Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Ta艅cz膮cy w ciemno艣ciach. Mroki duszy Larsa von Triera

Znana jest umiej臋tno艣膰 Du艅czyka do pozafilmowej inscenizacji, do bawienia si臋 swoim wizerunkiem. Jaki jest Trier naprawd臋? Ksi膮偶ka Nilsa Thorsena to intryguj膮ca propozycja wyj艣cia poza wizerunek re偶ysera, jaki ukszta艂towa艂 si臋 w zbiorowej 艣wiadomo艣ci.

materia艂y prasowe

materia艂y prasowe


Lars von Trier to oswojone enfant terrible europejskiego kina, artysta, kt贸rego tw贸rczo艣膰 trudno jest odbiera膰 bez 艣wiadomo艣ci jej uwik艂a艅 w kontrowersyjne dzia艂ania re偶ysera oraz w jego osobiste cierpienie. Na temat ekstrawagancji von Triera stworzono wiele anegdot i聽plotek, kt贸re sk艂adaj膮 si臋 na szczeg贸ln膮 mitologi臋 Du艅czyka. Mitologia ta upo艣ledza odbi贸r jego dzie艂 oraz nie daje w艂a艣ciwego obrazu re偶ysera. Von Triera cz臋sto okre艣la si臋 jako cynicznego manipulatora, wprowadzaj膮cego widz贸w w najskrajniejsze do艣wiadczenia bez pozostawienia im mo偶liwo艣ci emocjonalnego oczyszczenia.
Larsa von Triera mo偶na potraktowa膰 jako jedn膮 z wielu ofiar medialnej kreacji, modelowego artyst臋, kt贸rego tw贸rczo艣膰 przefiltrowana zostaje przez jego prowokuj膮ce deklaracje, konfliktow膮 natur臋, ekscentryczne zachowania. Re偶yser rozpoznaje ten mechanizm i umie wykorzysta膰 si艂臋 p艂yn膮c膮 z autokreacji. Znana jest umiej臋tno艣膰 Du艅czyka do pozafilmowej inscenizacji, do bawienia si臋 swoim wizerunkiem. Jaki jest Trier naprawd臋? Ksi膮偶ka Nilsa Thorsena to intryguj膮ca propozycja wyj艣cia poza wizerunek re偶ysera, jaki ukszta艂towa艂 si臋 w zbiorowej 艣wiadomo艣ci. Stanowi ona rezultat wielu spotka艅, rozm贸w z re偶yserem oraz osobami z jego najbli偶szego otoczenia. W procesie stopniowego ods艂aniania si臋 poruszane s膮 trudne w膮tki z 偶ycia re偶ysera. W ich tle przegl膮da si臋 tw贸rczo艣膰 Triera, tw贸rczo艣膰 wybitnie osobista, s艂u偶膮ca przepracowaniu osobistych traum oraz l臋k贸w.
Do Trierowskiego uniwersum nie wkracza si臋 bezkarnie. Nils Thorsen przez blisko rok zbli偶a艂 si臋 do re偶ysera, nara偶aj膮c si臋 na jego ewentualne manipulacje oraz gr臋. Biografia daje mi臋dzy innymi 艣wiadectwo ich rozwijaj膮cej si臋 relacji oraz wgl膮d w proces, jakiemu dobrowolnie poddaje si臋 Trier. Poprzez jego wspomnienia, historie i opowie艣ci Thorsen聽dochodzi do tego, co jest w Larsie Von Trierze najbardziej prawdziwe. Ksi膮偶ka podsuwa wiele trop贸w, kt贸re mog膮 wzbogaci膰 analiz臋 jego film贸w. Nie warto jednak da膰 si臋 zwie艣膰 biograficznemu podej艣ciu do jego tw贸rczo艣ci. Jest ona wystarczaj膮ca bogata oraz pe艂na odniesie艅 i bez tego. Nie potrzebuje si臋 wspomaga膰 ubog膮 psychologizacj膮, kt贸ra stanowi pr贸b臋 zaw臋偶enia dzie艂 do kilku czynnik贸w z 偶ycia re偶ysera. Jak na swoje dzie艂a zapatruje si臋 w ksi膮偶ce sam re偶yser? Trier wymijaj膮co wypowiada si臋 na temat filozofii swoich film贸w, ograniczaj膮c si臋 do stwierdzenia problem贸w, jakie one sygnalizuj膮. Bez gwarancji, 偶e ich rozwi膮zanie b臋dzie proste. Przenosi odpowiedzialno艣膰 na widz贸w.
Trier, jaki ujawnia si臋 z zapisk贸w Thorsena, to przede wszystkim g艂臋boko z艂amana istota ludzka, gn臋biona przez swoje l臋ki, uwi臋ziona w matni w艂asnego umys艂u. Jest to r贸wnie偶 przero艣ni臋te dziecko, sk艂onne do prowokacji oraz spragnione sta艂ej atencji. Wreszcie: ojciec, m膮偶, przyjaciel. Thorsen聽ze zdziwieniem konstatuje rodzinne przywi膮zanie Triera oraz jego ciep艂e uczucia, tak g艂臋boko zakryte pod pozorami cynizmu i聽nieprzyst臋pno艣ci. W celu zrozumienia problem贸w re偶ysera podj臋ta zostaje trudna podr贸偶 w przesz艂o艣膰, w atmosfer臋 rodzinn膮 domu Triera, gdzie si臋 wychowa艂. W 藕r贸d艂o jego l臋k贸w. Thorsen聽okre艣la Triera jako 鈥瀌ziecko 1968 roku鈥, ofiar臋 liberalnego wychowania, kt贸rego propagatork膮 by艂a jego matka, Inger Host. Zgodnie z pogl膮dami rodzic贸w Lars musia艂 sam poradzi膰 sobie z pozostawion膮 mu odpowiedzialno艣ci膮 za siebie tak jak doros艂a osoba. Zosta艂a mu udzielona pe艂na, przera偶aj膮ca wolno艣膰.
Poza rzeczywisto艣ci膮 rodzinnego domu Trier musia艂 skonfrontowa膰 si臋 z bardziej ortodoksyjn膮 pedagogik膮 szkoln膮, surow膮 dyscyplin膮 oraz atmosfer膮 og贸lnego zastraszania. Konflikt dw贸ch 艣wiat贸w oraz trauma wyniesiona z do艣wiadcze艅 w szkole wykszta艂ci艂a w re偶yserze poczucie silnego buntu wobec autorytet贸w. Nieuleczona pozostaje jednak pierwotna uraza, na kt贸rej paso偶ytuj膮 fobie Triera. Re偶yser, poza kilkoma wyj膮tkami, bardzo niech臋tnie wchodzi w rozmow臋 na ten temat. Otwiera si臋 podczas jednej z nich: 鈥濻膮dz臋, 偶e nabawi艂em si臋 moich l臋k贸w, bo nie pozwolono mi by膰 dzieckiem. Do艣wiadczy艂em braku mi艂o艣ci鈥. Zdarzaj膮 si臋 r贸wnie偶 bardziej stanowcze wypowiedzi: 鈥濵o偶na chyba powiedzie膰, 偶e wszystkie filmy, kt贸re zrobi艂em, zrobi艂em dla matki. To bardzo dziwne. [鈥 ostatnio coraz wi臋cej my艣l臋 o tym, 偶e zawsze chodzi艂o mi o sprowokowanie matki i jej pogl膮d贸w鈥. Trudno wykaza膰 wiarygodno艣膰 takich tez. Nils Thorsen kompletuje te i inne rozproszone wypowiedzi Triera na temat jego dzie艂. Tworz膮 one intryguj膮c膮 sum臋 perspektyw na g艂贸wne motywacje oraz cele artystycznej aktywno艣ci re偶ysera.
鈥濩zy nazizm nie jest rodzajem pop-artu?鈥 鈥 pyta Trier. Biografia daje przegl膮d inspiracji i聽motyw贸w, po jakie najcz臋艣ciej si臋ga艂 w swoich dzie艂ach. Jest tu miejsce zar贸wno na Augusta Strindberga, Davida Bowiego, jak i na Kaczora Donalda. 鈥濳iedy kr臋ci艂em Dogville, to jakby odtwarza艂em miasteczko Kaczora Donalda鈥 鈥 z w艂a艣ciw膮 sobie dezynwoltur膮 m贸wi Trier. Wyja艣niona zostaje fascynacja re偶ysera nazistowsk膮 estetyk膮, obecna zw艂aszcza na pocz膮tku jego rozwoju w filmie. Pierwsze dzie艂a Triera, takie jak 鈥濫lement zbrodni鈥 albo 鈥濫uropa鈥, powstaj膮 pod wp艂ywem tego zainteresowania.
Von Trier ujawnia r贸wnie偶 swoje przemy艣lenia na temat Hitlera, jeszcze zanim sta艂y si臋 one powodem jego wydalenia z festiwalu w Cannes w 2011 roku. Twierdzi, 偶e ka偶da osoba ma w sobie co艣 z Hitlera, ma艂ego dyktatora uwi臋zionego w pu艂apce swoich ambicji. Przyznaje si臋, 偶e jako re偶yser obiera podobn膮 strategi臋, za wszelk膮 cen臋 staraj膮c si臋 zaj膮膰 najwa偶niejsz膮 pozycj臋 w艣r贸d re偶yser贸w. Nonszalancja Triera nie wsz臋dzie jest w艂a艣ciwie rozumiana. Czasem kosztuje go to wiele, czego przyk艂adem jest wspomniana sytuacja w Cannes.
Wielbiciele dorobku聽Triera doceni膮 wszystkie ciekawostki, jakie dotycz膮 procesu tw贸rczego re偶ysera, sytuacji z planu, relacji z gwiazdami pokroju Bj枚rk albo Nicole Kidman. Cz臋艣膰 ciekawostek od dawna funkcjonuje w obiegu, stopniowo odrywaj膮c si臋 od swojego 藕r贸d艂a. Cz臋艣膰 pozostaje og贸lnie nieznana. Thorsen聽podejmuje pr贸b臋 ich weryfikacji, ale Trier nie zawsze podaje jasne rozstrzygni臋cia. Interesuj膮ce s膮 zw艂aszcza relacje z 鈥濱diot贸w鈥, gdzie re偶yser wprowadza rygorystyczn膮 dyscyplin臋 podporz膮dkowan膮 Dogmie. Obsesje Triera, jego potrzeba kontroli oraz ambicja umo偶liwiaj膮 mu stworzenie arcydzie艂, ale nierzadko kosztuje to wiele emocji i聽energii wsp贸艂tw贸rc贸w.
Nilsowi Thorsenowi trudno zachowa膰 bezstronno艣膰 wobec postaci takiego pokroju jak Lars von Trier. Dziennikarz udost臋pnia w艂asne przemy艣lenia, kt贸re splataj膮 si臋 z wypowiedziami samego re偶ysera oraz os贸b z jego otoczenia. Nie艣wiadomie kieruje si臋 zasadami, jakie wyznacza specyfika interakcji z Trierem: droczenie si臋 i uszczypliwe komentowanie przemieszane s膮 tu z trosk膮. Thorsen聽ma nadziej臋, 偶e podj臋te przez niego przedsi臋wzi臋cie spe艂nia dla re偶ysera funkcj臋 terapeutyczn膮.
Biografi臋 Triera mo偶na potraktowa膰 jako dokument dojrzewania re偶ysera do wy偶szej samo艣wiadomo艣ci. W ostatnich rozmowach wypowiada si臋: 鈥瀂awsze uwa偶a艂em, 偶e cudownie m贸c sobie odpu艣ci膰. To co艣 fantastycznie 偶yciodajnego. Co艣 ca艂kowicie sprzecznego z zachodnim my艣leniem o sukcesie i z zachodni膮 dramaturgi膮, gdzie wszystko musi by膰 tak napi臋te i ca艂y czas pod kontrol膮 [鈥鈥. Jakie wnioski p艂yn膮 z wyzna艅 Larsa von Triera? Aktywn膮 rol膮 czytelnika jest samodzielne ustalenie odpowiadaj膮cej mu wersji re偶ysera. Biografia Triera to pozycja k艂臋bi膮ca si臋 od paradoks贸w podobnie jak jej bohater. To warto艣ciowa lektura dla ka偶dego, kogo interesuje 偶ycie i聽wyobra藕nia wielkiego re偶ysera.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij