Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Szlak Ba┼éka┼äski: tam i z powrotem

Nasz przyjazd zbieg┼é si─Ö z ko┼äcem strajku pracownik├│w greckich prom├│w, w zwi─ůzku z czym ludzie dotychczas uwi─Özieni na greckich wyspach ruszyli w dalsz─ů podr├│┼╝. Po dw├│ch dniach ju┼╝ tu byli. 10 tys. uchod┼║c├│w na ma┼éej uliczce prowincjonalnego serbskiego miasteczka.

***
Trzy miesi─ůce temu opublikowali┼Ťmy poruszaj─ůcy reporta┼╝ Teresy Tele┼╝y┼äskiej z ┬átymczasowego obozu dla uchod┼║c├│w w Berkasovie na serbskoÔÇôchorwackiej granicy. Od tego czasu autorka jeszcze dwukrotnie wraca┼éa na ÔÇ×ba┼éka┼äski szlak uchod┼║czyÔÇŁ jako wolontariuszka. By┼éa ÔÇ×na miejscuÔÇŁ w pierwszej po┼éowie listopada i na prze┼éomie grudnia i stycznia. ┬áW nowym reporta┼╝u pokazuje, jak bardzo zmienna┬ájest sytuacja w regionie, przez kt├│ry codziennie do Europy chc─ů si─Ö dosta─ç tysi─ůce ludzi.
***
Po Berkasovie nie ma ju┼╝ ┼Ťladu. Pop-up camp straci┼é┬áracj─Ö┬ábytu, kiedy otworzy┼é si─Ö nowy, zimowy ob├│z dla uchod┼║c├│w, a zamkni─Öto dotychczasowy ob├│z przej┼Ťciowy w Opatovcu. Teraz uchod┼║cy dowo┼╝eni s─ů autokarami do stacji kolejowej w pobliskim ┼áidzie, gdzie wsiadaj─ů w poci─ůgi do Slavonskiego Brodu. Na dworcu jest wystarczaj─ůca liczba wolontariuszy, planuj─ůc wi─Öc kolejn─ů wypraw─Ö┬ána Ba┼ékany, postanowili┼Ťmy zapu┼Ťci─ç si─Ö┬ádalej na po┼éudnie, do Pre┼íeva na granicy serbskoÔÇômacedo┼äskiej. Po drodze uda┼éo nam si─Ö jednak zahaczy─ç┬áo puste Berkasovo, gdzie tr├│jka czeskich wolontariuszy robi┼éa ostatnie porz─ůdki. Widok tego miejsca, teraz wymar┼éego, a t─Ötni─ůcego ┼╝yciem w naszych wspomnieniach, z jednej strony napawa┼é┬ámelancholi─ů, z drugiej nadziej─ů ÔÇô┬áwarunki podr├│┼╝y uchod┼║c├│w poprawi┼éy si─Ö, a nasze do┼Ťwiadczenia (a tak┼╝e termosy, baniaki na wod─Ö i lateksowe r─Ökawiczki) przydadz─ů si─Ö┬ána innym odcinku szlaku.

Ostatnie porz─ůdki w Berkasovie. fotografie:┬áDobrowolki


Jeden głupi papieros
W┼Ťr├│d spotkanych Czech├│w by┼é nasz dobry znajomy z pa┼║dziernika Honza, na co dzie┼ä┬áfotograf du┼╝ych koncert├│w rockowych, kt├│ry awansowa┼é┬ána koordynatora wolontariuszy w ┼áidzie. Uda┼éo nam si─Ö┬áte┼╝ przelotnie spotka─ç z Mi┼í─ů przed jej wyjazdem na Tajlandi─Ö, gdzie pojecha┼éa, ┼╝eby w spokoju sko┼äczy─ç prac─Ö magistersk─ů. Te dwie historie to ┼Ťwietny przyk┼éad pr├│by odnalezienia r├│wnowagi mi─Ödzy ┼╝yciem ÔÇ×tamÔÇŁ i ÔÇ×tuÔÇŁ ÔÇô praca na Ba┼ékanach to r├│wnoleg┼éa rzeczywisto┼Ť─ç, z kt├│rej nierzadko ci─Ö┼╝ko si─Ö wykaraska─ç. Bycie wolontariuszem jest z jednej strony bardzo proste, jak w soczewce skupia my┼Ťli na jednym, centralnym problemie, sk┼éada si─Ö z kilku powtarzalnych czynno┼Ťci. Z drugiej strony jest to emocjonalny rollercoaster, praca w stanie najwy┼╝szej gotowo┼Ťci, kt├│ry nigdy nie przemija. Mi─Ödzy wolontariuszami rodzi si─Ö szczeg├│lna ni─ç porozumienia, skutek uboczny wsp├│lnie prze┼╝ywanych silnych emocji. Nieraz mia┼éam poczucie, ┼╝e ludzie z ca┼éej Europy, kt├│rych dopiero co pozna┼éam, lepiej rozumiej─ů m├│j obecny stan ducha ni┼╝ najlepsi przyjaciele, ┼Ťledz─ůcy nasze dzia┼éania z Warszawy. Wielu z tych, kt├│rych poznali┼Ťmy w Berkasovie, dzia┼éa nadal: w ┼áidzie, w Pre┼íevie, na greckich wyspach. Pomaganie uzale┼╝nia.
Co takiego uzale┼╝niaj─ůcego jest w podawaniu herbaty i sortowaniu ubra┼ä? Wielokrotnie zadawa┼éam sobie pytanie, czy ta prosta sk─ůdin─ůd praca w og├│le co┼Ť wnosi. Odpowied┼║ by┼éa jednak zawsze twierdz─ůca ÔÇô r├│┼╝nica mi─Ödzy funkcjonariuszami policji i pracownikami du┼╝ych, zbiurokratyzowanych organizacji humanitarnych a spontanicznie zorganizowanymi wolontariuszami polega na podej┼Ťciu do spotykanych ludzi. I uchod┼║cy wyra┼║nie to odczuwaj─ů, wielu z nich dzi─Ökowa┼éo nam, ludziom w odblaskowych kamizelkach, za nasz─ů prac─Ö, za to, ┼╝e znajdujemy czas, ┼╝eby z nimi chwil─Ö pogada─ç, ┼╝eby si─Ö do nich u┼Ťmiechn─ů─ç czy wsp├│lnie wypali─ç papierosa. W pierwszym odruchu odmawiali┼Ťmy, gdy kto┼Ť┬ánas nimi cz─Östowa┼é, ┼╝eby ÔÇ×mia┼é wi─Öcej na potemÔÇŁ. Ale szybko zorientowali┼Ťmy si─Ö, ┼╝e dla ludzi wpychanych si┼é─ů w jeden europejski korytarz tranzytowy, z kt├│rego nie ma ucieczki, traktowanych jak ÔÇ×falaÔÇŁ czy ÔÇ×masaÔÇŁ, de facto pozbawianych podmiotowo┼Ťci, taki gest jest uwalniaj─ůcy. Jest wyrazem sprawczo┼Ťci, podkre┼Ťleniem indywidualnej woli i jednocze┼Ťnie form─ů odwdzi─Öczenia si─Ö za otrzymywan─ů pomoc. Jeden g┼éupi papieros, kt├│ry m├│wi tak wiele.
 
punkt odjazdu autobus├│w do Chorwacji

punkt odjazdu autobus├│w do Chorwacji


Dziesi─Ö─ç godzin w kolejce
Na granicy serbskoÔÇômacedo┼äskiej pracowali┼Ťmy w dw├│ch, skrajnie r├│┼╝nych miejscach oddalonych od siebie o osiem kilometr├│w. Pierwsze z nich, samo Pre┼íevo ÔÇô punkt rejestracji uchod┼║c├│w przez serbskie w┼éadze ÔÇô┬áwydawa┼éo si─Ö momentami piek┼éem na ziemi. Szlak Ba┼éka┼äski to system naczy┼ä po┼é─ůczonych, dzia┼éa jak uk┼éad krwiono┼Ťny, kt├│rego serce le┼╝y w Syrii, Afganistanie i Iraku. Wszelkie zakrzepy i zatory s─ů odczuwalne na ca┼éej jego d┼éugo┼Ťci. Nasz przyjazd zbieg┼é si─Ö┬áz ko┼äcem tygodniowego strajku pracownik├│w greckich prom├│w, w zwi─ůzku z czym ludzie dotychczas uwi─Özieni na greckich wyspach ruszyli w dalsz─ů podr├│┼╝, aby po dw├│ch dniach spotka─ç si─Ö z nami. Dziesi─Ö─ç tysi─Öcy ludzi st┼éoczonych na jednej ulicy za┼Ťciankowego serbskiego miasteczka, czekaj─ůcych do pi─Ötnastu godzin w kolejce do wej┼Ťcia do obozu, w kt├│rym znajduje si─Ö┬áwi─Ökszo┼Ť─ç organizacji humanitarnych. Bez jedzenia, picia, miejsca do spania, pomocy medycznej, skazanych na dziesi─Ö─ç przeno┼Ťnych toalet. No i my ÔÇô na oko trzydziestu wolontariuszy i jeden punkt Lekarzy Bez Granic, w kt├│rym pracowa┼éy mo┼╝e trzy osoby. Idziesz wzd┼éu┼╝ kolejki i co dwie minuty kto┼Ť ┼éapie Ci─Ö za r─Ök─Ö ÔÇô ÔÇ×mam ma┼ée dzieciÔÇŁ, ÔÇ×jestem przezi─ÖbionyÔÇŁ, ÔÇ×mam starszych rodzic├│wÔÇŁ ÔÇô┬áw nadziei, ┼╝e pomo┼╝esz w dotarciu do punktu rejestracji bez czekania. Ale ty mo┼╝esz tylko roz┼éo┼╝y─ç bezradnie r─Öce, bo w┼éa┼Ťnie wprowadzi┼ée┼Ť do obozu, pod niech─Ötnym okiem policjanta, m┼éodego m─Ö┼╝czyzn─Ö z kamic─ů nerkow─ů, kt├│ry nie by┼é w stanie usta─ç, kobiet─Ö w dziewi─ůtym miesi─ůcu ci─ů┼╝y i ch┼éopca, kt├│ry potrzebowa┼é┬ánatychmiastowej transfuzji krwi. Pusty w├│zek inwalidzki podsun─ů┼ée┼Ť┬ájednemu ch┼éopakowi, ┼╝eby nie musia┼é sta─ç przez tyle godzin, bo chybota┼é si─Ö┬ániepewnie na jednej nodze ÔÇô┬ádrug─ů┬ámia┼é┬ázdeformowan─ů przez siedem ran postrza┼éowych. Definicja sytuacji kryzysowej, awaryjnej czy te┼╝ ÔÇ×pierwszej potrzebyÔÇŁ diametralnie si─Ö┬ázaw─Ö┼╝a. Prosz─ůcy o pomoc wychodz─ů zreszt─ů ze s┼éusznego za┼éo┼╝enia, ┼╝e kobiety, dzieci i osoby starsze czy niepe┼énosprawne powinny by─ç uprzywilejowane. Ich perspektywa jest jednostkowa, a potrzeby ich najbli┼╝szych maj─ů┬ánajwy┼╝szy priorytet. ┬áNic w tym dziwnego. R├│┼╝nica polega na tym, ┼╝e wolontariusze, chodz─ůc tam i z powrotem wzd┼éu┼╝ kolejki, maj─ů pe┼éen obraz sytuacji. I jest to rzeczywisto┼Ť─ç, w kt├│rej pewnych norm ju┼╝┬ápo prostu nie da si─Ö przestrzega─ç, nawet cho─çby┬ábardzo si─Ö chcia┼éo. Odmawianie ludziom praw, kt├│re w naturalny spos├│b im si─Ö┬ánale┼╝─ů, by┼éo jednym z najci─Ö┼╝szych aspekt├│w naszej pracy, tu┼╝┬áobok robienia tego z u┼Ťmiechem i m├│wienia pocieszaj─ůcym tonem, ┼╝e jako┼Ť to b─Ödzie i ju┼╝ tylko pi─Ö─ç godzin stania ÔÇô w ko┼äcu jeste┼Ťmy ju┼╝ w po┼éowie kolejki.
 
kolejka uchod┼║c├│w przed wej┼Ťciem do obozu

kolejka uchod┼║c├│w przed wej┼Ťciem do obozu


Na szcz─Ö┼Ťcie pracowali┼Ťmy na zmian─Ö w Pre┼íevie i oddalonym o osiem kilometr├│w Miratovcu. Nawi─ůzali┼Ťmy wsp├│┼éprac─Ö z miejscow─ů organizacj─ů pozarz─ůdow─ů, kt├│ra od 2007 roku prowadzi projekty przeciwdzia┼éaj─ůce biedzie i wykluczeniu w regionie. Prowadzili te┼╝ punkt pomocy ÔÇô dwa ma┼ée pomieszczenia ÔÇô┬áw Miratovcu, jednak tylko przez osiem godzin w ci─ůgu dnia. Wsp├│lnie postanowili┼Ťmy, ┼╝e warto w nim udziela─ç pomocy ca┼é─ů dob─Ö, podzielili┼Ťmy si─Ö wi─Öc na kilkugodzinne zmiany. Miratovac le┼╝y na wzniesieniu, na ko┼äcu polnej drogi prowadz─ůcej do macedo┼äskiej granicy. Do stacji kolejowej w Tabanovtsach, gdzie uchod┼║cy wysiadaj─ů z poci─ůg├│w, s─ů cztery kilometry. Ten odcinek musz─ů pokona─ç na piechot─Ö, objuczeni baga┼╝ami, z dzie─çmi na r─Ökach, w dzie┼ä, w nocy, w deszcz i niepogod─Ö. Dopiero w Miratovcu jest przystanek autobusu op┼éacanego przez UNHCR, kt├│ry za darmo przewozi ich do Pre┼íeva, w listopadzie kursowa┼é on jednak tylko od 7 rano do 22. W nocy uchod┼║cy mieli wi─Öc przed sob─ů kolejne osiem kilometr├│w pieszej w─Ödr├│wki. Dlatego nasz punkt, w kt├│rym rozdawali┼Ťmy wod─Ö, czekoladowe batony, banany, cukierki i soczki dla dzieci, a tak┼╝e ubrania, ale przede wszystkim udzielali┼Ťmy informacji, by┼é┬átak potrzebny. W nocy rozk┼éadali┼Ťmy przy drodze koce, aby rodziny z ma┼éymi dzie─çmi mog┼éy si─Ö przespa─ç przed ruszeniem w dalsz─ů podr├│┼╝. Cho─ç┬ámieli┼Ťmy r─Öce pe┼éne roboty, by┼éo to wytchnienie od zat┼éoczonego Pre┼íeva ÔÇô┬áludzie przychodzili do nas w ma┼éych grupach, w miar─Ö┬ámo┼╝liwo┼Ťci ka┼╝dym starali┼Ťmy si─Ö┬ázaopiekowa─ç, sprawdzi─ç, czy ma wszystko, czego potrzeba, zamieni─ç kilka s┼é├│w albo nawet wda─ç si─Ö w d┼éu┼╝sz─ů rozmow─Ö. Jak z m┼éodym ma┼é┼╝e┼ästwem student├│w anglistyki, z kt├│rymi o 4 nad ranem rozmawiali┼Ťmy o naszych ulubionych ameryka┼äskich pisarzach. Z fascynatem europejskiego kina o wczesnych filmach Felliniego. Z wysokim urz─Ödnikiem irackiego Ministerstwa Ropy o sytuacji politycznej w regionie.
Lokalne realia
Wyj─ůtkowo lubi┼éam nocne zmiany, od 3 do 8. Pogoda dopisywa┼éa przez ca┼éy czas naszego pobytu, w wolnych chwilach mo┼╝na wi─Öc by┼éo gapi─ç si─Ö w gwiazdy. Jest taki moment przed ┼Ťwitem, kiedy robi si─Ö szczeg├│lnie zimno. W┼éa┼Ťnie wtedy, codziennie o 5 nad ranem, z wie┼╝y pobliskiego minaretu rozlega┼é si─Ö g┼éos muezzina. Podobno tekst nawo┼éywania m├│wi o tym, ┼╝e warto┼Ť─ç modlitwy jest du┼╝o wi─Öksza ni┼╝ potrzeba snu, pora wi─Öc pobo┼╝nie zacz─ů─ç dzie┼ä. Cz─Östo wracam my┼Ťlami do tego krzepi─ůcego momentu.
Minaret w okolicy obozu.

Minaret w okolicy obozu


Ale zaraz, sk─ůd meczet w serbskiej wsi zamieszka┼éej przez cztery tysi─ůce mieszka┼äc├│w? Po pierwsze w Miratovcu jest nie jeden meczet, a trzy. Po drugie 98 procent mieszka┼äc├│w to Alba┼äczycy. Po trzecie Pre┼íevo jest centrum kultury muzu┼éma┼äskiej w Serbii ÔÇô Kosowo le┼╝y za niskimi g├│rami kilkana┼Ťcie kilometr├│w na zach├│d. Nasi przyjaciele, Mohammad i Xhelal, co pi─ůtek chodzili do meczetu, w ich biurze, gdzie spali┼Ťmy, trzeba by┼éo zdejmowa─ç buty, a w naszej ulubionej knajpie nie napijesz si─Ö┬ápiwa do obiadu. Alba┼äczycy mieszkaj─ůcy w Serbii s─ů┬áw bardzo trudnej sytuacji, bezrobocie w regionie si─Öga nawet 70 procent. Dlatego po┼éowa z nich pracuje sezonowo w Niemczech lub Szwajcarii.
Niestety niekt├│rzy decyduj─ů si─Ö┬ázarabia─ç na trudnej sytuacji uchod┼║c├│w i oferuj─ů przew├│z os├│b po do┼Ť─ç, nazwijmy to dyplomatycznie, wyg├│rowanych stawkach. I to maj─ůc w pami─Öci czasy, kiedy sami byli uchod┼║cami w pobliskiej Macedonii podczas wojny o niepodleg┼éo┼Ť─ç Kosowa. Ten proceder by┼é dla nas szczeg├│lnie trudny do zaakceptowania. Nie mamy nic przeciwko temu, ┼╝eby kto┼Ť, o ile go na to sta─ç, wzi─ů┼é┬átaks├│wk─Ö do obozu, taks├│wkarzom jednak zdarza┼éo si─Ö nie m├│wi─ç ca┼éej prawdy ÔÇô┬áw szczeg├│lno┼Ťci upodobali sobie pomija─ç┬áinformacj─Ö o darmowym autobusie. Nie godzili┼Ťmy si─Ö┬ána to, co prowadzi┼éo niekiedy do nieprzyjemnych napi─Ö─ç. Pomijaj─ůc te incydenty, szybko poczuli┼Ťmy si─Ö┬áw Pre┼íevie jak w domu, byli┼Ťmy pod wra┼╝eniem go┼Ťcinno┼Ťci i otwarto┼Ťci, z jak─ů nas przyj─Öto, zbratali┼Ťmy si─Ö nawet z pracownikami najwi─Ökszego w mie┼Ťcie supermarketu. Co w sumie nie dziwi, skoro codziennie kupowali┼Ťmy palet─Ö wody, dwie┼Ťcie kilogram├│w banan├│w i kilka tysi─Öcy baton├│w.
Wolontariusze na zakupach w miejscowym supermarkecie

Wolontariusze na zakupach w miejscowym supermarkecie. Po lewej autorka tekstu.


***
W listopadzie sp─Ödzili┼Ťmy na miejscu prawie dwa tygodnie, w grudniu postanowili┼Ťmy wr├│ci─ç. Byli┼Ťmy ciekawi, czy co┼Ť si─Ö┬ázmieni┼éo, chcieli┼Ťmy spotka─ç si─Ö z przyjaci├│┼émi i po┼╝ytecznie wykorzysta─ç┬áprzerw─Ö ┼Ťwi─ůteczn─ů. Musz─Ö przyzna─ç, ┼╝e po naszej wizycie mam mieszane uczucia. Z jednej strony bardzo pozytywne ÔÇô┬áob├│z w Pre┼íevie zosta┼é nieco rozbudowany, a wej┼Ťcie urz─ůdzone w taki spos├│b, ┼╝e ludzie nie s─ů zmuszeni koczowa─ç na ulicy. Na miejscu dzia┼éa coraz wi─Öcej organizacji. Autobus UNHCR kursuje teraz ca┼é─ů dob─Ö. Pewnych rzeczy nie uda┼éo si─Ö jednak usprawni─ç. Uchod┼║cy ca┼éy czas musz─ů┬ái┼Ť─ç cztery kilometry od stacji w Tabanovtsach do Miratovca, a o obiecanym po┼é─ůczeniu kolejowym mog─ů tylko pomarzy─ç. Cho─ç jest ich mniej ÔÇô od ko┼äca listopada Serbia i Macedonia pozwalaj─ů na wjazd wy┼é─ůcznie obywatelom Syrii, Iraku i Afganistanu ÔÇô warunki pogorszy┼éy si─Ö wraz z nadej┼Ťciem zimy. Poruszaj─ůce zdj─Öcia naszej drogi opublikowa┼éa ostatnio Agencja Reuters.
 
Cho─ç o kryzysie humanitarnym m├│wi si─Ö ┬ácoraz g┼éo┼Ťniej. Cho─ç┬ásytuacja nieco si─Ö┬ápoprawia, a Unia Europejska podejmuje skromne dzia┼éania, to mi ca┼éy czas d┼║wi─Öcz─ů w uszach s┼éowa kierownika budowy z Iraku, Alego.┬áThis is not human.
tablica informuj─ůca przybywaj─ůcych o kolejnych etapach czekaj─ůcej ich drogi

tablica informuj─ůca przybywaj─ůcych o kolejnych etapach czekaj─ůcej ich drogi


 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś