Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Szcz─Ö┼Ťliwe szczury i nieszcz─Ö┼Ťliwi ludzie. Czy uzale┼╝niamy si─Ö przez nier├│wno┼Ťci?

A co gdyby┼Ťmy inaczej pomy┼Ťleli o uzale┼╝nieniach, ni┼╝ my┼Ťli si─Ö o nich potocznie? Jak zmienia┼éaby si─Ö debata o uzale┼╝nianiach, gdyby┼Ťmy odpowiedzi na pytanie o ich ┼║r├│d┼éa szukali raczej w statystykach makroekonomicznych, a nie hollywoodzkich historiach?

ilustr.: Urszula Zabłocka

ilustr.: Urszula Zabłocka


Ze wszystkich chor├│b ┼Ťwiata uzale┼╝nienie dor├│wnuje swoim dramatycznym potencja┼éem chyba tylko rakowi. ÔÇ×Dramat uzale┼╝nieniaÔÇŁ, ÔÇ×wojna z na┼éogiemÔÇŁ, ÔÇ×walka o ┼╝ycieÔÇŁ (zako┼äczona triumfalnym zwyci─Östwem albo r├│wnie heroiczn─ů pora┼╝ka) to chyba najpopularniejsze frazy, w kt├│re ubrane s─ů historie os├│b uzale┼╝nionych. Wszyscy znamy t─Ö scenariuszow─ů sztamp─Ö o wyj─ůtkowej jednostce popadaj─ůcej w uzale┼╝nienie, ┼╝eby p├│┼║niej dzi─Öki sile woli i determinacji wyrwa─ç si─Ö z side┼é na┼éogu. Scenarzy┼Ťci ÔÇ×LotuÔÇŁ z Denzelem Washingtonem i ÔÇ×Skazanego na BluesaÔÇŁ o Ry┼Ťku Riedlu zdaj─ů si─Ö zbyt dobrze wiedzie─ç, ┬ájak wygl─ůda uzale┼╝nienie.
A co je┼Ťliby┼Ťmy za┼éo┼╝yli, ┼╝e jednak si─Ö myl─ů? Jak zmienia┼éaby si─Ö debata o uzale┼╝nianiach, gdyby┼Ťmy odpowiedzi na pytanie o ich ┼║r├│d┼éa szukali raczej w statystykach makroekonomicznych, a nie hollywoodzkich historiach? Czy potrafimy w og├│le pomy┼Ťle─ç o uzale┼╝nieniu poza ramami historii pojedynczego cz┼éowieka?
Warto zastanowi─ç si─Ö, czy zawsze rol─Ö tego uzale┼╝nionego musi odgrywa─ç w naszej wyobra┼║ni heroinista w zapa┼Ťci. W ko┼äcu ju┼╝ w 2004 roku dokumentalista Morgan Spurlock pokaza┼é w filmie ÔÇ×Super Size MeÔÇŁ, ┼╝e big maki mog─ů by─ç co najmniej tak samo uzale┼╝niaj─ůce jak opiaty. Dziesi─Ö─ç lat p├│┼║niej r├│wnie przera┼╝aj─ůcy film o uzale┼╝nieniu od cukru (ÔÇ×That SugarÔÇŁ) nakr─Öci┼é Damon Garneau. Jak szacuje UNODC (The United Nations Office on Drugs and Crime) w 2014 roku mia┼éo miejsce 207 400 (pomi─Ödzy: 113,700 ÔÇô 250,100) ┼Ťmierci powi─ůzanych z u┼╝ywaniem narkotyk├│w rozumianych jako nielegalne substancje b─ůd┼║ dopalacze. Z powodu konsumpcji samych dos┼éadzanych napoj├│w gazowanych (soft drinks) umiera rocznie 184┬á000 os├│b, badacze z Harvardu twierdz─ů, ┼╝e ju┼╝ jedna puszka napoju gazowanego ma znacz─ůcy wp┼éyw na zdrowie, a ┼Üwiatowa Organizacja Zdrowia┬á(WHO) zaleca, aby opodatkowa─ç je w podobny spos├│b jak alkohol.
Kiedy ju┼╝ porzucimy popularn─ů narracj─Ö o tym, jak twardym trzeba by─ç, ┼╝eby rzuci─ç branie, okazuje si─Ö, ┼╝e analiza globalnych nier├│wno┼Ťci, por├│wnawcze studia nad PKB Papuas├│w i Amerykan├│w i wreszcie badania na szczurach z lat 70. s─ů w stanie powiedzie─ç o uzale┼╝nieniu znacznie wi─Öcej.
Heroina, dezomorfina i porwanie m├│zgu
Jak dok┼éadnie wygl─ůda to popularne wyobra┼╝enie o powstawaniu uzale┼╝nienia? Za┼é├│┼╝my, ┼╝e u┼╝ywasz heroiny albo kokainy, albo nawet cukru przez 21 dni, po czym twoje cia┼éo przyzwyczaja si─Ö do narkotyku tak, ┼╝e zaczyna go potrzebowa─ç. Je┼Ťli nie dostarczysz narkotyku organizmowi, ten zaczyna wysy┼éa─ç sygna┼éy, ┼╝e nale┼╝y go dostarczy─ç. Rozpoczyna si─Ö zesp├│┼é abstynencyjny, czyli szereg bardzo nieprzyjemnych objaw├│w, w tym na przyk┼éad g┼é├│d narkotykowy. Objawy te nie ustaj─ů, dop├│ki organizm osoby uzale┼╝nionej nie otrzyma substancji lub ponownie nie przyzwyczai si─Ö do jej braku. A je┼Ťli kiedy┼Ť znowu we┼║miesz heroin─Ö, o wiele szybciej ni┼╝ na pocz─ůtku ponownie zaczniesz odczuwa─ç g┼é├│d narkotykowy.
W takim razie wyobra┼║ sobie, ┼╝e po wypadku samochodowym l─ůdujesz w szpitalu. Aby u┼Ťmierzy─ç b├│l, lekarze podaj─ů ci przez 21 dni dezomorfin─Ö. Dezomorfina jest opioidem silniejszym w dzia┼éaniu ni┼╝ heroina. Czy po 21 dniach, po kt├│rych dojdziesz do zdrowia, staniesz si─Ö wstrzykuj─ůcym sobie heroin─Ö pod dworcem bezdomnym? Szanse na taki fina┼é leczenia s─ů raczej nik┼ée.
Nasz─ů wyobra┼║ni─Ö zdominowa┼éy dwie wizje tego, czym jest uzale┼╝nienie. Wed┼éug pierwszej, najpopularniejszej, wynika ono z ludzkiej s┼éabo┼Ťci. Innymi s┼éowy ÔÇ×narkomanÔÇŁ nie jest w stanie powstrzyma─ç si─Ö od otrzymania natychmiastowej nagrody w postaci narkotyku. ┼╗eby zdoby─ç pieni─ůdze na ÔÇ×dzia┼ék─ÖÔÇŁ, zrobi wszystko ÔÇô┬áokradnie rodzin─Ö, spo┼éecze┼ästwo, b─Ödzie uprawia┼é seks za pieni─ůdze. Zrobi to, poniewa┼╝ jest s┼éaby. ÔÇ×NarkomanÔÇŁ, ta ÔÇ×ohydna kreaturaÔÇŁ, b─Ödzie niszczy─ç siebie i bliskich, a┼╝ umrze i p├│jdzie do piek┼éa. Jedynym ratunkiem dla ÔÇ×narkomanaÔÇŁ jest przeobra┼╝enie, kt├│re mo┼╝e osi─ůgn─ů─ç, tworz─ůc w wyniku sankcji spo┼éecznych, w m─Ökach zespo┼éu abstynencyjnego, nowy kr─Ögos┼éup moralny pozwalaj─ůcy mu nie bra─ç narkotyk├│w. Dzi─Öki przemianie z powrotem mo┼╝e sta─ç si─Ö cz┼éonkiem spo┼éecze┼ästwa i powoli odkupi─ç swoje grzechy.
Drugie, mniej popularne (ale za to bardziej humanitarne), wyobra┼╝enie ujmuje uzale┼╝nienie jako co┼Ť, co mo┼╝na by nazwa─ç ÔÇ×porwaniem m├│zguÔÇŁ (ang. hijacked brain). M├│zg uzale┼╝nionego zostaje porwany przez przyjemno┼Ť─ç, kt├│rej dostarcza mu substancja. Cz┼éowiek maj─ůcy sk┼éonno┼Ťci genetyczne i wystawiony na dzia┼éanie narkotyk├│w staje si─Ö uzale┼╝niony. W tym uj─Öciu uzale┼╝nienie wynika przede wszystkim z przyzwyczajenia uk┼éadu nerwowego do substancji psychoaktywnej. Jej u┼╝ytkownik nie jest ju┼╝ w stanie przesta─ç bra─ç, ze wzgl─Öd├│w psychicznych, spo┼éecznych i fizjologicznych. Aby wyj┼Ť─ç z na┼éogu, osoba uzale┼╝niona musi otrzyma─ç wsparcie zar├│wno psychologiczne, jak i spo┼éeczne czy medyczne.
Wedle Johanna Hariego, autora ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Chasing the ScreemÔÇŁ, obie teorie uzale┼╝nienia s─ů jednak fa┼észywe. I powinni┼Ťmy odrzuci─ç wszystko, co ÔÇô┬ájak nam si─Ö zdawa┼éo ÔÇô┬áwiemy o uzale┼╝nieniach. Autor, dowodz─ůc swojej tezy, powo┼éuje si─Ö na liczne badania, kt├│re od pocz─ůtku wieku prowadzono nad uzale┼╝nieniami. Czytelnikom ksi─ů┼╝ki mog┼éy zapa┼Ť─ç w pami─Ö─ç dwa, odgrzebane z mrok├│w zapomnienia, badania:

  1. W trakcie wojny w Wietnamie wielu ┼╝o┼énierzy uzale┼╝nia┼éo si─Ö od opiat├│w. W USA wybuch┼éa panika, ┼╝e po wojnie Stany Zjednoczone zostan─ů zalane fal─ů ÔÇ×┼╝o┼énierzy zombieÔÇŁ uzale┼╝nionych od heroiny. Na pocz─ůtku lat 70. ameryka┼äska armia przeprowadzi┼éa badanie dziesi─Öciu tysi─Öcy ┼╝o┼énierzy, kt├│rzy wykazywali oznaki uzale┼╝nienia w Wietnamie. Po powrocie do USA ┼╝o┼énierze ci zazwyczaj nie kontynuowali u┼╝ywania heroiny, a ci, kt├│rzy robili to po powrocie do domu, zwykle przyjmowali j─ů ju┼╝ przed wyjazdem do Wietnamu. Tylko niewielki odsetek ┼╝o┼énierzy mia┼é po powrocie problemy z opioidami. Wnioskiem p┼éyn─ůcym z tego badania by┼éo, ┼╝e ┼Ťrodowisko, w kt├│rym przebywa cz┼éowiek, jest wa┼╝niejsze ni┼╝ uzale┼╝nienie fizyczne od substancji.
  2. W p├│┼║nych latach 70. przeprowadzono eksperyment nazywany ÔÇ×rat parkÔÇŁ, czyli parkiem zabaw dla szczur├│w. Profesor Bruce K. Alexander uwa┼╝a┼é, ┼╝e to nie same narkotyki powoduj─ů uzale┼╝nienia. Rozwijaj─ůcy si─Ö na┼é├│g zwi─ůzany jest z warunkami ┼╝ycia, a nie z jak─ůkolwiek wci─ůgaj─ůc─ů w┼éasno┼Ťci─ů samej substancji. By sprawdzi─ç swoj─ů hipotez─Ö, Alexander postanowi┼é przeprowadzi─ç eksperyment na szczurach. Stworzy┼é dwa miejsca, w kt├│rych przebywa┼éy szczury. Pierwszym by┼éy zwyczajne, laboratoryjne puste klatki przeznaczone dla pojedynczych szczur├│w, drugim by┼é ÔÇ×szczurzy parkÔÇŁ pe┼éen zabawek i jedzenia. By┼é to specyficzny raj, w kt├│rym zwierz─Öta mia┼éy dostatek bod┼║c├│w, zabawy i mog┼éy si─Ö ze sob─ů swobodnie komunikowa─ç. Zar├│wno w szczurzym parku, jak i w ka┼╝dej klatce wmontowano dwa poide┼éka. W jednym by┼éa woda wymieszana z morfin─ů, w drugim czysta woda. Eksperyment trwa┼é przez 80 dni. Szczury podzielono na cztery grupy, ka┼╝da liczy┼éa od szesnastu do dwudziestu szczur├│w. Jedn─ů umieszczono w izolowanych klatkach, a drug─ů w szczurzym parku. Po 65 dniach eksperymentu cz─Ö┼Ť─ç zwierz─ůtek przeniesiono z parku do klatek, a cz─Ö┼Ť─ç w odwrotnym kierunku. Szczury zamieszkuj─ůce klatki pi┼éy morfin─Ö 19 razy cz─Ö┼Ťciej ni┼╝ te umieszczone w szczurzym parku! Zwierz─Öta przeprowadzone do┬áklatek b┼éyskawicznie zaczyna┼éy zachowywa─ç si─Ö tak jak szczury b─Öd─ůce w nich od pocz─ůtku, a wi─Öc pi┼éy du┼╝─ů ilo┼Ť─ç wody z morfin─ů. Szczury z parku u┼╝ywa┼éy morfiny jedynie okazjonalnie. R├│wnie┼╝ grupa szczur├│w przeniesiona z klatek do parku ogranicza┼éa spo┼╝ycie wody z morfin─ů. W innym eksperymencie Alexander zmusi┼é szczury umieszczone w klatkach do picia wody z morfin─ů przez 57 dni. Po umieszczeniu ich w szczurzym parku, pomimo syndromu odstawiennego, szczury ch─Ötniej pi┼éy zwyk┼é─ů wod─Ö.

Zgodnie z wynikami powy┼╝szych bada┼ä uzale┼╝nienie wynika z otoczenia, w jakim porusza si─Ö jednostka. Cz┼éowiek jest oczywi┼Ťcie o wiele bardziej skomplikowanym stworzeniem ni┼╝ szczur, jednak na podstawie badania ┼╝o┼énierzy z Wietnamu mo┼╝na za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e mechanizm uzale┼╝nienia u szczur├│w i ludzi jest podobny. Sednem uzale┼╝nienia nie jest wi─Öc sama substancja, a pragnienie ucieczki w stan odurzenia. Dlaczego zatem klatka, w kt├│rej znajduj─ů si─Ö ludzie, wywo┼éuje takie cierpienie, ┼╝e ludzie si─Ögaj─ů po substancje psychoaktywne? Z czego zbudowana jest nasza klatka i co w niej jest? Czy uzale┼╝nieni za ma┼éo zarabiaj─ů, czy mo┼╝e maj─ů s┼éabe zdrowie? A mo┼╝e s─ů inne powody?
Pieni─ůdze szcz─Ö┼Ťcia nie daj─ů
Zacznijmy od pieni─Ödzy, w ko┼äcu to one okre┼Ťlaj─ů nasz─ů materialn─ů rzeczywisto┼Ť─ç. Wielko┼Ť─ç dochodu ma du┼╝e znaczenie dla jako┼Ťci ┼╝ycia. Tak przynajmniej podpowiada zdrowy rozs─ůdek. Pieni─ůdze zapewniaj─ů jedzenie, bezpiecze┼ästwo, dost─Öp do s┼éu┼╝by zdrowia czy przyjemno┼Ťci. Na dodatek uzale┼╝nieni, kt├│rych widujemy na ulicach, zazwyczaj s─ů bezdomni i biedni. Im wy┼╝sze PKB w danym kraju, tym jego obywatele powinni by─ç szcz─Ö┼Ťliwsi i zdrowsi. Brzmi to ca┼ékiem sensownie. Bogatsze szczury powinny zatem zorganizowa─ç sobie lepiej wyposa┼╝on─ů klatk─Ö.
Wielu ekonomist├│w uwa┼╝a za oczywist─ů teori─Ö, ┼╝e wysoko┼Ť─ç PKB na cz┼éonka spo┼éecze┼ästwa przek┼éada si─Ö na poziom szcz─Ö┼Ťcia w spo┼éecze┼ästwie. Teori─Ö, ┼╝e wysoki doch├│d na g┼éow─Ö mieszka┼äca zapewnia szcz─Ö┼Ťcie, podwa┼╝aj─ů badania, kt├│re ujawniaj─ů, ┼╝e najwy┼╝szy indeks szcz─Ö┼Ťcia posiadaj─ůÔÇŽ Papuasi (2620.90 USD PKB (parytet si┼éy nabywczej) per capita).┬á Wnioskuj─ůc dalej ÔÇô┬ámieszka┼äcy USA posiadaj─ůcy wysokie PKB per capita (53272.50 USD PKB (parytet si┼éy nabywczej) per capita) wcale nie s─ů szcz─Ö┼Ťliwsi od Papuas├│w, a przecie┼╝ powinno by─ç na odwr├│t. Papuasi nie posiadaj─ů r├│wnie┼╝ wy┼╝szych zarobk├│w od mieszka┼äc├│w USA.
G┼é├│wn─ů, statystycznie policzaln─ů zmienn─ů dotycz─ůc─ů zdrowia jest d┼éugo┼Ť─ç ┼╝ycia. R├│┼╝nica w d┼éugo┼Ťci ┼╝ycia mieszka┼äc├│w warszawskich dzielnic Wilanowa i Pragi P├│┼énoc to prawie dziesi─Ö─ç lat. Ju┼╝ dawno zauwa┼╝yli ameryka┼äscy naukowcy, alarmuj─ůc o tragicznym poziomie zdrowia w najbiedniejszych dzielnicach du┼╝ych miast, a holenderscy naukowcy stwierdzili, ┼╝e d┼éugo┼Ť─ç telometr├│w DNA ma bezpo┼Ťredni zwi─ůzek z okolic─ů, w kt├│rej mieszkamy ÔÇô na im wi─Öcej szkodliwych dla naszego zdrowia czynnik├│w jeste┼Ťmy nara┼╝eni, tym szybciej si─Ö starzejemy, r├│wnie┼╝ na poziomie DNA. Laureat ekonomicznej Nagrody Nobla, Angus Deaton, zauwa┼╝a pozytywn─ů korelacj─Ö mi─Ödzy zdrowiem a dochodem, lecz ostrzega przed pochopnymi wnioskami. Uwa┼╝a, ┼╝e nie mo┼╝na bra─ç pod uwag─Ö zmiennej d┼éugo┼Ť─ç ┼╝ycia do obrazowania poziomu zdrowia ze wzgl─Ödu na to, i┼╝ na d┼éugo┼Ť─ç ┼╝ycia sk┼éadaj─ů si─Ö inne czynniki (na przyk┼éad prze┼╝ywalno┼Ť─ç nowo narodzonych dzieci czy epidemie), kt├│re daj─ů zbyt skomplikowany obraz, by na tej podstawie wysnuwa─ç proste wnioski. Zreszt─ů znane s─ů nam przyk┼éady kraj├│w posiadaj─ůcych ┼Ťwietne wyniki, je┼Ťli chodzi o poziom zdrowia (takie jak Kuba czy Sri Lanka), a zarazem biedne spo┼éecze┼ästwo. Jak twierdzi wspomniany wy┼╝ej Angus Deaton, nie ma ┼╝adnej korelacji mi─Ödzy wzrostem ekonomicznym a wzrostem poziomu zdrowia w Chinach i Indiach, jednak istnieje zwi─ůzek mi─Ödzy wzrostem gospodarczym, kt├│ry powoduje zmniejszenie ub├│stwa, i redukcj─ů nier├│wno┼Ťci w zdrowiu. Jednocze┼Ťnie, je┼Ťli wzrost gospodarczy by┼éby g┼é├│wnym czynnikiem podwy┼╝szaj─ůcym poziom zdrowia, nie mieliby┼Ťmy problemu ze zdefiniowaniem tego zjawiska. Mo┼╝e wcale nie chodzi o PKB na g┼éow─Ö mieszka┼äca czy o wysoko┼Ť─ç dochodu, ale o r├│wn─ů b─ůd┼║ nier├│wn─ů dystrybucj─Ö bogactw?
Narcyzowie w klatkach
W 2009 roku dw├│jka znanych epidemiolog├│w, Willkinson i Pickett, napisa┼éa ksi─ů┼╝k─Ö ÔÇ×Duch R├│wno┼ŤciÔÇŁ, wok├│┼é kt├│rej rozgorza┼éa gigantyczna dyskusja. G┼é├│wne przes┼éanie: nier├│wno┼Ťci dochodowe s─ů spo┼éecznie niekorzystne. Im wi─Öksze, tym w spo┼éecze┼ästwie panuje kr├│tsza d┼éugo┼Ť─ç ┼╝ycia, odnotowuje si─Ö wi─Öcej przest─Öpstw: morderstw, uzale┼╝nie┼ä i wszelkiego rodzaju innych problem├│w spo┼éecznych. Autorzy pr├│buj─ů w swojej ksi─ů┼╝ce udowodni─ç s┼éuszno┼Ť─ç holistycznej teorii socjologicznej; walka o wy┼╝szy status w obecnych spo┼éecze┼ästwach prowadzi do stresu i niskiego poczucia w┼éasnej warto┼Ťci. Im wi─Öcej walki o status, tym wi─Öcej stresu, co skutkuje pogorszeniem zdrowia obywateli. Id─ůc dalej tym tropem, mo┼╝emy stwierdzi─ç, ┼╝e niekoniecznie potrzebujemy efektywnych rozwi─ůza┼ä dla rozmaitych problem├│w spo┼éecznych, a w gruncie rzeczy potrzebne jest nam spo┼éecze┼ästwo o mniejszych nier├│wno┼Ťciach.
Wilkinson i Pickett postawili tez─Ö, ┼╝e ilo┼Ť─ç za┼╝ywanych narkotyk├│w jest zwi─ůzana z poziomem stresu w danej spo┼éeczno┼Ťci, ergo: jest efektem nier├│wno┼Ťci w dystrybucji d├│br w spo┼éecze┼ästwie. Ksi─ů┼╝ka doczeka┼éa si─Ö licznych krytycznych recenzji. Oponenci tez ÔÇ×Ducha R├│wno┼ŤciÔÇŁ zauwa┼╝aj─ů, ┼╝e autorzy selektywnie dobrali pr├│b─Ö kraj├│w do swojego badania, nie uwzgl─Ödniaj─ůc wielu z pa┼ästw, z kt├│rych mo┼╝na by┼éo zebra─ç dane, a te zmieni┼éyby wyniki badania. Jest r├│wnie┼╝ du┼╝o innych czynnik├│w, kt├│re wp┼éywaj─ů w istotny spos├│b na zdrowie czy inne problemy spo┼éeczne; licz─ů si─Ö nie tylko pieni─ůdze.
Skoro zatem ÔÇ×bogate szczuryÔÇŁ wcale nie organizuj─ů sobie ÔÇ×lepszej klatkiÔÇŁ, a zdrowia nie da si─Ö dok┼éadnie zdefiniowa─ç, to co jest g┼é├│wnym czynnikiem, przez kt├│ry ludzie si─Ö uzale┼╝niaj─ů? Wed┼éug Hariego uzale┼╝nienie to przede wszystkim brak po┼é─ůczenia z innymi ÔÇô uzale┼╝nieni nie czuj─ů si─Ö zwi─ůzani z innymi lud┼║mi albo w kontakcie z nimi nie czuj─ů si─Ö na tyle bezpiecznie, by budowa─ç prawid┼éowe relacje. Podobne teorie dotycz─ůce tego, czym w┼éa┼Ťciwie jest uzale┼╝nienie, mo┼╝na odnale┼║─ç na przyk┼éad w nurcie psychologii psychodynamicznej, w kt├│rej ┼║r├│d┼éem uzale┼╝nienia jest narcyzm: osoby z zaburzeniem narcystycznym poprzez skierowanie swojej uwagi na w┼éasne ego maj─ů problemy z budowaniem relacji z otoczeniem. Dlatego te┼╝ poprzez substancje psychoaktywne narcyzowie doprowadzaj─ů do odci─Öcia si─Ö od innych i empatycznego odczuwania innych, czego wynikiem jest obcowanie g┼é├│wnie z samym sob─ů. Id─ůc tym tropem my┼Ťlenia, Naomi Klein sukces Anonimowych Alkoholik├│w przypisuje przywracaniu uzale┼╝nionych do spo┼éeczno┼Ťci, w kt├│rej osi─ůgaj─ů oni poczucie po┼é─ůczenia ze wsp├│lnot─ů. MONAR przez wiele lat by┼é pozbawiony profesjonalnych terapeut├│w, a jego metody skierowane na osi─ůgni─Öcie abstynencji by┼éy i wci─ů┼╝ s─ů dyskusyjne. Pomimo tego dzi─Öki tworzeniu wsp├│lnot os├│b wychodz─ůcych z uzale┼╝nienia MONAR-owi uda┼éo si─Ö pom├│c bardzo wielu ludziom.
D┼éugo przed powstaniem ÔÇ×Ducha R├│wno┼ŤciÔÇŁ inny laureat Nagrody Nobla z ekonomii,┬áAmartya Sen, udowodni┼é, ┼╝e opr├│cz wielko┼Ťci dochodu per capita z d┼éugo┼Ťci─ů ┼╝ycia pozytywnie skorelowane s─ů takie czynniki jak na przyk┼éad edukacja, polityczne i cywilne prawa obywateli czy przestrzeganie praw cz┼éowieka. Spo┼éecze┼ästwa, kt├│re cierpi─ů na niedob├│r jednego z tych czynnik├│w, prawdopodobnie cierpi─ů na niedob├│r innych. Osoby uzale┼╝nione zazwyczaj pochodz─ů z rodzin biednych i rozbitych, doznawa┼éy przemocy, by┼éy niezadbane w dzieci┼ästwie b─ůd┼║ zosta┼éy skrzywdzone w jaki┼Ť inny spos├│b. Z drugiej strony, osoby, kt├│re si─Ö uzale┼╝ni┼éy, je┼Ťli maj─ů zaplecze finansowe i spo┼éeczne, same po ci─Ö┼╝kim okresie w ┼╝yciu wychodz─ů z uzale┼╝nienia. Takie postawienie sprawy cz─Ö┼Ťciowo wyja┼Ťnia zjawisko uzale┼╝nienia: je┼Ťli gdzie┼Ť wyst─Öpuj─ů problemy spo┼éeczno-ekonomiczne, prawdopodobnie w tym samym miejscu albo w┼Ťr├│d tej samej grupy ludzi pojawi─ů si─Ö te┼╝ inne, w tym uzale┼╝nienia.
Jednym z najsilniejszych l─Ök├│w ludzkich jest strach przed odrzuceniem. To naturalne, ┼╝e cz┼éowiek ma swoje kryzysy w ┼╝yciu. Jednak je┼Ťli b─Ödzie znajdowa─ç si─Ö pod siln─ů presj─ů osi─ůgni─Öcia osobistego sukcesu, gdzie wszelkie potkni─Öcie oznacza osobist─ů s┼éabo┼Ť─ç i spo┼éeczne odrzucenie, b─Ödzie ucieka─ç w leki b─ůd┼║ narkotyki, by przyt┼éumi─ç swoje z┼ée samopoczucie. Presja ta jest nieod┼é─ůczn─ů cech─ů wsp├│┼éczesnego ÔÇ×spo┼éecze┼ästwa osi─ůgni─Ö─çÔÇŁ, o kt├│rym pisze Byung-Chul Han w eseju ÔÇ×Spo┼éecze┼ästwo zm─ÖczeniaÔÇŁ. Kryzys├│w psychicznych do momentu jakiej┼Ť radykalnej zmiany w naszym systemie spo┼éecznym b─Ödzie coraz wi─Öcej. Nasza klatka staje si─Ö coraz straszniejsza. Je┼Ťli b─Ödziemy marginalizowa─ç i odrzuca─ç nasze prawo do b┼é─Öd├│w i s┼éabo┼Ťci, kt├│re jest nieod┼é─ůczn─ů cz─Ö┼Ťci─ů ludzkiej natury, to kto w takim spo┼éecze┼ästwie przetrwa? Odurzeni lekami albo narkotykami ludzie oraz pozbawieni empatii psychopaci.
Zakończenie
Jak mo┼╝emy zapobiec rozrastaniu si─Ö epidemii uzale┼╝nie┼ä i problem├│w psychicznych? Amartya Sen stworzy┼é teori─Ö ekonomiczn─ů (capability approach) opart─ů o za┼éo┼╝enie, ┼╝e rozw├│j ekonomiczny jest tym wi─Ökszy, im bardziej wyr├│wnane s─ů mo┼╝liwo┼Ťci obywateli danego kraju ÔÇô za swoj─ů ksi─ů┼╝k─Ö dotycz─ůc─ů tej doktryny dosta┼é ekonomiczn─ů Nagrod─Ö Nobla. Sen udowodni┼é te┼╝, ┼╝e naj┼éatwiejszym i najszybszym sposobem na poprawienie sytuacji gospodarczej jest jak najwi─Öksze r├│wnouprawnienie kobiet i m─Ö┼╝czyzn. Capability approach jest rozwijane i stosowane w ekonomii do wykorzystania w analizie efektywno┼Ťci pod wzgl─Ödem koszt├│w w wielu krajach, w tym na przyk┼éad do ewaluacji systemu ochrony zdrowia psychicznego w Anglii i Niemczech. Wyniki tych ewaluacji dowiod┼éy, ┼╝e mo┼╝liwo┼Ťci danej jednostki (capability) s─ů istotnie skorelowane z jako┼Ťci─ů ┼╝ycia ÔÇô ergo im wi─Öksze zasoby umiej─Ötno┼Ťci i mo┼╝liwo┼Ťci finansowych, psychologicznych, fizjologicznych, ┼Ťrodowiskowych i spo┼éecznych ma dana jednostka, tym wi─Öksz─ů ma szans─Ö na dobrostan psychiczny. Czyli by zapobiega─ç problemom psychicznym, powinni┼Ťmy tak konstruowa─ç polityk─Ö zdrowia publicznego, aby tych, kt├│rzy posiadaj─ů najni┼╝sze zasoby w kt├│rym┼Ť z wymienionych p├│l, wesprze─ç. Oznacza to, ┼╝e samo wyr├│wnanie dochod├│w nie wystarczy, trzeba dba─ç r├│wnie┼╝ o edukacj─Ö (w tym wychowanie), pomoc spo┼éeczn─ů, opiek─Ö zdrowotn─ů, ┼Ťrodowisko, otwarto┼Ť─ç spo┼éecze┼ästwa i egzekwowanie praw cz┼éowieka.
Przedstawienie tematu problem├│w psychicznych, jak i uzale┼╝nie┼ä od strony bada┼ä spo┼éecznych i epidemiologicznych powoduje ca┼ékowite odrzucenie wizji uzale┼╝nienia jako s┼éabo┼Ťci moralnej. Figura narkomana ┼Ťpi─ůcego na dworcu z tej perspektywy przestaje by─ç czym┼Ť, czego powinni┼Ťmy si─Ö ba─ç i czym powinni┼Ťmy gardzi─ç. Osoba uzale┼╝niona b─ůd┼║ chora psychicznie staje si─Ö raczej symbolem niesprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej; ci, kt├│rzy popadaj─ů w problemy zwi─ůzane ze zdrowiem psychicznym, zostali po prostu obdarzeni w mniejszym stopniu jakimi┼Ť zasobami, umiej─Ötno┼Ťciami albo mieszkaj─ů w z┼éym miejscu. ONZ szacuje, ┼╝e z oko┼éo 250 milion├│w konsument├│w narkotyk├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie mniej ni┼╝ 10 procent mo┼╝na uzna─ç za osoby uzale┼╝nione czy te┼╝ ÔÇ×osoby z problemem narkotykowymÔÇŁ. Osoby maj─ůce problemy z narkotykami s─ů zazwyczaj osobami, kt├│re mia┼éy traumatyczne dzieci┼ästwo, s─ů zmarginalizowane, zaniedbane, maj─ů problemy emocjonalne b─ůd┼║ fatalne warunki ┼╝yciowe, ale nie s─ů po prostu osobami s┼éabymi moralnie. Wi─Öcej zwi─ůzk├│w z inicjacj─ů narkotykow─ů maj─ů status ekonomiczno-spo┼éeczny, moda czy grupa r├│wie┼Ťnicza ni┼╝ status prawny narkotyk├│w b─ůd┼║ karalno┼Ť─ç u┼╝ytkownik├│w. Dlatego warto stosowa─ç dobr─ů profilaktyk─Ö i u┼╝ywa─ç program├│w ukierunkowanych na pomoc osobom maj─ůcym problem z narkotykami zamiast ich etykietowania i karania. Je┼╝eli m┼éody cz┼éowiek czuje si─Ö niekochany w domu, nie akceptuj─ů go r├│wie┼Ťnicy, jest nara┼╝ony na silne sytuacje l─Ökowe b─ůd┼║ stresowe, mo┼╝e pr├│bowa─ç poprawi─ç swoj─ů pozycj─Ö w grupie przy pomocy picia alkoholu, u┼╝ywania substancji psychoaktywnych czy innych zachowa┼ä ryzykownych.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś