Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Szklany sufit w Bia艂ym Domu

Niestety, wydaje si臋, 偶e to nie afery, ale p艂e膰 jest najwi臋ksz膮 przeszkod膮 na drodze Clinton do sukcesu. Powszechne wyobra偶enia na temat cech typowo kobiecych rzadko kiedy pokrywaj膮 si臋 z cechami, kt贸re przypisuje si臋 przyw贸dcom.

Ilustr.: Zuzanna Wicha

ilustr.: Zuzanna Wicha


Kampania wyborcza w Stanach Zjednoczonych zosta艂a ju偶 przez internaut贸w zaliczona do serii niefortunnych zdarze艅, kt贸re nawiedzi艂y nas w roku 2016. Wyj膮tkowo m臋cz膮ca, wydoby艂a na wierzch wszystkie brudy, skrywane dotychczas pod p艂aszczykiem poprawno艣ci politycznej. Kandydaci dw贸ch najwi臋kszych partii bij膮 rekordy w rankingach niepopularno艣ci. Wszelkie normy spo艂eczne zosta艂y na czas kampanii zawieszone. S艂owa, kt贸re w minionych latach wywo艂a艂yby protesty i okrzyki zdumienia, w tym roku przechodz膮 bez echa w nat艂oku bluzg贸w, jakie wydaje z siebie Donald Trump.
Mimo wszystko kampania jest fascynuj膮ca. Pierwszy raz w historii szans臋 na zaj臋cie fotela prezydenta ma kobieta. Aby ten moment by艂 mo偶liwy, Hillary Clinton od lat zmaga艂a si臋 ze stereotypami. Ka偶dego dnia, bez wzgl臋du na maj膮tek czy pozycj臋 spo艂eczn膮, w聽mniejszym lub wi臋kszym stopniu, z podobnymi uprzedzeniami mierzy si臋 wi臋kszo艣膰 kobiet.
J臋dza i samiec alfa
W 2008 roku Amerykanie wybrali pierwszego ciemnosk贸rego prezydenta. Kontrkandydatk膮 Baracka Obamy w prawyborach partii demokratycznej by艂a w艂a艣nie Hillary Clinton. Wiadomym jest oczywi艣cie, 偶e w wyborach prezydenckich liczy si臋 nieco wi臋cej czynnik贸w ni偶 jedynie p艂e膰 i rasa. Warto zauwa偶y膰 jednak, 偶e w kraju, w kt贸rym jeszcze kilkadziesi膮t lat temu panowa艂a zinstytucjonalizowana segregacja rasowa, wyborcom 艂atwiej pokona膰 by艂o rasizm ni偶 seksizm. Mo偶liwe, 偶e Obama by艂 po prostu lepszym kandydatem 鈥撀燼le mo偶liwe te偶, 偶e przeci臋tnemu ameryka艅skiemu wyborcy 艂atwiej by艂o uwierzy膰, 偶e 鈥瀗awet鈥 czarnosk贸ry m臋偶czyzna jako prezydent sprawdzi si臋 lepiej ni偶 kobieta.
Jako Sekretarz Stanu w gabinecie Obamy Hillary Clinton cieszy艂a si臋 du偶ym poparciem spo艂ecznym. W 2013 roku sonda偶e wskazywa艂y j膮 jako najbardziej popularnego polityka w USA. Co si臋 zmieni艂o od tego czasu? Czy a偶 tak bardzo zaszkodzi艂o jej 艣ledztwo FBI prowadzone w zwi膮zku z wyciekiem tysi臋cy jej s艂u偶bowych maili? Niestety, wydaje si臋, 偶e to nie afery, ale p艂e膰 jest najwi臋ksz膮 przeszkod膮 na drodze Hillary do sukcesu. Za ka偶dym razem, kiedy kandyduje ona na wy偶sze stanowisko, spotyka si臋 ze spo艂eczn膮 niech臋ci膮. Kobieta d膮偶膮ca do w艂adzy to zjawisko wykraczaj膮ce poza norm臋. Powszechne wyobra偶enia na temat cech typowo kobiecych rzadko kiedy pokrywaj膮 si臋 z cechami, kt贸re przypisuje si臋 przyw贸dcom. Kandyduj膮c na najwy偶sze pa艅stwowe stanowisko, Clinton wysz艂a poza stereotypow膮 rol臋 s艂abszej, 艂agodniejszej od m臋偶czyzny istoty. Wzbudzi艂o to fal臋 uprzedze艅, kt贸re maj膮 wp艂yw na jej szanse zostania wybran膮.
Stereotypy dzia艂aj膮 za to na korzy艣膰 Donalda Trumpa. Jest on typowym bia艂ym, bogatym m臋偶czyzn膮, kt贸ry uwa偶a si臋 za zdolnego do rozwi膮zania wszystkich problem贸w 艣wiata g艂贸wnie przy pomocy si艂y fizycznej. Wszelkie zachowania, kt贸re dyskwalifikowa艂yby ka偶dego innego polityka, dzia艂aj膮 na jego korzy艣膰. Chce wyrzuca膰 muzu艂man贸w z kraju? Hurra, walczy z聽terroryzmem! Nazywa Meksykan贸w gwa艂cicielami? Tak, m贸wi to, co wszyscy my艣limy! M贸wi wprost o tym, jak molestuje kobiety? Hurra, prawdziwi m臋偶czy藕ni tak w艂a艣nie m贸wi膮 o聽swoich podbojach podczas 鈥瀕ocker room talks鈥, kt贸re odbywaj膮 wszyscy ch艂opcy w szatni po wuefie, niewybrednie 偶artuj膮c i obra偶aj膮c kobiety.
Wyczekiwane starcie
Nie mo偶na si臋 zatem dziwi膰, 偶e przy dw贸ch tak mocnych osobowo艣ciach, budz膮cych wiele sprzecznych uczu膰 i spo艂ecznych kontrowersji, pierwsza debata prezydencka pobi艂a rekordy ogl膮dalno艣ci. Media budowa艂y atmosfer臋 wok贸艂 niej ju偶 na d艂ugo przed wybiciem pierwszej minuty. Trump dotychczas jak burza szed艂 przez debaty kandydat贸w partii republika艅skiej. Zakrzykiwa艂 i聽o艣miesza艂 swoich przeciwnik贸w, oskar偶a艂 ich o brak energii do bycia najwa偶niejsz膮 osob膮 w聽pa艅stwie. Strategia ta do tej pory go nie zawodzi艂a. Clinton mia艂a jednak za sob膮 d艂ug膮 histori臋 s艂ownych pojedynk贸w z pragn膮cymi j膮 zdominowa膰 m臋偶czyznami. A seksizm w聽takim wyj膮tkowym wydarzeniu, jakim jest debata telewizyjna, na og贸艂 szkodzi艂 nie jej, lecz jej przeciwnikom. Tak by艂o na przyk艂ad w 2000 roku, gdy republikanin Rick Lazio w trakcie debaty kandydat贸w na senatora Nowego Jorku postanowi艂 podej艣膰 do m贸wnicy, przy kt贸rej sta艂a Clinton, tym samym naruszaj膮c jej osobist膮 przestrze艅. Widownia 藕le odebra艂a postawnego m臋偶czyzn臋 staraj膮cego si臋 swoim zachowaniem przyt艂oczy膰 kobiet臋. Poparcie republikanina zacz臋艂o topnie膰, stereotypy p艂ciowe zagra艂y na korzy艣膰 Hillary. Paradoksalnie Clinton jest najbardziej lubiana w艂a艣nie wtedy, gdy znajduje si臋 pod ostrza艂em ze strony m臋偶czyzn. Silniej wpasowuje si臋 wtedy w tradycyjny stereotyp s艂abszej, wymagaj膮cej ochrony kobiety i nie dra偶ni swoich potencjalnych wyborc贸w 鈥瀖臋skim zachowaniem鈥.
Pierwsza debata okaza艂a si臋 niemal偶e starciem Dawida z Goliatem. Trump, przekonany o聽swojej przewadze, nie pofatygowa艂 si臋 nawet przygotowa膰 do spotkania. Clinton natomiast opracowa艂a wraz ze swoim sztabem strategi臋, kt贸ra pozwoli艂a jej skutecznie uwypukli膰 wszystkie najs艂absze punkty kontrkandydata. Poczynaj膮c od m贸wienia do Trumpa po imieniu (tajemnic膮 poliszynela jest fakt, i偶 Trump ma niewyt艂umaczaln膮 awersj臋 do bycia nazywanym Donald), przez atakowanie jego rzekomych sukces贸w ekonomicznych, na przypominaniu o seksistowskich komentarzach ko艅cz膮c. W t臋 pu艂apk臋 pseudorepublikanin wpad艂 jak 艣liwka w kompot, jeszcze w kilka dni po debacie nieudolnie broni膮c jednej ze swoich wypowiedzi, w kt贸rej obra偶a艂 Miss Universe, wypominaj膮c jej przybranie na wadze i latynoskie korzenie.
Odwaga kontra perfekcja
Debata uwypukli艂a r贸wnie偶 g艂臋boko zakorzenione w kulturze r贸偶nice w postrzeganiu p艂ci. Maj膮 one wp艂yw przede wszystkim na proces wychowania 鈥撀燽adania pokazuj膮, jak r贸偶nicuje si臋 przekaz edukacyjny w zale偶no艣ci od p艂ci. Ma艂ych ch艂opc贸w uczy si臋, by byli zawsze odwa偶ni. Maj膮 pr贸bowa膰 wszystkiego, nie ba膰 si臋 zabiera膰 g艂osu i聽pewno艣ci膮 siebie podbija膰 艣wiat. Dziewczynki natomiast od ma艂ego wiedz膮, 偶e musz膮 by膰 perfekcyjne. Nie zg艂osz膮 si臋 do odpowiedzi w klasie, dop贸ki nie maj膮 stuprocentowej pewno艣ci, 偶e znaj膮 poprawne rozwi膮zanie. Ostro偶nie podchodz膮 do 偶ycia, rozwa偶aj膮c mo偶liwe konsekwencje swoich dzia艂a艅. Dziewczynek nie zach臋ca si臋 do podr贸偶y i czerpania z 偶ycia, lecz do bycia przyk艂adn膮, schludn膮 osob膮. Tymi stereotypami i wynikaj膮cymi z nich r贸偶nicami w wychowaniu mo偶na wyt艂umaczy膰, dlaczego Trump nie przygotowywa艂 si臋 skrupulatnie do聽debaty. Postanowi艂 wzi膮膰 byka za rogi i zagra膰 pewno艣ci膮 siebie. Taka strategia mo偶e przynosi膰 korzy艣ci w 偶yciu codziennym, niekoniecznie sprawdza si臋 jednak w kampanii wyborczej. Pewno艣膰 siebie i spontaniczno艣膰 obr贸ci艂y si臋 przeciwko niemu. Przy pomocy dok艂adnie zaplanowanej i prze膰wiczonej wiele razy strategii, po wielu dniach dokszta艂cania si臋, Clinton by艂a w stanie pokona膰 Trumpa na ka偶dej p艂aszczy藕nie debaty.
Wszystkie trzy przedwyborcze debaty by艂y trafn膮, acz smutn膮 ilustracj膮 zjawiska, kt贸re od pewnego czasu nosi miano mansplainingu. Mansplaining (z po艂膮czenia s艂贸w 鈥瀖an鈥澛犫 m臋偶czyzna i 鈥瀍xplain鈥澛犫 t艂umaczy膰) to okre艣lenie sytuacji, w kt贸rej m臋偶czyzna w聽protekcjonalny spos贸b przerywa wypowied藕 kobiety, nie daje jej doj艣膰 do g艂osu lub t艂umaczy oczywiste poj臋cia. W czasie pierwszej debaty Trump przerwa艂 kontrkandydatce a偶 51 razy. Ona jemu zaledwie 17. Moderator Lester Holt ukr贸ci艂 wypowiedzi Clinton 70 razy, a聽Trumpa upomnia艂 tylko 47, cho膰 nie mo偶na powiedzie膰, by to ona, cz臋艣ciej ni偶 Trump, 艂ama艂a regu艂y debaty. Mo偶na oczywi艣cie twierdzi膰, 偶e wcale nie obrazuje to seksizmu i 偶e Trump zawsze przekrzykuje swoich rozm贸wc贸w, niezale偶nie od ich p艂ci. Jednak skala tego typu zachowa艅 w trakcie serii debat prezydenckich m贸wi sama za siebie. Przerywanie kobietom jest zjawiskiem na tyle powszechnym, 偶e聽doczeka艂o si臋 w艂asnego s艂owa, nie warto wi臋c mydli膰 ludziom oczu i pr贸bowa膰 wyja艣ni膰 je jedynie wrodzonym grubia艅stwem Trumpa.
Niekt贸rzy twierdz膮, 偶e debaty by艂y nie tylko ilustracj膮 mansplainingu, lecz r贸wnie偶 wszystkich innych sytuacji, w kt贸rych kobieta musi wsp贸艂pracowa膰 z m臋偶czyzn膮 na teoretycznie r贸wnej pozycji. Podw贸jne standardy nie pozwalaj膮 kobiecie stanowczo i kr贸tko wypowiedzie膰 swojego zdania. Kiedy m臋偶czyzna powie 鈥瀟o k艂amstwo鈥, kobieta musi powiedzie膰: 鈥濸rzepraszam, 偶e聽si臋 o艣mielam, ale chcia艂abym zauwa偶y膰, 偶e ta wypowied藕 mo偶e zawiera膰 nieprawdziwe fragmenty. Oczywi艣cie, mog臋 si臋 myli膰, ale prosi艂abym o sprawdzenie tego鈥. I nie powie tego wcale nie dlatego, 偶e jest gadu艂膮 i nie potrafi klarownie u艂o偶y膰 swojej wypowiedzi. Badania psychologiczne wskazuj膮, 偶e聽kobieta w pozycji w艂adzy, wyra偶aj膮ca swoje zdanie jasno, szybko i bez zb臋dnego komentarza, nara偶ona jest cz臋艣ciej na bycie postrzegan膮 jako 鈥瀢redna鈥, 鈥瀙anosz膮ca si臋鈥. 鈥瀂imna suka鈥, kt贸ra si臋 rz膮dzi. Clinton nie mog艂a po prostu pozwoli膰 sobie na zachowanie podobne do Trumpa. Musia艂a utrzyma膰 sympati臋 i poparcie wyborc贸w, a w tym celu kobieta musi u艣miecha膰 si臋 艂adnie i grzecznie odzywa膰.
Si艂a spokoju
Hillary nie mog艂a wi臋c przerywa膰 Donaldowi. Czy wyborcy zaakceptowaliby, gdyby podnios艂a g艂os lub energicznie gestykulowa艂a? Ot贸偶 nie. Kobiety z natury maj膮 g艂osy wy偶sze od m臋skich, kt贸re brzmi膮 mniej przyjemnie dla ucha przeci臋tnego s艂uchacza. Kiedy kobieta m贸wi szybko i聽podniesionym tonem, odbierana jest cz臋sto jako osoba rozhisteryzowana, daj膮ca si臋 ponie艣膰 emocjom. Obszerna i energiczna gestykulacja r贸wnie偶 nie przystoi kobiecie. Nauczeni jeste艣my ceni膰 m臋sk膮 偶ywio艂owo艣膰 i kobiec膮 pow艣ci膮gliwo艣膰. Dlatego te偶 艂atwo by艂o Trumpowi oskar偶y膰 Clinton o brak odpowiedniego temperamentu i wytrzyma艂o艣ci. By艂 to jednak ostatni gw贸藕d藕 do jego trumny w trakcie pierwszej debaty. Wi臋kszo艣膰, maj膮c do wyboru wybuchowy charakter Trumpa lub nawet najmniej energiczn膮, ma艂o ciekaw膮 osobowo艣膰, wybra艂aby jednak to drugie.
Dopiero przy okazji trzeciej debaty Clinton pokaza艂a swoje prawdziwe, niest艂amszone na聽potrzeby kampanii oblicze. Autentycznie i z pasj膮 broni艂a stanowiska odno艣nie aborcji. G艂o艣no i stanowczo zarzuca艂a Trumpowi brak zaufania do s艂u偶b publicznych USA w聽kontek艣cie 艣ledztwa prowadzonego przeciwko Hillary przez FBI. Spotka艂o si臋 to z aprobat膮 publiczno艣ci, lecz z wyra藕n膮 dezaprobat膮 Trumpa. Niewiele my艣l膮c, rzuci艂 wi臋c komentarz, w聽kt贸rym nazwa艂 Clinton 鈥瀢str臋tn膮 kobiet膮鈥. Tak wyra藕nie seksistowska odzywka by艂a tylko wod膮 na m艂yn dla jego krytyk贸w. Trumpowi ostatecznie pu艣ci艂y nerwy, a wieniec laurowy w debacie zn贸w pow臋drowa艂 do kontrkandydatki.
No women no kraj
Kiedy 8 listopada Amerykanie p贸jd膮 g艂osowa膰, nie b臋d膮 wybiera膰 tylko kolejnego prezydenta. B臋d膮 musieli zdecydowa膰, czy chc膮 stabilnej sytuacji wewn臋trznej i mi臋dzynarodowej oraz dalszego post臋pu 艣wiatopogl膮dowego czy 鈥濿spania艂ej Ameryki鈥, w kt贸rej w艂adz臋 sprawuje ksenofob-mizogin. Niekt贸rym wydaje si臋, 偶e prywatne zachowanie Trumpa w stosunku do kobiet nie ma znaczenia i nie b臋dzie mia艂o wp艂ywu na polityk臋 pa艅stwa. Wed艂ug Analissy Merelli, dziennikarki 鈥濹uartz鈥, takie nastawienie jest b艂臋dem. Por贸wnuje ona Trumpa do Berlusconiego, kt贸rego wieloletnia w艂adza we W艂oszech legitymizowa艂a seksistowskie, przedmiotowe traktowanie kobiet, doprowadzaj膮c do sytuacji, w kt贸rej W艂ochy sytuuj膮 si臋 na ostatnim w艣r贸d kraj贸w zachodnich miejscu w rankingach r贸wno艣ci p艂ciowej.
Je艣li Hillary Clinton zostanie prezydentk膮, czeka j膮 nie lada wyzwanie. Nie b臋dzie bowiem oceniana tymi samymi kryteriami, jakimi wszyscy poprzedni prezydenci USA. Wszelkie jej zachowania i decyzje b臋d膮 skrupulatnie odnotowywane i uog贸lniane na wszystkie kobiety, a ogromn膮 rol臋 gra膰 b臋d膮 seksistowskie stereotypy om贸wione ju偶 wy偶ej. Istnieje ryzyko, 偶e po raz przebitym szklanym suficie opinia publiczna uzna wszelkie nier贸wno艣ci p艂ciowe za nieby艂e. Mo偶liwe, 偶e potem przez wiele lat przyjdzie czeka膰 Ameryce na kolejn膮 prezydentk臋. Warto jednak zaryzykowa膰.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij