Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Świat według Cejrowskiego

Nie tak dawno dowiedzia┼éem si─Ö, ┼╝e Wojciech Cejrowski jest najlepiej zarabiaj─ůcym polskim pisarzem ubieg┼éego roku ÔÇô po jego ksi─ů┼╝ki si─Ögn─Ö┼éo prawie p├│┼é miliona Polak├│w. Po dodaniu do tego kilkumilionowej widowni jego program├│w telewizyjnych oraz prawie stu tysi─Öcy fan├│w na Facebooku wy┼éania nam si─Ö obraz podr├│┼╝nika posiadaj─ůcego olbrzymie mo┼╝liwo┼Ťci wp┼éywania na ludzkie ┼Ťwiatopogl─ůdy. Zatrwo┼╝y┼éem si─Ö.

ilustr.: Olga Micińska

1

Nie tak dawno dowiedzia┼éem si─Ö, ┼╝e Wojciech Cejrowski jest najlepiej zarabiaj─ůcym polskim pisarzem ubieg┼éego roku ÔÇô po jego ksi─ů┼╝ki si─Ögn─Ö┼éo prawie p├│┼é miliona Polak├│w. Po dodaniu do tego kilkumilionowej widowni jego program├│w telewizyjnych oraz prawie stu tysi─Öcy fan├│w na Facebooku wy┼éania nam si─Ö obraz podr├│┼╝nika posiadaj─ůcego olbrzymie mo┼╝liwo┼Ťci wp┼éywania na ludzkie ┼Ťwiatopogl─ůdy. Zatrwo┼╝y┼éem si─Ö.
 

2

┼Ü w i a t o – p o g l ─ů d przeci─Ötnego polskiego telewidza, pos┼éa lub dziennikarza nie wychyla si─Ö specjalnie daleko poza granice prowincjonalnego p o l s k o – p o g l ─ů d u. W rezultacie z prawdziwym pogl─ůdem na ┼Ťwiat ma on niewiele wsp├│lnego. Jest jego u┼éomn─ů wersj─ů. Albowiem w dzisiejszych czasach ┼╝aden horyzont poznawczy, ograniczony do w┼éasnego narodu i kultury, nie jest wystarczaj─ůcy do zrozumienia otaczaj─ůcych nas proces├│w i wydarze┼ä.
Dlatego te┼╝ wydawa─ç by si─Ö mog┼éo, ┼╝e je┼╝eli komu┼Ť uda┼éo si─Ö zwr├│ci─ç uwag─Ö milion├│w Polak├│w na kwestie poza-polskie, to obci─ů┼╝ony jest wielk─ů odpowiedzialno┼Ťci─ů. Od rzetelno┼Ťci prezentowanych przez niego informacji zale┼╝e─ç mo┼╝e jako┼Ť─ç my┼Ťlenia o ┼Ťwiecie przeci─Ötnego telewidza. St─ůd moje zatrwo┼╝enie. Bo wbrew pozorom Wojciech Cejrowski ┼Ťwiata nie t┼éumaczy. On, pod p┼éaszczykiem znawcy, ┼Ťwiatem tym si─Ö zabawia i na nim zarabia. Spr├│bujmy przyjrze─ç si─Ö zatem owemu p┼éaszczykowi.
 

3

Odbiorca posiadaj─ůcy pewien wypracowany pogl─ůd na ┼Ťwiat od razu dostrze┼╝e, ┼╝e programy i ksi─ů┼╝ki Wojciecha Cejrowskiego pozbawione s─ů miarodajnej i uczciwej interpretacji kulturowej. Dostrze┼╝e te┼╝, ┼╝e zawarty w nich opis ┼Ťwiata zredukowany zosta┼é na potrzeby stworzenia t┼éa pierwszoplanowemu bohaterowi. Przy czym bohaterem jest oczywi┼Ťcie sam autor, a nie, jakby si─Ö mog┼éo wydawa─ç, kultura.
Wynika to z formu┼éy przyj─Ötej przez Wojciecha Cejrowskiego: od wiedzy wa┼╝niejsza jest rozrywka. Dzi─Öki temu barwna narracja p┼éynnie przenika si─Ö ze stereotypami i uproszczonymi komentarzami, fakty mieszaj─ů si─Ö z b┼é─Ödami, dowcipy z kontrowersjami. Aby za┼Ť odbiorca uwierzy┼é w to, co czyta lub ogl─ůda, uautentycznia si─Ö przekaz autorytetem prze┼╝ytych przez g┼é├│wnego bohatera dozna┼ä. Tylko czy doznanie satyryka jest czym┼Ť wystarczaj─ůcym, by ud┼║wign─ů─ç ci─Ö┼╝ar autorytetu znawcy?
 

4

Wiedza p┼éyn─ůca z ksi─ů┼╝ek i program├│w Wojciecha Cejrowskiego niespecjalnie r├│┼╝ni si─Ö w metodzie przekazu od opis├│w osiemnastowiecznych podr├│┼╝nik├│w. Jednym z g┼é├│wnych podobie┼ästw jest pr├│ba odczytywania symboli konkretnych kultur w spos├│b autorytatywnie europocentryczny. Zreszt─ů mam tu na my┼Ťli nie tylko tok interpretacyjny i po┼Ťrednictwo symboli kultury zachodniej, ale r├│wnie┼╝ sam j─Özyk opisu, pe┼éen przymiotnik├│w i metafor o europejskim rodowodzie cywilizacyjno-kulturowym.
Od wiek├│w wielcy podr├│┼╝nicy przybli┼╝ali w ten spos├│b europejskim czytelnikom obc─ů im rzeczywisto┼Ť─ç. I od wiek├│w tym samym rzeczywisto┼Ť─ç ow─ů fa┼észowali. Z tym, ┼╝e tak jak przez osiemnastowiecznych obie┼╝y┼Ťwiat├│w przemawia┼éa potrzeba wykreowania imperialnego ┼éadu i porz─ůdku, podkre┼Ťlaj─ůcego wy┼╝szo┼Ť─ç cywilizacyjn─ů w umys┼éach Europejczyk├│w, tak mam przeczucie, ┼╝e ideologia Wojciecha Cejrowskiego nie wykracza poza granice bran┼╝y rozrywkowej i w┼éasnego portfela.
 

5

Doskona┼é─ů ilustracj─ů takiej fa┼észywej interpretacji rzeczywisto┼Ťci jest s┼éawny odcinek programu Wojciecha Cejrowskiego po┼Ťwi─Öcony buddyzmowi. To w nim autor stwierdza na przyk┼éad, ┼╝e buddy┼Ťci s─ů wyznawcami Lucyfera…
Ca┼ékowite niezrozumienie istoty buddyzmu, po┼é─ůczone z autorytatywnymi opiniami, brakiem szacunku i marketingowym zapotrzebowaniem na kontrowersje poskutkowa┼éo kilkoma setkami list├│w protestacyjnych wys┼éanych do Rady Etyki Medi├│w. W rezultacie Rada opublikowa┼éa swoje krytyczne stanowisko.
Czy ktokolwiek z Was kiedykolwiek przeczyta┼é jakiekolwiek stanowisko Rady Etyki Medi├│w? Jaki odsetek widz├│w tego odcinka, po dowiedzeniu si─Ö, ┼╝e buddyzm jest religi─ů bezsensown─ů, albowiem pozbawion─ů upostaciowionego Boga, zapozna si─Ö z opini─ů Rady?
 

6

Aby lepiej zrozumie─ç pogl─ůdy Wojciecha Cejrowskiego dotycz─ůce innych religii, warto przeczyta─ç opublikowany na jego stronie wywiad dla Newsweeka (kt├│rego nota bene Newsweek nigdy nie przeprowadzi┼é).
Ma pan w┼Ťr├│d przyjaci├│┼é i znajomych buddyst├│w? Je┼Ťli tak, to jak zareagowali na pana program?
Wojciech Cejrowski: Nie koleguj─Ö si─Ö z innowiercami, to niebezpieczne duchowo i katolik takich rzeczy unika.
Dzi─Öki takim radykalnym stwierdzeniom Wojciech Cejrowski zawsze mo┼╝e liczy─ç na g┼éos poparcia ze strony ┼Ťrodowisk prawicowo-narodowo-katolickich. ┼Ürodowisk, kt├│re s─ů szczeg├│lnie obarczone ideologicznym niebezpiecze┼ästwem zaw─Ö┼╝ania ÔÇ×┼Ťwiatopogl─ůduÔÇŁ do ciasnego ÔÇ×polsko-pogl─ůduÔÇŁ. Oczywi┼Ťcie otrzyma┼é je i przy tej okazji.
 

7

Najbardziej znan─ů ksi─ů┼╝k─ů Wojciecha Cejrowskiego jest: ÔÇ×Gringo w┼Ťr├│d dzikich plemionÔÇŁ. Nie jest napisana porywaj─ůcym j─Özykiem, trudno odnale┼║─ç w niej pionierskie my┼Ťli czy spostrze┼╝enia, niemniej doczeka┼éa si─Ö niezliczonej liczby recenzji. Wszystkie niezwykle pozytywne.
Jest w niej te┼╝ co┼Ť, co od pierwszych stron nie dawa┼éo mi spokoju. Permanentnie konstruowana przez Wojciecha Cejrowskiego pogardliwie binarna opozycja pomi─Ödzy ÔÇ×Bia┼éymiÔÇŁ a ÔÇ×DzikimiÔÇŁ. To na tej dehumanizuj─ůcej opozycji buduje on sw├│j wizerunek wytrawnego podr├│┼╝nika, odkrywcy dzikich plemion. ┼╗aden recenzent nie zwr├│ci┼é na to uwagi.
 

8

Okre┼Ťlenie ÔÇ×DzikiÔÇŁ skrywa w sobie manipulacj─Ö semantyczn─ů niegodn─ů prawdziwego podr├│┼╝nika. Albowiem Wojciech Cejrowski ┼Ťwiadomie przyr├│wnuj─ůc kultur─Ö do natury, utrwala w┼Ťr├│d czytelnik├│w ni┼╝szy status kultury rdzennej ÔÇô sugeruje, ┼╝e im dziksza natura, tym dziksza kultura.
Taki wstr─Ötny wybieg semantyczny zrujnowa┼éby autorytet ka┼╝dego badacza kultur. Natomiast Wojciech Cejrowski odkry┼é drzemi─ůcy w nim potencja┼é rozrywkowy: czytelnicza masa kupi┼éa ten┼╝e opis ┼Ťwiata, nikt nie protestuje. Wniosek: wszechobecne u┼╝ywanie przez Wojciecha Cejrowskiego rozr├│┼╝nienia ÔÇ×Bia┼éyÔÇŁ kontra ÔÇ×DzikiÔÇŁ jeszcze wyra┼║niej podkre┼Ťla formu┼é─Ö jego dzia┼éalno┼Ťci – najwa┼╝niejsza jest rozrywka.
 

9

Podr├│┼╝nik, badacz kultur, cz┼éowiek staraj─ůcy si─Ö zrozumie─ç ca┼ékowicie innego cz┼éowieka, pr├│buj─ůcy odczyta─ç jego rzeczywisto┼Ť─ç, musi wykaza─ç si─Ö wielk─ů wra┼╝liwo┼Ťci─ů. Cynik zawsze skazany b─Ödzie na pora┼╝k─Ö.
W pok┼éosiu powy┼╝szego stwierdzenia chcia┼ébym zaprezentowa─ç trzy zagadki. Oto i one.
 

10

Zagadka I. Kilka lat temu Rzeczpospolita opublikowa┼éa wywiad Dariusza Rosiaka z Wojciechem Cejrowskim. Poni┼╝ej przytaczam pi─Ö─ç zawartych w nim pyta┼ä. Spr├│buj na podstawie odpowiedzi oceni─ç wra┼╝liwo┼Ť─ç kulturow─ů i umiej─Ötno┼Ť─ç rzetelnej analizy historycznej rzeczywisto┼Ťci rozm├│wcy.
 
Dariusz Rosiak: A Afryka? Jak tam si─Ö panu podoba spu┼Ťcizna kolonizacji?
Wojciech Cejrowski: Afryka po wycofaniu si─Ö bia┼éych kolonizator├│w zniszczy┼éa sama siebie. Zniszczyli zasoby, drogi, mosty, szko┼éy; morduj─ů si─Ö milionami, prze┼Ťladuj─ů narodowo, religijnie i rasowo. Potworne zbydl─Öcenie cz┼éowieka. I regres cywilizacyjny. Od roku 1950 w Afryce dosz┼éo do 21 wojen, liczba ofiar to prawie 20 milion├│w. Rasistowska rze┼║ w Rwandzie ÔÇô ponad 2 miliony ofiar w ci─ůgu zaledwie kilku dni z powodu oskar┼╝enia o czary! Afrykanie sami dla siebie s─ů najwi─Ökszym zagro┼╝eniem. Uwa┼╝am, ┼╝e doskona┼éym sposobem naprawy tego z┼éa by┼éoby przywr├│cenie dyktatury bia┼éego cz┼éowieka na czas jaki┼Ť.
Na jaki?
Nie wiem, mo┼╝e na 200 lat, mo┼╝e na 1000. Bia┼éy cz┼éowiek ucywilizowa┼é Afryk─Ö. Czarny cz┼éowiek zniszczy┼é to dobro.
A co zrobi─ç z tymi nielicznymi krajami afryka┼äskimi, kt├│re ÔÇô nie wiedzie─ç czemu ÔÇô nie uleg┼éy, jak to pan nazywa, zbydl─Öceniu i osi─ůgn─Ö┼éy sukces? Np. Botswana. Panuje tam demokracja, ludzie ┼╝yj─ů jak na afryka┼äskie warunki na wysokim poziomie.
Cudnie, to w Botswanie ju┼╝ rz─ůdy bia┼éego cz┼éowieka nie s─ů potrzebne. Ale w Afryce Po┼éudniowej natychmiast trzeba przywr├│ci─ç apartheid, bo on separowa┼é wrogie sobie grupy i w ten spos├│b utrzymywa┼é porz─ůdek. I pok├│j.
A je┼Ťli czarni si─Ö nie zgodz─ů, to co pan proponuje?
Pasek i po ty┼éku. Z bandytami si─Ö nie cackamy, oboj─Ötne czy bandyci biali, czy czarni, tak? No to podobnie w Afryce ÔÇô proponuj─Ö, ┼╝eby w niekt├│re miejsca powr├│ci┼éy korpusy brytyjskie i zaprowadzi┼éy tam taki porz─ůdek jak kiedy┼Ť.
Akurat w RPA sami Afrykanerzy sobie doskonale radzili. Strzelaj─ůc np. do uczni├│w w Soweto w 1976 roku, zabijaj─ůc 500 nieuzbrojonych uczni├│w protestuj─ůcych przeciwko nieludzkim warunkom, w jakich ┼╝yli. Wie pan, od kogo nauczyli si─Ö czarni w Kongo barbarzy┼ästwa, z┼éodziejstwa, korupcji? Od belgijskiego kr├│la Leopolda i jego ludzi, kt├│rzy regularnie i bezkarnie dokonywali tam masakr i kradli wszystko, co si─Ö da┼éo. Mobutu Sese Seko tylko kontynuowa┼é tradycj─Ö bia┼éych. Wie pan, ilu czarnych studiowa┼éo w Rodezji za czas├│w rz─ůd├│w Iana Smitha? Pi─Öcioro. Ja rozumiem, ┼╝e pan chce by─ç wyrazisty, ale z t─ů bezwarunkow─ů pochwa┼é─ů bia┼éej cywilizacji w Afryce to pan przesadzi┼é. To jest obraz ┼Ťwiata, w kt├│ry nie wierz─ů ju┼╝ nawet sieroty po Imperium Brytyjskim w Londynie.
Bo tacy jak pan w londy┼äskich gazetach pior─ů ludziom m├│zgi, podaj─ůc efekciarskie argumenty przeciwko koloniom. Zamiast pisa─ç ┼Ťciskaj─ůce serduszko powiastki o pi─Öciorgu student├│w, niech pan uprzejmie napisze, ile szk├│┼é by┼éo w Afryce, zanim przyszli biali. Ile by┼éo szpitali, ile dr├│g bitych, kt├│rymi do tych szpitali mo┼╝na by┼éo szybko dojecha─ç. A potem niech pan ┼éaskawie napisze, ┼╝e po przej─Öciu w┼éadzy przez czarnych liczba dr├│g bitych w Afryce spad┼éa o 80 procent. Bia┼ée kolonie by┼éy doskona┼éym narz─Ödziem cywilizacyjnego podnoszenia najbiedniejszych rejon├│w ┼Ťwiata. I to nie bia┼éy kolonializm zniszczy┼é Indie, tylko Ghandi. B┼éagam, prosz─Ö si─Ögn─ů─ç do statystyk, a potem ze mn─ů rozmawia─ç o po┼╝ytku z wygnania bia┼éych.
 

11

Zagadka II. Czy sprowadzenie kolonializmu w Afryce do budowy dr├│g i szk├│┼é, w narracji cywilizacji rozumianej jako linearna ┼Ťcie┼╝ka post─Öpu jest?
a) Zatrzymaniem si─Ö w rozwoju emocjonalnym i rozumieniu geopolityki na poziomie Henryka Sienkiewicza i jego bohatera Stasia Tarkowskiego?
b) Ignorancj─ů i brakiem wra┼╝liwo┼Ťci charakteryzuj─ůcym nierozgarni─Ötego gimnazjalist─Ö przed przerobieniem zagadnienia kolonializmu na lekcji historii?
c) Celowym dzia┼éaniem polegaj─ůcym na wzbudzeniu kontrowersji pozwalaj─ůcych wykreowa─ç wyrazist─ů mask─Ö wizerunkow─ů okre┼Ťlan─ů jako ÔÇ×zjawisko Wojciech CejrowskiÔÇŁ?
 
Musz─Ö przyzna─ç, ┼╝e wcale nie mam pewno┼Ťci, kt├│ra z tych odpowiedzi jest poprawna. Nie wykluczam, ┼╝e wszystkie.
 

12

Zagadka III. Jak Wojciech Cejrowski nazwa┼é sw├│j najnowszy biznes? Dla u┼éatwienia dodam, ┼╝e biznesem tym jest sklep internetowy w kt├│rym mo┼╝na zaopatrzy─ç si─Ö w jego najnowsze ksi─ů┼╝ki, ubrania lub herbat─Ö?
 
Odpowied┼║: ÔÇ×Sklep kolonialny Wojciecha CejrowskiegoÔÇŁ
 

13

Jeste┼Ť ciekawy ┼Ťwiata i zale┼╝y ci na poszerzaniu swojego ┼Ťwiatopogl─ůdu?
 
Odpu┼Ť─ç sobie Wojciecha Cejrowskiego. On jest aposto┼éem bran┼╝y rozrywkowej. Jego dzie┼éa s─ů zwyk┼éym produktem ÔÇô jedyn─ů miar─ů ich sukcesu s─ů s┼éupki ogl─ůdalno┼Ťci, poziom rozpoznawalno┼Ťci i wysoko┼Ť─ç sprzeda┼╝y reklam. Ta bran┼╝a nie potrzebuje rzetelnego przekazu, powa┼╝nych idei czy szczytnych cel├│w. Wystarczy kabaret ze sk─ůpo przepasanymi marionetkami, kilka ciekawostek przemieszanych ze stereotypami oraz bosy prezenter-satyryk.
 
To z takiej perspektywy nale┼╝y ocenia─ç Wojciecha Cejrowskiego. Jego mozolnie budowany wizerunek nieustraszonego podr├│┼╝nika i znawcy dzikich plemion czy nieugi─Ötego w walce o czysto┼Ť─ç wiary patrioty i katolika s─ů pewn─ů form─ů teatru. Niczym wi─Öcej. W ko┼äcu program rozrywkowy zawsze osi─ůgnie wi─Ökszy sukces ni┼╝ program popularnonaukowy. I przyniesie proporcjonalnie wi─Öksze pieni─ůdze.
 

14

A dlaczego Wojciecha Cejrowskiego okre┼Ťla si─Ö badaczem i specjalist─ů? Bo bez autorytetu podpartego wiarygodno┼Ťci─ů, ÔÇ×dzikaÔÇŁ rozrywka przesta┼éaby by─ç ┼Ťmieszna. Momentami mog┼éaby zacz─ů─ç by─ç wr─Öcz ┼╝enuj─ůca.
 
Dla zainteresowanych czterominutowy fragment reporta┼╝u Wojciecha Cejrowskiego o buddyzmie.
 
Je┼Ťli nie chc─ů Pa┼ästwo przegapi─ç kolejnych wyda┼ä naszego tygodnika, zach─Öcamy do zapisania si─Ö do naszego newslettera.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś