magazyn lewicy katolickiej

┼Üwiat pracy po pandemii ÔÇô krajobraz po bitwie

Doba sp─Ödzana w pracy to nie ekonomiczna konieczno┼Ť─ç, tylko ┼Ťwiadoma decyzja prze┼éo┼╝onych, rekompensuj─ůcych koszty covidowego kryzysu coraz sprawniejszym zagarnianiem wolnego czasu, zdrowia, wolno┼Ťci osobistej, przestrzeni i innych zasob├│w, nale┼╝─ůcych do pracownik├│w.
┼Üwiat pracy po pandemii ÔÇô krajobraz po bitwie
ilustr.: Matylda Daktyl

Dwa lata temu ilo┼Ť─ç towar├│w konsumpcyjnych przewo┼╝onych przez globaln─ů flot─Ö handlow─ů spad┼éa o po┼éow─Ö, a luksusowe statki pasa┼╝erskie sta┼éy si─Ö p┼éywaj─ůcymi wyl─Ögarniami wirusa Covid-19. Przepowiadano koniec konsumpcyjnego kapitalizmu jako stylu ┼╝ycia i sposobu produkcji. Z perspektywy czasu wygl─ůda jednak na to, ┼╝e po pocz─ůtkowym kryzysie maszyn─Ö globalnej gospodarki przeprogramowano. Nap─Ödem, wprawiaj─ůcym w ruch jej coraz szybciej kr─Öc─ůce si─Ö trybiki, jest przenoszenie kolejnych bran┼╝ i sektor├│w gospodarki do pozbawionej prawnych regulacji strefy home office oraz intensyfikacja wypracowanych ju┼╝ w XIX wieku metod kontroli i wyzysku pracownik├│w.

Nie ┼╝yjemy w XIX wieku. Doba sp─Ödzana w pracy to nie ekonomiczna konieczno┼Ť─ç, tylko ┼Ťwiadoma decyzja prze┼éo┼╝onych, rekompensuj─ůcych koszty covidowego kryzysu coraz sprawniejszym zagarnianiem wolnego czasu, zdrowia, wolno┼Ťci osobistej, przestrzeni i innych zasob├│w, nale┼╝─ůcych do pracownik├│w. Wzajemnej rywalizacji mi─Ödzy pracownikami jak cie┼ä towarzyszy paranoja podkr─Öcana przez udoskonalanie narz─Ödzi kontroli, kt├│re monitoruj─ů wydajno┼Ť─ç i zachowanie pracownik├│w ju┼╝ nie tylko w biurze czy fabryce. Dom przesta┼é by─ç przestrzeni─ů prywatn─ů, staj─ůc si─Ö miejscem pracy. Rzecznicy work and balance zapominaj─ů, ┼╝e ich postawa wobec wymaga┼ä rynku pracy cz─Östo ma niewiele wsp├│lnego z osobistym wyborem. Wi─Ökszo┼Ť─ç m─Ö┼╝czyzn mo┼╝e w pe┼éni po┼Ťwi─Öci─ç si─Ö karierze albo ograniczy─ç prac─Ö zawodow─ů do 8 godzin dziennie dzi─Öki niewidzialnej pracy kobiet, przeznaczaj─ůcych ┼Ťrednio ┬ż dodatkowego, bezp┼éatnego etatu na opiek─Ö nad dzie─çmi i osobami zale┼╝nymi. W tym samym czasie media g┼é├│wnego nurtu jako lekarstwo na kondycj─Ö pracownika przyrz─ůdzaj─ů nam fast food w postaci kaza┼ä kap┼éana Ko┼Ťcio┼éa Pod Wezwaniem ┼Üw. ZapÔÇŽ, zachwycaj─ůcego si─Ö swoimi wyj─ůtkowymi genami, ÔÇ×kt├│re wsp├│┼écze┼Ťni bolszewicy chc─ů opodatkowa─çÔÇŁ. Profesor Maciej Matczak coachingowe porady wypowiada tonem trenera ÔÇ×sztuki podrywuÔÇŁ z kana┼éu na youtube.

Czy jeste┼Ťmy pracownikami, czy ÔÇ×zasobami ludzkimiÔÇŁ i wreszcie, czy alternatyw─ů dla wolno┼Ťci, godno┼Ťci i bezpiecze┼ästwa pracy ma by─ç przepojona bezgraniczn─ů chciwo┼Ťci─ů dusza XIX-wiecznego kapitalizmu w nowym, cybernetycznym ciele?

Świat jako filia Amazona

Wpisana dzi┼Ť na List─Ö ┼Ťwiatowego dziedzictwa UNESCO prz─Ödzalnia New Lanark by┼éa atrakcj─ů turystyczn─ů ju┼╝ u progu rewolucji przemys┼éowej. Zwiedzaj─ůcy mogli w niej podziwia─ç niezwyk┼éy zegar, zsynchronizowany z maszynami i umo┼╝liwiaj─ůcy pomiar wydajno┼Ťci produkcji. W┼éa┼Ťciciel prz─Ödzalni, Robert Owen, wprowadzi┼é do u┼╝ytku silent monitor ÔÇô niemego nadzorc─Ö oceniaj─ůcego wydajno┼Ť─ç pracy robotnik├│w. Celem nowego wynalazku by┼éo wprowadzenie elementu wsp├│┼ézawodnictwa mi─Ödzy zatrudnionymi. Poprzez kontrol─Ö ka┼╝dego ruchu i gestu, przemys┼éowiec d─ů┼╝y┼é do udoskonalenia cz┼éowieka. Wizja ┼Ťwiata jako sceny z perfekcyjnie rozpisanymi rolami ju┼╝ w├│wczas budzi┼éa niesmak i powodowa┼éa oskar┼╝enia o dehumanizacj─Ö i przemian─Ö zatrudnionych w marionetki, kt├│rych sznurkami porusza wielka machina fabryki.

Sukces Amazona to efekt realizacji sprzecznej z biologi─ů utopii o cz┼éowieku przez wiele godzin pracuj─ůcym r├│wnie wydajnie, co obs┼éugiwana przez niego maszyna. Pracownicy s─ů tu de facto surowcem idealnym. Mo┼╝na ich kontrolowa─ç r├│wnie ┼éatwo, jak obs┼éugiwane przez nich czytniki do skanowania pakowanych towar├│w. Przy okazji s─ů oni tak┼╝e najta┼äszym i najszybciej zu┼╝ywaj─ůcym si─Ö elementem ekonomicznej kalkulacji. Dowoln─ů sortowni─Ö Amazona ┼éatwo jest pomyli─ç z prz─Ödzalni─ů New Lanark, r├│┼╝nica jest tylko taka, ┼╝e licz─ůce ponad sto lat muzealne eksponaty zast─ůpiono nowoczesn─ů technologi─ů. W dobie pandemii gigant z Seattle wielokrotnie zwi─Ökszy┼é obroty i zatrudnienie. Obok nawyk├│w konsumenckich milion├│w odbiorc├│w, najwi─Ökszym atutem firmy byli ludzie, kt├│rzy mimo lockdownu i ryzyka zaka┼╝enia wype┼éniali wy┼Ťrubowane normy produkcyjne.

ÔÇô Na pocz─ůtku pandemii Amazon zabroni┼é pracownikom st┼éoczonym w halach produkcyjnych zak┼éadania maseczek, jednak do┼Ť─ç szybko wycofa┼é si─Ö z tego pomys┼éu ÔÇô m├│wi Blanka Hasterok, pracownica Amazona i dzia┼éaczka zwi─ůzkowa zrzeszona w Inicjatywie Pracowniczej.

Nie zmieni┼éa si─Ö istota pracy w firmie polegaj─ůca na skanowaniu produkt├│w pod presj─ů czasu (w niekt├│rych dzia┼éach Amazona dzienny wydatek energetyczny pracownika dwukrotnie przekracza normy rekomendowane przez polskich lekarzy i specjalist├│w od BHP). Pracownicy dalej s─ů rozliczani z norm. Zrezygnowano jedynie z cotygodniowych wizyt brygadzisty, kt├│ry przynosi┼é pracownikowi do podpisu za┼Ťwiadczenie o niewyrobieniu normy.

Warunki pracy sprowadzaj─ů niekt├│re z wymaganych ustawowo zabezpiecze┼ä do lu┼║nego zbioru ┼╝ycze┼ä. Wprawdzie przepisy wymuszaj─ů zachowanie dwumetrowego dystansu mi─Ödzy pracuj─ůcymi, ale w praktyce mo┼╝e by─ç on zachowany tylko przy zej┼Ťciu do hali produkcyjnej i to wy┼é─ůcznie tam, gdzie pilnuje tego ochrona obiektu. Przed ko┼éowrotkami uruchamianymi przy pomocy karty magnetycznej postawiono tak zwanych ambasador├│w zdrowia. Ich rola polega na sprawdzaniu odst─Öp├│w mi─Ödzy wchodz─ůcymi i mierzeniu temperatury przy pomocy elektrycznych termometr├│w.

ÔÇô W trakcie pracy stale towarzyszy┼éy nam komunikaty. Obok informacji o charakterze motywuj─ůcym, radiow─Öze┼é transmitowa┼é r├│wnie┼╝ informacje o zagro┼╝eniach. W kwestii zakazu noszenia maseczek powo┼éywano si─Ö na opini─Ö ┼Üwiatowej Organizacji Zdrowia, kt├│ra nie zaleca stosowania masek w przypadku os├│b zdrowych ÔÇô informuje Blanka Hasterok.

Na samym pocz─ůtku epidemii┬á dyrekcja polskiej filii Amazona┬á mia┼éa obiekcje odno┼Ťnie tego podstawowego ┼Ťrodka ochrony. Z zakazu zrezygnowano w marcu 2020 roku. Maski zacz─Öli nosi─ç nieliczni pracownicy, kt├│rzy zaopatrzyli si─Ö w nie na w┼éasny u┼╝ytek. Nakaz noszenia maseczek pojawi┼é si─Ö za spraw─ů presji zwi─ůzkowc├│w dopiero w├│wczas, gdy maseczki sta┼éy si─Ö obowi─ůzkowe w ca┼éym kraju.

Amazon testowa┼é te┼╝ swoich pracownik├│w na obecno┼Ť─ç Covid-19. Firma wprowadzi┼éa tak┼╝e mo┼╝liwo┼Ť─ç szczepie┼ä na terenie zak┼éadu. Pracownicy nie korzystaj─ů jednak z tej opcji. Musieliby wr├│ci─ç do pracy bez taryfy ulgowej ju┼╝ 15 minut po zabiegu.

Mo┼╝liwo┼Ť─ç przej┼Ťcia na pe┼éne L4 w razie zachorowania na Covid-19 to z kolei efekt obj─Öcia pracownik├│w odg├│rnymi i og├│lnokrajowymi normami, dotycz─ůcymi ochrony zdrowia w czasie pandemii. Stoliki w kantynie zosta┼éy przedzielone szybk─ů z plexi.

Co z tego, skoro g├│r─Ö nad przepisami sanitarnymi wzi─Ö┼éa kultura organizacyjna firmy, stawiaj─ůca na indywidualn─ů rywalizacj─Ö. W obawie przed wystawieniem z┼éej oceny oraz maj─ůc na uwadze fakt, ┼╝e wcze┼Ťniej kierownictwo Amazona szybko pozbywa┼éo si─Ö choruj─ůcych pracownik├│w, wielu┬á┬á zatrudnionych sz┼éo do pracy z pe┼énoobjawowym Covid-19. Amazon ┼Ťwiadomie anga┼╝uje g┼é├│wnie osoby na umowach tymczasowych. Jak dotychczas korzystanie z L4 w trakcie miesi─Öcznej umowy┬á┬á automatycznie wi─ůza┼éo si─Ö z nieprzed┼éu┼╝eniem umowy na kolejny miesi─ůc.

Podczas epidemii wiele korporacji takich jak Amazon czy LPP wysy┼éa┼éo w przestrze┼ä medialn─ů solidarystyczne komunikaty. Wobec powszechnego braku zaufania do pa┼ästwa, to w┼éa┼Ťnie globalne┬á korporacje wchodzi┼éy w rol─Ö filantropijnych organizacji zast─Öpuj─ůcych rz─ůd w dziedzinie walki ze spo┼éecznymi skutkami pandemii. Zwi─ůzki zawodowe nie mog┼éy wchodzi─ç w szranki z organizacjami dysponuj─ůcymi funduszami i zapleczem medialnym por├│wnywalnym z mo┼╝liwo┼Ťciami ma┼éych, autonomicznych pa┼ästw. Niezale┼╝nie od swoich intencji szef Amazona Jeff Bezos, wzywaj─ůc u┼╝ytkownik├│w medi├│w spo┼éeczno┼Ťciowych do zbi├│rki pieni─Ödzy na wyp┼éaty dla swoich pracownik├│w, wygl─ůda┼é bardziej jak kierownik ma┼éej, rodzinnej piekarni ni┼╝ multimiliarder podwajaj─ůcy swoje zyski w samym ┼Ťrodku pandemii.

ÔÇô Przez ca┼éy okres pandemii w naszych pracowniczych toaletach wisia┼éy plakaty, na kt├│rych kobieta z USA dzi─Ökuje nam za mo┼╝liwo┼Ť─ç wykonywania zdalnie swojej pracy. Przes┼éanie by┼éo jasne: mo┼╝emy by─ç dumni z przynale┼╝no┼Ťci do zespo┼éu. Pakuj─ůc paczki dla klient├│w na ca┼éym ┼Ťwiecie ratujemy ludzkie ┼╝ycie. Oczywi┼Ťcie nietrudno si─Ö domy┼Ťle─ç, ┼╝e w paczkach rozsy┼éanych przez Amazon by┼éy nie tylko przybory biurowe i artyku┼éy pierwszej potrzeby. Amazon zwielokrotni┼é swoje zyski, a pracownicy nie pracowali mniej ÔÇô relacjonuje dzia┼éaczka zwi─ůzkowa.

Zar├│wno w tradycyjnych mediach, jak i na facebookowych grupach dominowa┼éo przes┼éanie, ┼╝e zwi─ůzki przeszkadzaj─ů w codziennej pracy korporacji, desperacko usi┼éuj─ůcej utrzyma─ç zyski i zachowa─ç miejsca pracy. Zdaniem zwi─ůzkowc├│w Amazon ma nawet w┼éasne fermy trolli internetowych.

ÔÇô Obecnie w Austrii do zwi─ůzk├│w nale┼╝y 98% zatrudnionych, podczas gdy w kolebce dziesi─Öciomilionowego ruchu spo┼éecznego ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ uzwi─ůzkowienie wynosi niespe┼éna 28%. Formalnie w Amazonie jest nas du┼╝o. Jednak w praktyce rozp┼éywamy si─Ö w armii dziesi─ůtek tysi─Öcy niezrzeszonych pracownik├│w, zatrudnionych w ca┼éym kraju ÔÇô ocenia pracownica Amazona.

Ludzie boj─ů si─Ö zapisywa─ç do zwi─ůzku, bo spodziewaj─ů si─Ö zwolnie┼ä i szykan ze strony prze┼éo┼╝onych. Jednocze┼Ťnie ci sami ludzie zwracaj─ů si─Ö do zwi─ůzku, je┼Ťli poczuj─ů si─Ö nies┼éusznie ukarani przez szef├│w.

ÔÇô W g┼é─Öbi duszy wielu pracownik├│w wci─ů┼╝ uwa┼╝a, ┼╝e zwi─ůzkowiec to niezbyt przepracowany starszy pan z charakterystycznym w─ůsem, lubi─ůcy wraz z kolegami pali─ç opony na g├│rniczej demonstracji w Katowicach. M┼éode osoby pracuj─ůce w Amazonie nie maj─ů w og├│le ┼Ťwiadomo┼Ťci, czym s─ů zwi─ůzki i w czym mia┼éyby im one pom├│c ÔÇô analizuje Blanka Hasterok.

Zdaniem cz┼éonkini zwi─ůzku zawodowego pandemia okaza┼éa si─Ö swego rodzaju poligonem do┼Ťwiadczalnym dla korporacji. Wypracowane dzi┼Ť rozwi─ůzania stan─ů si─Ö oczywisto┼Ťci─ů, kiedy pandemia przestanie ju┼╝ by─ç masowym zagro┼╝eniem dla zdrowia publicznego.

ÔÇô Nasza praca sta┼éa si─Ö jeszcze ci─Ö┼╝sza. Pakowanie paczek przez 10,5 godziny w masce na twarzy nie jest ┼éatwym zadaniem. Anga┼╝owanym przez firmy podwykonawcze kierowcom rozwo┼╝─ůcym paczki poza granic─Ö kraju jest jeszcze ci─Ö┼╝ej, bo w magazynach po niemieckiej stronie granicy nie mog─ů ju┼╝ liczy─ç na prysznic. Za ca┼é─ů przestrze┼ä socjaln─ů musz─ů im wystarczy─ç blaszane boksy, w kt├│rych, mimo sanitarnych obostrze┼ä, pracownicy t┼éocz─ů si─Ö na tak niewielkiej przestrzeni, ┼╝e wielu z nich nie mo┼╝e nawet usi─ů┼Ť─ç ÔÇô m├│wi dzia┼éaczka zwi─ůzku.

Podczas pandemii badania wst─Öpne do pracy zosta┼éy ograniczone do rozm├│w telefonicznych z lekarzem medycyny pracy. Jednocze┼Ťnie na czas pandemii zawieszono wszelkie kontrole PiP. We Francji w szczytowym okresie pandemii na miesi─ůc zamkni─Öto magazyny Amazona. Firma odbi┼éa to sobie w Polsce, nie przerywaj─ůc produkcji, zwi─Ökszaj─ůc zatrudnienie i jednocze┼Ťnie pogarszaj─ůc warunki pracy. Dodatek pandemiczny w wysoko┼Ťci 4 z┼é na godzin─Ö dla pracuj─ůcych pod presj─ů zara┼╝enia zosta┼é bardzo szybko zlikwidowany.

Normy w Amazonie dzia┼éaj─ů jak idealna wyciskarka wydajno┼Ťci ÔÇô przez kr├│tki czas. Jak g┼éosi Prawo MurphyÔÇÖego, je┼Ťli zrobisz co┼Ť dobrze raz, to od tej chwili stanie si─Ö to twoim obowi─ůzkiem. W Amazonie ta ironia szczeg├│lnie rzuca si─Ö w oczy. Mechanizm jest prosty ÔÇô niewykonanie norm skutkuje zwolnieniem, jednak┼╝e im pracownicy szybciej┬á i sprawniej wykonuj─ů swoje obowi─ůzki, tym szybciej norma zaczyna przekracza─ç fizyczne mo┼╝liwo┼Ťci ka┼╝dego cz┼éowieka. Podczas pandemii miejsce psychicznie wypalonych i fizycznie wyczerpanych szybko zajmuj─ů potrzebuj─ůcy pracy zwolnieni pracownicy gastronomii oraz pozbawieni ┼║r├│de┼é utrzymania byli w┼éa┼Ťciciele ma┼éych firm.

W XIX-wiecznych fabrykach zegary mierzy┼éy czas i wydajno┼Ť─ç wykonywanej pracy. Pracownikom surowo zakazywano posiadania w┼éasnych zegark├│w. Fabryczne zegary stawiano w centralnym miejscu hal produkcyjnych niczym o┼étarze w ko┼Ťcio┼éach. Zakaz posiadania w┼éasnych zegark├│w mia┼é zapobiec wykryciu oszustwa, kt├│rego prostacka i ┼éatwa do wykrycia forma sprowadza┼éa si─Ö zazwyczaj do cofania wskaz├│wek ÔÇ×centralnegoÔÇŁ zegara. W dobie masowego stosowania elektrycznych aplikacji oszukiwanie pracownik├│w na czasie wykonywanej pracy (a zatem r├│wnie┼╝ wynagrodzeniu) s─ů r├│wnie powszechne i odczuwalne dla pracownik├│w. R├│┼╝nica polega na tym, ┼╝e obecnie pracuj─ůcy cz─Östo nie wiedz─ů, jak dzia┼éa oceniaj─ůcy ich system, a nawet je┼Ťli wiedz─ů, to cz─Östo nie pozostaje im nic innego, jak tylko milcz─ůco go zaakceptowa─ç. W czasie pandemii w Amazonie formalnie zniesiono system oceny wydajno┼Ťci pracownik├│w, (tak zwany feedbeck) ale tylko pozornie. Zacz─Öto bowiem rozlicza─ç ludzi z tak zwanych offtask├│w ÔÇô przerw miedzy jednym a drugim zeskanowanym produktem. Amazon wychodzi z za┼éo┼╝enia, ┼╝e w├│wczas ludzie nie pracuj─ů.

Technologia, kt├│r─ů dysponuje firma, to tylko jedna strona medalu. Tak naprawd─Ö istot─ů stworzenia idealnej wyciskarki warto┼Ťci dodanej z ka┼╝dego pracownika jest ┼Ťwiadome wywo┼éanie prostego mechanizmu psychologicznego. Ludzie na najni┼╝szych, szeregowych stanowiskach rywalizuj─ů mi─Ödzy sob─ů, staj─ůc si─Ö swoimi najskuteczniejszymi i najbardziej bezwzgl─Ödnymi nadzorcami.

ÔÇô Mimo wszystko jeste┼Ťmy w stanie przeciwstawi─ç si─Ö najbardziej darwinistycznym pomys┼éom przedsi─Öbiorc├│w. W marcu i kwietniu 2020 roku spora grupa pracownik├│w uda┼éa si─Ö na zwolnienia lekarskie, a tak┼╝e na opiek─Ö nad dzie─çmi ze wzgl─Ödu na zamkni─Öcie szk├│┼é. Dzi─Öki mobilizacji pracownic i pracownik├│w z r├│┼╝nych kraj├│w, zorganizowano wsp├│lne wyst─ůpienia, konferencje, a tak┼╝e zosta┼é napisany list z ┼╝─ůdaniami do Bezosa. Presja by┼éa na tyle du┼╝a, ┼╝e otrzymali┼Ťmy 4 z┼é brutto dodatku do ka┼╝dej przepracowanej godziny (by┼é on wyp┼éacany przez oko┼éo jeden miesi─ůc) oraz dodatkowy, jednorazowy bonus. Jasno okre┼Ťlone ┼╝─ůdania, wsp├│lna mobilizacja ludzi z r├│┼╝nych kraj├│w, a tak┼╝e widmo masowej absencji w czasie pandemii pozwoli┼éy wywrze─ç presj─Ö na korporacj─Ö. Jednak dalsze sukcesy b─Öd─ů zale┼╝a┼éy od wzrostu spo┼éecznej ┼Ťwiadomo┼Ťci. Wiele ust─Öpstw, kt├│re uda┼éo si─Ö nam wywalczy─ç jako Inicjatywie Pracowniczej, zosta┼éo potem przedstawione przez dzia┼é CR korporacji jako wyj─ůtkowa ÔÇ×┼éaskawo┼Ť─çÔÇŁ i racjonalizatorska inicjatywa kierownictwa. Ludzie musz─ů sobie u┼Ťwiadomi─ç, ┼╝e ka┼╝dy, pojedynczy pracownik w zderzeniu z globalnym gigantem jest niczym. To trudne zadanie, bo korporacjom przecie┼╝ nie zale┼╝y na zaci─Öciu si─Ö doskonale naoliwionej machiny generuj─ůcej wielomiliardowe zyski, a rz─ůdom na dialogu z si┼é─ů, kt├│ra mog┼éaby potencjalnie zmieni─ç system, tak jak ÔÇ×Solidarno┼Ť─çÔÇŁ pod koniec lat 80. ÔÇô podsumowuje Blanka Hasterok.

Sztuczna inteligencja ÔÇô pomocnik czy bat?

Czy zatem, parafrazuj─ůc tytu┼é s┼éynnej powie┼Ťci Phillipa K. Dicka, kapitali┼Ťci marz─ů o elektronicznych pracownikach? Zdaniem zwi─ůzkowc├│w Amazon jest pionierem, kt├│rego dzia┼éania bacznie obserwuj─ů inni.

ÔÇô Gigant z Seattle doskonale wie, jak wycisn─ů─ç najwi─Öcej pracy z cz┼éowieka. ┼Üwiat jako wielki, rozga┼é─Öziony na liczne filie i oddzia┼éy magazyn Amazona? To wizja, w kt├│rej cz┼éowiek jest zawsze niewielkim i nieco zb─Ödnym elementem. Ka┼╝dego mo┼╝na w ka┼╝dej chwili wymieni─ç na osob─Ö, kt├│ra b─Ödzie pracowa┼éa jeszcze szybciej i wydajniej ÔÇô ostrzega pracownica.

Obawy ┼Ťwiata pracy potwierdza og├│lna tendencja rynku pracy do coraz powszechniejszego zast─Öpowania tradycyjnych metod nadzoru nad pracownikami poprzez wyspecjalizowan─ů sztuczn─ů inteligencj─Ö. Obecnie nowe technologie kojarzymy z fabrykami i magazynami, czasem z kurierami i dostawcami jedzenia na wynos, kt├│rzy w szczytowym okresie lockdownu byli charakterystycznym elementem wyludnionych ulic. Jednak zdaniem dr hab. Krzysztofa Stefa┼äskiego z Wydzia┼éu Prawa i Administracji Uniwersytetu ┼ü├│dzkiego zjawiska odbierane obecnie przez starsze pokolenie komentator├│w prawa pracy jako scenariusz filmu sf b─Öd─ů codzienno┼Ťci─ů ju┼╝ za 10 lat.

Jak na razie kwestia zastosowania sztucznej inteligencji jest czyst─ů kart─ů w polskim prawie pracy. Sztuczna inteligencja rozwija si─Ö nieprzerwanie od co najmniej 20 lat. Analizy zespo┼éu ┼é├│dzkich naukowc├│w szybko zaprzeczy┼éy spadkowi tempa bada┼ä nad jej rozwojem. Wprawdzie problemy finansowe wielu firm ograniczy┼éy zasi─Ög bada┼ä, jednak r├│wnocze┼Ťnie pandemia pokaza┼éa, jak sztuczna inteligencja i automatyzacja s─ů niezb─Ödne dla funkcjonowania wsp├│┼éczesnej gospodarki. W Polsce koordynowa┼éa ona prac─Ö kurier├│w. W niekt├│rych miastach ┼Ťwiata automatyczne pojazdy dowo┼╝─ůce najpotrzebniejsze produkty wybiera┼éy tras─Ö w oparciu o analiz─Ö odleg┼éo┼Ťci od zamawiaj─ůcych i nat─Ö┼╝enia ruchu. Pandemia okaza┼éa si─Ö katalizatorem przyspieszaj─ůcym tempo zmian.

Wszystkie przedsi─Öbiorstwa o mi─Ödzynarodowym zasi─Ögu u┼╝ywaj─ů algorytm├│w ju┼╝ na wst─Öpnym etapie rekrutacji. Ju┼╝ wtedy pojawia si─Ö ryzyko dyskryminacji. Nic nie jest w stanie konkurowa─ç ze sztuczn─ů inteligencj─ů w dziedzinie b┼éyskawicznego przetwarzania danych. Ale ich selekcja w oparciu o wybrane kryteria jest ju┼╝ prac─ů nale┼╝─ůc─ů do dzia┼é├│w HR du┼╝ych firm b─ůd┼║ pracuj─ůcych dla nich firm headhunterskich. W─ůtpliwo┼Ťci rodzi rodzaj pozyskanych danych. Obok standardowych informacji o wykszta┼éceniu i przebiegu pracy, do baz danych pracodawc├│w mog─ů ┼éatwo wyciec informacje z rejestr├│w medycznych. Kto wie, czy rekruterzy nie b─Öd─ů nawet dysponowali wyci─ůgami z naszych przegl─ůdarek internetowych?

Praca pod dyktando sztucznej inteligencji rodzi l─Ök zwi─ůzany ze ┼Ťmierci─ů prywatno┼Ťci. Z┼éudzenie obiektywizmu ┼éatwo powi─Öksza dysproporcj─Ö mi─Ödzy zatrudnianymi a zatrudniaj─ůcymi. Obecnie w┬á USA tocz─ů si─Ö post─Öpowania s─ůdowe, w kt├│rych o dyskryminacj─Ö oskar┼╝ane s─ů w┼éa┼Ťnie firmy stosuj─ůce algorytmy w post─Öpowaniach rekrutacyjnych. Technologia wdra┼╝ana przez dzia┼é HR pewnej du┼╝ej ameryka┼äskiej firmy b┼éyskawicznie nauczy┼éa si─Ö dyskryminowa─ç Afroamerykan├│w.

Obok firm kurierskich, logistycznych i call centre, a tak┼╝e przedsi─Öbiorstw sprzedaj─ůcych produkty, nieoczywistym przyk┼éadem firm stosuj─ůcych algorytmy s─ů hotele. Pewna sie─ç hoteli dyskretnie zainstalowa┼éa kamerk─Ö nakierowan─ů na pracownik├│w obs┼éuguj─ůcych go┼Ťci. Sztuczna inteligencja doskonale rozpoznawa┼éa obrazy. Nie tylko rozlicza┼éa pracownik├│w z liczby pos┼éanych klientom u┼Ťmiech├│w, ale nawet zlicza┼éa ich ┼é─ůczny czas. Firma wysz┼éa z udowodnionego przez marketing za┼éo┼╝enia, ┼╝e u┼Ťmiechni─Öty pracownik wp┼éywa na lepsze postrzeganie firmy w oczach klienta.

Kolejny problem wi─ů┼╝e si─Ö z nieprzejrzysto┼Ťci─ů algorytm├│w. Cz┼éowiek poddany dzia┼éaniu algorytmu ma minimalne szanse by dociec, dlaczego wystawiono mu z┼é─ů not─Ö w pracy, nie przyj─Öto go na wymarzone studia czy nie przyznano kredytu. Nawet je┼Ťli jakim┼Ť cudem kto┼Ť dopu┼Ťci nas do technologicznych tajemnic instytucji, przeciw kt├│rej toczymy post─Öpowanie, to bariera technologiczna zwi─ůzana z obs┼éug─ů tak wyspecjalizowanej technologii i tak pozostawi nas bez odpowiedzi na podstawowe pytania.

ÔÇô Sztuczna inteligencja to przysz┼éo┼Ť─ç ju┼╝ teraz kszta┼étuj─ůca realia rynku pracy. Pa┼ästwo nie mo┼╝e pozostawia─ç bez odpowiedzi pyta┼ä, o spos├│b wdra┼╝ania nowoczesnych technologii informatycznych. Dotyczy to zreszt─ů nie tylko prawa pracy. Jak na razie problemem jest niewiedza i brak refleksji. Nigdzie na ┼Ťwiecie nie wypracowano jeszcze wzorc├│w, kt├│re mogliby┼Ťmy zaadoptowa─ç do polskich reali├│w. Unia Europejska dyskutuje o pomys┼éach certyfikacji algorytm├│w, wprowadzania kontroli czy funduszu ubezpiecze┼ä. Jednak w dobie zglobalizowanej gospodarki nawet wysoko podniesiony standard bezpiecze┼ästwa nie za┼éatwia sprawy. ┼Üwiatowy gigant mo┼╝e ┼éatwo omin─ů─ç wszelkie ograniczenia, przenosz─ůc si─Ö do Chin czy na Tajwan. Korporacje znajduj─ů gigantyczne ┼Ťrodki na badania nad ekonomicznymi korzy┼Ťciami i mo┼╝liwo┼Ťciami wdra┼╝ania sztucznej inteligencji. R├│wnocze┼Ťnie wiele kraj├│w Unii Europejskiej rozwija badania nad spo┼éecznymi skutkami ich stosowania. Zesp├│┼é profesora Prassla z Oxfordu otrzyma┼é od Unii Europejskiej grant w wysoko┼Ťci 1,5 mln euro. Jak na razie nasz zesp├│┼é z Uniwersytetu ┼ü├│dzkiego jest jedynym w Polsce, podejmuj─ůcym zagadnienie sztucznej inteligencji z punktu widzenia prawa pracy. Rz─ůd zdaje si─Ö nie dostrzega─ç wagi tych problem├│w. Nie mo┼╝emy nawet uzyska─ç funduszy na nasze badania. Unormowanie sztucznej inteligencji to ponadprzeci─Ötnie trudne zadanie. W ┼╝adnym wypadku nie oznacza to, ┼╝e decydentom wolno zrzeka─ç si─Ö odpowiedzialno┼Ťci za nasz─ů przysz┼éo┼Ť─ç ÔÇô apeluje prawnik.

Z kolei zdaniem dr Macieja Szlindera, cz┼éonka Zarz─ůdu Krajowego partii Razem, g┼é├│wny ci─Ö┼╝ar problemu nadu┼╝y─ç zwi─ůzanych z zastosowaniem sztucznych inteligencji wi─ů┼╝e si─Ö w┼éa┼Ťnie ze spo┼éecznym przyzwoleniem na kapitulacj─Ö rz─ůdz─ůcych przed wielkim biznesem.

ÔÇô Kryzys nie by┼é ojcem nowych negatywnych zjawisk czy trend├│w, a raczej powodem ich przyspieszenia, poszerzenia skali czy intensyfikacji. Wykorzystanie technologii i jej rozw├│j w kierunku wyzysku i inwigilacji, to tak┼╝e kwestia wybor├│w politycznych, jakie poczynili┼Ťmy. Jednak spo┼éeczna ┼Ťwiadomo┼Ť─ç tych zagro┼╝e┼ä tak┼╝e ro┼Ťnie. Ludzie ju┼╝ wiedz─ů, ┼╝e nie chc─ů, by ich ┼Ťwiat wygl─ůda┼é jak montownia czy filia Amazona. Problemem jest brak wystarczaj─ůco silnych i zorganizowanych instytucji zdolnych do oporu. Wa┼╝ne ┼╝eby mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e kierunek rozwoju nauki czy technologii to nie jest jaka┼Ť rzeczywisto┼Ť─ç dana z zewn─ůtrz, ale efekt walki spo┼éecznej i politycznej. To w jakich obszarach rozwijaj─ů si─Ö one szybciej, a w jakich wolniej, wp┼éywa te┼╝ zwrotnie na warunki walki. Technologia mo┼╝e uczyni─ç nasze ┼╝ycie lepszym, ale inwigiluj─ůcych aplikacji ci─Ö┼╝ko b─Ödzie u┼╝y─ç na przyk┼éad do rozwijania technologii planowania gospodarczego i skracania czasu pracy. Przesterowanie obecnie wykorzystywanych narz─Ödzi i stworzenie nowych rozwi─ůza┼ä potrwa i to nawet zak┼éadaj─ůc, ┼╝e si┼éy prospo┼éeczne przejm─ů polityczn─ů w┼éadz─Ö. Wymaga to ┼Ťwiadomych nak┼éad├│w finansowych na ka┼╝dym z etap├│w procesu badawczego ÔÇô ocenia dr Maciej Szlinder.

No work, no balance

Historia lubi zatacza─ç ko┼éo, graj─ůc na nosie definicjom zapisanym na kartach s┼éownik├│w i podr─Öcznik├│w. Na pocz─ůtku ery przemys┼éowej pod koniec XVIII i na pocz─ůtku XIX wieku pracodawcy d─ů┼╝yli do rozdzielenia pracownik├│w i ┼Ťrodk├│w produkcji. Trac─ůcy ┼║r├│d┼éa dochod├│w drobni tkacze ÔÇô cha┼éupnicy ÔÇô nie pracowali ju┼╝ w swoich domach. W rezultacie stali si─Ö armi─ů robotnik├│w, kt├│rych ┼╝ycie regulowa┼é fabryczny regulamin. Tak powstawa┼éa wsp├│┼éczesna klasa robotnicza oraz klasyczne metody wyzysku. Dzi┼Ť liczne sektory gospodarki powr├│ci┼éy do cha┼éupnictwa. Mimo pozoru wygody i oszcz─Ödno┼Ťci na dojazdach, pracodawcy zrzucili na podw┼éadnych koszty wykonywanej pracy. Tarcza Antykryzysowa podkre┼Ťla asymetryczne stosunki mi─Ödzy pracodawc─ů, kt├│ry mo┼╝e wys┼éa─ç swojego podw┼éadnego na prac─Ö zdaln─ů praktycznie z dnia na dzie┼ä. Pr├│by prawnego uregulowania pracy zdalnej na skal─Ö, na jak─ů zaistnia┼éa ona w trakcie pandemii, ugrz─Öz┼éy ju┼╝ na poziomie projekt├│w i jak do tej pory nie by┼éy nawet przepracowane przez sejm. Namiastk─ů regulacji pozosta┼éy funkcjonuj─ůce od kilku lat przepisy dotycz─ůce telepracy, kt├│re nie s─ů w stanie uj─ů─ç ca┼éej z┼éo┼╝ono┼Ťci pracy zdalnej ÔÇô relacjonuje dr hab. Krzysztof Stefa┼äski.

Pr├│ba pogodzenia pi─Ötrz─ůcych si─Ö obowi─ůzk├│w w pracy z tradycyjn─ů rol─ů kobiety w patriarchalnym spo┼éecze┼ästwie sprawi┼éy, ┼╝e zw┼éaszcza pracownice by┼éy zmuszone do sp─Ödzania w pracy wi─Ökszej cz─Ö┼Ťci doby. Kobiety zosta┼éy zmuszone do naprawiania kosztem w┼éasnego zdrowia i czasu ┼Ťwiadomych zaniecha┼ä neoliberalnego pa┼ästwa i patriarchalnego spo┼éecze┼ästwa.

ÔÇô Ju┼╝ samo funkcjonowanie w ci─ůg┼éym ryzyku zagro┼╝enia ┼╝ycia i zdrowia jest olbrzymim stresem.┬á Dodajmy do tego trosk─Ö o bliskich z grupy podwy┼╝szonego ryzyka ze wzgl─Ödu na wiek, stan zdrowia czy wykonywany zaw├│d. Stres r├│s┼é wraz z przed┼éu┼╝aj─ůc─ů si─Ö pandemi─ů. Pandemia uwydatni┼éa wszystkie zaniedbania pa┼ästwa dotycz─ůce ochrony zdrowia, pomocy spo┼éecznej, ale te┼╝ w innych obszarach. Koszt tych zaniedba┼ä spad┼é na spo┼éecze┼ästwo ÔÇô to my musieli┼Ťmy sobie ÔÇ×jako┼Ť radzi─çÔÇŁ. Najgorszej jest to, ┼╝e pi─Ötrz─ůce si─Ö i od lat nie rozwi─ůzane problemy infrastrukturalne uderza┼éy w pracownice i parcownik├│w w stopniu zale┼╝nym od ich pozycji spo┼éecznej ÔÇô ci w najgorszym po┼éo┼╝eniu, zap┼éacili najwi─Öcej ÔÇô wspomina Maria ┼Üwietlik, dzia┼éaczka zwi─ůzkowa z┬á Komisji Krajowej Inicjatywy Pracowniczej oraz cz┼éonkini rady konsultacyjnej Og├│lnopolskiego Strajku Kobiet.

W Polsce brakuje mieszka┼ä, a wi─Ökszo┼Ť─ç tych, kt├│re s─ů, jest przeludniona w spos├│b przekraczaj─ůcy wszelkie unijne standardy.

ÔÇô W moim dwupokojowym mieszkaniu dwie doros┼ée osoby wykonywa┼éy prac─Ö zdaln─ů, a jednocze┼Ťnie kilka metr├│w od nas moje dwie c├│rki uczestniczy┼éy w zdalnych lekcjach. Gdy mia┼éam┬á spotkanie online, dzieci uczestnicz─ůce w tym samym czasie w lekcjach musia┼éy by─ç cicho, a gdy one odpowiada┼éy, ja musia┼éam przerywa─ç rozmow─Ö. Dopiero po kilku tygodniach uda┼éo si─Ö nam wsp├│lnie wypracowa─ç system porozumiewania si─Ö na migi ÔÇô relacjonuje Maria ┼Üwietlik.

Zdaniem dzia┼éaczki zwi─ůzkowej ju┼╝ po kilku tygodniach okaza┼éo si─Ö, ┼╝e jako┼Ť─ç zdalnego nauczania pozostawia wiele do ┼╝yczenia. Bez przestrzeni domowego wsparcia ze strony rodzic├│w, dzieci (zw┼éaszcza m┼éodsze) nie s─ů w stanie realizowa─ç programu nauczania. Kontakt z nauczycielem przez komunikator jest utrudniony przez wiele rozpraszaj─ůcych bod┼║c├│w w postaci na przyk┼éad ┼Ťmiech├│w czy rozm├│w innych dzieci.

ÔÇô Jako┼Ť─ç nauczania by┼éa r├│┼╝na w zale┼╝no┼Ťci od szko┼éy. W niekt├│rych przez pierwsze tygodnie nauczanie ogranicza┼éo si─Ö do wykonywania telefon├│w do dzieci i zlecaniu im listy zada┼ä do wykonania. Niekt├│re plac├│wki w og├│le nie zaproponowa┼éy zdalnego nauczania, by po pewnym czasie realizowa─ç program w zawrotnym tempie. Dzieci sp─Ödzaj─ůce po 8 h dziennie przed komputerem i odci─Öte od r├│wie┼Ťnik├│w by┼éy obci─ů┼╝one psychicznie ÔÇôdodaje ┼Üwietlik.

Nie tylko uczni├│w spotka┼éy trudno┼Ťci wynikaj─ůce z pracy zdalnej. Nawet kwesti─Ö zakupu sprz─Ötu komputerowego w du┼╝ej mierze zrzucono na kadr─Ö nauczycielsk─ů. Po kilku miesi─ůcach nauczyciele mogli pobra─ç jednorazowy dodatek w wysoko┼Ťci 500 z┼é, jednak przyt┼éaczaj─ůca wi─Ökszo┼Ť─ç pedagog├│w nie skorzysta┼éa z tej propozycji, bo nie zosta┼éa o niej poinformowana. Jednorazowa pomoc tylko cz─Ö┼Ťciowo wystarczy┼éa na rekompensat─Ö rosn─ůcych koszt├│w medi├│w.

ÔÇô Mia┼éam wra┼╝enie, ┼╝e ┼╝yj─Ö i pracuje w klatce, kt├│rej pr─Öty poszerza┼éy si─Ö na chwil─Ö tylko podczas wyprowadzania psa na spacer. Poczucie zamkni─Öcia nie przek┼éada┼éo si─Ö na nasz─ů efektywniejsz─ů prac─Ö i ch─Ö─ç nauki u dzieci. Przez dwa lata szko┼éa by┼éa dla dzieci przed┼éu┼╝eniem domu, a dla nas zatarciem granic mi─Ödzy prac─ů a przestrzeni─ů prywatn─ů. Dzieci do chwili obecnej maj─ů problemy z spo┼éecznym odnalezieniem si─Ö w wielu z┼éo┼╝onych sytuacjach. By┼éy przecie┼╝ odci─Öte od ┼Ťwiata w okresie nauki zasad, r├│l spo┼éecznych i sposob├│w dzia┼éania w grupie ÔÇô wspomina nauczycielka Agnieszka Gabryelska.

W naszej kulturze przyjmuje si─Ö, ┼╝e za edukacj─Ö i zdrowie dzieci odpowiadaj─ů prawie wy┼é─ůcznie kobiety. Jednocze┼Ťnie od lat kulej─ůcy system ochrony zdrowia pod wp┼éywem pandemii znalaz┼é si─Ö w stanie agonalnym.

ÔÇô Nie by┼éo jak poradzi─ç sobie z codziennymi problemami, takimi jak b├│l z─Öba dziecka czy konieczno┼Ť─ç pos┼éania swojej pociechy do okulisty ÔÇô tego nie da si─Ö za┼éatwi─ç teleporad─ů. Wizyta u lekarza specjalisty to od lat wyzwanie organizacyjne, a w pandemii by┼éo jeszcze gorzej. Samym sobie pozostawiono te┼╝ dzieci i m┼éodzie┼╝ w kryzysie psychicznym. Ale chc─Ö podkre┼Ťli─ç, ┼╝e to nie kwestia nag┼éego szoku, tylko trwaj─ůcej od lat dysfunkcji sfery us┼éug publicznych. Kolejne rz─ůdy zamiast rozwija─ç publiczn─ů ochron─Ö zdrowia, dopuszczaj─ů do jej dalszej prywatyzacji. W konsekwencji nie mamy z czego czerpa─ç ÔÇô w sytuacjach nag┼éego kryzysu wszystko rozsypuje si─Ö jak domek z kart ÔÇô obrazuje Maria ┼Üwietlik.

Prac─Ö zawodow─ů z opieku┼äcz─ů mo┼╝na by┼éo po┼é─ůczy─ç tylko kosztem g┼é─Öbokich kompromis├│w w kt├│rej┼Ť z tych wa┼╝nych dziedzin ┼╝ycia. Dostosowanie do nowej sytuacji sz┼éo wzgl─Ödnie ┼éatwo wy┼é─ůcznie tym, kt├│rzy mieli wysoki status spo┼éeczny.

ÔÇô Pracownice z tak zwanych sfeminizowanych zawod├│w albo potraci┼éy ┼║r├│d┼éo dochodu, jak w przypadku pracownic gastronomii, fryzjerek, kosmetyczek, albo znalaz┼éy si─Ö na pierwszej linii frontu, jak pracownice zdrowia i nauczycielki. Na i tak trudn─ů do zniesienia sytuacj─Ö zagro┼╝enia koronawirusem na┼éo┼╝y┼éy si─Ö zatem r├│┼╝nice klasowe i patriarchat. Pandemia wymaga┼éa od nas ┼é─ůczenia pracy zawodowej na wysokim poziomie z ca┼éym mn├│stwem spo┼éecznych oczekiwa┼ä. Wielki w├│r wymaga┼ä i pretensji z napisem ÔÇ×kobieta powinnaÔÇŁ zdawa┼é si─Ö nie mie─ç dna. Ca┼éa praca reprodukcyjna, czyli praca opieku┼äcza, edukacyjna, ┼╝ywienie rodziny, podtrzymywanie i budowanie wi─Özi spo┼éecznych i wiele wiele innych, musia┼éa by─ç przecie┼╝ nadal wykonywana bez wzgl─Ödu na niewydolno┼Ť─ç pa┼ästwa czy rejterad─Ö wielu pracodawc├│w. W moim przypadku w warunkach pandemii musia┼éam po┼Ťwi─Öci─ç przynajmniej dodatkowe 10 godzin tygodniowo na opiek─Ö nad swoimi dzie─çmi, przede wszystkim na gotowanie i pomoc w nauce. Oznacza to prac─Ö za darmo na przynajmniej ┬╝ etatu poza zarobkow─ů. Odczu┼éam to wyra┼║nie na w┼éasnym zdrowiu i kondycji psychicznej, mimo ┼╝e m├│j pracodawca stara┼é si─Ö na r├│┼╝ne sposoby u┼éatwi─ç mi ┼╝ycie, a szko┼éy moich c├│rek te┼╝ szuka┼éy najlepszych rozwi─ůza┼ä ÔÇô tym bardziej jestem pe┼éna podziwu dla kobiet, kt├│re radzi┼éy sobie w znacznie trudniejszych okoliczno┼Ťciach ÔÇô ocenia Maria ┼Üwietlik.

Rozdro┼╝e czy nowy porz─ůdek?

Czy pandemia by┼éa wi─Öc spe┼énionym snem ultrakonserwatyst├│w, chc─ůcych ograniczy─ç przestrze┼ä kobiet do domu i dzieci oraz zwolennik├│w skrajnej deregulacji gospodarki, z ich pogard─ů dla problem├│w spo┼éecznych w stylu Ronalda Reagana czy Margaret Thatcher? Zdaniem moich rozm├│wc├│w rzeczywisto┼Ť─ç przypomina bardziej bry┼é─Ö modeliny ni┼╝ gotowy scenariusz filmu katastroficznego z rozpisanymi rolami i dialogami.

ÔÇô Zale┼╝y mi na tym, ┼╝eby nie malowa─ç obrazu ÔÇ×kobiety w pandemiiÔÇŁ wy┼é─ůcznie czarnymi farbami. Te dwa lata udowodni┼éy przecie┼╝, ┼╝e potrafimy si─Ö fantastycznie samoorganizowa─ç. Zaprocentowa┼éa kobieca kultura budowania bliskich relacji przyjacielskich i rodzinnych. Pojawi┼éy si─Ö inicjatywy, kt├│rych celem by┼éo wspieranie os├│b w gorszej sytuacji. Si┼éa kobiet, wraz z ich kultur─ů wsparcia, wsp├│┼édzia┼éania i solidarno┼Ťci, by┼éa te┼╝ widoczna podczas demonstracji Strajku Kobiet i kolejnych miesi─Öcy wsp├│┼épracy. Dzia┼éaj─ůc w ramach Grupy do spraw Pracowniczych w Radzie Konsultacyjnej przy Strajku Kobiet, przygotowa┼éy┼Ťmy w trakcie pandemii szereg postulat├│w zwi─ůzanych mi─Ödzy innymi z prac─ů opieku┼äcz─ů. Postulujemy na przyk┼éad wyd┼éu┼╝enie dni na opiek─Ö do 12 dla ka┼╝dego rodzica czy opiekuna (w tej chwili s─ů to tylko 2 dni rocznie, z kt├│rych poza zwyk┼éym urlopem wypoczynkowym mog─ů korzysta─ç ┼é─ůcznie rodzice dzieci do lat czternastu). Gdyby uda┼éo si─Ö zrealizowa─ç ten postulat, rodzic m├│g┼éby w zupe┼éno┼Ťci po┼Ťwi─Öci─ç si─Ö opiece nad dzieckiem, przynajmniej raz w miesi─ůcu ÔÇô proponuje dzia┼éaczka zwi─ůzkowa i feministyczna.

Z kolei dr hab. Stefa┼äski zwraca uwag─Ö na to, ┼╝e mimo wszystko pandemia nie potwierdzi┼éa w Polsce najwi─Ökszych obaw zwi─ůzanych z pojawieniem si─Ö masowego, dwucyfrowego bezrobocia. Taki scenariusz m├│g┼éby sta─ç si─Ö gwo┼║dziem do trumny praw pracowniczych w Polsce. Do masowych zwolnie┼ä nie dosz┼éo mi─Ödzy innymi ze wzgl─Ödu na niewystarczaj─ůc─ů liczb─Ö pracownik├│w. Niedoboru w wielu bran┼╝ach nie jest w stanie zaspokoi─ç nawet obecno┼Ť─ç ponad 2 mln cudzoziemskich pracownik├│w na polskim rynku pracy.

ÔÇô Spowodowany przez pandemi─Ö globalny kryzys ekonomiczny wkr├│tce dotknie r├│wnie┼╝ Polsk─Ö, nak┼éadaj─ůc si─Ö na pogarszaj─ůc─ů si─Ö sytuacj─Ö gospodarcz─ů kraju. Te fakty mog─ů sta─ç si─Ö potencjalnym paliwem dla strajk├│w i protest├│w spo┼éecznych. Nie ┼éud┼║my si─Ö jednak. Ludzie wychodz─ů na ulice dopiero w├│wczas, gdy jest im dramatycznie gorzej i gdy widz─ů to na w┼éasne oczy. Nikt nie wie jednak, jak wysoko wisi poprzeczka ludzkiej wytrzyma┼éo┼Ťci. Osobi┼Ťcie nie wierz─Ö, by masowe protesty rozla┼éy si─Ö po kraju. Do obecnie protestuj─ůcych medyk├│w do┼é─ůcz─ů te┼╝ inne grupy spo┼éeczne, ale nie s─ůdz─Ö, by by┼éy to grupy, kt├│re mog─ů cokolwiek zmieni─ç politycznie ÔÇô twierdzi dr hab. Stefa┼äski.

Zdaniem prawnika, polskie spo┼éecze┼ästwo doby pandemii przypomina pacjenta z ostr─ů niewydolno┼Ťci─ů uk┼éadu kr─ů┼╝eniowego, kt├│rego lekarz amator postanowi┼é dora┼║nie leczy─ç przy pomocy ┼Ťrodk├│w pobudzaj─ůcych. My┼Ťlenie w kategoriach odpowiedzialno┼Ťci za pacjenta jest poza kompetencjami i ch─Öciami lekarza.

Wi─Ökszym optymist─ů jest dr Maciej Szlinder. Dzia┼éacz Partii Razem wskazuje na to, ┼╝e na ca┼éym ┼Ťwiecie pandemia wykaza┼éa rol─Ö pa┼ästwa jako niezast─ůpionego organizatora ┼╝ycia spo┼éecznego.

ÔÇô Oczywi┼Ťcie ju┼╝ Naomi Klein dowiod┼éa, ┼╝e neoliberalizm jest mistrzem w zagospodarowaniu kryzys├│w. Jednak tym razem deregulacje i zrzucanie koszt├│w na pracownika nie wystarczy┼éy. Pa┼ästwa musia┼éy wpompowa─ç wiele publicznych ┼Ťrodk├│w, by podtrzyma─ç chwiej─ůcy si─Ö system. Musia┼éy te┼╝ znacznie ┼Ťmielej narusza─ç tak dot─ůd ho┼éubion─ů r├│wnowag─Ö bud┼╝etow─ů. Pa┼ästwo ma wi─Öksze mo┼╝liwo┼Ťci, ni┼╝ si─Ö dotychczas wydawa┼éo wi─Ökszo┼Ťci, ska┼╝onego neoliberalnym my┼Ťleniem spo┼éecze┼ästwa i trudno b─Ödzie wcisn─ů─ç kolejnemu pokoleniu ┼Ťciem─Ö, ┼╝e pa┼ästwo jest ÔÇ×nocnym str├│┼╝emÔÇŁ, a problemy rozwi─ůzuje ÔÇ×wolny rynekÔÇŁ. To nieplanowana, ale pozytywna zmiana ÔÇô ocenia dr Maciej Szlinder.

K┼éopot w tym, ┼╝e pracownicy musz─ů p┼éaci─ç za kryzys w┼éa┼Ťnie dlatego, ┼╝e wielki kapita┼é skutecznie narzuca nowe przestrzenie konfrontacji rozbitej i zdezorganizowanej klasie robotniczej.

ÔÇô W pierwszym okresie pokovidowego kryzysu na rozbity ┼Ťwiat pracy b─Öd─ů spada┼éy kolejne ciosy, ale rzeczywisto┼Ť─ç pozostawia nam przestrze┼ä, by niepewno┼Ť─ç i codzienne upokorzenia przesta┼éy by─ç regu┼é─ů. P├│ki co, bior─ůc pod uwag─Ö wielk─ů dynamik─Ö zjawisk spo┼éecznych, ta walka jest jeszcze nierozstrzygni─Öta i trudno jednoznacznie obstawia─ç jej wyniki ÔÇô dodaje┬áSzlinder.

Latem tego roku jeden z najwi─Ökszych spor├│w zbiorowych po 1989 roku zako┼äczy┼é si─Ö po my┼Ťli pracownik├│w, kt├│rzy wygrali z du┼╝ym, ameryka┼äskim koncernem. Mimo lansowanej przez trzy dekady narracji politycznych przedstawicieli biznesu, w Polsce tegoroczna jesie┼ä up┼éywa pod znakiem strajk├│w.

ÔÇô Obok pracownic i pracownik├│w sektora publicznego, oburzonych zrzucaniem nadmiernych obci─ů┼╝e┼ä zwi─ůzanych z kryzysem pandemicznym na ich barki, podczas pandemii protestuj─ů tak┼╝e pracownicy du┼╝ych zak┼éad├│w prywatnych, w kt├│rych od lat dzia┼éa┼é dobrze zorganizowany ruch zwi─ůzkowy. Takich miejsc nie ma niestety w Polsce wiele. Nie mamy te┼╝ do czynienia z lud┼║mi, kt├│rzy s─ů na samym dnie sytuacji materialnej i na ostatnim szczeblu drabiny pracowniczej. Kryzys zaogni┼é konflikty, ale reakcja nast─ůpi┼éa g┼é├│wnie tam, gdzie ┼Ťwiat pracy by┼é dobrze zorganizowany. Udowodni┼é tym samym, ┼╝e walk─Ö mog─ů podj─ů─ç tylko zjednoczeni pracownicy. W wielu s┼éabo uzwi─ůzkowionych sektorach pom├│c mog─ů tylko lepsze regulacje pa┼ästwowe, ustawowe zmiany sprzyjaj─ůce pozycji pracownik├│w i silna Inspekcja Pracy ÔÇô ocenia dzia┼éacz Partii Razem.

Zdaniem dr Szlindera kapitalizm nie musi dalej brn─ů─ç w skrajny neoliberalizm, by m├│c zgodnie ze swoj─ů logik─ů d─ů┼╝y─ç do maksymalizacji zysk├│w. Neoliberalizm jest w wiecznym kryzysie.┬á┬á┬á Wykorzystuje zewn─Ötrzne t─ůpni─Öcia do pomna┼╝ania w┼éadzy i pieni─Ödzy. Jednak ze wzgl─Ödu na swoj─ů niestabiln─ů natur─Ö posun─ů┼é si─Ö ju┼╝ zbyt daleko, tworz─ůc problemy z odpowiednim efektywnym popytem na towary i us┼éugi oraz brakiem sensownych inwestycji w zabezpieczenie gro┼╝─ůcego katastrof─ů sektora finansowego.

ÔÇô P├│ki co Polska zbyt wolno przestaje by─ç skansenem neoliberalizmu ze wzgl─Ödu na swoj─ů sytuacj─Ö polityczn─ů. Istnieje zagro┼╝enie, ┼╝e sched─Ö po partii rz─ůdz─ůcej przejmie opozycja liberalna z Donaldem Tuskiem na czele ze wsparciem nie tylko coraz mniej ludowego PSL-u, ale te┼╝ z cz─Ö┼Ťci─ů koncesjonowanych Konfederat├│w. W swej g┼é├│wnej warstwie narracja PO i Tuska po jego powrocie do Polski idzie w kierunku twardego liberalizmu lat 90. Na szcz─Ö┼Ťcie podatno┼Ť─ç na tak─ů narracj─Ö ma swoje ograniczenia. Jako spo┼éecze┼ästwo nie tkwimy ju┼╝ po uszy w my┼Ťli neoliberalnej, jak jeszcze przed kilku czy kilkunastoma laty, i nie s─ůdz─Ö, ┼╝eby ta ideologia ponownie zapu┼Ťci┼éa tak g┼é─Öbokie korzenie. Balcerowicz i Gadomski (ani ich m┼éodsi odpowiednicy) ju┼╝ nie b─Öd─ů herosami zbiorowej wyobra┼║ni. Jednak odwr├│t od dogmat├│w jest zwykle powolny. Musimy robi─ç swoje i uzbroi─ç si─Ö w cierpliwo┼Ť─ç, nim ten proces przyniesie pozytywne rezultaty ÔÇô podsumowuje dr Maciej Szlinder.

***

Po publikacji tekstu otrzymali┼Ťmy o┼Ťwiadczenie Amazona, kt├│re publikujemy w ca┼éo┼Ťci:

Amazon┬ájest obecny w Polsce od 2014 roku. Naszym pracownikom zapewniamy konkurencyjne wynagrodzenie, atrakcyjny pakiet benefit├│w, liczne mo┼╝liwo┼Ťci rozwoju kariery, a wszystko to w bezpiecznym i nowoczesnym ┼Ťrodowisku pracy. Jeste┼Ťmy dumni, ┼╝e ponad 23 tysi─Öcy os├│b┬áw Polsce wybra┼éo┬áAmazon┬ána swojego pracodawc─Ö i poleca prac─Ö w firmie swoim rodzinom i znajomym. Bezpiecze┼ästwo i zdrowie naszych pracownik├│w, partner├│w oraz klient├│w jest dla nas najwy┼╝szym priorytetem. Ju┼╝ na wczesnym etapie epidemii wprowadzili┼Ťmy szereg dzia┼éa┼ä, aby zapewni─ç dalsz─ů obs┼éug─Ö naszych klient├│w, przy jednoczesnej dba┼éo┼Ťci o naszych pracownik├│w. Jeste┼Ťmy odpowiedzialn─ů firm─ů i ┼Ťci┼Ťle przestrzegamy wytycznych rz─ůdowych i w┼éadz sanitarnych, wdra┼╝aj─ůc odpowiednie procedury we wszystkich naszych centrach logistycznych.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś