─ů si─Ö zaocznego utworzenia na terytorium P├│┼éwyspu Krymskiego autonomii krymskotatarskiej.
Indoktrynacja przyszłych pokoleń
Na Krymie dzia┼éa pi─Ötna┼Ťcie szk├│┼é z krymskotatarskim j─Özykiem wyk┼éadowym, w kt├│rych uczy si─Ö oko┼éo czterech tysi─Öcy dzieci. Og├│lna liczba uczni├│w narodowo┼Ťci krymskotatarskiej wynosi du┼╝o ponad dwadzie┼Ťcia tysi─Öcy. Niewielka cz─Ö┼Ť─ç tej m┼éodzie┼╝y mia┼éa dot─ůd szans─Ö na nauk─Ö j─Özyka ojczystego w klasach krymskotatarskich otwartych przy szko┼éach rosyjskich. Po okupacji Krymu uchwalono jednak nowe procedury, faworyzuj─ůce j─Özyk rosyjski. Mow─Ö ojczyst─ů Tatar├│w Krymskich sprowadzono do poziomu zaj─Ö─ç fakultatywnych, a do uruchomienia lekcji tego j─Özyka wymagane jest pisemne o┼Ťwiadczenie grupy rodzic├│w. Administracje szk├│┼é wywieraj─ů presj─Ö, by nie sk┼éadali oni poda┼ä o otwarcie klas z j─Özykiem krymskotatarskim dla swoich dzieci. Zniech─Öcaj─ů ich, przesuwaj─ůc zaj─Öcia na p├│┼║ne godziny. W ramach tak zwanego wychowania patriotycznego, kt├│re na Krymie prowadzone jest ze szczeg├│lnym zapa┼éem, na lekcjach dzieci regularnie od┼Ťpiewuj─ů hymn rosyjski, a na wyci─ůgane ze ┼Ťmietnika historii komunistyczne ┼Ťwi─Öta musz─ů przywdziewa─ç tak zwane wst─ů┼╝ki georgijewskie, b─Öd─ůce w Ukrainie, a wi─Öc tak┼╝e w┼Ťr├│d Tatar├│w Krymskich, symbolem rosyjskiej agresji. M┼éodzi m─Ö┼╝czy┼║ni narodowo┼Ťci krymskotatarskiej wzywani s─ů przez komisje poborowe do s┼éu┼╝by wojskowej w oddalonych rejonach Rosji. Stanowi to z┼éamanie Konwencji Wiede┼äskiej, zakazuj─ůcej pob├│r na terenach okupowanych. Strategia w┼éadz rosyjskich jest zrozumia┼éa: poprzez indoktrynacj─Ö m┼éodzie┼╝y d─ů┼╝─ů one do wygaszenia w przysz┼éo┼Ťci aspiracji wolno┼Ťciowych Tatar├│w Krymskich.
Bezlitosne koło historii
Mustafa D┼╝emilew jest duchowym liderem Tatar├│w Krymskich. Mia┼é zaledwie kilka miesi─Öcy kiedy w 1944 roku wraz z rodzin─ů zosta┼é wywieziony do Azji Centralnej. Dorasta┼é w atmosferze t─Ösknoty za domem, kt├│ry by┼é nieosi─ůgalny. Przesi─ůkni─Öty mi┼éo┼Ťci─ů do ojczyzny, jako m┼éody cz┼éowiek nie potrafi┼é zrozumie─ç, dlaczego jego rodzina i inni rodacy maj─ů zakaz osiedlania si─Ö na Krymie, sk─ůd wszyscy pochodz─ů. Ju┼╝ w wieku studenckim po raz pierwszy wyrazi┼é bunt przeciwko re┼╝imowi sowieckiemu, wyg┼éaszaj─ůc patriotyczny referat o swoim narodzie, za co zosta┼é relegowany z uczelni. Kolejne lata jego ┼╝ycia wype┼énione by┼éy walk─ů o powr├│t rodak├│w na Krym, za kt├│r─ů sp─Ödzi┼é ┼é─ůcznie pi─Ötna┼Ťcie lat w ┼éagrach i wi─Özieniach sowieckich. Nawi─ůza┼é przy okazji przyja┼║nie z wybitnymi dysydentami, takimi jak Siergiej Kowaliow, Andriej Sacharow, Petro Hryhorenko czy Ludmi┼éa Alieksiejewa. Dzisiaj Mustafa D┼╝emilew rozpoznawany jest na ca┼éym ┼Ťwiecie jako ikona ruchu o prawa cz┼éowieka i Tatar├│w Krymskich w ZSRR. Szczeg├│lnym uznaniem cieszy si─Ö jego niez┼éomna postawa, w ramach kt├│rej bezwzgl─Ödnie odrzuca┼é przemoc i konfrontacj─Ö fizyczn─ů, kieruj─ůc si─Ö zasadami demokracji i humanizmu. Po og┼éoszeniu repatriacji jako jeden z pierwszych przeprowadzi┼é si─Ö na Krym i zamieszka┼é na upragnionej ziemi przodk├│w. Jeszcze dwa lata temu wydawa┼éo si─Ö, ┼╝e oko┼éo siedemdziesi─Öcioletni D┼╝emilew reszt─Ö lat sp─Ödzi na Krymie, walce o odzyskanie kt├│rego po┼Ťwi─Öci┼é ca┼ée swoje ┼╝ycie. Tymczasem w 2014 roku Rosja zn├│w wygoni┼éa go z w┼éasnego domu, a bezlitosna historia zatoczy┼éa ko┼éo. Tatarzy Krymscy m├│wi─ů o swoim liderze: ┼╝ycie Mustafy D┼╝emilewa jest odbiciem losu jego narodu. Dzisiaj wraz z nim wszyscy znowu czujemy si─Ö obcymi we w┼éasnej ojczy┼║nie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś