Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Szkudlarek: Antyspo艂eczna reforma

Logika uzasadniaj膮ca planowan膮 reform臋 edukacji jest tak dalece sprzeczna z socjaln膮 orientacj膮 polityki PiS, 偶e nie da si臋 jej uzna膰 za przemy艣lan膮. Wida膰 tu bowiem wyra藕nie trosk臋 o jako艣膰 kszta艂cenia elitarnego, a nie o szanse rozwojowe i 偶yciowe os贸b, kt贸re stanowi膮 wi臋kszo艣膰 elektoratu PiS. Innymi s艂owy, widz臋 te propozycje jako najbardziej szkodliwe w艂a艣nie dla wyborc贸w tej partii.

ilustr.: Kuba Mazurkiewicz

ilustr.: Kuba Mazurkiewicz


Z聽profesorem Tomaszem Szkudlarkiem聽rozmawia Misza Tomaszewski.
MISZA TOMASZEWSKI: Autorzy planowanej reformy systemu edukacji zdaj膮 si臋 upatrywa膰 w gimnazjach 藕r贸d艂o ca艂ego z艂a. Kt贸re spo艣r贸d stawianych gimnazjom zarzut贸w s膮 pa艅skim zdaniem trafione?
PROF. TOMASZ SZKUDLAREK: W zasadzie wszystkie zarzuty wobec gimnazj贸w s膮 mniej lub bardziej chybione. Niew膮tpliwie szko艂y (nie tylko w Polsce) maj膮 problem z nauczaniem 鈥瀌la test贸w鈥, ale zmiana tego stanu rzeczy nie ma nic wsp贸lnego z likwidowaniem gimnazj贸w. Problemu nie rozwi膮zuje te偶 likwidacja egzamin贸w testowych. Moim zdaniem wystarczy艂oby rozdzielenie funkcji diagnostycznej i selekcyjnej test贸w 鈥 te selekcyjne, decyduj膮ce o przyj臋ciu do okre艣lonej szko艂y, mog艂yby by膰 prostsze, mog艂yby by膰 prowadzone przez szko艂y przyjmuj膮ce i tak dalej. Te kwestie mo偶na rozwi膮za膰 rozmaicie, ale likwidacja testu po szkole podstawowej likwiduje bardzo wa偶ne narz臋dzie bie偶膮cego monitorowania pracy szk贸艂.
Podobnie jest z problemami wychowawczymi: przeniesienie pi臋tnastolatk贸w do szk贸艂 podstawowych nie sprawi, 偶e przestan膮 oni dojrzewa膰 seksualnie. W wypowiedziach Minister pojawia艂y si臋 kwestie nier贸wno艣ci spo艂ecznych (to znaczy nieskuteczno艣ci przeciwdzia艂ania ich reprodukcji), ale likwidacja gimnazj贸w nic w tej kwestii na lepsze nie zmieni, skoro mamy wzmocni膰 rang臋 szkolnictwa zawodowego, do kt贸rego z du偶ym prawdopodobie艅stwem trafi m艂odzie偶 z ni偶szym statusem socjoekonomicznym ni偶 ta, kt贸ra trafi do lice贸w. Generalnie, likwidacja gimnazj贸w skr贸ci czas, w kt贸rym dzieci ze zr贸偶nicowanych 艣rodowisk maj膮 szans臋 uczy膰 si臋 razem i wzajemnie si臋 poznawa膰.
Przy pomocy jakich mechanizm贸w mo偶na by korygowa膰 niepokoj膮ce tendencje zwi膮zane z istnieniem gimnazj贸w, nie wylewaj膮c jednocze艣nie dziecka z k膮piel膮?
Istotnym problemem, na kt贸ry wielokrotnie zwraca艂em uwag臋, jest klasowa segregacja w gimnazjach miejskich. Ten problem jest chyba najtrudniejszy do rozwi膮zania ze wzgl臋du na sta艂膮 presj臋 ze strony rodzic贸w o wy偶szym statusie spo艂ecznym, kt贸rzy w ka偶dym systemie 鈥 bez wzgl臋du na to, czy b臋d膮 w nim gimnazja, czy nie 鈥 b臋d膮 d膮偶y膰 do ulokowania swoich dzieci w szko艂ach 鈥瀕epszych鈥 ni偶 przeci臋tne. Ta kwestia wymaga zar贸wno dzia艂a艅 administracyjnych dotycz膮cych rekrutacji (na przyk艂ad zgodnej z ideami 鈥瀞ocial mixing鈥), ale przede wszystkim d艂ugotrwa艂ej pracy nad kultur膮 spo艂eczn膮 w Polsce, obecnie wr臋cz wyj膮tkowo na tle innych kraj贸w niech臋tnej ideom egalitarnym.
Kto w ostatecznym rozrachunku zyska, a kto straci na planowanej reformie edukacji?
Trzeba zacz膮膰 od tego, 偶e propozycje Ministerstwa s膮 chaotyczne i trudno znale藕膰 w nich wiod膮c膮 logik臋 uzasadniaj膮c膮 planowane zmiany. Ta, kt贸r膮 udaje mi si臋 w deklaracjach Minister mimo wszystko odnale藕膰, jest tak dalece sprzeczna z socjaln膮 orientacj膮 polityki PiS, 偶e nie da si臋 jej uzna膰 za przemy艣lan膮. Wida膰 tu bowiem wyra藕nie trosk臋 o jako艣膰 kszta艂cenia elitarnego (czteroletnie licea og贸lnokszta艂c膮ce, lepsze przygotowanie do studi贸w), a nie o szanse rozwojowe i 偶yciowe os贸b, kt贸re stanowi膮 wi臋kszo艣膰 elektoratu PiS. Innymi s艂owy, widz臋 te propozycje jako najbardziej szkodliwe w艂a艣nie dla wyborc贸w tej partii. Wszystko wskazuje bowiem na to, 偶e sukces gimnazj贸w wyra偶any w wynikach PISA mia艂 miejsce ze wzgl臋du na podniesienie poziomu kompetencji os贸b w dawnym systemie szkolnym uzyskuj膮cych najs艂absze wyniki. Czyli: nie jest to efekt podniesienia jako艣ci kszta艂cenia najzdolniejszych (masowe badania testowe 鈥 w tym PISA 鈥 nic o tym nie s膮 w stanie powiedzie膰, bo nie da si臋 uzyska膰 wi臋cej ni偶 100 procent punkt贸w za odpowiedzi w te艣cie opartym na wsp贸lnej dla wszystkich podstawie programowej), a w艂a艣nie uczni贸w przeci臋tnych i najs艂abszych. Ci uczniowie cz臋艣ciej pochodz膮 z mniejszych miejscowo艣ci oraz z rodzin o ni偶szym poziomie wykszta艂cenia rodzic贸w.
Przy okazji, pracuj膮c z absolwentami dzisiejszych szk贸艂 艣rednich, zauwa偶am bardzo istotny, 鈥瀖i臋kki鈥 (niebadany testami) efekt pracy obecnego systemu: uczniowie ko艅cz膮cy gimnazja i przeci臋tne licea, mimo 偶e s膮 艣rednio oczytani, s膮 znacznie bardziej systematyczni i zdyscyplinowani w por贸wnaniu z tymi, kt贸rzy trafiali na uczelnie przed epok膮 masowego kszta艂cenia wy偶szego jako absolwenci dobrych lice贸w. Prawdopodobnie jest to efekt sk膮din膮d fatalnie ocenianego kszta艂cenia 鈥瀙od testy鈥 鈥 atomizuje ono wiedz臋 i utrudnia jej ca艂o艣ciowe ogarnianie, ale na pewno uczy systematycznej pracy i przyzwyczaja do bycia ocenianym wed艂ug 艣ci艣le egzekwowanych kryteri贸w.
Czy dostrzega pan jakie艣 napi臋cie pomi臋dzy towarzysz膮cymi reformie zmianami w podstawach programowych i w programach wychowawczych (鈥濸olska szko艂a b臋dzie uczy艂a prawdziwej polskiej historii, w kt贸rej wiadomo, kto by艂 zdrajc膮, a kto by艂 bohaterem鈥) a istniej膮cymi mechanizmami konkurencji? Kr贸tko m贸wi膮c, czy planowana reforma mo偶e zmniejszy膰 stopie艅 urynkowienia polskiej edukacji?
Tak, mo偶e. Zaczn臋 jednak od tego, 偶e krytykowa艂em projekt wprowadzenia gimnazj贸w, przewiduj膮c (niestety trafnie), 偶e doprowadzi on do wzmocnienia tendencji segregacyjnych w szkolnictwie, i w wielkomiejskich gimnazjach to w艂a艣nie nast膮pi艂o. Z obecnych deklaracji nie wynika jednak, aby zmiana struktury systemu mia艂a ten problem rozwi膮za膰 鈥 segregacja zostanie odroczona o dwa lata, ale za to p贸藕niej stanie si臋 鈥瀗aturalna鈥, bo m艂odzie偶 zostanie podzielona na 鈥瀦awodow膮鈥 i 鈥瀘g贸lnokszta艂c膮c膮鈥. Ponadto, jak te偶 ju偶 o tym kiedy艣 pisa艂em, ten proces zaczyna si臋 znacznie wcze艣niej 鈥 i zablokowanie projektu obni偶enia wieku szkolnego (szko艂a dla sze艣ciolatk贸w) znacz膮co segregacyjne tendencje wzmacnia, i to w wieku, w kt贸rym mo偶liwo艣ci wzmocnienia potencja艂u dzieci ze 艣rodowisk najbardziej tego potrzebuj膮cych s膮 najwi臋ksze. Znowu 艣wiadczy to o kompletnie nieprzemy艣lanej logice tych zmian. Przy okazji 鈥 nie mam nic przeciwko wprowadzaniu szk贸艂 鈥瀊ran偶owych鈥, chocia偶 nie rozumiem, czemu ma si臋 to wi膮za膰 z likwidacj膮 gimnazj贸w. Trzeba jednak koniecznie zadba膰 o ca艂kowit膮 dro偶no艣膰 nowego systemu, nie wolno tworzy膰 艣cie偶ek, kt贸re zamkn膮 cz臋艣ci uczni贸w drog臋 do dalszych etap贸w kszta艂cenia. Sensownych rozwi膮za艅 jest w tym zakresie mn贸stwo, jest si臋 od kogo uczy膰.
Co do wypowiedzi Prezydenta RP na temat prawdy, to jest to co najmniej dramatyczna pomy艂ka. Je艣li odwo艂amy si臋 do klasycznej definicji prawdy (z grubsza, jest to zgodno艣膰 s膮du z rzeczywisto艣ci膮), to wizja 鈥瀙rawdziwej historii, w kt贸rej wiadomo, kto by艂 zdrajc膮, a kto by艂 bohaterem鈥, jest po prostu parodi膮 poj臋cia prawdy. Rzeczywisto艣膰 jest z艂o偶ona 鈥 gdyby taka nie by艂a, gdyby wszystko si臋 dzieli艂o na dwa, to po co edukacja? 鈥 a proste opozycje nic z ni膮 nie maj膮 wsp贸lnego. Usuwanie z艂o偶ono艣ci ludzkich biografii i zmienno艣ci historycznych ocen ludzkich dzia艂a艅 w imi臋 jednoznacznej kwalifikacji 鈥瀦drajca 鈥 bohater鈥 to po prostu zapowied藕 programowego oduczania my艣lenia. Je艣li nauczanie historii ma eliminowa膰 kwestie trudne w imi臋 jednoznaczno艣ci czarno-bia艂ych schemat贸w, to m贸wimy tu nie o edukacji, a o propagandzie, i nie po to chyba szarpali艣my si臋 z 鈥瀔omun膮鈥, 偶eby nam to teraz kto艣 fundowa艂. Mam nadziej臋, 偶e to po prostu wypowied藕 nieprzemy艣lana, a nie zapowied藕 polityki programowej nowej szko艂y. Je艣li tak nie jest, to nadchodzi moralna i intelektualna katastrofa.
***
Prof. Tomasz Szkudlarek,聽urodzony w 1954 roku, jest pedagogiem i kierownikiem Zak艂adu Filozofii Wychowania i Studi贸w Kulturowych w Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu Gda艅skiego. Interesuje si臋 kulturowymi i politycznymi uwarunkowaniami edukacji.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij