Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

艢wiadomo艣膰 ma znaczenie (KONY2012)

Nigdzie tematem krytyki nie by艂o 藕r贸d艂o i przyczyna powstania tej kampanii, kt贸r膮 s膮 tysi膮ce dzieci: zabitych, okaleczonych, zgwa艂conych, porwanych, kt贸re, je艣li prze偶y艂y, to nigdy nie b臋d膮 wolne od traumy ci膮g艂ego strachu. Nie spotka艂em si臋 z krytyk膮, kt贸ra zdoby艂aby si臋 na krytyczn膮 analiz臋 s艂贸w ch艂opca, b臋d膮cego inspiracj膮 ca艂ej inicjatywy. Ch艂opca, kt贸ry wola艂by 艣mier膰, ni偶 偶ycie na 艣wiecie, gdzie nie ma szans na edukacj臋, na 偶ycie bez strachu, gdzie nie ma, zabitego na jego oczach, brata.

W minionym tygodniu w internecie pojawi艂 si臋 tzw. viral video 鈥 film, kt贸ry w efekcie kuli 艣nie偶nej rozprzestrzeni艂 si臋 po ca艂ym 艣wiecie poprzez portale spo艂eczno艣ciowe i rozpali艂 niezwykle wa偶n膮 dyskusj臋 wsz臋dzie tam, gdzie si臋 pojawi艂. Film 鈥濳ONY2012鈥 jest elementem kampanii ameryka艅skiej organizacji pozarz膮dowej, Invisible Children, kt贸ra postawi艂a sobie za cel powstrzymanie zbrodniarza wojennego z Ugandy, Josepha Kony’ego i doprowadzenie do zako艅czenia bezcelowego terroru w tym rejonie Afryki. Terroru, kt贸rego g艂贸wnymi ofiarami s膮 dzieci. Do soboty wiecz贸r film obejrza艂o ponad 80 milion贸w internaut贸w na ca艂ym 艣wiecie. Film, oraz bardzo emocjonalna kampania, od razu spotka艂 si臋 z ogromn膮 krytyk膮, g艂贸wnie ze strony ekspert贸w i akademii.
 
To w艂a艣nie sk艂oni艂o mnie do zabrania g艂osu, kt贸ry mia艂by unaoczni膰 g艂臋bszy problem i pewien moralny dylemat postawiony przed nami 鈥 widzami tego filmu. Dylemat, kt贸ry w realiach aktywizacji spo艂ecznej nazywany jest 鈥瀌rog膮 rozumu鈥, wobec przeciwstawnej 鈥瀌rogi subiektywizmu鈥. Cho膰 podzia艂 ten zosta艂 zastosowany przez G. Pleyersa w teorii aktywizacji anty-systemowej, postanowi艂em przywo艂a膰 go i przy tej okazji. Fala krytyki, z kt贸r膮 mamy do czynienia w kontek艣cie 鈥濳ONY2012鈥, jest czym艣 zbli偶onym do tego, co Pleyers nazwa艂 鈥瀌rog膮 rozumu鈥, a wi臋c do aktywizacji kierowanej przez intelektualist贸w, kt贸rzy, cz臋sto nie艣wiadomie, staj膮 si臋 liderami danej sprawy, kt贸ra, w d艂u偶szej perspektywie, rozmywa si臋 w technokratycznej strukturze, pozostaj膮c oderwan膮 od 藕r贸d艂a.
Osi膮 omawianej tu krytyki jest sama organizacja, stoj膮ca za kampani膮, kt贸rej zarzuca si臋, 偶e zbyt du偶e pieni膮dze przeznacza na materia艂y kampanijne, kt贸re mo偶na by艂oby przeznaczy膰 na 鈥瀌zieci w Afryce鈥, b臋d膮ce przecie偶 przedmiotem tej kampanii, zamiast wydawa膰 je na informowanie 艣wiata o ich beznadziejnej sytuacji. Ponadto podniesiono szereg zarzut贸w dowodz膮cych, 偶e ten p贸艂godzinny film trywializuje i upraszcza bardzo skomplikowany (a jak偶e) kontekst konfliktu w tym zapalnym rejonie Afryki, przez co popada w subiektywn膮 ocen臋 sytuacji, przesadza w ocenie dzia艂alno艣ci zbrodniarza, kt贸ry, tak naprawd臋, jest 鈥瀖a艂ym pionkiem鈥 i bardziej symptomem, ni偶 przyczyn膮 miejscowej przemocy. Oliwy do ognia dola艂 w膮tek wys艂ania w listopadzie ubieg艂ego roku ameryka艅skiej misji wojskowej, do kt贸rego doprowadzi艂a presja tej偶e organizacji. Wywo艂a艂o to lawin臋 krytyki za propagowanie ameryka艅skiego imperializmu, co w efekcie mo偶e doprowadzi膰 do zaognienia wystarczaj膮co problematycznej sytuacji. W ko艅cu, zarzuca si臋 tw贸rcom kampanii absurd celu, jaki ma ona osi膮gn膮膰. Tym celem jest sprawienie, aby zbrodniarz sta艂 si臋 s艂awny na ca艂ym 艣wiecie, a dzi臋ki temu zbrodnie, za kt贸rymi stoi. 鈥濪roga rozumu,鈥 kt贸r膮 pod膮偶a krytyka, ma bowiem to do siebie, 偶e wszystko pr贸buje zracjonalizowa膰, 艂adniej i lepiej opisa膰, krytycznie oceni膰, doszuka膰 si臋 s艂abych stron, byleby tylko nie popa艣膰 w subiektywizm i emocje. Te za艣 buduj膮 popularno艣膰 i si艂臋 oddzia艂ywania tej kampanii.
 
Kiedy natkn膮艂em si臋 na g艂osy krytyki, zaledwie po kilkudziesi臋ciu minutach od obejrzenia filmu, pierwsze, co poczu艂em, to za偶enowanie i zw膮tpienie. Oto powsta艂o co艣 unikatowego, co艣 o niesamowicie silnym przekazie emocjonalnym, co mog艂oby zmobilizowa膰 ludzi na ca艂ym 艣wiecie do zaanga偶owania si臋 w ten humanitarny kryzys 鈥 jakim jest nie sama Uganda, ale ludzie dotkni臋ci ob艂膮ka艅czym terrorem. Moje za偶enowanie spowodowa艂a hipokryzja ludzi, kt贸rzy w g艂osach swojej krytyki podnosili, 偶e 鈥瀢szystko fajnie, tylko nie t臋dy droga鈥, 鈥瀊o to wszystko upraszcza i wprowadza opini臋 w b艂膮d; popieranie tego jest bardzo niebezpieczne鈥. Jednocze艣nie ka偶dy z tych krytyk贸w zgadza si臋, 偶e 鈥瀋o艣 trzeba zrobi膰鈥, nie m贸wi膮c jednak, co. Od tego momentu ca艂y czas zadawa艂em sobie pytanie: 鈥濩o jest bardziej niebezpieczne od tego, 偶e miliony na 艣wiecie zobacz膮 zbrodnie, stan膮 murem za ofiarami, wp艂yn膮 na polityk贸w, by膰 mo偶e co艣 zmieni膮?鈥. Za偶enowanie ros艂o wraz z rozwijaj膮c膮 si臋 dyskusj膮 na temat tego, jak film jest zrobiony, 偶e pokrzywdzeni nie maj膮 w nim za wiele g艂osu, 偶e wyolbrzymia fakty, a w og贸le to jest tendencyjny. Ca艂a akademia a偶 wrza艂a, wszyscy eksperci ruszyli do swoich komputer贸w, aby napisa膰 przy ciep艂ej kawie o tym, jakie to wszystko 鈥瀗iebezpieczne鈥 i 鈥瀗ieracjonalne鈥. Tak, jakby do tej pory wszystko by艂o w porz膮dku. Nigdzie tematem nie by艂o 藕r贸d艂o i przyczyna powstania tej kampanii, kt贸r膮 s膮 tysi膮ce dzieci: zabitych, okaleczonych, zgwa艂conych, porwanych, kt贸re, je艣li prze偶y艂y, to nigdy nie b臋d膮 wolne od traumy ci膮g艂ego strachu. Nie spotka艂em si臋 z krytyk膮, kt贸ra zdoby艂aby si臋 na krytyczn膮 analiz臋 s艂贸w ch艂opca, b臋d膮cego inspiracj膮 ca艂ej inicjatywy. Ch艂opca, kt贸ry wola艂by 艣mier膰, ni偶 偶ycie na 艣wiecie, gdzie nie ma szans na edukacj臋, na 偶ycie bez strachu, gdzie ju偶 nie ma, zabitego na jego oczach, brata.
Ten film, oraz fala krytyki, jak w soczewce pokazuj膮 dylemat pomi臋dzy zaanga偶owaniem subiektywnym, bazuj膮cym na do艣wiadczeniach i emocjach, niewolnym od uproszcze艅 i b艂臋d贸w, a zaanga偶owaniem racjonalnym, pozbawionym emocji, za to precyzyjnie dok艂adnym, maj膮cym, niestety, bardzo ma艂y pos艂uch. Do tej pory bowiem 偶adne konferencje, ksi膮偶ki i odczyty, nie dotar艂y z tym samym przes艂aniem do 艣wiadomo艣ci tak wielu ludzi. Warto skorzysta膰 z okazji (sic!), jak膮 ta kampania stworzy艂a, aby poruszy膰 temat samego konfliktu i jego skomplikowanego kontekstu.
 
Konflikt w Ugandzie ci膮gnie si臋 nieprzerwanie od dekolonizacji Afryki przez Imperium Brytyjskie w latach 60. ubieg艂ego wieku. Po uzyskaniu niepodleg艂o艣ci w 1962 roku, Uganda po kilku latach demokratyzacji popad艂a w dyktatur臋 prezydenta Miltona Obote, obalonego przez Idi Amina, kt贸rego szerzej przedstawia膰 nie trzeba. Jednak trwaj膮cy obecnie konflikt etniczny to pok艂osie lub kontynuacja wydarze艅 z tamtych lat. Amin w ci膮gu o艣miu lat zdo艂a艂 doprowadzi膰 do ludob贸jstwa kilkuset tysi臋cy ludzi, g艂贸wnie mieszka艅c贸w p贸艂nocy: Acholi, ze wzgl臋du na ich du偶膮 reprezentacj臋 w armii, stanowi膮cej dla niego zagro偶enie. Rzezie Amina wyp臋dzi艂y z kraju Azjat贸w i praktycznie zrujnowa艂y rozwijaj膮c膮 si臋 klas臋 kupieck膮. Amina obalili, wspierani przez Tanzani臋, emigranci, w艣r贸d nich obecny prezydent Museveni. Ten rz膮dzi ow膮 鈥瀓ednopartyjn膮 demokracj膮鈥 nieprzerwanie od 1986 i w ostatnich dekadach by艂 uznawany za, jak to okre艣li艂a Madeleine Albright, 鈥炁泈iat艂o nadziei鈥 dla regionu Wielkiego Jeziora. Na takie pochwa艂y zas艂u偶y艂 sobie m.in. jedn膮 z najbardziej skutecznych w Afryce kampanii przeciwko AIDS, a tak偶e zamienieniem zrujnowanej gospodarki w jedn膮 z najbardziej obiecuj膮cych w regionie. To by by艂o na tyle, je艣li chodzi o jego zas艂ugi, kt贸re nikn膮 jednak w obliczu udzia艂u Ugandy w konfliktach etnicznych s膮siednich pa艅stw.
W 1994 wzajemne ludob贸jstwo Hutu i Tutsi wskrzesi艂o konflikt etniczny w regionie, kt贸ry ci膮gnie si臋 do dzi艣. Wojna w Rwandzie wywo艂a艂a po艣rednio pierwsz膮 wojn臋 domow膮 w Kongu, do kt贸rej czynnie w艂膮czy艂y si臋 Rwanda i Uganda, rz膮dzona przez Museveniego. Historia powt贸rzy艂a si臋 w 1998, doprowadzaj膮c do najkrwawszego od drugiej wojny 艣wiatowej konfliktu, w wyniku kt贸rego do 2008 roku 艣mier膰 ponios艂o 5,4 milion贸w ludzi (dane za Simon Fraser University). Do tego przera偶aj膮cego obrazu doda膰 nale偶y ci膮gn膮c膮 si臋 od lat 80. wojn臋 w Sudanie, kt贸rej stron膮 jest Ludowa Armia Wyzwolenia Sudanu, wspierana przez rz膮d Museveniego. W odwecie za udzielane jej poparcie, rz膮d w Chartumie wspiera po cichu Armi臋 Bo偶ego Oporu, organizacj臋 鈥瀟errorystyczn膮鈥, dzia艂aj膮c膮 na terenie Ugandy, a obecnie g艂贸wnie w Republice 艢rodkowo-Afryka艅skiej, Kongu i Po艂udniowym Sudanie. Jej lider, Joseph Kony, samozwa艅czy mesjasz Acholi, kieruje ruchem, kt贸ry nie ma 偶adnego politycznego celu poza ob艂膮ka艅cz膮 walk膮, do kt贸rej rekrutuje g艂贸wnie dzieci. Od 1986 roku Kony i ABO porwali co najmniej 40 tysi臋cy dzieci, ch艂opc贸w wcielaj膮c do swojej armii, a dziewczynek u偶ywaj膮c jako niewolnic (tak偶e seksualnych). W wyniku kampanii rz膮du w Kampali przeciwko Kony鈥檈mu, ABO nasili艂a swoje dzia艂ania i przemoc, siej膮c jeszcze wi臋kszy terror w tym, splamionym ju偶 od lat krwi膮, regionie. W ostatnich sze艣ciu latach ABO skierowa艂a dzia艂ania do p贸艂nocno-wschodniego Konga, a tak偶e pogranicza R艢A i Po艂udniowego Sudanu, w zwi膮zku z czym zwa艣nione od lat pa艅stwa prowadz膮 od 2008 wsp贸lne dzia艂ania, maj膮ce na celu powstrzymania ABO. Tylko w ci膮gu ostatnich czterech lat na skutek dzia艂alno艣ci ABO blisko 3,5 tys. cywili ponios艂o 艣mier膰, a kilkaset tysi臋cy zosta艂o przesiedlonych.
 
W 2011 roku na skutek presji spo艂ecznej administracja Obamy wys艂a艂a stuosobowy personel wojskowy, maj膮cy wspom贸c poszukiwania dow贸dc贸w ABO i powstrzymanie terroru. Wbrew powszechnym doniesieniom medi贸w, ameryka艅ski personel by艂 w te wysi艂ki zaanga偶owany ju偶 wcze艣niej, jednak, z uwagi na brak efekt贸w tej wsp贸艂pracy, zosta艂o to skutecznie wyciszone. W odpowiedzi na wniosek Kampali z 2003 roku, Mi臋dzynarodowy Trybuna艂 Karny w Hadze wyda艂 w 2005 roku nakaz aresztowania Kony鈥檈go oraz czterech innych dow贸dc贸w ABO na podstawie 33 udokumentowanych przypadk贸w zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzko艣ci.
Opinie krytyk贸w i ekspert贸w skupiaj膮 si臋 na 藕r贸d艂ach ropy odkrytych w rejonie Jeziora Alberta, kt贸re mog膮 by膰 wyja艣nieniem zaskakuj膮cej decyzji o skierowaniu ameryka艅skiego personelu do Ugandy. Podejrzewa si臋 r贸wnie偶, 偶e Ameryka ma interes we wspieraniu Ugandy, gdy偶 ta po艣wi臋ca si臋 w walce z somalijskimi boj贸wkami islamistycznymi al-Shabaab, kt贸re odpowiadaj膮 r贸wnie偶 za ataki w samej Kampali. Tych podejrze艅 i mo偶liwych teorii jest na pewno wi臋cej, jednak wszystkie ewidentnie skupiaj膮 si臋 na politycznych aspektach tej sytuacji. Moja znajoma, pochodz膮ca z Kamerunu, znaj膮ca jednak temat od lat, b臋d膮c zaanga偶owan膮 w zwalczanie udzia艂u dzieci w konflikty zbrojne, zwr贸ci艂a uwag臋, 偶e ca艂y ten rwetes odwraca ca艂kowicie ide臋 filmu, kt贸r膮 nie jest upolitycznianie tej sprawy. Organizacje takie, jak ta stoj膮ca za 鈥濳ONY2012鈥, skupiaj膮 si臋 bowiem na dzieciach, ofiarach tych konflikt贸w, a nie na polityce. Oczywi艣cie znajd膮 si臋 tacy, dla kt贸rych globalny apel o powstrzymanie zbrodniarzy wojennych, pocz膮wszy od Kony鈥檈go, jest spraw膮 polityczn膮. Jednak im bardziej ta sprawa tak膮 si臋 staje, a w tym kierunku id膮 g艂osy krytyk贸w filmu, tym szybciej ludzie o niej zapomn膮. Stawk膮 jest za艣 sytuacja, w kt贸rej dzieci k艂ad膮 si臋 codziennie spa膰 w strachu, 偶e obudzi ich bro艅 przystawiona do skroni lub martwi rodzice na pod艂odze 鈥 wyja艣ni艂a mi inna osoba pochodz膮ca z Ugandy, kt贸ra uciek艂a do Wielkiej Brytanii w艂a艣nie na skutek terroru ABO, pozostawiaj膮c ca艂膮 rodzin臋 w ojczy藕nie.
 
Ostatecznie w膮tkiem nieobecnym w krytyce by艂a nadzieja na to, 偶e kolejni zbrodniarze b臋d膮 postawieni przed MTK w Hadze. Tak, jak to mia艂o miejsce z Jean-Pierre鈥檓 Bemb膮 z Republiki 艢rodkowo Afryka艅skiej, kt贸rego proces w艂a艣nie toczy si臋 w Hadze. Dlatego dziwi膰 mo偶e deprecjonowanie akcji, kt贸rych celem jest budowanie 艣wiadomo艣ci o zbrodniach, ofiarach czy ich oprawcach. Bez takich dzia艂a艅 nie by艂oby sukces贸w tzw. Komisji Prawdy i Pojednania. Jedna z nich, w Sierra Leone, doprowadzi艂a do zatrzymania i postawienia przed s膮dem odpowiedzialnego za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciw ludzko艣ci, by艂ego prezydenta Liberii Charlesa Taylora, czekaj膮cego obecnie w Hadze na wyrok. Te argumenty s膮 jednak oparte bardziej na nadziei, kt贸ra, jak wiadomo, nie jest matk膮 rozumu. Dlatego r贸wnie偶 偶aden krytyk nie zaryzykuje optymistycznego stwierdzenia co do skutk贸w, jakie ta kampania mog艂aby przynie艣膰. Takim skutkiem mog艂oby by膰 cho膰by zwr贸cenie uwagi na rol臋 Mi臋dzynarodowego Trybuna艂u Karnego, kt贸rego jurysdykcji nie uznaje blisko 70 pa艅stw, na czele z USA. Energia i entuzjazm, jak膮 wskrzesi艂a ju偶 ta kampania, mog艂aby zosta膰 wykorzystana do wywarcia presji na polityk贸w, aby uzna膰 jurysdykcj臋 MTK i podpisa膰 Traktat Rzymski. We mnie ten film obudzi艂 w艂a艣nie tak膮 nadziej臋, 偶e gdyby uda艂o si臋 zatrzyma膰 Kony鈥檈go i postawi膰 jego, oraz pozosta艂ych trzech oskar偶onych (pi膮ty nie 偶yje), przed trybuna艂em w Hadze, to 偶yliby艣my w odrobin臋 lepszym 艣wiecie.
 
Reasumuj膮c, warto zauwa偶y膰, 偶e wszyscy jeste艣my podatni na tendencj臋 do szybkiego oceniania i krytykowania rzeczy takimi, jakie je chcemy widzie膰, siedz膮c wygodnie w fotelu przed telewizorem, komputerem czy gazet膮 (autor nie jest bynajmniej od tego wolny); mamy do tego oczywi艣cie niepisane prawo. Rzadko zadajemy sobie jednak krytyczne pytanie: co ja bym zrobi艂, b臋d膮c w takiej sytuacji?; poznaj膮c na w艂asne oczy podobne historie lub, co gorsza, do艣wiadczaj膮c ich samemu? Najcz臋艣ciej zdarza si臋 bowiem, 偶e ta tendencja mija nam, gdy sami znajdziemy si臋 w krytycznej sytuacji. W贸wczas stajemy w opozycji do tzw. drogi rozumu. Najtrudniejszym dla ludzi do艣wiadczanych, jak m贸wi 艣wiadek z Ugandy, jest bycie osamotnionym w tym do艣wiadczeniu, o kt贸rym ma艂o kto s艂ysza艂. Dlatego nasza bezinteresowna i rzekomo bezcelowa 艣wiadomo艣膰 ma znaczenie.
 
PS Dla zainteresowanych spraw膮 Kony鈥檈go, prowadzon膮 przed MTK w Hadze.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij