Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Szcz臋艣liwe szczury i nieszcz臋艣liwi ludzie. Czy uzale偶niamy si臋 przez nier贸wno艣ci?

A co gdyby艣my inaczej pomy艣leli o uzale偶nieniach, ni偶 my艣li si臋 o nich potocznie? Jak zmienia艂aby si臋 debata o uzale偶nianiach, gdyby艣my odpowiedzi na pytanie o ich 藕r贸d艂a szukali raczej w statystykach makroekonomicznych, a nie hollywoodzkich historiach?

ilustr.: Urszula Zab艂ocka

ilustr.: Urszula Zab艂ocka


Ze wszystkich chor贸b 艣wiata uzale偶nienie dor贸wnuje swoim dramatycznym potencja艂em chyba tylko rakowi. 鈥濪ramat uzale偶nienia鈥, 鈥瀢ojna z na艂ogiem鈥, 鈥瀢alka o 偶ycie鈥 (zako艅czona triumfalnym zwyci臋stwem albo r贸wnie heroiczn膮 pora偶ka) to chyba najpopularniejsze frazy, w kt贸re ubrane s膮 historie os贸b uzale偶nionych. Wszyscy znamy t臋 scenariuszow膮 sztamp臋 o wyj膮tkowej jednostce popadaj膮cej w uzale偶nienie, 偶eby p贸藕niej dzi臋ki sile woli i determinacji wyrwa膰 si臋 z side艂 na艂ogu. Scenarzy艣ci 鈥濴otu鈥 z Denzelem Washingtonem i 鈥濻kazanego na Bluesa鈥 o Ry艣ku Riedlu zdaj膮 si臋 zbyt dobrze wiedzie膰, 聽jak wygl膮da uzale偶nienie.
A co je艣liby艣my za艂o偶yli, 偶e jednak si臋 myl膮? Jak zmienia艂aby si臋 debata o uzale偶nianiach, gdyby艣my odpowiedzi na pytanie o ich 藕r贸d艂a szukali raczej w statystykach makroekonomicznych, a nie hollywoodzkich historiach? Czy potrafimy w og贸le pomy艣le膰 o uzale偶nieniu poza ramami historii pojedynczego cz艂owieka?
Warto zastanowi膰 si臋, czy zawsze rol臋 tego uzale偶nionego musi odgrywa膰 w naszej wyobra藕ni heroinista w zapa艣ci. W ko艅cu ju偶 w 2004 roku dokumentalista Morgan Spurlock pokaza艂 w filmie 鈥濻uper Size Me鈥, 偶e big maki mog膮 by膰 co najmniej tak samo uzale偶niaj膮ce jak opiaty. Dziesi臋膰 lat p贸藕niej r贸wnie przera偶aj膮cy film o uzale偶nieniu od cukru (鈥濼hat Sugar鈥) nakr臋ci艂 Damon Garneau. Jak szacuje UNODC (The United Nations Office on Drugs and Crime) w 2014 roku mia艂o miejsce 207 400 (pomi臋dzy: 113,700 鈥 250,100) 艣mierci powi膮zanych z u偶ywaniem narkotyk贸w rozumianych jako nielegalne substancje b膮d藕 dopalacze. Z powodu konsumpcji samych dos艂adzanych napoj贸w gazowanych (soft drinks) umiera rocznie 184聽000 os贸b, badacze z Harvardu twierdz膮, 偶e ju偶 jedna puszka napoju gazowanego ma znacz膮cy wp艂yw na zdrowie, a 艢wiatowa Organizacja Zdrowia聽(WHO) zaleca, aby opodatkowa膰 je w podobny spos贸b jak alkohol.
Kiedy ju偶 porzucimy popularn膮 narracj臋 o tym, jak twardym trzeba by膰, 偶eby rzuci膰 branie, okazuje si臋, 偶e analiza globalnych nier贸wno艣ci, por贸wnawcze studia nad PKB Papuas贸w i Amerykan贸w i wreszcie badania na szczurach z lat 70. s膮 w stanie powiedzie膰 o uzale偶nieniu znacznie wi臋cej.
Heroina, dezomorfina i porwanie m贸zgu
Jak dok艂adnie wygl膮da to popularne wyobra偶enie o powstawaniu uzale偶nienia? Za艂贸偶my, 偶e u偶ywasz heroiny albo kokainy, albo nawet cukru przez 21 dni, po czym twoje cia艂o przyzwyczaja si臋 do narkotyku tak, 偶e zaczyna go potrzebowa膰. Je艣li nie dostarczysz narkotyku organizmowi, ten zaczyna wysy艂a膰 sygna艂y, 偶e nale偶y go dostarczy膰. Rozpoczyna si臋 zesp贸艂 abstynencyjny, czyli szereg bardzo nieprzyjemnych objaw贸w, w tym na przyk艂ad g艂贸d narkotykowy. Objawy te nie ustaj膮, dop贸ki organizm osoby uzale偶nionej nie otrzyma substancji lub ponownie nie przyzwyczai si臋 do jej braku. A je艣li kiedy艣 znowu we藕miesz heroin臋, o wiele szybciej ni偶 na pocz膮tku ponownie zaczniesz odczuwa膰 g艂贸d narkotykowy.
W takim razie wyobra藕 sobie, 偶e po wypadku samochodowym l膮dujesz w szpitalu. Aby u艣mierzy膰 b贸l, lekarze podaj膮 ci przez 21 dni dezomorfin臋. Dezomorfina jest opioidem silniejszym w dzia艂aniu ni偶 heroina. Czy po 21 dniach, po kt贸rych dojdziesz do zdrowia, staniesz si臋 wstrzykuj膮cym sobie heroin臋 pod dworcem bezdomnym? Szanse na taki fina艂 leczenia s膮 raczej nik艂e.
Nasz膮 wyobra藕ni臋 zdominowa艂y dwie wizje tego, czym jest uzale偶nienie. Wed艂ug pierwszej, najpopularniejszej, wynika ono z ludzkiej s艂abo艣ci. Innymi s艂owy 鈥瀗arkoman鈥 nie jest w stanie powstrzyma膰 si臋 od otrzymania natychmiastowej nagrody w postaci narkotyku. 呕eby zdoby膰 pieni膮dze na 鈥瀌zia艂k臋鈥, zrobi wszystko 鈥撀爋kradnie rodzin臋, spo艂ecze艅stwo, b臋dzie uprawia艂 seks za pieni膮dze. Zrobi to, poniewa偶 jest s艂aby. 鈥濶arkoman鈥, ta 鈥瀘hydna kreatura鈥, b臋dzie niszczy膰 siebie i bliskich, a偶 umrze i p贸jdzie do piek艂a. Jedynym ratunkiem dla 鈥瀗arkomana鈥 jest przeobra偶enie, kt贸re mo偶e osi膮gn膮膰, tworz膮c w wyniku sankcji spo艂ecznych, w m臋kach zespo艂u abstynencyjnego, nowy kr臋gos艂up moralny pozwalaj膮cy mu nie bra膰 narkotyk贸w. Dzi臋ki przemianie z powrotem mo偶e sta膰 si臋 cz艂onkiem spo艂ecze艅stwa i powoli odkupi膰 swoje grzechy.
Drugie, mniej popularne (ale za to bardziej humanitarne), wyobra偶enie ujmuje uzale偶nienie jako co艣, co mo偶na by nazwa膰 鈥瀙orwaniem m贸zgu鈥 (ang. hijacked brain). M贸zg uzale偶nionego zostaje porwany przez przyjemno艣膰, kt贸rej dostarcza mu substancja. Cz艂owiek maj膮cy sk艂onno艣ci genetyczne i wystawiony na dzia艂anie narkotyk贸w staje si臋 uzale偶niony. W tym uj臋ciu uzale偶nienie wynika przede wszystkim z przyzwyczajenia uk艂adu nerwowego do substancji psychoaktywnej. Jej u偶ytkownik nie jest ju偶 w stanie przesta膰 bra膰, ze wzgl臋d贸w psychicznych, spo艂ecznych i fizjologicznych. Aby wyj艣膰 z na艂ogu, osoba uzale偶niona musi otrzyma膰 wsparcie zar贸wno psychologiczne, jak i spo艂eczne czy medyczne.
Wedle Johanna Hariego, autora ksi膮偶ki 鈥濩hasing the Screem鈥, obie teorie uzale偶nienia s膮 jednak fa艂szywe. I powinni艣my odrzuci膰 wszystko, co 鈥撀爅ak nam si臋 zdawa艂o 鈥撀爓iemy o uzale偶nieniach. Autor, dowodz膮c swojej tezy, powo艂uje si臋 na liczne badania, kt贸re od pocz膮tku wieku prowadzono nad uzale偶nieniami. Czytelnikom ksi膮偶ki mog艂y zapa艣膰 w pami臋膰 dwa, odgrzebane z mrok贸w zapomnienia, badania:

  1. W trakcie wojny w Wietnamie wielu 偶o艂nierzy uzale偶nia艂o si臋 od opiat贸w. W USA wybuch艂a panika, 偶e po wojnie Stany Zjednoczone zostan膮 zalane fal膮 鈥炁紀艂nierzy zombie鈥 uzale偶nionych od heroiny. Na pocz膮tku lat 70. ameryka艅ska armia przeprowadzi艂a badanie dziesi臋ciu tysi臋cy 偶o艂nierzy, kt贸rzy wykazywali oznaki uzale偶nienia w Wietnamie. Po powrocie do USA 偶o艂nierze ci zazwyczaj nie kontynuowali u偶ywania heroiny, a ci, kt贸rzy robili to po powrocie do domu, zwykle przyjmowali j膮 ju偶 przed wyjazdem do Wietnamu. Tylko niewielki odsetek 偶o艂nierzy mia艂 po powrocie problemy z opioidami. Wnioskiem p艂yn膮cym z tego badania by艂o, 偶e 艣rodowisko, w kt贸rym przebywa cz艂owiek, jest wa偶niejsze ni偶 uzale偶nienie fizyczne od substancji.
  2. W p贸藕nych latach 70. przeprowadzono eksperyment nazywany 鈥瀝at park鈥, czyli parkiem zabaw dla szczur贸w. Profesor Bruce K. Alexander uwa偶a艂, 偶e to nie same narkotyki powoduj膮 uzale偶nienia. Rozwijaj膮cy si臋 na艂贸g zwi膮zany jest z warunkami 偶ycia, a nie z jak膮kolwiek wci膮gaj膮c膮 w艂asno艣ci膮 samej substancji. By sprawdzi膰 swoj膮 hipotez臋, Alexander postanowi艂 przeprowadzi膰 eksperyment na szczurach. Stworzy艂 dwa miejsca, w kt贸rych przebywa艂y szczury. Pierwszym by艂y zwyczajne, laboratoryjne puste klatki przeznaczone dla pojedynczych szczur贸w, drugim by艂 鈥瀞zczurzy park鈥 pe艂en zabawek i jedzenia. By艂 to specyficzny raj, w kt贸rym zwierz臋ta mia艂y dostatek bod藕c贸w, zabawy i mog艂y si臋 ze sob膮 swobodnie komunikowa膰. Zar贸wno w szczurzym parku, jak i w ka偶dej klatce wmontowano dwa poide艂ka. W jednym by艂a woda wymieszana z morfin膮, w drugim czysta woda. Eksperyment trwa艂 przez 80 dni. Szczury podzielono na cztery grupy, ka偶da liczy艂a od szesnastu do dwudziestu szczur贸w. Jedn膮 umieszczono w izolowanych klatkach, a drug膮 w szczurzym parku. Po 65 dniach eksperymentu cz臋艣膰 zwierz膮tek przeniesiono z parku do klatek, a cz臋艣膰 w odwrotnym kierunku. Szczury zamieszkuj膮ce klatki pi艂y morfin臋 19 razy cz臋艣ciej ni偶 te umieszczone w szczurzym parku! Zwierz臋ta przeprowadzone do聽klatek b艂yskawicznie zaczyna艂y zachowywa膰 si臋 tak jak szczury b臋d膮ce w nich od pocz膮tku, a wi臋c pi艂y du偶膮 ilo艣膰 wody z morfin膮. Szczury z parku u偶ywa艂y morfiny jedynie okazjonalnie. R贸wnie偶 grupa szczur贸w przeniesiona z klatek do parku ogranicza艂a spo偶ycie wody z morfin膮. W innym eksperymencie Alexander zmusi艂 szczury umieszczone w klatkach do picia wody z morfin膮 przez 57 dni. Po umieszczeniu ich w szczurzym parku, pomimo syndromu odstawiennego, szczury ch臋tniej pi艂y zwyk艂膮 wod臋.

Zgodnie z wynikami powy偶szych bada艅 uzale偶nienie wynika z otoczenia, w jakim porusza si臋 jednostka. Cz艂owiek jest oczywi艣cie o wiele bardziej skomplikowanym stworzeniem ni偶 szczur, jednak na podstawie badania 偶o艂nierzy z Wietnamu mo偶na za艂o偶y膰, 偶e mechanizm uzale偶nienia u szczur贸w i ludzi jest podobny. Sednem uzale偶nienia nie jest wi臋c sama substancja, a pragnienie ucieczki w stan odurzenia. Dlaczego zatem klatka, w kt贸rej znajduj膮 si臋 ludzie, wywo艂uje takie cierpienie, 偶e ludzie si臋gaj膮 po substancje psychoaktywne? Z czego zbudowana jest nasza klatka i co w niej jest? Czy uzale偶nieni za ma艂o zarabiaj膮, czy mo偶e maj膮 s艂abe zdrowie? A mo偶e s膮 inne powody?
Pieni膮dze szcz臋艣cia nie daj膮
Zacznijmy od pieni臋dzy, w ko艅cu to one okre艣laj膮 nasz膮 materialn膮 rzeczywisto艣膰. Wielko艣膰 dochodu ma du偶e znaczenie dla jako艣ci 偶ycia. Tak przynajmniej podpowiada zdrowy rozs膮dek. Pieni膮dze zapewniaj膮 jedzenie, bezpiecze艅stwo, dost臋p do s艂u偶by zdrowia czy przyjemno艣ci. Na dodatek uzale偶nieni, kt贸rych widujemy na ulicach, zazwyczaj s膮 bezdomni i biedni. Im wy偶sze PKB w danym kraju, tym jego obywatele powinni by膰 szcz臋艣liwsi i zdrowsi. Brzmi to ca艂kiem sensownie. Bogatsze szczury powinny zatem zorganizowa膰 sobie lepiej wyposa偶on膮 klatk臋.
Wielu ekonomist贸w uwa偶a za oczywist膮 teori臋, 偶e wysoko艣膰 PKB na cz艂onka spo艂ecze艅stwa przek艂ada si臋 na poziom szcz臋艣cia w spo艂ecze艅stwie. Teori臋, 偶e wysoki doch贸d na g艂ow臋 mieszka艅ca zapewnia szcz臋艣cie, podwa偶aj膮 badania, kt贸re ujawniaj膮, 偶e najwy偶szy indeks szcz臋艣cia posiadaj膮鈥 Papuasi (2620.90 USD PKB (parytet si艂y nabywczej) per capita).聽 Wnioskuj膮c dalej 鈥撀爉ieszka艅cy USA posiadaj膮cy wysokie PKB per capita (53272.50 USD PKB (parytet si艂y nabywczej) per capita) wcale nie s膮 szcz臋艣liwsi od Papuas贸w, a przecie偶 powinno by膰 na odwr贸t. Papuasi nie posiadaj膮 r贸wnie偶 wy偶szych zarobk贸w od mieszka艅c贸w USA.
G艂贸wn膮, statystycznie policzaln膮 zmienn膮 dotycz膮c膮 zdrowia jest d艂ugo艣膰 偶ycia. R贸偶nica w d艂ugo艣ci 偶ycia mieszka艅c贸w warszawskich dzielnic Wilanowa i Pragi P贸艂noc to prawie dziesi臋膰 lat. Ju偶 dawno zauwa偶yli ameryka艅scy naukowcy, alarmuj膮c o tragicznym poziomie zdrowia w najbiedniejszych dzielnicach du偶ych miast, a holenderscy naukowcy stwierdzili, 偶e d艂ugo艣膰 telometr贸w DNA ma bezpo艣redni zwi膮zek z okolic膮, w kt贸rej mieszkamy 鈥 na im wi臋cej szkodliwych dla naszego zdrowia czynnik贸w jeste艣my nara偶eni, tym szybciej si臋 starzejemy, r贸wnie偶 na poziomie DNA. Laureat ekonomicznej Nagrody Nobla, Angus Deaton, zauwa偶a pozytywn膮 korelacj臋 mi臋dzy zdrowiem a dochodem, lecz ostrzega przed pochopnymi wnioskami. Uwa偶a, 偶e nie mo偶na bra膰 pod uwag臋 zmiennej d艂ugo艣膰 偶ycia do obrazowania poziomu zdrowia ze wzgl臋du na to, i偶 na d艂ugo艣膰 偶ycia sk艂adaj膮 si臋 inne czynniki (na przyk艂ad prze偶ywalno艣膰 nowo narodzonych dzieci czy epidemie), kt贸re daj膮 zbyt skomplikowany obraz, by na tej podstawie wysnuwa膰 proste wnioski. Zreszt膮 znane s膮 nam przyk艂ady kraj贸w posiadaj膮cych 艣wietne wyniki, je艣li chodzi o poziom zdrowia (takie jak Kuba czy Sri Lanka), a zarazem biedne spo艂ecze艅stwo. Jak twierdzi wspomniany wy偶ej Angus Deaton, nie ma 偶adnej korelacji mi臋dzy wzrostem ekonomicznym a wzrostem poziomu zdrowia w Chinach i Indiach, jednak istnieje zwi膮zek mi臋dzy wzrostem gospodarczym, kt贸ry powoduje zmniejszenie ub贸stwa, i redukcj膮 nier贸wno艣ci w zdrowiu. Jednocze艣nie, je艣li wzrost gospodarczy by艂by g艂贸wnym czynnikiem podwy偶szaj膮cym poziom zdrowia, nie mieliby艣my problemu ze zdefiniowaniem tego zjawiska. Mo偶e wcale nie chodzi o PKB na g艂ow臋 mieszka艅ca czy o wysoko艣膰 dochodu, ale o r贸wn膮 b膮d藕 nier贸wn膮 dystrybucj臋 bogactw?
Narcyzowie w klatkach
W 2009 roku dw贸jka znanych epidemiolog贸w, Willkinson i Pickett, napisa艂a ksi膮偶k臋 鈥濪uch R贸wno艣ci鈥, wok贸艂 kt贸rej rozgorza艂a gigantyczna dyskusja. G艂贸wne przes艂anie: nier贸wno艣ci dochodowe s膮 spo艂ecznie niekorzystne. Im wi臋ksze, tym w spo艂ecze艅stwie panuje kr贸tsza d艂ugo艣膰 偶ycia, odnotowuje si臋 wi臋cej przest臋pstw: morderstw, uzale偶nie艅 i wszelkiego rodzaju innych problem贸w spo艂ecznych. Autorzy pr贸buj膮 w swojej ksi膮偶ce udowodni膰 s艂uszno艣膰 holistycznej teorii socjologicznej; walka o wy偶szy status w obecnych spo艂ecze艅stwach prowadzi do stresu i niskiego poczucia w艂asnej warto艣ci. Im wi臋cej walki o status, tym wi臋cej stresu, co skutkuje pogorszeniem zdrowia obywateli. Id膮c dalej tym tropem, mo偶emy stwierdzi膰, 偶e niekoniecznie potrzebujemy efektywnych rozwi膮za艅 dla rozmaitych problem贸w spo艂ecznych, a w gruncie rzeczy potrzebne jest nam spo艂ecze艅stwo o mniejszych nier贸wno艣ciach.
Wilkinson i Pickett postawili tez臋, 偶e ilo艣膰 za偶ywanych narkotyk贸w jest zwi膮zana z poziomem stresu w danej spo艂eczno艣ci, ergo: jest efektem nier贸wno艣ci w dystrybucji d贸br w spo艂ecze艅stwie. Ksi膮偶ka doczeka艂a si臋 licznych krytycznych recenzji. Oponenci tez 鈥濪ucha R贸wno艣ci鈥 zauwa偶aj膮, 偶e autorzy selektywnie dobrali pr贸b臋 kraj贸w do swojego badania, nie uwzgl臋dniaj膮c wielu z pa艅stw, z kt贸rych mo偶na by艂o zebra膰 dane, a te zmieni艂yby wyniki badania. Jest r贸wnie偶 du偶o innych czynnik贸w, kt贸re wp艂ywaj膮 w istotny spos贸b na zdrowie czy inne problemy spo艂eczne; licz膮 si臋 nie tylko pieni膮dze.
Skoro zatem 鈥瀊ogate szczury鈥 wcale nie organizuj膮 sobie 鈥瀕epszej klatki鈥, a zdrowia nie da si臋 dok艂adnie zdefiniowa膰, to co jest g艂贸wnym czynnikiem, przez kt贸ry ludzie si臋 uzale偶niaj膮? Wed艂ug Hariego uzale偶nienie to przede wszystkim brak po艂膮czenia z innymi 鈥 uzale偶nieni nie czuj膮 si臋 zwi膮zani z innymi lud藕mi albo w kontakcie z nimi nie czuj膮 si臋 na tyle bezpiecznie, by budowa膰 prawid艂owe relacje. Podobne teorie dotycz膮ce tego, czym w艂a艣ciwie jest uzale偶nienie, mo偶na odnale藕膰 na przyk艂ad w nurcie psychologii psychodynamicznej, w kt贸rej 藕r贸d艂em uzale偶nienia jest narcyzm: osoby z zaburzeniem narcystycznym poprzez skierowanie swojej uwagi na w艂asne ego maj膮 problemy z budowaniem relacji z otoczeniem. Dlatego te偶 poprzez substancje psychoaktywne narcyzowie doprowadzaj膮 do odci臋cia si臋 od innych i empatycznego odczuwania innych, czego wynikiem jest obcowanie g艂贸wnie z samym sob膮. Id膮c tym tropem my艣lenia, Naomi Klein sukces Anonimowych Alkoholik贸w przypisuje przywracaniu uzale偶nionych do spo艂eczno艣ci, w kt贸rej osi膮gaj膮 oni poczucie po艂膮czenia ze wsp贸lnot膮. MONAR przez wiele lat by艂 pozbawiony profesjonalnych terapeut贸w, a jego metody skierowane na osi膮gni臋cie abstynencji by艂y i wci膮偶 s膮 dyskusyjne. Pomimo tego dzi臋ki tworzeniu wsp贸lnot os贸b wychodz膮cych z uzale偶nienia MONAR-owi uda艂o si臋 pom贸c bardzo wielu ludziom.
D艂ugo przed powstaniem 鈥濪ucha R贸wno艣ci鈥 inny laureat Nagrody Nobla z ekonomii,聽Amartya Sen, udowodni艂, 偶e opr贸cz wielko艣ci dochodu per capita z d艂ugo艣ci膮 偶ycia pozytywnie skorelowane s膮 takie czynniki jak na przyk艂ad edukacja, polityczne i cywilne prawa obywateli czy przestrzeganie praw cz艂owieka. Spo艂ecze艅stwa, kt贸re cierpi膮 na niedob贸r jednego z tych czynnik贸w, prawdopodobnie cierpi膮 na niedob贸r innych. Osoby uzale偶nione zazwyczaj pochodz膮 z rodzin biednych i rozbitych, doznawa艂y przemocy, by艂y niezadbane w dzieci艅stwie b膮d藕 zosta艂y skrzywdzone w jaki艣 inny spos贸b. Z drugiej strony, osoby, kt贸re si臋 uzale偶ni艂y, je艣li maj膮 zaplecze finansowe i spo艂eczne, same po ci臋偶kim okresie w 偶yciu wychodz膮 z uzale偶nienia. Takie postawienie sprawy cz臋艣ciowo wyja艣nia zjawisko uzale偶nienia: je艣li gdzie艣 wyst臋puj膮 problemy spo艂eczno-ekonomiczne, prawdopodobnie w tym samym miejscu albo w艣r贸d tej samej grupy ludzi pojawi膮 si臋 te偶 inne, w tym uzale偶nienia.
Jednym z najsilniejszych l臋k贸w ludzkich jest strach przed odrzuceniem. To naturalne, 偶e cz艂owiek ma swoje kryzysy w 偶yciu. Jednak je艣li b臋dzie znajdowa膰 si臋 pod siln膮 presj膮 osi膮gni臋cia osobistego sukcesu, gdzie wszelkie potkni臋cie oznacza osobist膮 s艂abo艣膰 i spo艂eczne odrzucenie, b臋dzie ucieka膰 w leki b膮d藕 narkotyki, by przyt艂umi膰 swoje z艂e samopoczucie. Presja ta jest nieod艂膮czn膮 cech膮 wsp贸艂czesnego 鈥瀞po艂ecze艅stwa osi膮gni臋膰鈥, o kt贸rym pisze Byung-Chul Han w eseju 鈥濻po艂ecze艅stwo zm臋czenia鈥. Kryzys贸w psychicznych do momentu jakiej艣 radykalnej zmiany w naszym systemie spo艂ecznym b臋dzie coraz wi臋cej. Nasza klatka staje si臋 coraz straszniejsza. Je艣li b臋dziemy marginalizowa膰 i odrzuca膰 nasze prawo do b艂臋d贸w i s艂abo艣ci, kt贸re jest nieod艂膮czn膮 cz臋艣ci膮 ludzkiej natury, to kto w takim spo艂ecze艅stwie przetrwa? Odurzeni lekami albo narkotykami ludzie oraz pozbawieni empatii psychopaci.
Zako艅czenie
Jak mo偶emy zapobiec rozrastaniu si臋 epidemii uzale偶nie艅 i problem贸w psychicznych? Amartya Sen stworzy艂 teori臋 ekonomiczn膮 (capability approach) opart膮 o za艂o偶enie, 偶e rozw贸j ekonomiczny jest tym wi臋kszy, im bardziej wyr贸wnane s膮 mo偶liwo艣ci obywateli danego kraju 鈥 za swoj膮 ksi膮偶k臋 dotycz膮c膮 tej doktryny dosta艂 ekonomiczn膮 Nagrod臋 Nobla. Sen udowodni艂 te偶, 偶e naj艂atwiejszym i najszybszym sposobem na poprawienie sytuacji gospodarczej jest jak najwi臋ksze r贸wnouprawnienie kobiet i m臋偶czyzn. Capability approach jest rozwijane i stosowane w ekonomii do wykorzystania w analizie efektywno艣ci pod wzgl臋dem koszt贸w w wielu krajach, w tym na przyk艂ad do ewaluacji systemu ochrony zdrowia psychicznego w Anglii i Niemczech. Wyniki tych ewaluacji dowiod艂y, 偶e mo偶liwo艣ci danej jednostki (capability) s膮 istotnie skorelowane z jako艣ci膮 偶ycia 鈥 ergo im wi臋ksze zasoby umiej臋tno艣ci i mo偶liwo艣ci finansowych, psychologicznych, fizjologicznych, 艣rodowiskowych i spo艂ecznych ma dana jednostka, tym wi臋ksz膮 ma szans臋 na dobrostan psychiczny. Czyli by zapobiega膰 problemom psychicznym, powinni艣my tak konstruowa膰 polityk臋 zdrowia publicznego, aby tych, kt贸rzy posiadaj膮 najni偶sze zasoby w kt贸rym艣 z wymienionych p贸l, wesprze膰. Oznacza to, 偶e samo wyr贸wnanie dochod贸w nie wystarczy, trzeba dba膰 r贸wnie偶 o edukacj臋 (w tym wychowanie), pomoc spo艂eczn膮, opiek臋 zdrowotn膮, 艣rodowisko, otwarto艣膰 spo艂ecze艅stwa i egzekwowanie praw cz艂owieka.
Przedstawienie tematu problem贸w psychicznych, jak i uzale偶nie艅 od strony bada艅 spo艂ecznych i epidemiologicznych powoduje ca艂kowite odrzucenie wizji uzale偶nienia jako s艂abo艣ci moralnej. Figura narkomana 艣pi膮cego na dworcu z tej perspektywy przestaje by膰 czym艣, czego powinni艣my si臋 ba膰 i czym powinni艣my gardzi膰. Osoba uzale偶niona b膮d藕 chora psychicznie staje si臋 raczej symbolem niesprawiedliwo艣ci spo艂ecznej; ci, kt贸rzy popadaj膮 w problemy zwi膮zane ze zdrowiem psychicznym, zostali po prostu obdarzeni w mniejszym stopniu jakimi艣 zasobami, umiej臋tno艣ciami albo mieszkaj膮 w z艂ym miejscu. ONZ szacuje, 偶e z oko艂o 250 milion贸w konsument贸w narkotyk贸w na ca艂ym 艣wiecie mniej ni偶 10 procent mo偶na uzna膰 za osoby uzale偶nione czy te偶 鈥瀘soby z problemem narkotykowym鈥. Osoby maj膮ce problemy z narkotykami s膮 zazwyczaj osobami, kt贸re mia艂y traumatyczne dzieci艅stwo, s膮 zmarginalizowane, zaniedbane, maj膮 problemy emocjonalne b膮d藕 fatalne warunki 偶yciowe, ale nie s膮 po prostu osobami s艂abymi moralnie. Wi臋cej zwi膮zk贸w z inicjacj膮 narkotykow膮 maj膮 status ekonomiczno-spo艂eczny, moda czy grupa r贸wie艣nicza ni偶 status prawny narkotyk贸w b膮d藕 karalno艣膰 u偶ytkownik贸w. Dlatego warto stosowa膰 dobr膮 profilaktyk臋 i u偶ywa膰 program贸w ukierunkowanych na pomoc osobom maj膮cym problem z narkotykami zamiast ich etykietowania i karania. Je偶eli m艂ody cz艂owiek czuje si臋 niekochany w domu, nie akceptuj膮 go r贸wie艣nicy, jest nara偶ony na silne sytuacje l臋kowe b膮d藕 stresowe, mo偶e pr贸bowa膰 poprawi膰 swoj膮 pozycj臋 w grupie przy pomocy picia alkoholu, u偶ywania substancji psychoaktywnych czy innych zachowa艅 ryzykownych.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij