Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Syrena herbem twym zwodnicza

Pierwsza wystawa w nadwi┼Ťla┼äskim pawilonie Muzeum Sztuki Nowoczesnej jest honorem oddanym nowej przestrzeni. Z jednej strony stanowi uniwersaln─ů narracj─Ö o wykorzystaniu motywu syreny w sztuce, z drugiej strony otwiera dyskusj─Ö o tym, czym mo┼╝e by─ç dla miasta jego herb.

ilustr.: Julia Chibowska

ilustr.: Julia Chibowska


Nieko┼äcz─ůca si─Ö historia tu┼éaczki bezdomnego Muzeum Sztuki Nowoczesnej wesz┼éa w┼éa┼Ťnie w kolejny etap. Instytucja ta do momentu wybudowania jej sta┼éej siedziby na placu Defilad pozosta─ç ma w pawilonie nad Wis┼é─ů podarowanym przez wiede┼äsk─ů fundacj─Ö Thyssen-Bornemisza Art Contemporary. ÔÇ×Pow┼éokaÔÇŁ zaprojektowanego przez Adolfa Krischanitza budynku ma by─ç swego rodzaju p┼é├│tnem dla dzia┼éa┼ä artystycznych, na razie jednak jednolita bia┼éa fasada niepokoj─ůco dominuje, tym samym sprawiaj─ůc, ┼╝e chcia┼éoby si─Ö uroni─ç jeszcze jedn─ů ┼éz─Ö po rozebranej przez dewelopera Emilce ÔÇô poprzedniej siedzibie MSN-u. Przeszklone ┼Ťciany, kt├│re pozwala┼éy na dialog mi─Ödzy muzeum a jego otoczeniem, skraca┼éy dystans, zaprasza┼éy do ┼Ťrodka, zamienione zosta┼éy na bia┼é─ů p┼éaszczyzn─Ö, od kt├│rej kilka razy trzeba si─Ö odbi─ç, by w ko┼äcu wej┼Ť─ç do wn─Ötrza budynku. W weekend otwarcia spora kolejka wskazywa┼éa na to, gdzie szuka─ç prawid┼éowych drzwi (bo nie wszystkie s─ů w┼éa┼Ťciwe!), na co dzie┼ä przyda┼éby si─Ö jednak skromny drogowskaz.
Nowe miejsce MSN-u wpisuje si─Ö w szerszy zwrot Warszawy ku rzece. Zapomniana przez wiele lat Wis┼éa zn├│w staje si─Ö centralnym punktem miasta. Pierwsza wystawa w nowym pawilonie z uwagi na tematyk─Ö mo┼╝e zosta─ç uznana za ofiar─Ö, honor oddany nowej przestrzeni. ÔÇ×Syrena herbem twym zwodniczaÔÇŁ z jednej strony jest uniwersaln─ů narracj─ů o szerokim wykorzystaniu motywu syreny w sztuce, z drugiej ÔÇô jak wiele dzia┼éa┼ä MSN-u ÔÇô pozostaje blisko Warszawy, otwieraj─ůc zupe┼énie now─ů dyskusj─Ö o tym, czym jest dla miasta jego herb i czy mo┼╝e on dzi┼Ť jeszcze nas inspirowa─ç.
Potencjał symbolu
Tym, co najciekawsze w bohaterce wystawy nad Wis┼é─ů, jest jej niejasno┼Ť─ç objawiaj─ůca si─Ö przy ka┼╝dej pr├│bie uchwycenia tego, czym syrena by┼éa i jest. Na najprostszym poziomie przedstawienia, poszukuj─ůc w mitologii i historii, znajdziemy r├│┼╝ne zestawy element├│w sk┼éadaj─ůcych si─Ö na jej posta─ç (chocia┼╝ zasadne by┼éoby zakwestionowanie ju┼╝ tego, czy na pewno ÔÇ×jejÔÇŁ, gdy┼╝ odnale┼║─ç mo┼╝emy r├│wnie┼╝ m─Öskie syreny). Rybie ogony, ludzkie torsy, smocze skrzyd┼éa, kopyta staj─ů si─Ö kawa┼ékami uk┼éadanki, z kt├│rych wci─ů┼╝ na nowo tworzy si─Ö po┼é─ůczenie cz┼éowieka i zwierz─Öcia.
Ta niejasna to┼╝samo┼Ť─ç, hybrydyczna natura ujawnia si─Ö r├│wnie┼╝ w tych cz─Ö┼Ťciach wystawy, kt├│re nawi─ůzuj─ů do wsp├│┼éczesnego ┼╝ycia syreny jako symbolu Warszawy. Syrenie miasto tak samo jak jego patronka nie daje si─Ö uj─ů─ç w ramy, wymyka si─Ö wci─ů┼╝ pr├│bom okre┼Ťlenia jego specyfiki. Jedynym, co mo┼╝na zrobi─ç, jest znowu rozpoznanie jego kawa┼ék├│w, poszczeg├│lnych cz─Ö┼Ťci. Ale w┼éa┼Ťnie w tym momencie objawia si─Ö ca┼éa si┼éa tkwi─ůca w symbolu syreny. Staje si─Ö ona ┼é─ůcznikiem pomi─Ödzy r├│┼╝nymi wsp├│lnotami, r├│┼╝nymi momentami historii Warszawy. Mamy wi─Öc ÔÇ×┼Ťwi─Ötuj─ůc─ůÔÇŁ koniec stanu wojennego syren─Ö Tomasza Sikorskiego, syren─Ö na barykadzie w ÔÇ×Alegorii zwyci─Östwa w 1920 roku; Warszawo naprz├│dÔÇŁ Zdzis┼éawa Jasi┼äskiego, feministyczno-aktywistyczn─ů organizacj─Ö Syrena TV, squat Syrena, produkowany w FSO samoch├│d Syrenka, syreny wykorzystywane w ÔÇ×czarnym prote┼ŤcieÔÇŁ czy te┼╝ na graffiti kibic├│w Legii Warszawa sfotografowanych przez Wojtka Wilczyka. W warstwie symbolicznej syrenie udaje si─Ö po┼é─ůczy─ç najbardziej zantagonizowane ┼Ťrodowiska. Kontekstem poszerzaj─ůcym t─Ö perspektyw─Ö jest r├│wnie┼╝ najpopularniejszy pomnik syrenki warszawskiej zlokalizowany nieopodal muzeum przy Wybrze┼╝u Ko┼Ťciuszkowskim. Wykonanej przez Ludwik─Ö Nitschow─ů rze┼║bie udzieli┼éa twarzy Krystyna Krahelska, poetka, studentka Uniwersytetu Warszawskiego, harcerka, zmar┼éa drugiego dnia Powstania Warszawskiego. Zn├│w wi─Öc hybrydyczna posta─ç sk┼éada kawa┼éki miasta, fragmenty jego historii.
Inne syreny
Zaczerpni─Öty z wiersza Cypriana Kamila Norwida tytu┼é wystawy ÔÇ×Syrena herbem twym zwodniczaÔÇŁ wraca do mitologicznych ┼║r├│de┼é syren i jednak pewnego niebezpiecze┼ästwa z nimi zwi─ůzanego. W oswojeniu, a mo┼╝e nawet upupieniu warszawskiej syreny ginie pami─Ö─ç o jej siostrach n─Öc─ůcych marynarzy swoim ┼Ťpiewem na pewn─ů ┼Ťmier─ç. W postaci syreny od zawsze zawarty jest element pi─Ökna w s┼éu┼╝bie agresji ÔÇô zatarty przez takie przedstawienia jak ÔÇ×Ma┼éa syrenkaÔÇŁ Andersena czy disnejowska adaptacja ba┼Ťni, powr├│ci┼é w wybitnym filmie Agnieszki Smoczy┼äskiej ÔÇ×C├│rki dansinguÔÇŁ. Inspirowany malarstwem Aleksandry Waliszewskiej musical pokazywa┼é skrywan─ů pod urod─ů dziko┼Ť─ç i drapie┼╝no┼Ť─ç syren. W wyj─ůtkowo du┼╝ym zbiorze prac artystki pokazywanych w MSN-ie naturalizm i obrzydliwo┼Ť─ç przemocy splataj─ů si─Ö z onirycznym, ba┼Ťniowym klimatem, tworz─ůc razem jedno z najbardziej udanych wsp├│┼éczesnych przetworze┼ä motywu syreny. Co ciekawe, w┼Ťr├│d wielu klasycznych ustawie┼ä na linii potw├│rÔÇôofiara mamy te┼╝ takie, kt├│re stawiaj─ů hybrydyczne kobiety po stronie ofiar. Na przyk┼éad na niekt├│rych graffiti kibic├│w Legii Warszawa syrena wraz ze swoj─ů urod─ů i obna┼╝on─ů klatk─ů piersiow─ů jest wdzi─Öcznym materia┼éem rozerotyzowanych wizerunk├│w, znajduj─ůcych sw├│j fina┼é ÔÇô uj┼Ťcie fantazji ÔÇô w obrazie Waliszewskiej, gdzie dziewczyna-ryba otoczona zostaje przez kr─ůg m─Ö┼╝czyzn.
Skupiaj─ůc si─Ö jednak na mitologicznie ustanowionej pozycji syreny, dostrzec mo┼╝emy, ┼╝e tkwi w niej niesamowity potencja┼é feministyczny, kt├│ry mo┼╝na tak┼╝e rozszerza─ç na r├│┼╝ne grupy mniejszo┼Ťciowe. Z jednej strony hybrydyczno┼Ť─ç wodnych stwor├│w staje si─Ö schronieniem dla wszystkich tych, kt├│rzy wypychani na margines s─ů niepewni statusu swojego cia┼éa, swojej to┼╝samo┼Ťci ÔÇô co wida─ç w pracach negocjuj─ůcych poszczeg├│lne kawa┼éki syreny, by przywo┼éa─ç chocia┼╝by ÔÇ×SyrenaÔÇŁ Karola Radziszewskiego, rze┼║b─Ö ÔÇ×OnÔÇŁ duetu Elmgreen&Dragset czy ÔÇ×Star─ů pann─ÖÔÇŁ Liz Craft. Z drugiej za┼Ť strony syrenia drapie┼╝no┼Ť─ç mo┼╝e sta─ç si─Ö zapalnikiem sprzeciwu, dzia┼éania, symbolem walki o w┼éasne prawa i autonomi─Ö.
ÔÇ×Syrena herbem twym zwodniczaÔÇŁ jest mocnym otwarciem kolejnego etapu w historii Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Zbieraj─ůc i grupuj─ůc przedstawienia syren w sztuce, staje si─Ö pretekstem do wielow─ůtkowej dyskusji o mie┼Ťcie, jego symbolach, to┼╝samo┼Ťci jednostek i grup w nim skupionych. Tym samym MSN wraz ze swoim zespo┼éem kuratorskim po raz kolejny udowadnia, ┼╝e trzyma r─Ök─Ö na pulsie, i z niesamowitym wyczuciem rozpoznaje aktualne zjawiska i procesy zar├│wno w polu sztuki, jak i tkance miejskiej, niew─ůtpliwie zas┼éuguj─ůc na miano muzeum krytycznego.
***
O Muzeum Sztuki Nowoczesnej pisa┼é w┬áÔÇ×KontakcieÔÇŁ r├│wnie┼╝ Antoni Zaj─ůc (ÔÇ×Pr├│buj─ůc rozmawia─ç z (innymi) cia┼éamiÔÇŁ).
Pozosta┼ée teksty z bie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç tutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś